महाभारत · अध्याय 1.161
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.161.1
एतस्मिन्नेव काले तु यथासंप्रत्ययं कविः ।
विदुरः प्रेषयामास तद्वनं पुरुषं शुचिम् ॥ १.१६१.१ ॥
याच वेळी विश्वासू अशा त्या ज्ञानी विदुराने त्या वनात एका शुद्ध व विश्वासार्ह माणसाला पाठवले.
1.161.2
आत्मनः पाण्डवानां च विश्वास्यं ज्ञातपूर्वकम् ।
गङ्गासंतरणार्थाय ज्ञाताभिज्ञानवाचिकम् ॥ १.१६१.२ ॥
जो स्वतःचा व पांडवांचा विश्वासू, पूर्वपरिचित, गंगा ओलांडण्यासाठी ठरलेली खुणेची वचने सांगणारा होता.
1.161.3
स गत्वा तु यथोद्देशं पाण्डवान्ददृशे वने ।
जनन्या सह कौरव्याननयज्जाह्नवीतटम् ॥ १.१६१.३ ॥
तो गेला आणि ठरल्याप्रमाणे वनात पांडवांना भेटला; मातेसह कौरव्यांना गंगेच्या काठावर घेऊन आला.
1.161.4
विदितं तन्महाबुद्धेर्विदुरस्य महात्मनः ।
ततस्त्रस्यापि चारेण चेष्टितं पापचेतसः ॥ १.१६१.४ ॥
महाबुद्धी आणि महात्म्या विदुराला ते ठाऊक होते; पापी मनाच्या धृतराष्ट्राच्या हेरांमार्फत झालेले कृत्यही त्याला कळले होते.
1.161.5
ततः प्रवासितो विद्वान्विदुरेण नरस्तदा ।
पार्थानां दर्शयामास मनोमारुतगामिनीम् ॥ १.१६१.५ ॥
तेव्हा विदुराने पाठवलेल्या त्या विद्वान माणसाने पार्थांना मन व वाऱ्याच्या वेगाने जाणारी नाव दाखवली.
1.161.6
सर्ववातसहां नावं यन्त्रयुक्तां पताकिनीम् ।
शिवे भागीरथीतीरे नरैर्विस्रम्भिभिः कृताम् ॥ १.१६१.६ ॥
सर्व वारे सहन करणारी, यंत्रांनी युक्त, ध्वजांनी सजलेली नाव भागीरथीच्या शुभ काठावर विश्वासू माणसांनी बांधली होती.
1.161.7
ततः पुनरथोवाच ज्ञापकं पूर्वचोदितम् ।
युधिष्ठिर निबोधेयं संज्ञार्थं वचनं कवेः ॥ १.१६१.७ ॥
मग त्याने पूर्वी सांगितलेले संकेत पुन्हा सांगितले. युधिष्ठिरा, कवीचे संकेतवचन ऐक.
1.161.8
कक्षघ्नः शिशिरघ्नश्च महाकक्षे बिलौकसः ।
न हन्तीत्येवमात्मानं यो रक्षति स जीवति।
बोद्धव्यमिति यत्प्राह विदुरस्तदिदं तथा ॥ १.१६१.८ ॥
"कक्षघ्न आणि शिशिरघ्न महान अरण्यात बिळांत राहणाऱ्यांना मारत नाहीत" — असे जो स्वतःचे रक्षण करतो तो जगतो. विदुराने "जाणावे" असे म्हटले ते हेच.
1.161.9
तेन मां प्रेषितं विदिधि विश्वस्तं संज्ञयाऽनया ।
भूयश्चैवाह मां क्षत्ता विदुरः सर्वतोऽर्थवित्।
अधिक्षिपन्धार्तराष्ट्रं सभ्रातृकमुदारधीः ॥ १.१६१.९ ॥
"त्याने मला पाठवले आहे, या संकेताने विश्वासू म्हणून जाण." सर्व प्रकारे अर्थ जाणणारे विदुर मला पुन्हा म्हणाले, उदार बुद्धीचे ते भावांसह धृतराष्ट्रपुत्राची निंदा करत.
1.161.10
कर्णं दुर्योधनं चैव भ्रातृभिः सहितं रणे ।
शकुनिं चैव कौन्तेय विजेताऽसि न संशयः ॥ १.१६१.१० ॥
"कर्ण, दुर्योधन, भावांसह, आणि शकुनीलाही युद्धात, हे कौंतेया, तू जिंकशील, यात संशय नाही."
1.161.11
पाण्डवाश्चापि गत्वाथ गङ्गायास्तीरमुत्तमम् ।
निषादाधिपतिं वीरं दाशं परमधार्मिकम् ॥ १.१६१.११ ॥
पांडवही गंगेच्या उत्तम तीरावर गेले, निषादांचा अधिपती, वीर, परम धार्मिक दाशाकडे.
1.161.12
दीपिकाभिः कृतालोकं मार्गमाणं च पाण्डवान् ।
ददृशुः पाण्डवेयास्ते नाविकं त्वरयाऽन्वितम् ॥ १.१६१.१२ ॥
दिव्यांनी प्रकाश करून, पांडवांचा शोध घेणाऱ्या, घाईत असलेल्या एका नाविकाला पांडवपुत्रांनी पाहिले.
1.161.13
निषादस्तत्र कौन्तेयानभिज्ञानं न्यवेदयत् ।
विदुरस्य महाबुद्धेर्म्लेच्छभाषादि यत्तदा ॥ १.१६१.१३ ॥
तेथे त्या निषादाने कुंतीपुत्रांना महाबुद्धी विदुराचे ओळखचिन्ह आणि तेव्हाची म्लेंछ भाषा इत्यादी सांगितले.
1.161.14
विदुरेणास्मि सन्दिष्टो दत्त्वा बहु धनं महत् ।
गङ्गातीरे निविष्टस्त्वं पाण्डवांस्तारयेति ह ॥ १.१६१.१४ ॥
विदुराने मला भरपूर मोठे धन देऊन आज्ञा केली आहे की गंगेच्या तीरावर राहणाऱ्या तू पांडवांना पैलतीरी न्यावे.
1.161.15
सोऽहं चतुर्दशीमद्य गङ्गाया अविदूरतः ।
चारेरन्वेषयाम्यस्मिन्वने मृगगणान्विते ॥ १.१६१.१५ ॥
मी आज चतुर्दशीला गंगेजवळच, मृगसमूहांनी भरलेल्या या वनात हेरांमार्फत त्यांचा शोध घेत आहे.
1.161.16
प्रभवन्तोऽथ भद्रं वो नावमारुह्य गम्यताम् ।
युक्तारित्रपताकां च निश्छिद्रां मन्दिरोपमाम् ॥ १.१६१.१६ ॥
हे समर्थ पुरुषांनो, तुमचे कल्याण असो; आता नावेत बसून जा—जी वल्हवे व ध्वजांनी युक्त, छिद्ररहित आणि घरासारखी आहे.
1.161.17
इयं वारिपथे युक्ता नौरप्सु सुखगामिनी ।
मोचयिष्यति वः सर्वानस्माद्देशान्न संशयः ॥ १.१६१.१७ ॥
ही नाव जलमार्गासाठी योग्य आहे; पाण्यात सुखाने चालते; या देशातून ती तुम्हा सर्वांना नक्की मुक्त करील, यात संशय नाही.
1.161.18
अथ तान्व्यथितान्दृष्ट्वा सह मात्रा नरोत्तमान् ।
नावमारोप्य गङ्गायां प्रस्थितानब्रवीत्पुनः ॥ १.१६१.१८ ॥
मग मातेसह व्यथित झालेल्या त्या नरश्रेष्ठांना पाहून, त्यांना नावेत बसवून, गंगेत प्रस्थान करीत असताना त्याने पुन्हा सांगितले.
1.161.19
विदुरो मूर्ध्न्युपाघ्राय परिष्वज्य वचो मुहुः ।
अरिष्टं गच्छताव्यग्राः पन्थानमिति चाब्रवीत् ॥ १.१६१.१९ ॥
विदुराने त्यांचे मस्तक हुंगून आलिंगन देऊन वारंवार म्हटले, "शांतपणे, सुखरूप मार्गाने जा."
1.161.20
इत्युक्त्वा स तु तान्वीरान्पुमान्विदुरचोदितः ।
तारयामास राजेन्द्र गङ्गां नावा नरर्षभान् ॥ १.१६१.२० ॥
असे बोलून विदुराच्या प्रेरणेने त्या माणसाने त्या वीरांना, हे राजेंद्रा, नावेने गंगा पार करवली.
1.161.21
तारयित्वा ततो गङ्गां पारं प्राप्तांश्च सर्वशः ।
जयाशिषः प्रयुज्याथ यथागतमगाद्धि सः ॥ १.१६१.२१ ॥
गंगा पार करवून, पलीकडच्या तीरावर पोहोचलेल्या सर्वांना विजयाचे आशीर्वाद देऊन, तो आला तसाच परत गेला.
1.161.22
पाण्डवाश्च महात्मानः प्रतिसन्दिश्य वै कवेः ।
गङ्गामुत्तीर्य वेगेन जग्मुर्गूढमलक्षिताः ॥ १.१६१.२२ ॥
महात्मा पांडव विदुराचा निरोप घेऊन वेगाने गंगा ओलांडून गुप्तपणे, कोणाच्याही नजरेस न पडता निघून गेले.
1.161.23
ततस्ते तत्र तीर्त्वा तु गङ्गामुत्तुङ्गवीचिकाम् ।
जवेन प्रययुर्वीरा दक्षिणां दिशमास्थिताः ॥ १.१६१.२३ ॥
नंतर तेथे उंच लाटांची गंगा ओलांडून ते वीर वेगाने दक्षिण दिशेकडे निघाले.
1.161.24
विज्ञाय निशि पन्थानं नक्षत्रैर्दक्षिणामुखाः ।
वनाद्वनान्तरं राजन्गहनं प्रतिपेदिरे ॥ १.१६१.२४ ॥
रात्री ताऱ्यांच्या साहाय्याने मार्ग ओळखून, दक्षिणेकडे तोंड करून, हे राजन्, एका वनातून दुसऱ्या घनदाट वनात ते पोहोचले.
1.161.25
श्रान्तास्ततः पिपासार्ताः क्षुधिता भयकातराः ।
पुनरूचुर्महावीर्यं भीमसेनमिदं वचः ॥ १.१६१.२५ ॥
थकलेले, तहानेने व्याकूळ, भुकेने त्रस्त आणि भयाने कापणारे ते पुन्हा महापराक्रमी भीमसेनाला हे वचन म्हणाले.
1.161.26
इतः कष्टतरं किं नु यद्वयं गहने वने ।
दिशश्च न प्रजानीमो गन्तुं चैतेन शक्नुमः।
तं च पापं न जानीमो दग्धो वाथ पुरोचनः ॥ १.१६१.२६ ॥
यापेक्षा कष्टदायक आणखी काय असेल? या दाट अरण्यात आम्हाला दिशाही कळत नाहीत, या मार्गाने चालणेही आम्हाला शक्य नाही. आणि त्या पापी पुरोचनाचे काय झाले, तो जळाला की नाही, हेही आम्हाला माहीत नाही.
1.161.27
कथं नु विप्रमुच्येम भयादस्मादलक्षिताः ।
शीघ्रमस्मानुपादाय तथैव व्रज भारत ॥ १.१६१.२७ ॥
कोणाच्याही नजरेस न पडता या भयातून आम्ही कसे सुटू? हे भारता, आम्हांला पटकन उचलून घेऊन त्याच प्रकारे चल.
1.161.28
त्वं हि नो बलवानेको यथा सततगस्तथा ।
इत्युक्तो धर्मराजेन भीमसेनो महाबलः।
आदाय कुन्तीं भ्रातॄंश्च जगामाशु स पावनिः ॥ १.१६१.२८ ॥
कारण आमच्यात तूच एकटा बलवान आहेस, म्हणून जसा नेहमी चालतोस तसा चाल,” असे धर्मराजाने सांगितल्यावर महाबली भीमसेन, वायुपुत्र, कुंती आणि भावांना उचलून वेगाने निघाला.