મહાભારત · અધ્યાય 1.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.161.1
एतस्मिन्नेव काले तु यथासंप्रत्ययं कविः ।
विदुरः प्रेषयामास तद्वनं पुरुषं शुचिम् ॥ १.१६१.१ ॥
આ જ સમયે વિશ્વાસપાત્ર એવા જ્ઞાની વિદુરે તે વનમાં એક શુદ્ધ, વિશ્વસનીય માણસને મોકલ્યો.
1.161.2
आत्मनः पाण्डवानां च विश्वास्यं ज्ञातपूर्वकम् ।
गङ्गासंतरणार्थाय ज्ञाताभिज्ञानवाचिकम् ॥ १.१६१.२ ॥
જે પોતાનો અને પાંડવોનો વિશ્વાસુ, પહેલેથી પરિચિત, ગંગા ઓળંગવા માટે જાણીતા સંકેત-વચનો કહેનારો હતો.
1.161.3
स गत्वा तु यथोद्देशं पाण्डवान्ददृशे वने ।
जनन्या सह कौरव्याननयज्जाह्नवीतटम् ॥ १.१६१.३ ॥
તે જઈને નિર્દેશ પ્રમાણે વનમાં પાંડવોને જોયા; માતા સાથે કૌરવ્યોને ગંગાના કિનારે લાવ્યો.
1.161.4
विदितं तन्महाबुद्धेर्विदुरस्य महात्मनः ।
ततस्त्रस्यापि चारेण चेष्टितं पापचेतसः ॥ १.१६१.४ ॥
મહાબુદ્ધિ અને મહાત્મા વિદુરને તે જાણીતું હતું; પાપી મનના ધૃતરાષ્ટ્રના જાસૂસો દ્વારા થયેલા પ્રયત્નો પણ તેમને જાણવા મળ્યા હતા.
1.161.5
ततः प्रवासितो विद्वान्विदुरेण नरस्तदा ।
पार्थानां दर्शयामास मनोमारुतगामिनीम् ॥ १.१६१.५ ॥
ત્યારે વિદુરે મોકલેલા તે વિદ્વાન માણસે પાર્થોને મન અને પવનની ગતિ જેવી ઝડપી નાવ બતાવી.
1.161.6
सर्ववातसहां नावं यन्त्रयुक्तां पताकिनीम् ।
शिवे भागीरथीतीरे नरैर्विस्रम्भिभिः कृताम् ॥ १.१६१.६ ॥
બધા પવનોને સહન કરનારી, યંત્રોથી યુક્ત, ધ્વજાવાળી નાવ ભાગીરથીના શુભ કિનારે વિશ્વસનીય માણસોએ બનાવી હતી.
1.161.7
ततः पुनरथोवाच ज्ञापकं पूर्वचोदितम् ।
युधिष्ठिर निबोधेयं संज्ञार्थं वचनं कवेः ॥ १.१६१.७ ॥
પછી તેણે પહેલાં કહેલો સંકેત ફરી કહ્યો. યુધિષ્ઠિર, કવિનાં સંકેત-વચનો સાંભળ.
1.161.8
कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे बिलौकसः ।
न हन्तीत्येवमात्मानं यो रक्षति स जीवति।
बोद्धव्यमिति यत्प्राह विदुरस्तदिदं तथा ॥ १.१६१.८ ॥
"કક્ષઘ્ન અને શિશિરઘ્ન મહાન વનમાં દરમાં રહેનારાઓને મારતા નથી" — એમ જે પોતાની રક્ષા કરે છે તે જીવે છે. વિદુરે "સમજવું" કહ્યું તે આ જ છે.
1.161.9
तेन मां प्रेषितं विदिधि विश्वस्तं संज्ञयाऽनया ।
भूयश्चैवाह मां क्षत्ता विदुरः सर्वतोऽर्थवित्।
अधिक्षिपन्धार्तराष्ट्रं सभ्रातृकमुदारधीः ॥ १.१६१.९ ॥
"તેણે મને મોકલ્યો છે, આ સંકેતથી વિશ્વાસુ જાણ." સર્વ રીતે હિતજ્ઞ વિદુરે મને ફરી કહ્યું, ઉદાર બુદ્ધિવાળા તેમણે ભાઈઓ સહિત ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રની નિંદા કરતાં.
1.161.10
कर्णं दुर्योधनं चैव भ्रातृभिः सहितं रणे ।
शकुनिं चैव कौन्तेय विजेताऽसि न संशयः ॥ १.१६१.१० ॥
"કર્ણ, દુર્યોધન, ભાઈઓ સહિત, અને શકુનિને પણ યુદ્ધમાં, હે કૌંતેય, તું જીતીશ, એમાં સંશય નથી."
1.161.11
पाण्डवाश्चापि गत्वाथ गङ्गायास्तीरमुत्तमम् ।
निषादाधिपतिं वीरं दाशं परमधार्मिकम् ॥ १.१६१.११ ॥
પાંડવો પણ ગંગાના ઉત્તમ કાંઠે ગયા, નિષાદોના અધિપતિ, વીર, પરમ ધાર્મિક દાશ પાસે.
1.161.12
दीपिकाभिः कृतालोकं मार्गमाणं च पाण्डवान् ।
ददृशुः पाण्डवेयास्ते नाविकं त्वरयाऽन्वितम् ॥ १.१६१.१२ ॥
દીવાઓથી પ્રકાશ કરીને, પાંડવોને શોધતા, ઉતાવળ કરતા એક નાવિકને પાંડવપુત્રોએ જોયો.
1.161.13
निषादस्तत्र कौन्तेयानभिज्ञानं न्यवेदयत् ।
विदुरस्य महाबुद्धेर्म्लेच्छभाषादि यत्तदा ॥ १.१६१.१३ ॥
ત્યાં તે નિષાદે કુંતીના પુત્રોને મહાબુદ્ધિ વિદુરનું ઓળખચિહ્ન અને ત્યારની મ્લેચ્છ ભાષા વગેરે જણાવ્યું.
1.161.14
विदुरेणास्मि सन्दिष्टो दत्त्वा बहु धनं महत् ।
गङ्गातीरे निविष्टस्त्वं पाण्डवांस्तारयेति ह ॥ १.१६१.१४ ॥
વિદુરે મને ઘણું મોટું ધન આપીને આજ્ઞા કરી છે કે ગંગાના તટે રહેલો તું પાંડવોને પાર ઉતારી દે.
1.161.15
सोऽहं चतुर्दशीमद्य गङ्गाया अविदूरतः ।
चारेरन्वेषयाम्यस्मिन्वने मृगगणान्विते ॥ १.१६१.१५ ॥
હું આજે ચતુર્દશીએ ગંગાની નજીક, મૃગસમૂહોથી ભરેલા આ વનમાં ગુપ્તચરો દ્વારા તેમને શોધી રહ્યો છું.
1.161.16
प्रभवन्तोऽथ भद्रं वो नावमारुह्य गम्यताम् ।
युक्तारित्रपताकां च निश्छिद्रां मन्दिरोपमाम् ॥ १.१६१.१६ ॥
હે સમર્થ પુરુષો, તમારું કલ્યાણ થાઓ; હવે નાવમાં ચઢીને જાઓ—જે હલેસાં અને ધ્વજાઓથી યુક્ત, છિદ્રરહિત અને ઘર જેવી છે.
1.161.17
इयं वारिपथे युक्ता नौरप्सु सुखगामिनी ।
मोचयिष्यति वः सर्वानस्माद्देशान्न संशयः ॥ १.१६१.१७ ॥
આ નાવ જળમાર્ગ માટે યોગ્ય છે; પાણીમાં સુખેથી ચાલે છે; આ દેશમાંથી તે તમને બધાને ચોક્કસ છોડાવશે, એમાં શંકા નથી.
1.161.18
अथ तान्व्यथितान्दृष्ट्वा सह मात्रा नरोत्तमान् ।
नावमारोप्य गङ्गायां प्रस्थितानब्रवीत्पुनः ॥ १.१६१.१८ ॥
પછી માતા સાથે વ્યથિત થયેલા તે નરોત્તમોને જોઈને, તેમને નાવમાં ચડાવીને, ગંગામાં પ્રયાણ કરતા તેમને તેણે ફરી કહ્યું.
1.161.19
विदुरो मूर्ध्न्युपाघ्राय परिष्वज्य वचो मुहुः ।
अरिष्टं गच्छताव्यग्राः पन्थानमिति चाब्रवीत् ॥ १.१६१.१९ ॥
વિદુરે તેમનું માથું સૂંઘીને આલિંગન આપ્યું અને વારંવાર કહ્યું, "શાંતિથી, સુરક્ષિત રીતે માર્ગે જાઓ."
1.161.20
इत्युक्त्वा स तु तान्वीरान्पुमान्विदुरचोदितः ।
तारयामास राजेन्द्र गङ्गां नावा नरर्षभान् ॥ १.१६१.२० ॥
આમ કહીને વિદુરની પ્રેરણાથી તે માણસે તે વીરોને, હે રાજેન્દ્ર, નાવ દ્વારા ગંગા પાર કરાવી.
1.161.21
तारयित्वा ततो गङ्गां पारं प्राप्तांश्च सर्वशः ।
जयाशिषः प्रयुज्याथ यथागतमगाद्धि सः ॥ १.१६१.२१ ॥
ગંગા પાર કરાવીને, સામે કિનારે પહોંચેલા સૌને વિજયના આશીર્વાદ આપીને, તે જેમ આવ્યો હતો તેમ ચાલ્યો ગયો.
1.161.22
पाण्डवाश्च महात्मानः प्रतिसन्दिश्य वै कवेः ।
गङ्गामुत्तीर्य वेगेन जग्मुर्गूढमलक्षिताः ॥ १.१६१.२२ ॥
મહાત્મા પાંડવોએ વિદુરની વિદાય લઈ ઝડપથી ગંગા પાર કરી અને ગુપ્ત રીતે, કોઈની નજરે ન ચડતા, ચાલ્યા ગયા.
1.161.23
ततस्ते तत्र तीर्त्वा तु गङ्गामुत्तुङ्गवीचिकाम् ।
जवेन प्रययुर्वीरा दक्षिणां दिशमास्थिताः ॥ १.१६१.२३ ॥
પછી ત્યાં ઊંચા મોજાંવાળી ગંગા પાર કરીને તે વીરો ઝડપથી દક્ષિણ દિશા તરફ આગળ વધ્યા.
1.161.24
विज्ञाय निशि पन्थानं नक्षत्रैर्दक्षिणामुखाः ।
वनाद्वनान्तरं राजन्गहनं प्रतिपेदिरे ॥ १.१६१.२४ ॥
રાત્રે તારાઓ વડે માર્ગ ઓળખીને, દક્ષિણ તરફ મુખ રાખીને, હે રાજન્, એક વનમાંથી બીજા ગાઢ વનમાં તેઓ પહોંચ્યા.
1.161.25
श्रान्तास्ततः पिपासार्ताः क्षुधिता भयकातराः ।
पुनरूचुर्महावीर्यं भीमसेनमिदं वचः ॥ १.१६१.२५ ॥
થાકેલા, તરસથી પીડિત, ભૂખ્યા અને ભયથી કંપતા તેઓ ફરી મહાવીર્ય ભીમસેનને આ વચન બોલ્યા.
1.161.26
इतः कष्टतरं किं नु यद्वयं गहने वने ।
दिशश्च न प्रजानीमो गन्तुं चैतेन शक्नुमः।
तं च पापं न जानीमो दग्धो वाथ पुरोचनः ॥ १.१६१.२६ ॥
આથી વધુ કષ્ટદાયક શું હશે? આ ગાઢ વનમાં અમને દિશાઓ પણ ખબર નથી, અને આ માર્ગે ચાલવું પણ અમારાથી શક્ય નથી. તે પાપી પુરોચન બળી ગયો કે નહીં તે પણ અમે જાણતા નથી.
1.161.27
कथं नु विप्रमुच्येम भयादस्मादलक्षिताः ।
शीघ्रमस्मानुपादाय तथैव व्रज भारत ॥ १.१६१.२७ ॥
કોઈની નજરમાં ન આવતા, આ ભયમાંથી અમે કેવી રીતે છૂટીશું? હે ભારત, અમને ઝડપથી ઉપાડીને એ જ રીતે ચાલ.
1.161.28
त्वं हि नो बलवानेको यथा सततगस्तथा ।
इत्युक्तो धर्मराजेन भीमसेनो महाबलः।
आदाय कुन्तीं भ्रातॄंश्च जगामाशु स पावनिः ॥ १.१६१.२८ ॥
અમારામાં તું એકલો જ બળવાન છે, તેથી હંમેશની જેમ ચાલ” એમ ધર્મરાજે કહ્યું ત્યારે મહાબળવાન ભીમસેન, વાયુપુત્ર, કુંતી અને ભાઈઓને ઉપાડીને ઝડપથી ચાલ્યો ગયો.