ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.163
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.163.1
तेन विक्रममाणेन ऊरुवेगसमीरितम् ।
वनं सवृक्षविटपं व्याघूर्णितमिवाभवत् ॥ १.१६३.१ ॥
ସେ ପରାକ୍ରମରେ ଅଗ୍ରସର ହେବାବେଳେ, ଊରୁର ବେଗରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ବନ, ବୃକ୍ଷ ଓ ଶାଖା ସହିତ, ଯେପରି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା।
1.163.2
जङ्गावातो ववौ चास्य शुचिशुक्रागमे यथा ।
आवर्जितालतावृक्षं मार्गं चक्रे महाबलः ॥ १.१६३.२ ॥
ତାଙ୍କ ପାଦରୁ ବହିଲା ପବନ, ଶୁଚି ଶୁକ୍ଳ ଋତୁର ଆଗମନେ ଯେପରି ବହେ; ମହାବଳ ଲତା ଓ ବୃକ୍ଷକୁ ନଇଁଇ ପଥ କଲା।
1.163.3
स मृद्गन्पुष्पितांश्चैव फलितांश्च वनस्पतीन् ।
अवरुज्य ययौ गुल्मान्पथस्तस्य समीपजान् ॥ १.१६३.३ ॥
ସେ ପୁଷ୍ପିତ ଓ ଫଳିତ ବୃକ୍ଷକୁ ଦଳି ଭାଙ୍ଗି ଚାଲିଗଲା; ପଥ ପାଖରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଗୁଳ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଲା।
1.163.4
स रोषित इव क्रुद्धो वने भञ्जन्महाद्रुमान् ।
त्रिप्रस्रुतमदः शुष्मी षष्टिवर्षो मतङ्गराट् ॥ १.१६३.४ ॥
ସେ ଯେପରି ରୋଷରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବନରେ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ଭାଙ୍ଗୁଥିଲା—ତିନି ସ୍ଥାନରୁ ମଦ ବହାଉଥିବା, ବଳବାନ, ଷାଠିଏ ବର୍ଷର ଗଜରାଜ।
1.163.5
गच्छतस्तस्य वेगेन तार्क्ष्यमारुतरंहसः ।
भीमस्य पाण्डुपुत्राणां मूर्च्छेव समजायत ॥ १.१६३.५ ॥
ଗରୁଡ଼ ଓ ପବନ ସମାନ ବେଗରେ ଯାଉଥିବା ଭୀମଙ୍କ ବେଗରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯେପରି ମୂର୍ଚ୍ଛା ଆସିଲା।
1.163.6
असकृच्चापि सतीर्य दूरपारं भुजप्लवैः ।
पथि प्रच्छन्नमासेदुर्धार्तराष्ट्रभयात्तदा ॥ १.१६३.६ ॥
ବାରମ୍ବାର ବାହୁ-ଭେଳା ଦ୍ୱାରା ଦୂର କୂଳ ପାର ହୋଇ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ପଥରେ ଲୁଚି ପହଞ୍ଚିଲେ।
1.163.7
कृच्छ्रेण मातरं चैव सुकुमारीं यशस्विनीम् ।
अवहत्स तु पृष्ठेन रोधःसु विषमेषु च ॥ १.१६३.७ ॥
କଷ୍ଟରେ ସେ ମାତାଙ୍କୁ ଏବଂ ସୁକୁମାରୀ ଯଶସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବହନ କଲେ; ଅସମତଳ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ।
1.163.8
अगमच्च वनोद्देशमल्पमूलफलोदकम् ।
क्रूरपक्षिमृगं घोरं सायाह्ने भरतर्षभ ॥ १.१६३.८ ॥
ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସେ ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳ ଅଳ୍ପ, କ୍ରୂର ପକ୍ଷୀ ଓ ମୃଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୟଙ୍କର ଏକ ବନାଞ୍ଚଳକୁ ଗଲେ, ହେ ଭରତର୍ଷଭ।
1.163.9
घोरा समभवत्सन्ध्या दारुणा मृगपक्षिणः ।
अप्रकाशा दिशः सर्वा वातैरासन्ननार्तवैः ॥ १.१६३.९ ॥
ସନ୍ଧ୍ୟା ଭୟଙ୍କର ଓ ମୃଗପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାରୁଣ ହେଲା; ଅକାଳ ପବନରେ ସବୁ ଦିଗ ଆଲୋକହୀନ ହେଲା।
1.163.10
शीर्णपर्णफलै राजन्बहुगुल्मक्षुपद्रुमैः ।
भग्नावभुग्नभूयिष्ठैर्नानाद्रुमसमाकुलैः ॥ १.१६३.१० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଝଡ଼ିପଡ଼ା ପତ୍ର ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବହୁ ଝୋପ, ଗଛ ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଘନ, ଅଧିକାଂଶ ଭାଙ୍ଗି ନୁଆଁଇ ଯାଇଥିବା ନାନା ବୃକ୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
1.163.11
ते श्रमेण च कौरव्यास्तृष्णया च प्रपीडिताः ।
नाशक्नुवंस्तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धया ॥ १.१६३.११ ॥
ସେମାନେ କୌରବ ବଂଶଜମାନେ ଶ୍ରମ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେତେବେଳେ ଚାଲି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ପ୍ରବଳ ନିଦ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ।
1.163.12
न्यविशन्ति हि ते सर्वे निरास्वादे महावने ।
रात्र्यामेव गतास्तूर्णं चतुर्विंशतियोजनम्।
ततस्तृषा परिक्लन्ता कुन्ती वचनमब्रवीत् ॥ १.१६३.१२ ॥
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱାଦହୀନ ସେ ମହାବନରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ; ରାତିରେ ହିଁ ଶୀଘ୍ର ଚବିଶ ଯୋଜନ ପାର ହୋଇଥିଲେ। ତେବେ ତୃଷ୍ଣାରେ କ୍ଳାନ୍ତ କୁନ୍ତୀ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
1.163.13
माता सती पाण्डवानां पञ्चानां मध्यतः स्थिता ।
तृष्णया हि परीताऽहमनाथेव महावने ॥ १.१६३.१३ ॥
ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଝିରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସତୀ ମାତା ମୁଁ; ତୃଷ୍ଣାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ଏହି ମହାବନରେ ଅନାଥା ପରି ଅଛି।
1.163.14
इतः परं तु शक्ताहं गन्तुं च न पदात्पदम् ।
शयिष्ये वृक्षमूलेऽत्र धार्तराष्ट्रा हरन्तु माम् ॥ १.१६३.१४ ॥
ଆଉ ଗୋଟିଏ ପାଦ ବି ଚାଲିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଗଛ ମୂଳରେ ଶୋଇବି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମୋତେ ନେଇଯାଉନ୍ତୁ।
1.163.15
शृणु भीम वचो मह्यं तव बाहुबलात्पुरः ।
स्थातुं न शक्ताः कौरव्याः किं बिभेषि पृथासुत ॥ १.१६३.१५ ॥
ଭୀମ, ମୋ କଥା ଶୁଣ — ତୁମ ବାହୁବଳ ଆଗରେ କୌରବମାନେ ଠିଆ ହୋଇ ପାରିବେ ନାହିଁ; ହେ ପୃଥାପୁତ୍ର, କାହିଁକି ଭୟ କରୁଛ?
1.163.16
अन्यो रथो न मेऽस्तीह भीमसेनादृते भुवि ।
धार्तराष्ट्राद्वृथा भीरुर्न मां स्वप्तुमिहेच्छसि ॥ १.१६३.१६ ॥
ଏଠାରେ ପୃଥିବୀରେ ଭୀମସେନ ଛଡ଼ା ମୋର ଅନ୍ୟ ରଥ ନାହିଁ; ହେ ଭୀରୁ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବୃଥା ଭୟ କରି ମୋତେ ଏଠାରେ ଶୋଇବାକୁ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।
1.163.17
भीमपृष्ठस्थिता चेत्थं दूयमानेन चेतसा ।
निश्यध्वनि रुदन्ती सा निद्रावश्मुपागता ॥ १.१६३.१७ ॥
ଭୀମଙ୍କ ପିଠିରେ ଆଉଜି ରହିଥିବା ସେ, ଏହିପରି ବ୍ୟଥିତ ମନରେ, ରାତିରେ ରାସ୍ତାରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ନିଦ୍ରାର ବଶୀଭୂତ ହେଲେ।
1.163.18
तच्छ्रुत्वा भीमसेनस्य मातृस्नेहात्प्रजल्पितम् ।
कारुण्येन मनस्तप्तं गमनायोपचक्रमे ॥ १.१६३.१८ ॥
ଭୀମସେନଙ୍କର ମାତୃସ୍ନେହରୁ କହିଥିବା ସେହି କଥା ଶୁଣି, କରୁଣାରେ ତାଙ୍କ ମନ ବ୍ୟଥିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
1.163.19
ततो भीमो वनं घोरं प्रविश्य विजनं महत् ।
न्यग्रोधं विपुलच्छायं रमणीयं ददर्श ह ॥ १.१६३.१९ ॥
ତା'ପରେ ଭୀମ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଓ ବିଶାଳ ନିର୍ଜନ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବିସ୍ତୃତ ଛାଇ ଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ବଟବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ।
1.163.20
तत्र निक्षिप्य तान्सर्वानुवाच भरतर्षभः ।
पानीयं मृगयामीह तावद्विश्रम्यतामिह ॥ १.१६३.२० ॥
ସେଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଓହ୍ଲାଇ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏଠାରେ ପାଣି ଖୋଜୁଛି; ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କର।"
1.163.21
एते रुवन्ति मधुरं सारसा जलचारिणः ।
ध्रुवमत्र जलस्थानं महच्चेति मतिर्मम ॥ १.१६३.२१ ॥
ଜଳଚର ଏହି ସାରସମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଡାକୁଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଜଳାଶୟ ଅଛି ବୋଲି ମୋର ବିଶ୍ୱାସ।
1.163.22
अनुज्ञातः स गच्छेति भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत ।
जगाम तत्र यत्र स्म सारसा जलचारिणः ॥ १.१६३.२२ ॥
"ଯାଅ" ବୋଲି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ହେ ଭାରତ, ସେ ସେଠାକୁ ଗଲା ଯେଉଁଠାରେ ଜଳଚର ସାରସମାନେ ଥିଲେ।
1.163.23
अपश्यत्पद्मिनीखण्डमण्डितं स सरोवरम् ।
स तत्र पीत्वा पानीयं स्नात्वा च भरतर्षभ ॥ १.१६३.२३ ॥
ସେ ପଦ୍ମବନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ସେଇ ସରୋବର ଦେଖିଲେ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ସେ ପାଣି ପିଇ ସ୍ନାନ କଲେ।
1.163.24
तेषामर्थे च जग्राह भ्रातॄणां भ्रातृवत्सलः ।
उत्तरीयेण पानीयमानयामास भारत ॥ १.१६३.२४ ॥
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ ସେ ଉତ୍ତରୀୟରେ ପାଣି ନେଇ, ହେ ଭାରତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଣିଲେ।
1.163.25
पङ्कजानामनेकैश्च पत्रैर्बध्वा पृथक्पृथक् ।
गव्यूतिमात्रादागत्य त्वरितो मातरं प्रति।
शोकदुःखपरीतात्मा निशश्वासोरगो यथा ॥ १.१६३.२५ ॥
ଅନେକ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ପୃଥକ ପୃଥକ ବାନ୍ଧି ଏକ ଗବ୍ୟୂତି ଦୂରରୁ ଶୀଘ୍ର ମାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ; ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଘେରା ମନରେ ସର୍ପ ପରି ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।
1.163.26
स सुप्तां मातरं भ्रातॄन्निद्राविद्रावितौजसः ।
महारौद्रे वने घोरे वृक्षमूले सुशीतले ॥ १.१६३.२६ ॥
ସେ ନିଦ୍ରିତ ମାତା ଓ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ନିଦ୍ରାରେ ସେମାନଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଲୁଚି ଯାଇଥିଲା; ସେହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଘୋର ବନରେ, ଶୀତଳ ବୃକ୍ଷମୂଳରେ।
1.163.27
विक्षिप्तकरपादांश्च दीर्घोच्छ्वासान्महाबलान् ।
ऊर्ध्ववक्त्रान्महाकायान्पञ्चेन्द्रानिव भूपते ॥ १.१६३.२७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ହାତ-ଗୋଡ଼ ଛଡ଼ାଇ, ଦୀର୍ଘ ନିଃଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖ ହୋଇ, ବିଶାଳ ଶରୀର ଓ ମହାବଳଶାଳୀ ସେମାନେ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୋଇଥିଲେ।
1.163.28
अज्ञातवृक्षनित्यस्थप्रेतराक्षससाध्वसान् ।
दृष्ट्वा वै भृशशोकार्तो बिललापानिलात्मजः ॥ १.१६३.२८ ॥
ବୃକ୍ଷରେ ସଦା ରହୁଥିବା ଅଜ୍ଞାତ ପ୍ରେତ-ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଭୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତି ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ବାୟୁପୁତ୍ର ବିଳାପ କଲେ।
1.163.29
भृशं शोकपरीत्मा विललाप वृकोदरः ॥ १.१६३.२९ ॥
ଅତି ଶୋକରେ ମନ ଘେରା ହୋଇ ବୃକୋଦର ବିଳାପ କଲେ।
1.163.30
अतः कष्टतरं किं नु द्रष्टव्यं हि भविष्यति ।
यत्पश्यामि महीसुप्तान्भ्रातॄनद्य सुमन्दभाक् ॥ १.१६३.३० ॥
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟଦାୟକ କଣ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ? ଆଜି ମୁଁ ଅତି ଅଭାଗା, ଭାଇମାନେ ମାଟିରେ ଶୋଇଥିବା ଦେଖୁଛି!
1.163.31
शयनेषु परार्ध्येषु ये पुरा वारणावते ।
नाधिजग्मुस्तदा निद्रां तेऽद्य सुप्ता महीतले ॥ १.१६३.३१ ॥
ପୂର୍ବେ ବାରଣାବତରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶଯ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ସେତେବେଳେ ନିଦ ପାଉ ନଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଜି ଭୂମିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
1.163.32
स्वसारं वसुदेवस्य शत्रुसङ्घावमर्दिनः ।
कुन्तिराजसुतां कुन्तीं सर्वलक्षणपूजिताम् ॥ १.१६३.३२ ॥
ବସୁଦେବଙ୍କ ଭଗ୍ନୀ, ଶତ୍ରୁସଂଘ ମର୍ଦନକାରିଣୀ, କୁନ୍ତିରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା କୁନ୍ତୀ, ସର୍ବଗୁଣରେ ପୂଜିତା।
1.163.33
स्नुषां विचित्रवीर्यस्य भार्यां पाण्डोर्महात्मनः ।
तथैव चास्मज्जननीं पुण्डरीकोदरप्रभाम् ॥ १.१६३.३३ ॥
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ରବଧୂ, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଆମ ମାତା, ପଦ୍ମର ଭିତର ଅଂଶ ଭଳି ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତା।
1.163.34
सुकुमारतरामेनां महार्हशयनोचिताम् ।
शयानां पश्यताऽद्येह पृथिव्यामतथोचिताम् ॥ १.१६३.३४ ॥
ସେ ଅତି ସୁକୁମାରୀ, ମହାର୍ଘ ଶଯ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ; ଆଜି ଦେଖ, ଏଠାରେ ଭୂମିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ।
1.163.35
धर्मादिन्द्राच्च वाताच्च सुपुवे या सुतानिमान् ।
सेयं भूमौ परिश्रान्ता शेषे प्रासादशायिनी ॥ १.१६३.३५ ॥
ଧର୍ମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଙ୍କଠାରୁ ଏହି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା, ପ୍ରାସାଦରେ ଶୋଉଥିବା ସେ ଆଜି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
1.163.36
किं नु दुःखतरं शक्यं मया द्रष्टुमतः परम् ।
योऽहमद्य नरव्याघ्रान्सुप्तान्पश्यामि भूतले ॥ १.१६३.३६ ॥
ଏଥିରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ କ'ଣ ମୁଁ ଦେଖିପାରିବି, ଯେ ଆଜି ନରବ୍ୟାଘ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବା ଦେଖୁଛି।
1.163.37
त्रिषु लोकेषु यो राज्यं धर्मनित्योऽर्हते नृपः ।
सो।़यं भूमौ परिश्रान्तः शेते प्राकृतवत्कथम् ॥ १.१६३.३७ ॥
ତ୍ରିଲୋକରେ ଯେ ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ଓ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ସେ ଏହି ଥକି ପଡ଼ି ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଭୂମିରେ କିପରି ଶୋଇଛନ୍ତି?
1.163.38
अयं नीलाम्बुदश्यामो नरेष्वप्रतिमोऽर्जुनः ।
शेते प्राकृतवद्भूमौ ततो दुःखतरं नु किम् ॥ १.१६३.३८ ॥
ନୀଳ ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତୁଳନୀୟ ଅର୍ଜୁନ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଭୂମିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି — ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ'ଣ ହୋଇପାରେ?
1.163.39
अश्विनाविव देवानां याविमौ रूपसंपदा ।
तौ प्राकृतवदद्येमौ प्रसुप्तौ धरणीतले ॥ १.१६३.३९ ॥
ଦେବତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଭଳି, ରୂପସମ୍ପଦରେ ଅତୁଳନୀୟ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଆଜି ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଧରଣୀରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
1.163.40
ज्ञातयो यस्य नै स्युर्विषमाः कुलपांसनाः ।
स जीवेत सुखं लोके ग्रामद्रुम इवैकजः ॥ १.१६३.४० ॥
ଯାହାର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବିରୋଧୀ ଓ କୁଳନାଶକ ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ହିଁ ଜଗତରେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚେ — ଗ୍ରାମର ଏକାକୀ ବୃକ୍ଷ ପରି।
1.163.41
एको वृक्षो हि यो ग्रामे भवेत्पर्णफलान्वितः ।
चैत्यो भवति निर्ज्ञातिरध्वनीनैश्च पूजितः ॥ १.१६३.४१ ॥
ଗ୍ରାମରେ ପତ୍ର ଓ ଫଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବୃକ୍ଷ ପବିତ୍ର ଚୈତ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ପଥିକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ — ଆତ୍ମୀୟହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
1.163.42
येषां च बहवः शूरा ज्ञातयो धर्ममाश्रिताः ।
ते जीवन्ति सुखं लोके भवन्ति च निरामयाः ॥ १.१६३.४२ ॥
ଯାହାଙ୍କର ଅନେକ ଶୂରବୀର ଆତ୍ମୀୟ ଧର୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜଗତରେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ରୋଗମୁକ୍ତ ରହନ୍ତି।
1.163.43
बलवन्तः समृद्धार्था मित्रबान्धवनन्दनाः ।
जीवन्त्यन्योन्यमाश्रित्य द्रुमाः काननजा इव ॥ १.१६३.४३ ॥
ବଳବାନ, ସମୃଦ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିବା, ମିତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବଞ୍ଚନ୍ତି, ବନରେ ଜନ୍ମିତ ବୃକ୍ଷ ପରି।
1.163.44
वयं तु धृतराष्ट्रेण दुष्पुत्रेण दुरात्मना ।
राज्यलुब्धेन मूर्खेण दुर्मन्त्रिसहितेन वै ॥ १.१६३.४४ ॥
କିନ୍ତୁ ଆମେ ଦୁଷ୍ଟପୁତ୍ରର ପିତା, ଦୁରାତ୍ମା, ରାଜ୍ୟଲୋଭୀ, ମୂର୍ଖ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (କଷ୍ଟ ଭୋଗିଲୁ)।
1.163.45
दुष्टेनाधर्मशीलेन स्वार्थनिष्ठैकबुद्धिना ।
विवासिता न दग्धाश्च क्षत्तुर्बुद्धिपराक्रमात् ॥ १.१६३.४५ ॥
ଦୁଷ୍ଟ, ଅଧର୍ମାଚାରୀ, କେବଳ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଏକାଗ୍ର ବୁଦ୍ଧି ଥିବା (ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଆମେ ନିର୍ବାସିତ ହେଲୁ; କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ତାଙ୍କ (ବିଦୁରଙ୍କ) ବୁଦ୍ଧି ଓ ପରାକ୍ରମ ଯୋଗୁଁ ଆମେ ଦଗ୍ଧ ହେଲୁ ନାହିଁ।
1.163.46
तस्मान्मुक्ता वयं दाहादिमं वृक्षमुपाश्रिताः ।
कां दिशं प्रतिपत्स्यामः प्राप्ताः क्लेशमनुत्तमम् ॥ १.१६३.४६ ॥
ତେଣୁ ଦହନ ଆଦିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆମେ ଏହି ବୃକ୍ଷର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ। ଏବେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯିବୁ? ଆମେ ଅତୁଳନୀୟ କଷ୍ଟ ପାଇଛୁ।
1.163.47
सकामो भव दुर्बुद्धे धार्तराष्ट्राल्पदर्शन ।
नूनं देवाः प्रसन्नास्ते नानुज्ञां मे युधिष्ठिरः ॥ १.१६३.४७ ॥
ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅଳ୍ପଦର୍ଶୀ! ତୋର ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ। ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାମାନେ ତୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, କାରଣ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୋତେ (ତୋତେ ବଧ କରିବାକୁ) ଅନୁମତି ଦେଲେ ନାହିଁ।
1.163.48
प्रयच्छति वधे तुभ्यं तेन जीवसि दुर्मते ।
नन्वद्य ससुतामात्यं सकर्णानुजसौबलम् ॥ १.१६३.४८ ॥
ସେ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର) ତୋତେ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି; ସେଥିପାଇଁ, ହେ ମୂର୍ଖ, ତୁ ଜୀବିତ ଅଛୁ। ଆଜି ହିଁ, ପୁତ୍ର ଓ ଅମାତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ, କର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ ସୌବଳ ସହିତ (ତୋର ବିନାଶ ହେବା ଉଚିତ)।
1.163.49
गत्वा क्रोधसमाविष्टः प्रेषयिष्ये यमक्षयम् ।
किं नु शक्यं मया कर्तुं यत्तेन क्रुध्यते नृपः ॥ १.१६३.४९ ॥
କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଯାଇ ମୁଁ ତାକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇବି। ରାଜା ଯାହା ଉପରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ, ତା ପାଇଁ ମୁଁ ଏବେ କ'ଣ କରିପାରିବି?
1.163.50
धर्मात्मा पाण्डवश्रेष्ठः पापाचार युधिष्ठिरः ।
एवमुक्त्वा महाबाहुः क्रोधसन्दीप्तमानसः ॥ १.१६३.५० ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହା କହିବାରୁ ମହାବାହୁ ଭୀମଙ୍କ ମନ କ୍ରୋଧରେ ଜଳି ଉଠିଲା।
1.163.51
करं करेण निष्पिष्य निःश्वसन्दीनमानसः ।
पुनर्दीनमना भूत्वा शान्तार्चिरिव पावकः ॥ १.१६३.५१ ॥
ହାତରେ ହାତ ଚାପି, ଦୀନ ମନରେ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ପୁଣି ଦୁଃଖିତ ମନ ହୋଇ—ନିଭିଯାଇଥିବା ଶିଖାର ଅଗ୍ନି ପରି।
1.163.52
भ्रातॄन्महीतले सुप्तानवैक्षत वृकोदरः ।
विश्वस्तानिव संविष्टान्पृथग्जनसमानिव ॥ १.१६३.५२ ॥
ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବା ଭାଇମାନଙ୍କୁ ବୃକୋଦର ଦେଖିଲେ; ନିଶ୍ଚିନ୍ତରେ ଶୋଇଥିବା ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ଦେଖାଗଲେ।
1.163.53
नातिदूरेण नगरं वनादस्माद्धि लक्षये ।
जागर्तव्ये स्वपन्तीमे हन्त जागर्म्यहंस्वयम् ॥ १.१६३.५३ ॥
ଏହି ନଗର ଏହି ଜଙ୍ଗଲରୁ ବହୁତ ଦୂରରେ ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ଦେଖୁଛି। ଯେଉଁମାନେ ଜାଗ୍ରତ ରହିବା ଉଚିତ, ସେମାନେ ଶୋଉଛନ୍ତି; ହାୟ! ମୁଁ ନିଜେ ଜାଗ୍ରତ ରହିବି।
1.163.54
प्राश्यन्तीमे जलं पश्चात्प्रतिबुद्धा जितक्लमाः ।
इति भीमो व्यवस्यैव जजागार स्वयं तदा ॥ १.१६३.५४ ॥
ଏମାନେ ପାଣି ପିଇ, କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର କରି ପରେ ଜାଗିବେ—ଏହା ସ୍ଥିର କରି ଭୀମ ସେତେବେଳେ ନିଜେ ଜାଗି ରହିଲେ।