મહાભારત · અધ્યાય 1.158
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.158.1
ततः सर्वाः प्रकृतयो नगराद्वारणावतात् ।
सर्वमङ्गलसंयुक्ता यथाशास्त्रमतन्द्रिताः ॥ १.१५८.१ ॥
ત્યારે વારણાવત નગરમાંથી સર્વ પ્રજાજનો, સર્વ માંગલિક સામગ્રી સાથે, શાસ્ત્ર અનુસાર આળસ વિના (નીકળ્યા).
1.158.2
श्रुत्वाऽगतान्पाण्डुपुत्रान्नानायानैः सहस्रशः ।
अभिजग्मुर्नरश्रेष्ठाञ्श्रुत्वैव परया मुदा ॥ १.१५८.२ ॥
પાંડુના પુત્રો આવી રહ્યા છે એ સાંભળીને હજારો લોકો વિવિધ વાહનોમાં તે નરશ્રેષ્ઠોને મળવા નીકળી પડ્યા; સાંભળતાં જ પરમ આનંદથી (ગયા).
1.158.3
ते समासाद्य कौन्तेयान्वारणावतका जनाः ।
कृत्वा जयाशिषः सर्वे परिवार्योपतस्थिरे ॥ १.१५८.३ ॥
વારણાવતના તે લોકો કૌંતેયો પાસે પહોંચીને, વિજયના આશીર્વાદ આપીને, સૌ તેમને ઘેરીને સેવામાં ઊભા રહ્યા.
1.158.4
तैर्वृतः पुरुषव्याघ्रो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
विबभौ देवसङ्काशो वज्रपाणिरिवामरैः ॥ १.१५८.४ ॥
તેમનાથી ઘેરાયેલા પુરુષવ્યાઘ્ર ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર, દેવતાઓથી ઘેરાયેલા વજ્રપાણિ ઇન્દ્રની જેમ શોભ્યા.
1.158.5
सत्कृताश्चैव पौरैस्ते पौरान्सत्कृत्य चानघ ।
अलङ्कृतं जनाकीर्णं विविशुर्वारणावतम् ॥ १.१५८.५ ॥
પૌરજનો દ્વારા સત્કાર પામીને, અને તેમનો પણ સત્કાર કરીને, હે નિષ્પાપ, તેઓ શણગારેલા, લોકોથી ભરેલા વારણાવતમાં પ્રવેશ્યા.
1.158.6
ते प्रविश्य पुरीं वीरास्तूर्णं जग्मुरथो गृहान् ।
ब्राह्मणानां महीपाल रतानां स्वेषु कर्मसु ॥ १.१५८.६ ॥
તે વીરો નગરમાં પ્રવેશીને શીઘ્ર ઘરો તરફ ગયા — હે મહીપાલ, પોતપોતાના કર્મોમાં રત બ્રાહ્મણોના ઘરો તરફ.
1.158.7
नगराधिकृतानां च गृहाणि रथिनां वराः ।
उपतस्थुर्नरश्रेष्ठा वैश्यशूद्रगृहाण्यपि ॥ १.१५८.७ ॥
નગરાધિકારીઓ અને રથીઓમાં શ્રેષ્ઠોનાં ઘર, નરશ્રેષ્ઠોનાં ઘર, તથા વૈશ્ય અને શૂદ્રોનાં ઘર પણ તેમની સામે હાજર થયાં.
1.158.8
अर्चिताश्च नरैः पौरैः पाण्डवा भरतर्षभ ।
जग्मुरावसथं पश्चात्पुरोचनपुरःसराः ॥ १.१५८.८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! નગરજનો દ્વારા સન્માનિત પાંડવો પુરોચનને આગળ રાખીને પછી નિવાસસ્થાને ગયા.
1.158.9
तेभ्यो भक्ष्याणि पानानि शयनानि शुभानि च ।
आसनानि च मुख्यानि प्रददौ स पुरोचनः ॥ १.१५८.९ ॥
પુરોચને તેમને ભોજન, પીણાં, સુંદર શય્યાઓ અને ઉત્તમ આસનો આપ્યાં.
1.158.10
तत्र ते सत्कृतास्तेन सुमहार्हपरिच्छदाः ।
उपास्यमानाः पुरुषैरूषुः पुरनिवासिभिः ॥ १.१५८.१० ॥
ત્યાં તેના દ્વારા સત્કારાયેલા તેઓ, અતિ મૂલ્યવાન સામગ્રી સાથે, નગરજનો દ્વારા સેવાયેલા રહેવા લાગ્યા.
1.158.11
दशरात्रोषितानां तु तत्र तेषां पुरोचनः ।
निवेदयामास गृहं शिवाख्यमशिवं तदा ॥ १.१५८.११ ॥
ત્યાં દસ રાત્રિ રહ્યા પછી પુરોચને તેમને 'શિવ' નામનું, પરંતુ વાસ્તવમાં અશિવ એવું ઘર બતાવ્યું.
1.158.12
तत्र ते पुरुषव्याघ्रा विविशुः सपरिच्छदाः ।
पुरोचनस्य वचनात्कैलासमिव गुह्यकाः ॥ १.१५८.१२ ॥
પુરોચનના કહેવાથી, તે પુરુષવ્યાઘ્રો પોતાની સામગ્રી સાથે ત્યાં પ્રવેશ્યા; જેમ કૈલાસમાં ગુહ્યકો પ્રવેશે.
1.158.13
तच्चागारमभिप्रेक्ष्य सर्वधर्मभृतां वरः ।
उवाचाग्नेयमित्येवं भीमसेनं युधिष्ठिरः ॥ १.१५८.१३ ॥
તે ઘરને બરાબર જોઈને સર્વધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે ભીમસેનને કહ્યું: આ અગ્નિથી બળી શકે તેવું છે.
1.158.14
जिघ्राणोऽस्य वसागन्धं सर्पिर्जतुविमिश्रितम् ।
कृतं हि व्यक्तमाग्नेयमिदं वेश्म परन्तप ॥ १.१५८.१४ ॥
તેની ચરબી, ઘી અને લાખમિશ્રિત ગંધ સૂંઘીને — હે શત્રુતાપક, આ ઘર સ્પષ્ટ રીતે અગ્નિથી બળી શકે તેવું બનાવ્યું છે.
1.158.15
शणसर्जरसं व्यक्तमानीय गृहकर्मणि ।
मुञ्जबल्वजवंशादिद्रव्यं सर्वं घृतोक्षितम् ॥ १.१५८.१५ ॥
ઘરના બાંધકામમાં સ્પષ્ટ રીતે શણ અને સર્જરસ લાવવામાં આવ્યો છે; મુંજ, બલ્વજ, વાંસ વગેરે બધી સામગ્રી ઘીથી છાંટેલી છે.
1.158.16
तृणबल्वजकार्पासवंशदारुकटान्यपि ।
आग्नेयान्यत्र क्षिप्तानि परितो वेश्मनस्तथा ॥ १.१५८.१६ ॥
ઘાસ, બલ્વજ, કપાસ, વાંસ, લાકડું, સાદડીઓ પણ — અગ્નિથી બળે તેવી આ સામગ્રી ઘરની ચારે બાજુ ફેંકાયેલી છે.
1.158.17
शिल्पिभिः सुकृतं ह्याप्तैर्विनीतैर्वेश्मकर्मणि ।
विश्वस्तं मामयं पापो दग्धुकामः पुरोचनः ॥ १.१५८.१७ ॥
વિશ્વાસુ અને વિનયી કારીગરોએ ઘર બાંધવાના કામમાં આને સારી રીતે બનાવ્યું છે; મારા પર વિશ્વાસ રાખનાર મને આ પાપી પુરોચન બાળવા ઇચ્છે છે.
1.158.18
तथा हि वर्तते मन्दः सुयोधनवशे स्थितः ।
इमां तु तां महाबुद्धिर्विदुरो दृष्टवांस्तथा ॥ १.१५८.१८ ॥
તે મૂર્ખ સુયોધનના વશમાં હોવાથી આમ જ છે; પણ મહાબુદ્ધિ વિદુરે પણ આને આ રીતે જ જોયું હતું.
1.158.19
आपदं तेन मां पार्थ स संबोधितवान्पुरा ।
ते वयं बोधितास्तेन नित्यमस्मद्धितैषिणा ॥ १.१५८.१९ ॥
હે પાર્થ, તેમણે પહેલાં જ મને આપત્તિ વિશે સાવચેત કર્યો હતો. અમારું હિત ઇચ્છનારા તેમણે અમને સદા સાવચેત કર્યા હતા.
1.158.20
पित्रा कनीयसा स्नेहाद्बुद्धिमन्तो शिवं गृहम् ।
अनार्यैः सुकृतं गूढैर्दुर्योधनवशानुगैः ॥ १.१५८.२० ॥
બુદ્ધિમાન પિતાએ નાના પુત્રના સ્નેહથી શુભ ઘર બનાવ્યું; પરંતુ દુર્યોધનના વશમાં ચાલનારા અનાર્ય અને ગુપ્ત લોકોએ તે સુકૃત કર્યું.
1.158.21
यदीदं गृहामाग्नेयं विहितं मन्यते भवान् ।
तत्रैव साधु गच्छामो यत्र पूर्वोषिता वयम् ॥ १.१५८.२१ ॥
જો આપ માનતા હો કે આ ઘર આગ લગાડવા માટે તૈયાર કરાયું છે, તો આપણે જ્યાં પહેલાં રહેતા હતા ત્યાં જ જઈએ.
1.158.22
दर्शयित्वा पृथग्गन्तुं न कार्यं प्रतिभाति मे ।
अशुभं वा शुभं वा स्यात्तैर्वसाम सहैव तु ॥ १.१५८.२२ ॥
અલગ બતાવીને જવું મને યોગ્ય લાગતું નથી. તે અશુભ હોય કે શુભ, આપણે તેમની સાથે જ રહીશું.
1.158.23
अद्यप्रभृति चास्मासु गतेषु भयविह्वलः ।
रूढमूलो भवेद्राज्ये धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः ॥ १.१५८.२३ ॥
આજથી, અમે ગયા પછી, ભયથી વિહ્વળ ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર રાજ્યમાં મૂળ જમાવીને લોકોનો સ્વામી બની જશે.
1.158.24
तदीयं तु भवेद्राज्यं तदीयाश्च जना इमे ।
तस्मात्सहैव वत्स्यामो गलन्यस्तपदा वयम् ॥ १.१५८.२४ ॥
ત્યારે આ રાજ્ય તેનું જ થશે અને આ લોકો પણ તેના જ થશે. તેથી ગળામાં ફાંસો પહેરીને આપણે તેમની સાથે જ રહીશું.
1.158.25
अस्माकं कालमासाद्य राज्यमाच्छिद्य शत्रुतः ।
अर्थं पैतृकमस्माकं सुखं भोक्ष्याम शाश्वतम् ॥ १.१५८.२५ ॥
અમારો સમય આવતાં, શત્રુ પાસેથી રાજ્ય છીનવીને અમે પૈતૃક ધન મેળવીશું અને શાશ્વત સુખ ભોગવીશું.
1.158.26
धृतराष्ट्रवचोऽस्माभिः किमर्थमनुपाल्यते ।
तेभ्यो भित्त्वाऽन्यथागन्तुं दौर्बल्यं ते कुतो नृप ॥ १.१५८.२६ ॥
અમે ધૃતરાષ્ટ્રના વચનોનું શા માટે પાલન કરીએ? હે રાજન, તેમનાથી અલગ થઈને બીજા માર્ગે જવાની નિર્બળતા તમારામાં ક્યાંથી આવી?
1.158.27
आपत्सु रक्षिताऽस्माकं विदुरोऽस्ति महामतिः ।
मध्यस्थ एव गाङ्गेयो राज्यभोगपराङ्मुखः ॥ १.१५८.२७ ॥
આપત્તિમાં આપણા રક્ષક મહામતિ વિદુર છે. ગાંગેય (ભીષ્મ) તો તટસ્થ જ છે, રાજ્યભોગથી વિમુખ.
1.158.28
बाह्लीकप्रमुखा वृद्धा मध्यस्था एव सर्वदा ।
अस्मदीयो भवेद्द्रोणः फल्गुनप्रेमसंयुतः ॥ १.१५८.२८ ॥
બાહ્લીક મુખ્ય વૃદ્ધો સદા તટસ્થ જ રહેશે. અને દ્રોણ આપણી બાજુના હશે, કારણ કે તેઓ ફાલ્ગુન (અર્જુન)ના પ્રેમથી બંધાયેલા છે.
1.158.29
तस्मात्सहैव वस्तव्यं न गन्तव्यं कथं नृप ।
अथवास्मासु ते कुर्युः किमशक्ताः पराक्रमैः ॥ १.१५८.२९ ॥
તેથી આપણે તેમની સાથે જ રહેવું જોઈએ; હે રાજન, કેવી રીતે અલગ જવું? અથવા પરાક્રમમાં અસમર્થ એવા તેઓ આપણું શું કરી શકે?
1.158.30
क्षुद्राः कपटिनो धूर्ता जाग्रत्सु मनुजेश्वर ।
किं न कुर्युः पुरा मह्यं किं न दत्तं महाविषम् ॥ १.१५८.३० ॥
હે મનુજેશ્વર, ક્ષુદ્ર, કપટી, ધૂર્ત લોકો આપણે જાગતા હોઈએ ત્યારે પણ શું ન કરે? પહેલાં તેમણે મારી સાથે શું નથી કર્યું? મહાવિષ પણ આપ્યું નહોતું શું!
1.158.31
आशीविषैर्महाघोरैः सर्पैस्तैः किं न दंशितः ।
प्रमाणकोट्यां संगृह्य निद्रापरवशे मयि ॥ १.१५८.३१ ॥
અસંખ્ય લોકોની વચ્ચે મને એકઠો કરીને ઊંઘને વશ પડેલો જોઈ, શું તે ભયંકર ઝેરી સાપોએ મને ડંખ્યો નહોતો?
1.158.32
सर्पैर्दृष्टिविषैर्गोरैर्गङ्गायां शूलसन्ततौ ।
किं तैर्न पातितो भूप तदा किं मृतवानहम् ॥ १.१५८.३२ ॥
હે રાજા! ગંગામાં શૂળોની હારમાળા પર તે ભયંકર દૃષ્ટિવિષ સાપોએ મને પાડી નાખ્યો નહોતો? ત્યારે શું હું મરી ગયો ન હોત?
1.158.33
आपत्सु तासु घोरासु दुष्प्रयुक्तासु पापिभिः ।
अस्मानरक्षद्यो देवो जगद्यस्य वशे स्थितम् ॥ १.१५८.३३ ॥
પાપીઓએ રચેલી તે ભયંકર આપત્તિઓમાં જે દેવે અમારું રક્ષણ કર્યું, જેના વશમાં જગત સ્થિત છે—
1.158.34
चराचरात्मकं सोऽद्य यातः कुत्र नृपोत्तम ।
यावत्सोढव्यमस्माभिस्तावत्सोढास्मि यत्नतः ॥ १.१५८.३४ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ! ચરાચરસ્વરૂપ તે દેવ આજે ક્યાં ચાલ્યો ગયો? જ્યાં સુધી અમારે સહન કરવાનું છે, ત્યાં સુધી મેં યત્નપૂર્વક સહન કર્યું છે.
1.158.35
यदा न शक्ष्यतेऽस्माभिस्तदा पश्याम नो हितम् ।
किं द्रष्टव्यमिहास्माभिर्विगृह्य तरसा बलात् ॥ १.१५८.३५ ॥
જ્યારે અમારાથી સહન નહીં થાય, ત્યારે અમે અમારું હિત જોઈશું. બળ અને વેગથી વિરોધ કરીને અહીં અમારે શું જોવાનું છે?
1.158.36
सान्त्ववादेन दानेन भेदेनापि यतामहे ।
अर्धराज्यस्य संप्राप्त्यै ततो दण्डः प्रशस्यते ॥ १.१५८.३६ ॥
સાંત્વનાભર્યા વચનથી, દાનથી અને ભેદથી પણ અમે પ્રયત્ન કરીએ છીએ. અડધું રાજ્ય મેળવવા માટે, પછી દંડની જ પ્રશંસા થાય છે.
1.158.37
तस्मात्सहैव वस्तव्यं तन्मनोर्पितशल्यवत् ।
दर्शयित्वा पृथक् क्वापि न गन्तव्यं सुभीतवत् ॥ १.१५८.३७ ॥
તેથી આપણે સાથે જ રહેવું જોઈએ, મનમાં ખૂંચેલા કાંટાની જેમ. અતિ ભયભીત લોકોની જેમ અલગ દેખાઈને ક્યાંય જવું ન જોઈએ.
1.158.38
इह यत्तैर्निराकारैर्वस्तव्यमिति रोचये ।
अप्रमत्तैर्विचिन्वद्भिर्गतिमिष्टां ध्रुवामितः ॥ १.१५८.३८ ॥
અહીં ઓળખાય નહીં એવા રૂપે રહેવું એ મને યોગ્ય લાગે છે. સાવધાનીથી અહીંથી ઇચ્છિત અને નિશ્ચિત માર્ગ શોધવો જોઈએ.
1.158.39
यदि विन्देत चाकारमस्माकं स पुरोचनः ।
क्षिप्रकारी ततो भूत्वा प्रसह्यापि दहेत्ततः ॥ १.१५८.३९ ॥
જો એ પુરોચન અમારું રૂપ ઓળખી લે, તો તે ઝડપથી કાર્ય કરી બળપૂર્વક પણ અમને બાળી નાખશે.
1.158.40
नायं बिभेत्युपक्रोशादधर्माद्वा पुरोचनः ।
तथा हि वर्तते मन्दः सुयोधनवशे स्थितः ॥ १.१५८.४० ॥
આ પુરોચન લોકનિંદા કે અધર્મથી ડરતો નથી. એ મૂર્ખ સુયોધનના વશમાં રહીને એ રીતે જ વર્તે છે.
1.158.41
अपि चायं प्रदग्धेषु भीष्मोऽस्मासु पितामहः ।
कोपं कुर्यात्किमर्थं वा कौरवान्कोपयीत सः ॥ १.१५८.४१ ॥
વળી, અમે બળી જઈએ તો અમારા પિતામહ ભીષ્મ શા માટે ક્રોધ કરે? અથવા કૌરવોને શા માટે ઉશ્કેરે?
1.158.42
अथवापीह दग्धेषु भीष्मोऽस्माकं पितामहः ।
धर्म इत्येव कुप्येरन्ये चान्ये कुरुपुङ्गवाः ॥ १.१५८.४२ ॥
અથવા અહીં અમે બળી જઈએ તો અમારા પિતામહ ભીષ્મ 'આ ધર્મ છે' એમ માનીને જ ક્રોધ કરશે; બીજા કુરુશ્રેષ્ઠો પણ એમ જ ક્રોધ કરશે.
1.158.43
उपपन्नं तु दग्धेषु कुलवंशानुकीर्तिताः ।
कुप्येरन्यदि धर्मज्ञास्तथान्ये कुरुपुङ्गवाः ॥ १.१५८.४३ ॥
બળી ગયેલાઓ વિશે કુળ અને વંશનું કીર્તન કરવું યોગ્ય છે. ધર્મજ્ઞો અને અન્ય કુરુશ્રેષ્ઠો કોપે તોપણ.
1.158.44
वयं तु यदि दाहस्य बिभ्यतः प्रद्रवेमहि ।
स्पशैर्नो घातयेत्सर्वान्राज्यलुब्धः सुयोधनः ॥ १.१५८.४४ ॥
જો આપણે આગથી ડરીને ભાગીએ, તો રાજ્યલોભી સુયોધન જાસૂસો દ્વારા આપણા સૌને મરાવી નાખશે.
1.158.45
अपदस्थान्पदे तिष्ठन्नपक्षान्पक्षसंस्थितः ।
हीनकोशान्महाकोशः प्रयोगैर्घातयेद्ध्रुवम् ॥ १.१५८.४५ ॥
સ્થાને રહેલો સ્થાનહીનોને, પક્ષમાં રહેલો પક્ષહીનોને, મહાકોશવાળો ક્ષીણકોશોને ચોક્કસ યુક્તિઓથી મરાવશે.
1.158.46
तदस्माभिरिमं पापं तं च पापं सुयोधनम् ।
वञ्चयद्भिर्निवस्तव्यं छन्नं वीर क्वचित्क्वचित् ॥ १.१५८.४६ ॥
તેથી આ પાપીને અને તે પાપી સુયોધનને છેતરીને, હે વીર, ક્યાંક-ક્યાંક છુપાઈને રહેવું પડશે.
1.158.47
ते वयं मृगयाशीलाश्चराम वसुधामिमाम् ।
तथा नो विदिता मार्गा भविष्यन्ति पलायतां ॥ १.१५८.४७ ॥
આપણે શિકારીઓની જેમ આ પૃથ્વી પર ફરીશું; આ રીતે ભાગનારાઓ માટે માર્ગો આપણને જાણીતા થશે.
1.158.48
भौमं च बिलमद्यैव करवाम सुसंवृतम् ।
गूढोद्गतान्न नस्तत्र हुताशः संप्रधक्ष्यति ॥ १.१५८.४८ ॥
આજે જ આપણે સારી રીતે ઢંકાયેલી ભૂગર્ભ ગુફા બનાવીશું; તેના ગુપ્ત નિકાસમાંથી અગ્નિ આપણને બાળશે નહીં.
1.158.49
द्रवतोऽत्र यथा चास्मान्न बुध्येत पुरोचनः ।
पौरो वापि जनः कश्चित्तथा कार्यमतन्द्रितैः ॥ १.१५८.४९ ॥
અહીંથી ભાગતી વખતે પુરોચન આપણને ન જુએ, નગરજનોમાંથી પણ કોઈ ન જુએ, એ રીતે સાવધ રહીને એ કાર્ય કરવું જોઈએ.