മഹാഭാരതം · അധ്യായം 1.163
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.163.1
तेन विक्रममाणेन ऊरुवेगसमीरितम् ।
वनं सवृक्षविटपं व्याघूर्णितमिवाभवत् ॥ १.१६३.१ ॥
അവൻ വിക്രമത്തോടെ മുന്നേറിയപ്പോൾ, തുടകളുടെ വേഗത്താൽ ഇളക്കപ്പെട്ട കാട്, മരങ്ങളും ശാഖകളുമായി, ചുറ്റിത്തിരിയുന്നതുപോലെയായി.
1.163.2
जङ्गावातो ववौ चास्य शुचिशुक्रागमे यथा ।
आवर्जितालतावृक्षं मार्गं चक्रे महाबलः ॥ १.१६३.२ ॥
അവന്റെ കാലുകളിൽ നിന്ന് വീശിയ കാറ്റ്, ശുചിയായ ശുക്ല ഋതുവിന്റെ വരവിൽ വീശുന്നതുപോലെ വീശി; മഹാബലൻ ലതകളെയും വൃക്ഷങ്ങളെയും വളച്ച് വഴി ഉണ്ടാക്കി.
1.163.3
स मृद्गन्पुष्पितांश्चैव फलितांश्च वनस्पतीन् ।
अवरुज्य ययौ गुल्मान्पथस्तस्य समीपजान् ॥ १.१६३.३ ॥
അവൻ പൂത്തതും കായ്ച്ചതുമായ വൃക്ഷങ്ങളെ ചവിട്ടിയും ഒടിച്ചും കടന്നുപോയി; അവന്റെ വഴിക്കരികിൽ വളർന്ന കുറ്റിച്ചെടികളെയും ഒടിച്ചു.
1.163.4
स रोषित इव क्रुद्धो वने भञ्जन्महाद्रुमान् ।
त्रिप्रस्रुतमदः शुष्मी षष्टिवर्षो मतङ्गराट् ॥ १.१६३.४ ॥
അവൻ കോപിച്ചും രോഷം പൂണ്ടവനെപ്പോലെയും കാട്ടിൽ വലിയ മരങ്ങൾ ഒടിച്ചു—മൂന്നിടങ്ങളിൽ നിന്ന് മദം ഒഴുക്കുന്ന, ശക്തനായ, അറുപതു വയസ്സുള്ള ഗജരാജൻ.
1.163.5
गच्छतस्तस्य वेगेन तार्क्ष्यमारुतरंहसः ।
भीमस्य पाण्डुपुत्राणां मूर्च्छेव समजायत ॥ १.१६३.५ ॥
ഗരുഡനെയും കാറ്റിനെയും പോലെ വേഗത്തിൽ പോകുന്ന ഭീമന്റെ വേഗത്താൽ പാണ്ഡുപുത്രന്മാർക്ക് മൂർച്ഛ വന്നതുപോലെയായി.
1.163.6
असकृच्चापि सतीर्य दूरपारं भुजप्लवैः ।
पथि प्रच्छन्नमासेदुर्धार्तराष्ट्रभयात्तदा ॥ १.१६३.६ ॥
ആവർത്തിച്ച് തോൾ തോണികളാൽ ദൂരെയുള്ള കരയെ കടന്ന്, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ ഭയത്താൽ അപ്പോൾ അവർ വഴിയിൽ ഒളിഞ്ഞു എത്തി.
1.163.7
कृच्छ्रेण मातरं चैव सुकुमारीं यशस्विनीम् ।
अवहत्स तु पृष्ठेन रोधःसु विषमेषु च ॥ १.१६३.७ ॥
കഷ്ടപ്പെട്ട് അവൻ അമ്മയെയും സുകുമാരിയും യശസ്വിനിയുമായവളെയും പുറത്തേറ്റി; ഉയർന്നും താഴ്ന്നുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും.
1.163.8
अगमच्च वनोद्देशमल्पमूलफलोदकम् ।
क्रूरपक्षिमृगं घोरं सायाह्ने भरतर्षभ ॥ १.१६३.८ ॥
സന്ധ്യാസമയത്ത് അവൻ മൂലവും ഫലവും ജലവും കുറഞ്ഞ, ക്രൂരപക്ഷിമൃഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, ഭയങ്കരമായ ഒരു വനപ്രദേശത്ത് എത്തി, ഹേ ഭരതർഷഭ.
1.163.9
घोरा समभवत्सन्ध्या दारुणा मृगपक्षिणः ।
अप्रकाशा दिशः सर्वा वातैरासन्ननार्तवैः ॥ १.१६३.९ ॥
സന്ധ്യ ഭയങ്കരവും മൃഗപക്ഷികൾക്ക് ദാരുണവുമായി; അസമയത്തെ കാറ്റുകളാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളും പ്രകാശമില്ലാത്തതായി.
1.163.10
शीर्णपर्णफलै राजन्बहुगुल्मक्षुपद्रुमैः ।
भग्नावभुग्नभूयिष्ठैर्नानाद्रुमसमाकुलैः ॥ १.१६३.१० ॥
രാജാവേ, കൊഴിഞ്ഞ ഇലകളും ഫലങ്ങളും നിറഞ്ഞതും, പല കുറ്റിക്കാടുകളും ചെടികളും മരങ്ങളും ഉള്ളതും, ഏറെയും ഒടിഞ്ഞും വളഞ്ഞുമുള്ള നാനാവിധ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ ഒരിടം.
1.163.11
ते श्रमेण च कौरव्यास्तृष्णया च प्रपीडिताः ।
नाशक्नुवंस्तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धया ॥ १.१६३.११ ॥
ആ കൗരവവംശജർ ക്ഷീണത്താലും ദാഹത്താലും പീഡിതരായി, അന്ന് നടക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; ശക്തമായ ഉറക്കത്താലും.
1.163.12
न्यविशन्ति हि ते सर्वे निरास्वादे महावने ।
रात्र्यामेव गतास्तूर्णं चतुर्विंशतियोजनम्।
ततस्तृषा परिक्लन्ता कुन्ती वचनमब्रवीत् ॥ १.१६३.१२ ॥
അവരെല്ലാം രുചിയില്ലാത്ത ആ മഹാവനത്തിൽ പാർത്തു; രാത്രിയിൽ തന്നെ വേഗത്തിൽ ഇരുപത്തിനാല് യോജന കടന്നിരുന്നു. അപ്പോൾ ദാഹംകൊണ്ട് തളർന്ന കുന്തി ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
1.163.13
माता सती पाण्डवानां पञ्चानां मध्यतः स्थिता ।
तृष्णया हि परीताऽहमनाथेव महावने ॥ १.१६३.१३ ॥
അഞ്ചു പാണ്ഡവരുടെ നടുവിൽ നിൽക്കുന്ന സതിയായ അമ്മ ഞാൻ; ദാഹത്താൽ തളർന്ന്, ഈ മഹാവനത്തിൽ അനാഥയെപ്പോലെ ഇരിക്കുന്നു.
1.163.14
इतः परं तु शक्ताहं गन्तुं च न पदात्पदम् ।
शयिष्ये वृक्षमूलेऽत्र धार्तराष्ट्रा हरन्तु माम् ॥ १.१६३.१४ ॥
ഇനി ഒരടി പോലും നടക്കാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല; ഇവിടെ മരത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ കിടക്കും, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രന്മാർ എന്നെ കൊണ്ടുപോകട്ടെ.
1.163.15
शृणु भीम वचो मह्यं तव बाहुबलात्पुरः ।
स्थातुं न शक्ताः कौरव्याः किं बिभेषि पृथासुत ॥ १.१६३.१५ ॥
ഭീമാ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ — നിന്റെ ഭുജബലത്തിന് മുന്നിൽ കൗരവർക്ക് നിൽക്കാനാവില്ല; പൃഥയുടെ പുത്രാ, എന്തിന് ഭയപ്പെടുന്നു?
1.163.16
अन्यो रथो न मेऽस्तीह भीमसेनादृते भुवि ।
धार्तराष्ट्राद्वृथा भीरुर्न मां स्वप्तुमिहेच्छसि ॥ १.१६३.१६ ॥
ഇവിടെ ഭൂമിയിൽ ഭീമസേനനല്ലാതെ എനിക്ക് മറ്റൊരു രഥമില്ല; ഭീരുവേ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രന്മാരെ വെറുതെ ഭയന്ന് എന്നെ ഇവിടെ ഉറങ്ങാൻ അനുവദിക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
1.163.17
भीमपृष्ठस्थिता चेत्थं दूयमानेन चेतसा ।
निश्यध्वनि रुदन्ती सा निद्रावश्मुपागता ॥ १.१६३.१७ ॥
ഭീമന്റെ പുറത്ത് ചാരിയിരുന്ന അവൾ, ഇങ്ങനെ വേദനിച്ച മനസ്സോടെ, രാത്രി വഴിയിൽ കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, ഉറക്കത്തിന് വശപ്പെട്ടു.
1.163.18
तच्छ्रुत्वा भीमसेनस्य मातृस्नेहात्प्रजल्पितम् ।
कारुण्येन मनस्तप्तं गमनायोपचक्रमे ॥ १.१६३.१८ ॥
ഭീമസേനൻ മാതൃസ്നേഹത്താൽ പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് കരുണയാൽ മനസ്സ് വേദനിച്ച്, അവൻ യാത്ര തുടങ്ങി.
1.163.19
ततो भीमो वनं घोरं प्रविश्य विजनं महत् ।
न्यग्रोधं विपुलच्छायं रमणीयं ददर्श ह ॥ १.१६३.१९ ॥
പിന്നെ ഭീമൻ ആ ഭയങ്കരവും വിശാലവുമായ വിജനമായ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു, വിസ്തൃതമായ തണലുള്ള മനോഹരമായ ആൽമരം കണ്ടു.
1.163.20
तत्र निक्षिप्य तान्सर्वानुवाच भरतर्षभः ।
पानीयं मृगयामीह तावद्विश्रम्यतामिह ॥ १.१६३.२० ॥
അവിടെ എല്ലാവരെയും ഇറക്കിവച്ച ശേഷം ഭരതശ്രേഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: "ഞാൻ ഇവിടെ വെള്ളം തേടാം; അതുവരെ നിങ്ങൾ ഇവിടെ വിശ്രമിച്ചുകൊള്ളുക."
1.163.21
एते रुवन्ति मधुरं सारसा जलचारिणः ।
ध्रुवमत्र जलस्थानं महच्चेति मतिर्मम ॥ १.१६३.२१ ॥
വെള്ളത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ കൊക്കുകൾ മധുരമായി കൂവുന്നു; ഇവിടെ തീർച്ചയായും വലിയ ജലാശയമുണ്ടെന്ന് എനിക്കു തോന്നുന്നു.
1.163.22
अनुज्ञातः स गच्छेति भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत ।
जगाम तत्र यत्र स्म सारसा जलचारिणः ॥ १.१६३.२२ ॥
"പോകൂ" എന്ന് മൂത്ത സഹോദരനാൽ അനുവാദം ലഭിച്ച്, ഹേ ഭാരതാ, അവൻ വെള്ളത്തിലെ കൊക്കുകൾ ഉള്ളിടത്തേക്കു പോയി.
1.163.23
अपश्यत्पद्मिनीखण्डमण्डितं स सरोवरम् ।
स तत्र पीत्वा पानीयं स्नात्वा च भरतर्षभ ॥ १.१६३.२३ ॥
താമരക്കൂട്ടങ്ങളാൽ അലംകൃതമായ ആ തടാകം അവൻ കണ്ടു. ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, അവിടെ അവൻ വെള്ളം കുടിച്ചു കുളിച്ചു.
1.163.24
तेषामर्थे च जग्राह भ्रातॄणां भ्रातृवत्सलः ।
उत्तरीयेण पानीयमानयामास भारत ॥ १.१६३.२४ ॥
അവർക്കുവേണ്ടി, സഹോദരസ്നേഹമുള്ള അവൻ മേൽവസ്ത്രത്തിൽ വെള്ളം എടുത്തു കൊണ്ടുവന്നു, ഹേ ഭാരതാ.
1.163.25
पङ्कजानामनेकैश्च पत्रैर्बध्वा पृथक्पृथक् ।
गव्यूतिमात्रादागत्य त्वरितो मातरं प्रति।
शोकदुःखपरीतात्मा निशश्वासोरगो यथा ॥ १.१६३.२५ ॥
അനേകം താമരയിലകളിൽ വെവ്വേറെ കെട്ടി, ഒരു ഗവ്യൂതി ദൂരത്തുനിന്ന് വേഗത്തിൽ അമ്മയുടെ അടുത്തെത്തി; ശോകദുഃഖങ്ങളാൽ വലഞ്ഞ മനസ്സോടെ പാമ്പിനെപ്പോലെ നെടുവീർപ്പിട്ടു.
1.163.26
स सुप्तां मातरं भ्रातॄन्निद्राविद्रावितौजसः ।
महारौद्रे वने घोरे वृक्षमूले सुशीतले ॥ १.१६३.२६ ॥
ഉറങ്ങുന്ന അമ്മയെയും സഹോദരന്മാരെയും അവൻ കണ്ടു; ഉറക്കത്താൽ അവരുടെ ബലം ചോർന്നുപോയിരുന്നു; ആ അതിഭീകരമായ ഘോരവനത്തിൽ, തണുത്ത മരച്ചുവട്ടിൽ.
1.163.27
विक्षिप्तकरपादांश्च दीर्घोच्छ्वासान्महाबलान् ।
ऊर्ध्ववक्त्रान्महाकायान्पञ्चेन्द्रानिव भूपते ॥ १.१६३.२७ ॥
രാജാവേ, കൈകാലുകൾ നീട്ടി, ദീർഘനിശ്വാസങ്ങളോടെ, മുഖം മേൽപ്പോട്ടു തിരിച്ച്, വലിയ ശരീരമുള്ള മഹാബലരായി, അഞ്ചു ഇന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ അവർ കിടന്നു.
1.163.28
अज्ञातवृक्षनित्यस्थप्रेतराक्षससाध्वसान् ।
दृष्ट्वा वै भृशशोकार्तो बिललापानिलात्मजः ॥ १.१६३.२८ ॥
മരങ്ങളിൽ എപ്പോഴും വസിക്കുന്ന അജ്ഞാത പ്രേതരാക്ഷസരുടെ ഭയത്തിൽ അവരെ കണ്ട്, അതിശോകത്താൽ വലഞ്ഞ വായുപുത്രൻ വിലപിച്ചു.
1.163.29
भृशं शोकपरीत्मा विललाप वृकोदरः ॥ १.१६३.२९ ॥
അതിശോകത്താൽ മനസ്സ് വലഞ്ഞ വൃകോദരൻ വിലപിച്ചു.
1.163.30
अतः कष्टतरं किं नु द्रष्टव्यं हि भविष्यति ।
यत्पश्यामि महीसुप्तान्भ्रातॄनद्य सुमन्दभाक् ॥ १.१६३.३० ॥
ഇതിലേറെ കഠിനമായി എന്ത് കാണേണ്ടിവരും? ഇന്ന് ഞാൻ അതിഭാഗ്യഹീനനായി, സഹോദരന്മാർ നിലത്ത് ഉറങ്ങുന്നത് കാണുന്നുവല്ലോ!
1.163.31
शयनेषु परार्ध्येषु ये पुरा वारणावते ।
नाधिजग्मुस्तदा निद्रां तेऽद्य सुप्ता महीतले ॥ १.१६३.३१ ॥
മുമ്പ് വാരണാവതത്തിൽ ഉത്തമ ശയ്യകളിൽപ്പോലും അന്ന് ഉറക്കം ലഭിക്കാതിരുന്നവർ ഇന്ന് നിലത്ത് ഉറങ്ങുന്നു.
1.163.32
स्वसारं वसुदेवस्य शत्रुसङ्घावमर्दिनः ।
कुन्तिराजसुतां कुन्तीं सर्वलक्षणपूजिताम् ॥ १.१६३.३२ ॥
വസുദേവന്റെ സഹോദരിയും ശത്രുസംഘങ്ങളെ മർദ്ദിക്കുന്നവനുമായ കുന്തിരാജന്റെ പുത്രി കുന്തി, എല്ലാ സദ്ഗുണങ്ങളാലും പൂജിതയായവൾ.
1.163.33
स्नुषां विचित्रवीर्यस्य भार्यां पाण्डोर्महात्मनः ।
तथैव चास्मज्जननीं पुण्डरीकोदरप्रभाम् ॥ १.१६३.३३ ॥
വിചിത്രവീര്യന്റെ മരുമകളും മഹാത്മാവായ പാണ്ഡുവിന്റെ ഭാര്യയും ഞങ്ങളുടെ മാതാവുമായവൾ, താമരയുടെ ഉൾഭാഗം പോലെ പ്രഭയുള്ളവൾ.
1.163.34
सुकुमारतरामेनां महार्हशयनोचिताम् ।
शयानां पश्यताऽद्येह पृथिव्यामतथोचिताम् ॥ १.१६३.३४ ॥
ഇവൾ അതിസുകുമാരി, വിലയേറിയ ശയ്യകൾക്ക് യോഗ്യയാണ്; ഇന്ന് ഇവിടെ നിലത്ത് കിടക്കുന്നത് കാണുക, അത് അവൾക്ക് ഉചിതമല്ല.
1.163.35
धर्मादिन्द्राच्च वाताच्च सुपुवे या सुतानिमान् ।
सेयं भूमौ परिश्रान्ता शेषे प्रासादशायिनी ॥ १.१६३.३५ ॥
ധർമ്മനിൽ നിന്നും ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നും വായുവിൽ നിന്നും ഈ പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചവൾ, കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ശയിച്ചവൾ, ഇന്ന് ക്ഷീണിച്ച് നിലത്ത് കിടക്കുന്നു.
1.163.36
किं नु दुःखतरं शक्यं मया द्रष्टुमतः परम् ।
योऽहमद्य नरव्याघ्रान्सुप्तान्पश्यामि भूतले ॥ १.१६३.३६ ॥
ഇതിലും ദുഃഖകരമായി ഇനി ഞാൻ എന്ത് കാണാൻ കഴിയും, നരവ്യാഘ്രന്മാരെ ഇന്ന് നിലത്ത് ഉറങ്ങുന്നതായി ഞാൻ കാണുന്നു.
1.163.37
त्रिषु लोकेषु यो राज्यं धर्मनित्योऽर्हते नृपः ।
सो।़यं भूमौ परिश्रान्तः शेते प्राकृतवत्कथम् ॥ १.१६३.३७ ॥
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും രാജ്യത്തിന് അർഹനും സദാ ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ ഈ രാജാവ് ക്ഷീണിതനായി സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ നിലത്ത് എങ്ങനെ ഉറങ്ങുന്നു?
1.163.38
अयं नीलाम्बुदश्यामो नरेष्वप्रतिमोऽर्जुनः ।
शेते प्राकृतवद्भूमौ ततो दुःखतरं नु किम् ॥ १.१६३.३८ ॥
നീലമേഘംപോലെ ശ്യാമവർണ്ണനും മനുഷ്യരിൽ അതുല്യനുമായ അർജ്ജുനൻ സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ നിലത്ത് കിടക്കുന്നു — ഇതിലും ദുഃഖകരമായി എന്താണുള്ളത്?
1.163.39
अश्विनाविव देवानां याविमौ रूपसंपदा ।
तौ प्राकृतवदद्येमौ प्रसुप्तौ धरणीतले ॥ १.१६३.३९ ॥
ദേവന്മാരുടെ അശ്വിനീദേവന്മാരെപ്പോലെ സൗന്ദര്യസമ്പത്തിൽ അതുല്യരായ ഈ രണ്ടുപേരും ഇന്ന് സാധാരണക്കാരെപ്പോലെ നിലത്ത് ഗാഢനിദ്രയിൽ കിടക്കുന്നു.
1.163.40
ज्ञातयो यस्य नै स्युर्विषमाः कुलपांसनाः ।
स जीवेत सुखं लोके ग्रामद्रुम इवैकजः ॥ १.१६३.४० ॥
ആരുടെ ബന്ധുക്കൾ ശത്രുക്കളും കുലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവരുമല്ലയോ, അവൻ ലോകത്തിൽ സുഖമായി ജീവിക്കും — ഗ്രാമത്തിലെ ഏകാന്ത വൃക്ഷംപോലെ.
1.163.41
एको वृक्षो हि यो ग्रामे भवेत्पर्णफलान्वितः ।
चैत्यो भवति निर्ज्ञातिरध्वनीनैश्च पूजितः ॥ १.१६३.४१ ॥
ഗ്രാമത്തിൽ ഇലകളും ഫലങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഒരൊറ്റ വൃക്ഷം പവിത്രമായ ചൈത്യവൃക്ഷമായി വഴിപോക്കരാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നു — ബന്ധുക്കളില്ലെങ്കിലും.
1.163.42
येषां च बहवः शूरा ज्ञातयो धर्ममाश्रिताः ।
ते जीवन्ति सुखं लोके भवन्ति च निरामयाः ॥ १.१६३.४२ ॥
ആരുടെ ധീരരായ അനേകം ബന്ധുക്കൾ ധർമ്മത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നുവോ, അവർ ലോകത്തിൽ സുഖമായി ജീവിച്ച് രോഗരഹിതരായിരിക്കും.
1.163.43
बलवन्तः समृद्धार्था मित्रबान्धवनन्दनाः ।
जीवन्त्यन्योन्यमाश्रित्य द्रुमाः काननजा इव ॥ १.१६३.४३ ॥
ബലവാന്മാരും സമൃദ്ധമായ ലക്ഷ്യങ്ങളുള്ളവരും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും ബന്ധുക്കൾക്കും ആനന്ദം നൽകുന്നവരുമായവർ പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്നു, കാട്ടിൽ വളരുന്ന മരങ്ങളെപ്പോലെ.
1.163.44
वयं तु धृतराष्ट्रेण दुष्पुत्रेण दुरात्मना ।
राज्यलुब्धेन मूर्खेण दुर्मन्त्रिसहितेन वै ॥ १.१६३.४४ ॥
എന്നാൽ ഞങ്ങൾ ദുഷ്ടപുത്രന്റെ പിതാവും ദുരാത്മാവും രാജ്യലോഭിയും മൂഢനും ദുഷ്ടമന്ത്രിമാരോടൊപ്പമുള്ളവനുമായ ധൃതരാഷ്ട്രനാൽ (ദുരിതത്തിലായി).
1.163.45
दुष्टेनाधर्मशीलेन स्वार्थनिष्ठैकबुद्धिना ।
विवासिता न दग्धाश्च क्षत्तुर्बुद्धिपराक्रमात् ॥ १.१६३.४५ ॥
ദുഷ്ടനും അധർമ്മശീലനും സ്വാർത്ഥത്തിൽ മാത്രം ഏകാഗ്രബുദ്ധിയുള്ളവനുമായ (ധൃതരാഷ്ട്രനാൽ) ഞങ്ങൾ നാടുകടത്തപ്പെട്ടു; എന്നാൽ ക്ഷത്താവിന്റെ (വിദുരന്റെ) ബുദ്ധിയും പരാക്രമവും കാരണം ഞങ്ങൾ ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടില്ല.
1.163.46
तस्मान्मुक्ता वयं दाहादिमं वृक्षमुपाश्रिताः ।
कां दिशं प्रतिपत्स्यामः प्राप्ताः क्लेशमनुत्तमम् ॥ १.१६३.४६ ॥
അതിനാൽ ദഹനാദികളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി ഞങ്ങൾ ഈ വൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ചു. ഇനി ഏത് ദിശയിലേക്ക് പോകും? ഏറ്റവും വലിയ ദുരിതത്തിലാണ് ഞങ്ങൾ എത്തിയിരിക്കുന്നത്.
1.163.47
सकामो भव दुर्बुद्धे धार्तराष्ट्राल्पदर्शन ।
नूनं देवाः प्रसन्नास्ते नानुज्ञां मे युधिष्ठिरः ॥ १.१६३.४७ ॥
ഓ ദുർബുദ്ധിയേ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രാ, അൽപദർശീ! നിന്റെ ആഗ്രഹം സഫലമാകട്ടെ. ദേവന്മാർ നിന്നിൽ പ്രസന്നരാണ്; യുധിഷ്ഠിരൻ എനിക്ക് (നിന്നെ വധിക്കാൻ) അനുമതി നൽകിയിട്ടില്ല.
1.163.48
प्रयच्छति वधे तुभ्यं तेन जीवसि दुर्मते ।
नन्वद्य ससुतामात्यं सकर्णानुजसौबलम् ॥ १.१६३.४८ ॥
അവൻ (യുധിഷ്ഠിരൻ) നിന്നെ വധിക്കാൻ വിട്ടുകൊടുക്കുന്നു; അതിനാലാണ്, മൂഢാ, നീ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇന്നുതന്നെ, പുത്രന്മാരും മന്ത്രിമാരുമായി, കർണ്ണനും അവന്റെ സഹോദരന്മാരും സൗബലനുമായി (നീ നശിക്കണം).
1.163.49
गत्वा क्रोधसमाविष्टः प्रेषयिष्ये यमक्षयम् ।
किं नु शक्यं मया कर्तुं यत्तेन क्रुध्यते नृपः ॥ १.१६३.४९ ॥
കോപം നിറഞ്ഞ് ചെന്ന് ഞാൻ അവനെ യമലോകത്തേക്ക് അയക്കും. രാജാവ് ആരോടാണോ കോപിച്ചിരിക്കുന്നത്, അവനെതിരെ ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
1.163.50
धर्मात्मा पाण्डवश्रेष्ठः पापाचार युधिष्ठिरः ।
एवमुक्त्वा महाबाहुः क्रोधसन्दीप्तमानसः ॥ १.१६३.५० ॥
ധർമാത്മാവും പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠനുമായ യുധിഷ്ഠിരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാബാഹുവായ ഭീമന്റെ മനസ്സ് കോപത്താൽ ജ്വലിച്ചു.
1.163.51
करं करेण निष्पिष्य निःश्वसन्दीनमानसः ।
पुनर्दीनमना भूत्वा शान्तार्चिरिव पावकः ॥ १.१६३.५१ ॥
കൈകൊണ്ട് കൈ അമർത്തി, ദീനമനസ്സോടെ ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ട്, വീണ്ടും ദുഃഖിതമനസ്സായി—കെട്ടടങ്ങിയ ജ്വാലയുള്ള അഗ്നിപോലെ.
1.163.52
भ्रातॄन्महीतले सुप्तानवैक्षत वृकोदरः ।
विश्वस्तानिव संविष्टान्पृथग्जनसमानिव ॥ १.१६३.५२ ॥
നിലത്ത് ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന സഹോദരന്മാരെ വൃകോദരൻ നോക്കി; വിശ്വാസത്തോടെ കിടക്കുന്ന അവർ സാധാരണ മനുഷ്യരെപ്പോലെ തോന്നി.
1.163.53
नातिदूरेण नगरं वनादस्माद्धि लक्षये ।
जागर्तव्ये स्वपन्तीमे हन्त जागर्म्यहंस्वयम् ॥ १.१६३.५३ ॥
ഈ നഗരം ഈ കാട്ടിൽ നിന്ന് വളരെ ദൂരെയല്ലെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു. ഉണർന്നിരിക്കേണ്ടവർ ഇവർ ഉറങ്ങുന്നു; അയ്യോ! ഞാൻ തന്നെ ഉണർന്നിരിക്കാം.
1.163.54
प्राश्यन्तीमे जलं पश्चात्प्रतिबुद्धा जितक्लमाः ।
इति भीमो व्यवस्यैव जजागार स्वयं तदा ॥ १.१६३.५४ ॥
ഇവർ വെള്ളം കുടിച്ച്, ക്ഷീണം മാറിയ ശേഷം ഉണരും—ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച് ഭീമൻ അപ്പോൾ സ്വയം ഉണർന്നിരുന്നു.