महाभारत · अध्याय 1.160
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.160.1
तांस्तु दृष्ट्वा सुमनसः परिसंवत्सरोषितान् ।
विश्वस्तानिव संलक्ष्य हर्षं चक्रे पुरोचनः ॥ १.१६०.१ ॥
एक वर्षापासून तेथे राहणाऱ्या त्यांना पाहून, ते विश्वस्त असल्याचे जाणून पुरोचन आनंदित झाला.
1.160.2
स तु संचिन्तयामास प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
प्राप्तकालमिदं मन्ये पाण्डवानां विनाशने ॥ १.१६०.२ ॥
तो आनंदित मनाने विचार करू लागला: 'पांडवांच्या नाशासाठी हाच योग्य काळ आला आहे असे मला वाटते.'
1.160.3
तमस्यान्तर्गतं भावं विज्ञाय कुरुपुङ्गवः ।
चिन्तयामास मतिमान्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ १.१६०.३ ॥
त्याच्या मनातील लपलेला हेतू ओळखून, कुरुश्रेष्ठ, बुद्धिमान धर्मपुत्र युधिष्ठिर विचार करू लागला.
1.160.4
पुरोचने तथा हृष्टे कौन्तेयोऽथ युधिष्ठिरः ।
भीमसेनार्जुनौ चोभौ यमौ प्रोवाच धर्मवित् ॥ १.१६०.४ ॥
पुरोचन आनंदित असताना, धर्मज्ञ कुंतीपुत्र युधिष्ठिर भीमसेन, अर्जुन आणि दोन्ही जुळ्या भावांना म्हणाला.
1.160.5
अस्मानयं सुविश्वस्तान्वेत्ति पापः पुरोचनः ।
वञ्चितोऽयं नृशंसात्मा कालं मन्ये पलायने ॥ १.१६०.५ ॥
आम्ही पूर्ण विश्वासात आहोत हे हा पापी पुरोचन जाणतो. क्रूर मनाचा हा फसवला गेला आहे; पळून जाण्याची वेळ आली आहे असे मला वाटते.
1.160.6
आयुधागारमादीप्य दग्ध्वा चैव पुरोचनम् ।
षट्प्राणिनो निधायेह द्रवामोऽनभिलक्षिताः ॥ १.१६०.६ ॥
शस्त्रागाराला आग लावून, पुरोचनालाही जाळून, येथे सहा प्राण्यांना ठेवून, कोणाच्याही लक्षात न येता आपण पळून जाऊ.
1.160.7
अथ दानापदेशेन कुन्ती ब्राह्मणभोजनम् ।
चक्रे निशि महाराज आजग्मुस्तत्र योषितः ॥ १.१६०.७ ॥
मग दानाच्या निमित्ताने कुंतीने ब्राह्मणभोजन घातले. हे महाराज, रात्री तेथे स्त्रिया आल्या.
1.160.8
ता विहृत्य यथाकामं भुक्त्वा पीत्वा च भारत ।
जग्मुर्निशिं गृहानेव समनुज्ञाप्य माधवीम् ॥ १.१६०.८ ॥
हे भारता, त्या स्त्रिया यथेच्छ विहार करून, भोजन व पान करून, माधवी (कुंती)चा निरोप घेऊन रात्री आपापल्या घरी गेल्या.
1.160.9
पुरोचनप्रणिहिता पृथां या सेवते सदा ।
निषादी दुष्टहृदया नित्यमन्तरचारिणी ॥ १.१६०.९ ॥
पुरोचनाने पाठवलेली, सदा पृथेची (कुंतीची) सेवा करणारी ती दुष्टहृदयी निषादी नेहमी गुप्तपणे फिरत असे.
1.160.10
निषादी पञ्चपुत्रा सा तस्मिन्भोज्ये यदृच्छया ।
पुराभ्यासकृतस्नेहा सखी कुन्त्याः सुतैः सह ॥ १.१६०.१० ॥
पाच पुत्र असलेली ती निषादी त्या भोजनाला योगायोगाने आली. पूर्वीच्या सहवासामुळे ती कुंतीची सखी होती; ती आपल्या मुलांसह आली.
1.160.11
आनीय मधुमूलानि फलानि विविधानि च ।
अन्नार्थिनी समभ्यागात्सपुत्रा कालचोदिता।
सुपापा पञ्चपुत्रा च सा पृथायाः सखी मता ॥ १.१६०.११ ॥
मधमुळे व विविध फळे आणून, अन्नाच्या इच्छेने, कालप्रेरित होऊन ती मुलांसह आली. अतिशय पापी, पाच पुत्र असलेली ती पृथेची सखी मानली जात असे.
1.160.12
सा पीत्वा मदिरां मत्ता सपुत्रा मदविह्वला ।
सह सर्वैः सुतै राजंस्तस्मिन्नेव निवेशने ॥ १.१६०.१२ ॥
ती मद्य पिऊन, मदाने विव्हल होऊन, हे राजन्, आपल्या सर्व मुलांसह त्याच निवासस्थानी राहिली.
1.160.13
सुष्वाप विगतज्ञाना मृतकल्पा नराधिप ।
अथ प्रवाते तुमुले निशि सुप्ते जने तदा ॥ १.१६०.१३ ॥
ती चेतना हरवून मृतप्राय होऊन झोपली, हे नराधिपा. तेव्हा प्रचंड वारा वाहू लागला, रात्री लोक झोपलेले असताना
1.160.14
तदुपादीपयद्भीमः शेते यत्र पुरोचनः ।
ततो जतुगृहद्वारं दीपयामास पाण्डवः ॥ १.१६०.१४ ॥
भीमाने जिथे पुरोचन झोपला होता तिथे आग लावली. मग पाण्डवाने जतुगृहाच्या दारालाही आग लावली.
1.160.15
समन्ततो ददौ पश्चादग्निं तत्र निवेशने ।
पूर्वमेव गृहं शोध्य भीमसेनो महामतिः ॥ १.१६०.१५ ॥
मग त्या घराभोवती चहूबाजूंनी आग लावली. आधीच घर साफ केलेल्या महामती भीमसेनाने
1.160.16
पाण्डवैः सहितां कुन्तीं प्रावेशयत तद्बिलम् ।
दत्त्वाग्निं सहसा भीमो गृहे तत्परितः सुधीः ॥ १.१६०.१६ ॥
पाण्डवांसह कुंतीला त्या बोगद्यात घेऊन गेला. मग बुद्धिमान भीमाने अचानक घराभोवती आग लावली.
1.160.17
गृहस्थं द्रविणं गृह्य निर्जगाम बिलेन सः ।
ज्ञात्वा तु तद्गृहं सर्वमादीप्तं पाण्डुनन्दनाः ॥ १.१६०.१७ ॥
घरातील धन घेऊन तो बोगद्यातून बाहेर पडला. ते संपूर्ण घर पेटलेले आहे हे कळताच पाण्डुपुत्रांनी,
1.160.18
सुरङ्गां विविशुस्तूर्णं मात्रा सार्धमरिन्दमाः ।
ततः प्रतापः सुमहाञ्छब्दश्चैव विभावसोः ॥ १.१६०.१८ ॥
शत्रूंचे दमन करणारे पाण्डव मातेसह लगेच त्या बोगद्यात शिरले. तेव्हा अग्नीचा प्रचंड आणि मोठा आवाज उठला.
1.160.19
प्रादुरासीत्तदा तेन बुबुधे स जनव्रजः ।
तदवेक्ष्य गृहं दीप्तमाहुः पौराः कृशाननाः ॥ १.१६०.१९ ॥
तेव्हा ते प्रकट झाले; त्यामुळे तो जनसमूह जागा झाला. जळणारे ते घर पाहून, खचलेल्या चेहऱ्याचे नगरवासी म्हणाले.
1.160.20
दुर्योधनप्रयुक्तेन पापेनाकृतबुद्धिना ।
गृहमात्मविनाशाय कारितं दाहितं च तत् ॥ १.१६०.२० ॥
दुर्योधनाच्या प्रेरणेने, त्या पापी आणि दुर्बुद्धीने स्वतःच्या विनाशासाठी ते घर बांधवले व जाळवले.
1.160.21
अहो धिग्धृतराष्ट्रस्य बुद्धिर्नातिसमञ्जसा ।
यः शुचीन्पाण्डुदायादान्दाहयामास शत्रुवत् ॥ १.१६०.२१ ॥
अहो, धृतराष्ट्राच्या बुद्धीला धिक्कार असो; ती योग्य नव्हती. शत्रूप्रमाणे त्याने पाण्डूच्या शुचिर्भूत वारसांना जाळवले.
1.160.22
दिष्ट्या त्विदानीं पापात्मादग्ध्वा दग्धः पुरोचनः ।
अनागसः सुविश्वस्तान्यो ददाह नरोत्तमान् ॥ १.१६०.२२ ॥
नशिबाने आता त्या पापी पुरोचनालाच जळून राख व्हावे लागले; ज्याने निर्दोष, पूर्ण विश्वास ठेवणाऱ्या श्रेष्ठ पुरुषांना जाळले होते.
1.160.23
एवं ते विलपन्ति स्म वारणावतका जनाः ।
परिवार्य गृहं तच्च तस्थू रात्रौ समन्ततः ॥ १.१६०.२३ ॥
असे वारणावतातील लोक विलाप करत राहिले; रात्री त्या घराभोवती चारही बाजूंनी घेरून उभे राहिले.
1.160.24
पाण्डवाश्चापि ते सर्वे सह मात्रा सुदुःखिताः ।
बिलेन तेन निर्गत्य जग्मुर्द्रुतमलक्षिताः ॥ १.१६०.२४ ॥
पांडवही मातेसह अत्यंत दुःखी होऊन त्या बोगद्यातून बाहेर पडले आणि न दिसता लवकर निघून गेले.
1.160.25
तेन निद्रोपरोधेन साध्वसेन च पाण्डवाः ।
न शेकुः सहसा गन्तुं सह मात्रा परन्तपाः ॥ १.१६०.२५ ॥
त्या निद्रेच्या अडथळ्याने आणि भयाने पांडव मातेसह सहसा जाऊ शकले नाहीत, हे शत्रुतापनांनो.
1.160.26
भीमसेनस्तु राजेन्द्र भीमवेगपराक्रमः ।
जगाम भ्रातॄनादाय सर्वान्मातरमेव च ॥ १.१६०.२६ ॥
पण हे राजेंद्रा, भयंकर वेग व पराक्रम असलेला भीमसेन सर्व भावांना आणि मातेला घेऊन निघाला.
1.160.27
स्कन्धमारोप्य जननीं यमावङ्केन वीर्यवान् ।
पार्थौ गृहीत्वा पाणिभ्यां भ्रातरौ सुमहाबलः ॥ १.१६०.२७ ॥
महाबलवान वीराने मातेला खांद्यावर बसवले, जुळ्या भावांना मांडीवर घेतले आणि पृथेच्या दोन पुत्रांना दोन हातांनी धरले.
1.160.28
उरसा पादपान्भञ्जन्महीं पद्भ्यां विदारयन् ।
स जगामाशु तेजस्वी वातरंहा वृकोदरः ॥ १.१६०.२८ ॥
छातीने वृक्ष मोडत, पायांनी भूमी फोडत तो तेजस्वी, वाऱ्याच्या वेगाचा वृकोदर वेगाने निघाला.