ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.161.1
एतस्मिन्नेव काले तु यथासंप्रत्ययं कविः ।
विदुरः प्रेषयामास तद्वनं पुरुषं शुचिम् ॥ १.१६१.१ ॥
ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗਿਆਨੀ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਉਸ ਬਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।
1.161.2
आत्मनः पाण्डवानां च विश्वास्यं ज्ञातपूर्वकम् ।
गङ्गासंतरणार्थाय ज्ञाताभिज्ञानवाचिकम् ॥ १.१६१.२ ॥
ਜੋ ਆਪਣਾ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ, ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
1.161.3
स गत्वा तु यथोद्देशं पाण्डवान्ददृशे वने ।
जनन्या सह कौरव्याननयज्जाह्नवीतटम् ॥ १.१६१.३ ॥
ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਮਾਤਾ ਸਮੇਤ ਕੌਰਵ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਕਿਨਾਰੇ ਲੈ ਆਇਆ।
1.161.4
विदितं तन्महाबुद्धेर्विदुरस्य महात्मनः ।
ततस्त्रस्यापि चारेण चेष्टितं पापचेतसः ॥ १.१६१.४ ॥
ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਸੀ; ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੀਆਂ।
1.161.5
ततः प्रवासितो विद्वान्विदुरेण नरस्तदा ।
पार्थानां दर्शयामास मनोमारुतगामिनीम् ॥ १.१६१.५ ॥
ਫਿਰ ਵਿਦੁਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿਖਾਈ।
1.161.6
सर्ववातसहां नावं यन्त्रयुक्तां पताकिनीम् ।
शिवे भागीरथीतीरे नरैर्विस्रम्भिभिः कृताम् ॥ १.१६१.६ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕਿਨਾਰੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ।
1.161.7
ततः पुनरथोवाच ज्ञापकं पूर्वचोदितम् ।
युधिष्ठिर निबोधेयं संज्ञार्थं वचनं कवेः ॥ १.१६१.७ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੰਕੇਤ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕਵੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ-ਵਚਨ ਸੁਣ।
1.161.8
कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे बिलौकसः ।
न हन्तीत्येवमात्मानं यो रक्षति स जीवति।
बोद्धव्यमिति यत्प्राह विदुरस्तदिदं तथा ॥ १.१६१.८ ॥
"ਕਕਸ਼ਘਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਘਨ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁੱਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ" — ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਜੀਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ "ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ" ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਇਹੀ ਹੈ।
1.161.9
तेन मां प्रेषितं विदिधि विश्वस्तं संज्ञयाऽनया ।
भूयश्चैवाह मां क्षत्ता विदुरः सर्वतोऽर्थवित्।
अधिक्षिपन्धार्तराष्ट्रं सभ्रातृकमुदारधीः ॥ १.१६१.९ ॥
"ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਕੇਤ ਨਾਲ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਜਾਣ।" ਸਭ ਪੱਖੋਂ ਭਲਾਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ।
1.161.10
कर्णं दुर्योधनं चैव भ्रातृभिः सहितं रणे ।
शकुनिं चैव कौन्तेय विजेताऽसि न संशयः ॥ १.१६१.१० ॥
"ਕਰਣ, ਦੁਰਯੋਧਨ, ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਤੂੰ ਜਿੱਤੇਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।"
1.161.11
पाण्डवाश्चापि गत्वाथ गङ्गायास्तीरमुत्तमम् ।
निषादाधिपतिं वीरं दाशं परमधार्मिकम् ॥ १.१६१.११ ॥
ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕੰਢੇ ਗਏ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਬਹਾਦਰ, ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਦਾਸ ਕੋਲ।
1.161.12
दीपिकाभिः कृतालोकं मार्गमाणं च पाण्डवान् ।
ददृशुः पाण्डवेयास्ते नाविकं त्वरयाऽन्वितम् ॥ १.१६१.१२ ॥
ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਕਰਕੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ, ਕਾਹਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਲਾਹ ਨੂੰ ਪਾਂਡਵ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
1.161.13
निषादस्तत्र कौन्तेयानभिज्ञानं न्यवेदयत् ।
विदुरस्य महाबुद्धेर्म्लेच्छभाषादि यत्तदा ॥ १.१६१.१३ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਪਛਾਣ-ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਮਲੇੱਛ ਭਾਸ਼ਾ ਆਦਿ ਦੱਸੀ।
1.161.14
विदुरेणास्मि सन्दिष्टो दत्त्वा बहु धनं महत् ।
गङ्गातीरे निविष्टस्त्वं पाण्डवांस्तारयेति ह ॥ १.१६१.१४ ॥
ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿੰਦਾ ਤੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇ।
1.161.15
सोऽहं चतुर्दशीमद्य गङ्गाया अविदूरतः ।
चारेरन्वेषयाम्यस्मिन्वने मृगगणान्विते ॥ १.१६१.१५ ॥
ਮੈਂ ਅੱਜ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਸੂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
1.161.16
प्रभवन्तोऽथ भद्रं वो नावमारुह्य गम्यताम् ।
युक्तारित्रपताकां च निश्छिद्रां मन्दिरोपमाम् ॥ १.१६१.१६ ॥
ਹੇ ਸਮਰੱਥ ਪੁਰਸ਼ੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਹੁਣ ਬੇੜੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਓ—ਜੋ ਚੱਪੂਆਂ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਬਿਨਾਂ ਛੇਕ ਦੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਰਗੀ ਹੈ।
1.161.17
इयं वारिपथे युक्ता नौरप्सु सुखगामिनी ।
मोचयिष्यति वः सर्वानस्माद्देशान्न संशयः ॥ १.१६१.१७ ॥
ਇਹ ਬੇੜੀ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਛੁਡਾ ਦੇਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
1.161.18
अथ तान्व्यथितान्दृष्ट्वा सह मात्रा नरोत्तमान् ।
नावमारोप्य गङ्गायां प्रस्थितानब्रवीत्पुनः ॥ १.१६१.१८ ॥
ਫਿਰ ਮਾਤਾ ਸਮੇਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਰੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇੜੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।
1.161.19
विदुरो मूर्ध्न्युपाघ्राय परिष्वज्य वचो मुहुः ।
अरिष्टं गच्छताव्यग्राः पन्थानमिति चाब्रवीत् ॥ १.१६१.१९ ॥
ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਅਤੇ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ ਤੁਰੋ।"
1.161.20
इत्युक्त्वा स तु तान्वीरान्पुमान्विदुरचोदितः ।
तारयामास राजेन्द्र गङ्गां नावा नरर्षभान् ॥ १.१६१.२० ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਰਾਹੀਂ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਾ ਦਿੱਤੀ।
1.161.21
तारयित्वा ततो गङ्गां पारं प्राप्तांश्च सर्वशः ।
जयाशिषः प्रयुज्याथ यथागतमगाद्धि सः ॥ १.१६१.२१ ॥
ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਾ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।
1.161.22
पाण्डवाश्च महात्मानः प्रतिसन्दिश्य वै कवेः ।
गङ्गामुत्तीर्य वेगेन जग्मुर्गूढमलक्षिताः ॥ १.१६१.२२ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਵਿਦੁਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਿਨਾਂ, ਚਲੇ ਗਏ।
1.161.23
ततस्ते तत्र तीर्त्वा तु गङ्गामुत्तुङ्गवीचिकाम् ।
जवेन प्रययुर्वीरा दक्षिणां दिशमास्थिताः ॥ १.१६१.२३ ॥
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਉੱਚੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
1.161.24
विज्ञाय निशि पन्थानं नक्षत्रैर्दक्षिणामुखाः ।
वनाद्वनान्तरं राजन्गहनं प्रतिपेदिरे ॥ १.१६१.२४ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਹ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
1.161.25
श्रान्तास्ततः पिपासार्ताः क्षुधिता भयकातराः ।
पुनरूचुर्महावीर्यं भीमसेनमिदं वचः ॥ १.१६१.२५ ॥
ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ, ਭੁੱਖੇ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਉਹ ਫਿਰ ਮਹਾਵੀਰਯ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
1.161.26
इतः कष्टतरं किं नु यद्वयं गहने वने ।
दिशश्च न प्रजानीमो गन्तुं चैतेन शक्नुमः।
तं च पापं न जानीमो दग्धो वाथ पुरोचनः ॥ १.१६१.२६ ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਪੁਰੋਚਨ ਸੜ ਗਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੀ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
1.161.27
कथं नु विप्रमुच्येम भयादस्मादलक्षिताः ।
शीघ्रमस्मानुपादाय तथैव व्रज भारत ॥ १.१६१.२७ ॥
ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਿਨਾਂ, ਇਸ ਡਰ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਂਗੇ? ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਾਨੂੰ ਝੱਟ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲ।
1.161.28
त्वं हि नो बलवानेको यथा सततगस्तथा ।
इत्युक्तो धर्मराजेन भीमसेनो महाबलः।
आदाय कुन्तीं भ्रातॄंश्च जगामाशु स पावनिः ॥ १.१६१.२८ ॥
ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਤੂੰ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਬਲਵਾਨ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਦਾ ਚਲਦਾ ਹੈਂ ਤਿਵੇਂ ਚੱਲ” — ਧਰਮਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮਸੇਨ, ਵਾਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਝੱਟ ਚਲਾ ਗਿਆ।