महाभारत · अध्याय 1.159
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.159.1
विदुरस्य सुहृत्कश्चित्खनकः कुशलः क्वचित् ।
विविक्ते पाण्डवान्राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ १.१५९.१ ॥
हे राजा, विदुराचा एक मित्र, कुशल खोदकाम करणारा, कोठेतरी एकांतात पांडवांना हे शब्द बोलला.
1.159.2
प्रहितो विदुरेणास्मि खनकः कुशलो ह्यहम् ।
पाण्डवानां प्रियं कार्यमिति किं करवाणि वः ॥ १.१५९.२ ॥
मला विदुराने पाठवले आहे; मी कुशल खोदकाम करणारा आहे. पांडवांचे प्रिय कार्य करणे हेच माझे कर्तव्य; तुमच्यासाठी मी काय करू?
1.159.3
प्रच्छन्नं विदुरेणोक्तं प्रियं यन्म्लेच्छभाषया ।
त्वया च तत्तथेत्युक्तमेतद्विश्वासकारणम् ॥ १.१५९.३ ॥
विदुराने गुप्तपणे म्लेच्छ भाषेत सांगितलेला प्रिय संदेश आणि 'तसेच होवो' असे तू दिलेले उत्तर — हेच विश्वासाचे कारण आहे.
1.159.4
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रावस्यां पुरोचनः ।
भवनस्य तव द्वारि प्रदास्यति हुताशनम् ॥ १.१५९.४ ॥
कृष्णपक्षातील चतुर्दशीच्या या रात्री पुरोचन तुझ्या भवनाच्या दारात आग लावेल.
1.159.5
मात्रा सह प्रदग्धव्याः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
इति व्यवसितं तस्य धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ॥ १.१५९.५ ॥
मातेसह पांडव, नरश्रेष्ठ, जाळले जावेत — दुर्बुद्धी धृतराष्ट्रपुत्राचा हा निश्चय आहे.
1.159.6
उवाच तं सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अभिजानामि सौम्य त्वां सुहृदं विदुरस्य वै ॥ १.१५९.६ ॥
सत्यधृती कुंतीपुत्र युधिष्ठिर त्याला म्हणाला — 'हे सौम्य, तू विदुराचा मित्र आहेस हे मी ओळखतो.'
1.159.7
शुचिमाप्तं प्रियं चैव सदा च दृढभक्तिकम् ।
न विद्यते कवेः किंचिदविज्ञातं प्रयोजनम् ॥ १.१५९.७ ॥
शुद्ध, विश्वासू, प्रिय आणि सदैव दृढ भक्ती असलेल्या कवीला (विदुराला) कोणताही हेतू अज्ञात नाही.
1.159.8
यथा तस्य तथा नस्त्वं निर्विशेषा वयं त्वयि ।
भवतश्च यथा तस्य पालयास्मान्यथा कविः ॥ १.१५९.८ ॥
तो (विदुर) आमच्यासाठी जसा आहे तसेच तुम्हीही आहात; आम्ही तुमच्याबाबत भेद ठेवत नाही. त्या कवीने ज्याप्रमाणे त्याचे रक्षण केले, तसेच आमचे रक्षण करा.
1.159.9
इदं शरणमाग्नेयं मदर्थमिति मे मतिः ।
पुरोचनेन विहितं धार्तराष्ट्रस्य शासनात् ॥ १.१५९.९ ॥
हा अग्निमय आश्रय माझ्यासाठीच रचला गेला आहे असे माझे मत आहे; धृतराष्ट्रपुत्राच्या आज्ञेने पुरोचनाने हा उभारला आहे.
1.159.10
स पापः कोशवांश्चैव ससहायश्च दुर्मतिः ।
अस्मानपि च पापात्मा नित्यकालं प्रबाधते ॥ १.१५९.१० ॥
तो पापी, धनवान, सहकाऱ्यांसह दुर्बुद्धी आणि पापात्मा आम्हालाही सतत त्रास देत आहे.
1.159.11
स भवान्भोक्षयत्वस्मान्यत्नेनास्माद्धुताशनात् ।
अस्मास्विह हि दग्धेषु सकामः स्यात्सुयोधनः ॥ १.१५९.११ ॥
म्हणून तुम्ही आम्हाला या अग्नीपासून प्रयत्नपूर्वक वाचवा; आम्ही येथे जळून गेलो तर सुयोधन आपली इच्छा पूर्ण करील.
1.159.12
समृद्धमायुधागारमिदं तस्य दुरात्मनः ।
वप्रान्तं निष्प्रतीकारमाश्रित्येदं कृतं महत् ॥ १.१५९.१२ ॥
हे त्या दुरात्म्याचे समृद्ध शस्त्रागार आहे; तटबंदीच्या कडेला, प्रतिकार नसलेल्या रीतीने, या मोठ्या योजनेचा आश्रय घेऊन हे उभारले गेले आहे.
1.159.13
इदं तदशुभं नूनं तस्य कर्म चिकीर्षितम् ।
प्रागेव विदुरो वेद तेनास्मानन्वबोधयत् ॥ १.१५९.१३ ॥
त्याने करू इच्छिलेले ते अशुभ कर्म हेच निश्चितच आहे. विदुराला आधीच माहीत होते; म्हणून त्याने आम्हाला सावध केले.
1.159.14
सेयमापदनुप्राप्ता क्षत्ता यां दृष्टवान्पुरा ।
पुरोचनस्याविदितानस्मांस्त्वं प्रतिमोचय ॥ १.१५९.१४ ॥
विदुराने पूर्वी पाहिलेले तेच संकट आता ओढवले आहे. पुरोचनाला न कळता तू आम्हाला यातून सोडव.
1.159.15
स तथेति प्रतिश्रुत्य खनको यत्नमास्थितः ।
परिखामुत्किरन्नाम चकार च महाबिलम् ॥ १.१५९.१५ ॥
"तसेच होवो" असे म्हणून वचन देऊन, खोदणारा प्रयत्नाला लागला. खंदकातील माती उकरत त्याने एक मोठे भुयार तयार केले.
1.159.16
चक्रे च वेश्मनस्तस्य मध्ये नातिमहद्बिलम् ।
कपाटयुक्तमज्ञातं समं भूम्याश्च भारत ॥ १.१५९.१६ ॥
आणि त्या वाड्याच्या मध्यभागी फार मोठे नाही, कवाडांनी युक्त, अज्ञात असे एक भुयारद्वार केले. हे भारता, ते जमिनीच्या समान होते.
1.159.17
पुरोचनभयादेव व्यदधात्संवृतं मुखम् ।
स तस्य तु गृहद्वारि वसत्यशुभधीः सदा।
तत्र ते सायुधाः सर्वे वसन्ति स्म क्षपां नृप ॥ १.१५९.१७ ॥
पुरोचनाच्या भयामुळेच त्याने तोंड झाकून ठेवले. तो अशुभबुद्धी सदैव त्या वाड्याच्या दारात राहत असे. हे नृपा, तेथे ते सर्व शस्त्रांसह रात्री राहत असत.
1.159.18
दिवा चरन्ति मृगयां पाण्डवेया वनाद्वनम् ।
विश्वस्तवदविश्वस्ता वञ्चयन्तः पुरोचनम् ॥ १.१५९.१८ ॥
पांडवपुत्र दिवसा शिकारीसाठी अरण्यातून अरण्यात फिरत असत. विश्वासू असल्यासारखे दिसत असूनही, अविश्वास बाळगून ते पुरोचनाला फसवत होते.
1.159.19
अतुष्टास्तुष्टवद्राजन्नूषुः परमविस्मिताः ॥ १.१५९.१९ ॥
हे राजा, असंतुष्ट असूनही ते संतुष्टाप्रमाणे, अत्यंत विस्मित होऊन राहिले.
1.159.20
न चैनानन्वबुध्यन्त नरा नगरवासिनः ।
अन्यत्र विदुरामात्यात्तस्मात्खनकसत्तमात् ॥ १.१५९.२० ॥
नगरवासी लोकांना त्यांचा थांगपत्ता लागला नाही; मंत्री विदुराशिवाय, त्या श्रेष्ठ खोदकाच्या द्वारे वगळता.