Mahābhārata · Adhyāya 1.163
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.163.1
तेन विक्रममाणेन ऊरुवेगसमीरितम् ।
वनं सवृक्षविटपं व्याघूर्णितमिवाभवत् ॥ १.१६३.१ ॥
Mientras avanzaba con valor, el bosque, sacudido por la fuerza de sus muslos, con sus árboles y ramas, pareció girar en torbellino.
1.163.2
जङ्गावातो ववौ चास्य शुचिशुक्रागमे यथा ।
आवर्जितालतावृक्षं मार्गं चक्रे महाबलः ॥ १.१६३.२ ॥
El viento que brotaba de sus piernas sopló como cuando llega la estación pura y brillante; el de gran fuerza hizo un camino doblando las enredaderas y los árboles.
1.163.3
स मृद्गन्पुष्पितांश्चैव फलितांश्च वनस्पतीन् ।
अवरुज्य ययौ गुल्मान्पथस्तस्य समीपजान् ॥ १.१६३.३ ॥
Aplastando y quebrando los árboles en flor y con fruto, avanzó, y rompió también los matorrales que crecían cerca de su camino.
1.163.4
स रोषित इव क्रुद्धो वने भञ्जन्महाद्रुमान् ।
त्रिप्रस्रुतमदः शुष्मी षष्टिवर्षो मतङ्गराट् ॥ १.१६३.४ ॥
Como si estuviera airado y furioso, rompía grandes árboles en el bosque: el poderoso rey de los elefantes, de sesenta años, con el celo fluyendo por tres lugares.
1.163.5
गच्छतस्तस्य वेगेन तार्क्ष्यमारुतरंहसः ।
भीमस्य पाण्डुपुत्राणां मूर्च्छेव समजायत ॥ १.१६३.५ ॥
Por la velocidad de Bhīma, que avanzaba veloz como Garuḍa y el viento, pareció que se apoderaba de los hijos de Pāṇḍu un desmayo.
1.163.6
असकृच्चापि सतीर्य दूरपारं भुजप्लवैः ।
पथि प्रच्छन्नमासेदुर्धार्तराष्ट्रभयात्तदा ॥ १.१६३.६ ॥
Una y otra vez, cruzando la orilla lejana con sus brazos como balsas, llegaron entonces por un camino oculto, por temor a los hijos de Dhṛtarāṣṭra.
1.163.7
कृच्छ्रेण मातरं चैव सुकुमारीं यशस्विनीम् ।
अवहत्स तु पृष्ठेन रोधःसु विषमेषु च ॥ १.१६३.७ ॥
Con dificultad llevó a su madre y a la delicada y gloriosa sobre sus espaldas, incluso por terrenos escabrosos y desiguales.
1.163.8
अगमच्च वनोद्देशमल्पमूलफलोदकम् ।
क्रूरपक्षिमृगं घोरं सायाह्ने भरतर्षभ ॥ १.१६३.८ ॥
Y al atardecer llegó a una región boscosa con pocas raíces, frutos y agua, llena de aves y bestias crueles, terrible, oh toro de los Bharatas.
1.163.9
घोरा समभवत्सन्ध्या दारुणा मृगपक्षिणः ।
अप्रकाशा दिशः सर्वा वातैरासन्ननार्तवैः ॥ १.१६३.९ ॥
El crepúsculo se volvió terrible y espantoso para las bestias y las aves; todas las direcciones se oscurecieron con vientos fuera de temporada.
1.163.10
शीर्णपर्णफलै राजन्बहुगुल्मक्षुपद्रुमैः ।
भग्नावभुग्नभूयिष्ठैर्नानाद्रुमसमाकुलैः ॥ १.१६३.१० ॥
Oh rey, cubierto de hojas y frutos caídos, abarrotado de muchos matorrales, arbustos y árboles, en su mayoría rotos y doblados, lleno de árboles diversos.
1.163.11
ते श्रमेण च कौरव्यास्तृष्णया च प्रपीडिताः ।
नाशक्नुवंस्तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धया ॥ १.१६३.११ ॥
Aquellos descendientes de los Kuru, afligidos por el cansancio y la sed, entonces no pudieron seguir, vencidos también por el profundo sueño.
1.163.12
न्यविशन्ति हि ते सर्वे निरास्वादे महावने ।
रात्र्यामेव गतास्तूर्णं चतुर्विंशतियोजनम्।
ततस्तृषा परिक्लन्ता कुन्ती वचनमब्रवीत् ॥ १.१६३.१२ ॥
Todos se detuvieron en aquel gran bosque insípido, tras recorrer rápidamente veinticuatro yojanas solo durante la noche. Entonces Kuntī, agotada por la sed, pronunció estas palabras.
1.163.13
माता सती पाण्डवानां पञ्चानां मध्यतः स्थिता ।
तृष्णया हि परीताऽहमनाथेव महावने ॥ १.१६३.१३ ॥
Yo, la madre virtuosa, me hallo en medio de los cinco Pāṇḍavas; abrumada por la sed, estoy como una desamparada en este gran bosque.
1.163.14
इतः परं तु शक्ताहं गन्तुं च न पदात्पदम् ।
शयिष्ये वृक्षमूलेऽत्र धार्तराष्ट्रा हरन्तु माम् ॥ १.१६३.१४ ॥
De aquí en adelante no puedo dar ni un paso más; me tenderé aquí al pie de un árbol, que los hijos de Dhṛtarāṣṭra me lleven.
1.163.15
शृणु भीम वचो मह्यं तव बाहुबलात्पुरः ।
स्थातुं न शक्ताः कौरव्याः किं बिभेषि पृथासुत ॥ १.१६३.१५ ॥
Escucha, Bhīma, mis palabras: ante el poder de tus brazos, los Kauravas no pueden resistir. Hijo de Pṛthā, ¿por qué temes?
1.163.16
अन्यो रथो न मेऽस्तीह भीमसेनादृते भुवि ।
धार्तराष्ट्राद्वृथा भीरुर्न मां स्वप्तुमिहेच्छसि ॥ १.१६३.१६ ॥
Aquí en la tierra no tengo otro carro que Bhīmasena. Cobarde, quieres que duerma aquí, temiendo en vano a los hijos de Dhṛtarāṣṭra.
1.163.17
भीमपृष्ठस्थिता चेत्थं दूयमानेन चेतसा ।
निश्यध्वनि रुदन्ती सा निद्रावश्मुपागता ॥ १.१६३.१७ ॥
Reposando sobre la espalda de Bhīma, con el corazón afligido, llorando en el camino de noche, cayó bajo el poder del sueño.
1.163.18
तच्छ्रुत्वा भीमसेनस्य मातृस्नेहात्प्रजल्पितम् ।
कारुण्येन मनस्तप्तं गमनायोपचक्रमे ॥ १.१६३.१८ ॥
Al oír aquellas palabras que Bhīmasena pronunció por amor a su madre, su mente se afligió con compasión, y se dispuso a partir.
1.163.19
ततो भीमो वनं घोरं प्रविश्य विजनं महत् ।
न्यग्रोधं विपुलच्छायं रमणीयं ददर्श ह ॥ १.१६३.१९ ॥
Entonces Bhīma entró en el terrible y vasto bosque solitario y vio un hermoso banyán de amplia sombra.
1.163.20
तत्र निक्षिप्य तान्सर्वानुवाच भरतर्षभः ।
पानीयं मृगयामीह तावद्विश्रम्यतामिह ॥ १.१६३.२० ॥
Tras dejarlos a todos allí, el toro de los Bharatas dijo: "Yo buscaré agua aquí; mientras tanto, descansad todos aquí."
1.163.21
एते रुवन्ति मधुरं सारसा जलचारिणः ।
ध्रुवमत्र जलस्थानं महच्चेति मतिर्मम ॥ १.१६३.२१ ॥
Estas grullas que habitan en el agua cantan dulcemente; seguramente hay aquí un gran lugar de agua, así lo creo.
1.163.22
अनुज्ञातः स गच्छेति भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत ।
जगाम तत्र यत्र स्म सारसा जलचारिणः ॥ १.१६३.२२ ॥
Autorizado por su hermano mayor con las palabras "Ve", oh Bhārata, fue al lugar donde estaban aquellas grullas acuáticas.
1.163.23
अपश्यत्पद्मिनीखण्डमण्डितं स सरोवरम् ।
स तत्र पीत्वा पानीयं स्नात्वा च भरतर्षभ ॥ १.१६३.२३ ॥
Vio aquel lago adornado con grupos de estanques de loto; allí, oh toro de los Bharatas, bebió agua y se bañó.
1.163.24
तेषामर्थे च जग्राह भ्रातॄणां भ्रातृवत्सलः ।
उत्तरीयेण पानीयमानयामास भारत ॥ १.१६३.२४ ॥
Y por ellos, amoroso con sus hermanos, tomó agua en su manto superior y se la trajo, oh Bhārata.
1.163.25
पङ्कजानामनेकैश्च पत्रैर्बध्वा पृथक्पृथक् ।
गव्यूतिमात्रादागत्य त्वरितो मातरं प्रति।
शोकदुःखपरीतात्मा निशश्वासोरगो यथा ॥ १.१६३.२५ ॥
Habiéndolas atado por separado en muchas hojas de loto, vino rápidamente desde una distancia de un gavyūti hacia su madre; con el ánimo abrumado por el dolor y la pena, suspiró como una serpiente.
1.163.26
स सुप्तां मातरं भ्रातॄन्निद्राविद्रावितौजसः ।
महारौद्रे वने घोरे वृक्षमूले सुशीतले ॥ १.१६३.२६ ॥
Vio a su madre y a sus hermanos dormidos, con su vigor disipado por el sueño, en aquel bosque espantoso y terrible, al pie de un árbol muy fresco.
1.163.27
विक्षिप्तकरपादांश्च दीर्घोच्छ्वासान्महाबलान् ।
ऊर्ध्ववक्त्रान्महाकायान्पञ्चेन्द्रानिव भूपते ॥ १.१६३.२७ ॥
Oh rey, con manos y pies extendidos, respirando hondo, con los rostros vueltos hacia arriba, de cuerpos grandes y poderosos, yacían como cinco Indras.
1.163.28
अज्ञातवृक्षनित्यस्थप्रेतराक्षससाध्वसान् ।
दृष्ट्वा वै भृशशोकार्तो बिललापानिलात्मजः ॥ १.१६३.२८ ॥
Al verlos asustados por los espíritus y rakṣasas desconocidos que siempre habitan en los árboles, el hijo del Viento, atormentado por un dolor intenso, se lamentó.
1.163.29
भृशं शोकपरीत्मा विललाप वृकोदरः ॥ १.१६३.२९ ॥
Vṛkodara, con la mente abrumada por el dolor, se lamentó.
1.163.30
अतः कष्टतरं किं नु द्रष्टव्यं हि भविष्यति ।
यत्पश्यामि महीसुप्तान्भ्रातॄनद्य सुमन्दभाक् ॥ १.१६३.३० ॥
¿Qué espectáculo más doloroso habrá que ver que este, que hoy yo, el más desdichado, vea a mis hermanos dormidos en el suelo?
1.163.31
शयनेषु परार्ध्येषु ये पुरा वारणावते ।
नाधिजग्मुस्तदा निद्रां तेऽद्य सुप्ता महीतले ॥ १.१६३.३१ ॥
Aquellos que antes, en Vāraṇāvata, no lograban dormir ni en los lechos más preciosos, hoy yacen dormidos sobre la tierra desnuda.
1.163.32
स्वसारं वसुदेवस्य शत्रुसङ्घावमर्दिनः ।
कुन्तिराजसुतां कुन्तीं सर्वलक्षणपूजिताम् ॥ १.१६३.३२ ॥
Kuntī, hermana de Vasudeva, aplastadora de huestes enemigas, hija del rey de los Kuntis, honrada por todas las cualidades nobles.
1.163.33
स्नुषां विचित्रवीर्यस्य भार्यां पाण्डोर्महात्मनः ।
तथैव चास्मज्जननीं पुण्डरीकोदरप्रभाम् ॥ १.१६३.३३ ॥
La nuera de Vicitravīrya, la esposa del magnánimo Pāṇḍu, nuestra madre, radiante como el interior de un loto.
1.163.34
सुकुमारतरामेनां महार्हशयनोचिताम् ।
शयानां पश्यताऽद्येह पृथिव्यामतथोचिताम् ॥ १.१६३.३४ ॥
Ella es muy delicada y digna de lechos costosos; mírala hoy aquí tendida sobre la tierra, lo cual no le corresponde.
1.163.35
धर्मादिन्द्राच्च वाताच्च सुपुवे या सुतानिमान् ।
सेयं भूमौ परिश्रान्ता शेषे प्रासादशायिनी ॥ १.१६३.३५ ॥
Ella, que dio a luz a estos hijos de Dharma, Indra y Vāyu, que solía dormir en palacios, yace hoy exhausta sobre el suelo.
1.163.36
किं नु दुःखतरं शक्यं मया द्रष्टुमतः परम् ।
योऽहमद्य नरव्याघ्रान्सुप्तान्पश्यामि भूतले ॥ १.१६३.३६ ॥
¿Qué dolor mayor podría yo ver que este, que hoy veo a los tigres entre los hombres dormidos en el suelo?
1.163.37
त्रिषु लोकेषु यो राज्यं धर्मनित्योऽर्हते नृपः ।
सो।़यं भूमौ परिश्रान्तः शेते प्राकृतवत्कथम् ॥ १.१६३.३७ ॥
¿Cómo puede este rey, digno de gobernar los tres mundos y siempre fiel al dharma, yacer exhausto en el suelo como un hombre común?
1.163.38
अयं नीलाम्बुदश्यामो नरेष्वप्रतिमोऽर्जुनः ।
शेते प्राकृतवद्भूमौ ततो दुःखतरं नु किम् ॥ १.१६३.३८ ॥
Arjuna, oscuro como una nube azul de lluvia e incomparable entre los hombres, yace en el suelo como un hombre común. ¿Qué podría ser más doloroso que esto?
1.163.39
अश्विनाविव देवानां याविमौ रूपसंपदा ।
तौ प्राकृतवदद्येमौ प्रसुप्तौ धरणीतले ॥ १.१६३.३९ ॥
Estos dos, incomparables en la riqueza de su belleza como los Aśvin entre los dioses, yacen hoy profundamente dormidos sobre la tierra como hombres comunes.
1.163.40
ज्ञातयो यस्य नै स्युर्विषमाः कुलपांसनाः ।
स जीवेत सुखं लोके ग्रामद्रुम इवैकजः ॥ १.१६३.४० ॥
Aquel cuyos parientes no son hostiles ni destructores de la familia vive felizmente en el mundo, como el árbol solitario de la aldea.
1.163.41
एको वृक्षो हि यो ग्रामे भवेत्पर्णफलान्वितः ।
चैत्यो भवति निर्ज्ञातिरध्वनीनैश्च पूजितः ॥ १.१६३.४१ ॥
Un solo árbol en una aldea, lleno de hojas y frutos, se convierte en un árbol sagrado, honrado por los viajeros aunque no tenga parientes.
1.163.42
येषां च बहवः शूरा ज्ञातयो धर्ममाश्रिताः ।
ते जीवन्ति सुखं लोके भवन्ति च निरामयाः ॥ १.१६३.४२ ॥
Quienes tienen muchos parientes heroicos que se acogen al dharma viven felices en el mundo y permanecen libres de enfermedad.
1.163.43
बलवन्तः समृद्धार्था मित्रबान्धवनन्दनाः ।
जीवन्त्यन्योन्यमाश्रित्य द्रुमाः काननजा इव ॥ १.१६३.४३ ॥
Los poderosos, cuyos propósitos prosperan, que alegran a amigos y parientes, viven apoyándose unos en otros, como árboles nacidos en el bosque.
1.163.44
वयं तु धृतराष्ट्रेण दुष्पुत्रेण दुरात्मना ।
राज्यलुब्धेन मूर्खेण दुर्मन्त्रिसहितेन वै ॥ १.१६३.४४ ॥
Pero nosotros fuimos perjudicados por Dhṛtarāṣṭra, padre de hijos malvados, de mente perversa, codicioso del reino, necio y aliado de malos consejeros.
1.163.45
दुष्टेनाधर्मशीलेन स्वार्थनिष्ठैकबुद्धिना ।
विवासिता न दग्धाश्च क्षत्तुर्बुद्धिपराक्रमात् ॥ १.१६३.४५ ॥
Fuimos desterrados por el malvado, de conducta injusta, de mente centrada solo en su interés; pero no fuimos quemados, gracias a la sabiduría y el valor de Kṣattṛ.
1.163.46
तस्मान्मुक्ता वयं दाहादिमं वृक्षमुपाश्रिताः ।
कां दिशं प्रतिपत्स्यामः प्राप्ताः क्लेशमनुत्तमम् ॥ १.१६३.४६ ॥
Por eso, libres de la quema y de lo demás, nos hemos refugiado bajo este árbol. ¿Hacia qué dirección iremos ahora? Hemos caído en la mayor aflicción.
1.163.47
सकामो भव दुर्बुद्धे धार्तराष्ट्राल्पदर्शन ।
नूनं देवाः प्रसन्नास्ते नानुज्ञां मे युधिष्ठिरः ॥ १.१६३.४७ ॥
¡Sé feliz, oh hijo de Dhṛtarāṣṭra, de mente perversa y corta vista! Sin duda los dioses están complacidos contigo, pues Yudhiṣṭhira no me ha dado su permiso.
1.163.48
प्रयच्छति वधे तुभ्यं तेन जीवसि दुर्मते ।
नन्वद्य ससुतामात्यं सकर्णानुजसौबलम् ॥ १.१६३.४८ ॥
Él te concede la muerte; por eso sigues vivo, oh necio. Seguramente hoy, con tus hijos y ministros, con Karṇa, sus hermanos y Saubala, deberías perecer.
1.163.49
गत्वा क्रोधसमाविष्टः प्रेषयिष्ये यमक्षयम् ।
किं नु शक्यं मया कर्तुं यत्तेन क्रुध्यते नृपः ॥ १.१६३.४९ ॥
Lleno de ira, iré y lo enviaré a la morada de Yama. ¿Qué puedo hacer yo, si el rey está airado con él?
1.163.50
धर्मात्मा पाण्डवश्रेष्ठः पापाचार युधिष्ठिरः ।
एवमुक्त्वा महाबाहुः क्रोधसन्दीप्तमानसः ॥ १.१६३.५० ॥
Así habló Yudhiṣṭhira, el justo, el mejor de los Pāṇḍava; y el mente del poderoso Bhīma se encendió de ira.
1.163.51
करं करेण निष्पिष्य निःश्वसन्दीनमानसः ।
पुनर्दीनमना भूत्वा शान्तार्चिरिव पावकः ॥ १.१६३.५१ ॥
Apretando una mano con la otra, suspirando con el ánimo abatido, volvió a estar afligido, como un fuego cuya llama se ha apagado.
1.163.52
भ्रातॄन्महीतले सुप्तानवैक्षत वृकोदरः ।
विश्वस्तानिव संविष्टान्पृथग्जनसमानिव ॥ १.१६३.५२ ॥
Vṛkodara miró a sus hermanos dormidos en el suelo, tendidos con confianza, como si fueran gente común.
1.163.53
नातिदूरेण नगरं वनादस्माद्धि लक्षये ।
जागर्तव्ये स्वपन्तीमे हन्त जागर्म्यहंस्वयम् ॥ १.१६३.५३ ॥
Veo que la ciudad no está muy lejos de este bosque. Estos que debían velar están durmiendo; ¡ay! yo mismo velaré.
1.163.54
प्राश्यन्तीमे जलं पश्चात्प्रतिबुद्धा जितक्लमाः ।
इति भीमो व्यवस्यैव जजागार स्वयं तदा ॥ १.१६३.५४ ॥
Estos, habiendo bebido agua y sacudido el cansancio, despertarán después. Resuelto así, Bhīma mismo se mantuvo despierto entonces.