મહાભારત · અધ્યાય 1.166
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.166.1
प्रबुद्धास्ते हिडिम्बाया रूपं दृष्ट्वातिमानुषम् ।
विस्मिताः पुरुषव्याघ्रा बभूवुः पृथया सह ॥ १.१६६.१ ॥
હિડિમ્બાનું અતિમાનુષ રૂપ જોઈને જાગેલા તે પુરુષવ્યાઘ્રો પૃથા સાથે વિસ્મિત થયા.
1.166.2
ततः कुन्ती समीक्ष्यैनां विस्मिता रूपसंपदा ।
उवाच मधुरं वाक्यं सान्त्वपूर्वमिदं शैनः ॥ १.१६६.२ ॥
પછી કુંતીએ તેને જોઈ, તેની રૂપસંપદાથી વિસ્મિત થઈ, સાંત્વનાપૂર્વક આ મધુર વચન ધીમેથી કહ્યું.
1.166.3
कस्य त्वं सुरगर्भाभे कावाऽसि वरवर्णिनि ।
केन कार्येण संप्राप्ता कुतश्चागमनं तव ॥ १.१६६.३ ॥
હે દેવગર્ભ સમાન, હે શ્રેષ્ઠવર્ણી! તું કોની છે, તું કોણ છે, કયા કામે આવી છે, અને તારું આગમન ક્યાંથી?
1.166.4
यदि वाऽस्य वनस्य त्वं देवता यदि वाऽप्सराः ।
आचक्ष्व मम तत्सर्वं किमर्थं चेह तिष्ठसि ॥ १.१६६.४ ॥
જો તું આ વનની દેવતા હોય, અથવા અપ્સરા હોય, તો તે બધું મને કહે, અને અહીં શા માટે ઊભી છે.
1.166.5
यदेतत्पश्यसि वनं नीलमेघनिं महत् ।
निवासो राक्षसस्यैष हिडिम्बस्य ममैव च ॥ १.१६६.५ ॥
નીલમેઘ જેવું આ જે મોટું વન તું જુએ છે, તે રાક્ષસ હિડિમ્બનું અને મારું જ નિવાસસ્થાન છે.
1.166.6
तस्य मां राक्षसेन्द्रस्य भगिनीं विद्दि भामिनि ।
भ्रात्रा संप्रेषितामार्ये त्वां सपुत्रां जिघांसता ॥ १.१६६.६ ॥
હે ભામિની, તે રાક્ષસરાજની બહેન મને જાણ; હે આર્યે, તને અને પુત્રને મારવાની ઇચ્છાવાળા ભાઈએ મને મોકલી છે.
1.166.7
क्रूरबुद्धेरहं तस्य वचनादागता त्विह ।
अद्राक्षं नवहेमाभं तव पुत्रं महाबलम् ॥ १.१६६.७ ॥
ક્રૂર બુદ્ધિવાળા તેના કહેવાથી હું અહીં આવી. નવા સોનાની આભાવાળા, મહાબળવાન તમારા પુત્રને મેં જોયો.
1.166.8
ततोऽहं सर्वभूतानां भावे विचरता शुभे ।
चोदिता तव पुत्रार्थं मन्मथेन वशानुगा ॥ १.१६६.८ ॥
પછી, હે શુભે, સર્વ ભૂતોના સ્વભાવમાં વિચરતી હું, તમારા પુત્ર માટે મન્મથથી પ્રેરાઈને તેના વશ થઈ.
1.166.9
ततो वृतो मया भर्ता तव पुत्रो महाबलः ।
अपनेतुं च यतितो न चैव शकितो मया ॥ १.१६६.९ ॥
પછી મેં તમારા મહાબળવાન પુત્રને પતિ તરીકે વર્યો. તેને લઈ જવા મેં પ્રયત્ન કર્યો, પણ હું સફળ ન થઈ.
1.166.10
चिरायमाणां मां ज्ञात्वा ततः स पुरुषादकः ।
स्वयमेवागतो हन्तुमिमान्सर्वांस्तवात्मजान् ॥ १.१६६.१० ॥
મને વિલંબ થતો જાણીને, તે નરભક્ષી રાક્ષસ પોતે જ આવ્યો, તમારા આ સર્વ પુત્રોને મારવા.
1.166.11
स तेन मम कान्तेन तव पुत्रेण धीमता ।
बलादितो विनिष्पिष्य व्यपनीतो महात्मना ॥ १.१६६.११ ॥
તે બુદ્ધિમાન અને મહાત્મા તમારા પુત્ર વડે, મારા પ્રિય, તેને બળપૂર્વક કચડીને અહીંથી દૂર કરવામાં આવ્યો.
1.166.12
विकर्षन्तौ महावेगौ गर्जमानौ परस्परम् ।
पश्यैवं युधि विक्रान्तावेतौ च नरराक्षसौ ॥ १.१६६.१२ ॥
એકબીજાને ખેંચતા, મહાવેગથી ગર્જતા, જુઓ — યુદ્ધમાં આમ પરાક્રમ બતાવતા આ બંને, મનુષ્ય અને રાક્ષસ.
1.166.13
तस्याः श्रुत्वैव वचनमुत्पपात युधिष्ठिरः ।
अर्जुनो नकुलश्चैव सहदेवश्च वीर्यवान् ॥ १.१६६.१३ ॥
તેનું વચન સાંભળતાં જ યુધિષ્ઠિર ઊભા થયા; અર્જુન, નકુલ અને પરાક્રમી સહદેવ પણ ઊભા થયા.
1.166.14
तौ ते ददृशुरासक्तौ विकर्षन्तौ परस्परम् ।
काङ्क्षमाणौ जयं चैव सिंहाविव बलोत्कटौ ॥ १.१६६.१४ ॥
તેમણે જોયું કે તે બંને એકબીજાને વળગીને ખેંચતાણ કરી રહ્યા હતા; વિજયની ઇચ્છા રાખતા, બળમાં ઉગ્ર બે સિંહોની જેમ.
1.166.15
अथान्योन्यं समाश्लिष्य विकर्षन्तौ पुनःपुनः ।
दावाग्निधूमसदृशं चक्रतुः पार्थिवं रजः ॥ १.१६६.१५ ॥
પછી એકબીજાને આલિંગન આપીને વારંવાર ખેંચતાં તેમણે દાવાનળના ધુમાડા જેવી ધરતીની ધૂળ ઉડાડી.
1.166.16
वसुधारेणुसंवीतौ वसुधाधरसन्निभौ ।
बभ्राजतुर्यथा शैलौ नीहारेणाभिसंवृतौ ॥ १.१६६.१६ ॥
પૃથ્વીની ધૂળથી ઢંકાયેલા, પર્વતો સમાન તે બંને ધુમ્મસથી ઘેરાયેલા બે પર્વતોની જેમ ચમક્યા.
1.166.17
राक्षसेन तदा भीमं क्लिश्यमानं निरीक्ष्य च ।
उवाचेदं वचः पार्थः प्रहसञ्छनकैरिव ॥ १.१६६.१७ ॥
ત્યારે રાક્ષસથી ભીમને પીડાતો જોઈને પાર્થે હસીને, જાણે ધીમેથી, આ વચન કહ્યું.
1.166.18
भीम माभैर्महाबाहो न त्वां बुध्यामहे वयम् ।
समेतं भीमरूपेण रक्षसा श्रमकर्शिताः ॥ १.१६६.१८ ॥
ભીમ, ડરશો નહીં, હે મહાબાહુ! ભયંકર રૂપવાળા રાક્ષસ સાથે ભળી ગયેલા તમને, શ્રમથી થાકેલા અમે ઓળખી શકતા નથી.
1.166.19
साहाय्येऽस्मि स्थितः पार्थ पातयिष्यामि राक्षसम् ।
नकुलः सहदेवश्च मातरं गोपयिष्यतः ॥ १.१६६.१९ ॥
હે પાર્થ, હું સહાય માટે ઊભો છું; એ રાક્ષસને હું પાડી દઈશ. નકુલ અને સહદેવ માતાની રક્ષા કરશે.
1.166.20
उदासीनो निरीक्षस्व न कार्यः संभ्रमस्त्वया ।
न जात्वयं पुनर्जीवेन्मद्बाह्वन्तरमागतः ॥ १.१६६.२० ॥
તટસ્થ રહીને જુઓ, તારે ગભરાવું નહીં. મારા બાહુઓ વચ્ચે આવેલો આ ફરી ક્યારેય જીવશે નહીં.
1.166.21
भुजयोरन्तरं प्राप्तो भीमसेनस्य राक्षसः ।
अमृत्वा पार्थवीर्येण मृतो मा भूदिति ध्वनिः ॥ १.१६६.२१ ॥
ભીમસેનના બે બાહુઓ વચ્ચે આવેલો આ રાક્ષસ, પાર્થના પરાક્રમથી મર્યા વિના મૃત ન થાય — એવો એ ધ્વનિ.
1.166.22
अयमस्मांस्तु नो हन्याज्जातु पार्थ राक्षसः ।
जीवन्तं न प्रमोक्ष्यामि मा भैषीर्भरतर्षभ ॥ १.१६६.२२ ॥
આ રાક્ષસ આપણને ક્યારેય ન મારી શકે, હે પાર્થ. હું એને જીવતો નહીં છોડું; ડરીશ નહીં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
1.166.23
पूर्वरात्रे प्रयुक्तोऽसि भीम क्रूरेण रक्षसा ।
क्षपा व्युष्टा न चेदानीं समाप्तोसीन्महारणः ॥ १.१६६.२३ ॥
હે ભીમ, પૂર્વ રાત્રિમાં તું એ ક્રૂર રાક્ષસ સાથે ભીડાયો હતો. રાત વીતી ગઈ છે; હજી એ મહાસંગ્રામ પૂરો થયો નથી.
1.166.24
किमेनन चिरं भीम जीवता पापरक्षसा ।
गन्तव्ये न चिरं स्थातुमिह शक्यमरिन्दम ॥ १.१६६.२४ ॥
હે ભીમ, આ પાપી રાક્ષસ આટલી વાર જીવતો રહે એનો શો ફાયદો? હે અરિંદમ, આપણે જવું જોઈએ; અહીં લાંબો સમય રહેવું શક્ય નથી.
1.166.25
पुरा संरज्यते प्राची पुरा सन्ध्या प्रवर्तते ।
रौद्रे मुहूर्ते रक्षांसि प्रबलानि भवन्त्युत ॥ १.१६६.२५ ॥
પૂર્વ દિશા અત્યારથી જ લાલ થઈ રહી છે; સંધ્યા પહેલાંથી આવી રહી છે. ભયંકર મુહૂર્તમાં રાક્ષસો અતિશય બળવાન બને છે.
1.166.26
त्वरस्व भीम मा क्रीड जहि रक्षो विभीषणम् ।
पुरा विकुरुते मायां भुजयोः सारमर्पय ॥ १.१६६.२६ ॥
ભીમ, ઉતાવળ કર, રમત ન કર; આ ભયંકર રાક્ષસને મારી નાખ. તે માયા રચે તે પહેલાં તારા બાહુઓનું સંપૂર્ણ બળ વાપર.
1.166.27
माहात्म्यमात्मनो वेत्थ नराणां हितकाम्यया ।
रक्षो जहि यथा शक्रः पुरा वृत्रं महाबलम् ॥ १.१६६.२७ ॥
તું પોતાનું માહાત્મ્ય જાણે છે; મનુષ્યોના હિતની ઇચ્છાથી આ રાક્ષસને મારી નાખ, જેમ પૂર્વે ઇન્દ્રે મહાબળવાન વૃત્રને માર્યો હતો.
1.166.28
अथवा मन्यसे भारं त्वमिमं राक्षसं युधि ।
आतिष्ठे तव साहाय्यं शीघ्रमेव तु हन्यताम् ॥ १.१६६.२८ ॥
અથવા જો તું આ રાક્ષસને યુદ્ધમાં પોતાના માટે ભારરૂપ માનતો હોય, તો હું તારી સહાય માટે ઊભો છું; એને જલદી મારી નાખવામાં આવે.
1.166.29
अथवा त्वहमेवैनं हनिष्यामि वृकोदर ।
कृतकर्मा परिश्रान्तः साधु तावदुपारम ॥ १.१६६.२९ ॥
અથવા, હે વૃકોદર, હું જ એને મારી નાખીશ. તેં તારું કર્મ કરી લીધું છે અને થાકી ગયો છે; હવે આરામ કરવો સારો છે.
1.166.30
अर्जुनेनैवमुक्तस्तु भीमो रोषाज्ज्वलन्निव ।
बलमाहारयामास यद्वायोर्जगतः क्षये ॥ १.१६६.३० ॥
અર્જુને આમ કહેતાં ભીમ ક્રોધથી જાણે સળગી ઊઠ્યો; જગતના પ્રલયકાળે વાયુમાં હોય તેવું બળ તેણે એકઠું કર્યું.
1.166.31
ततस्तस्याम्बुदाभस्य भीमो रोषात्तु रक्षसः ।
अत्क्षिप्याभ्रामयद्देहं तूर्णं शतगुणं तदा ॥ १.१६६.३१ ॥
ત્યારે ભીમે ક્રોધથી તે મેઘ જેવા રાક્ષસને પકડીને તેનું શરીર ઝડપથી સો ગણું ફેરવ્યું.
1.166.32
इति चोवाच संक्रुद्धो भ्रामयन्राक्षसीं तनुम् ।
भीमसेनो महाबाहुरभिगर्जन्मुहुर्मुहुः ॥ १.१६६.३२ ॥
આમ કહીને ક્રોધિત મહાબાહુ ભીમસેન તે રાક્ષસીનું શરીર ફેરવતા વારંવાર ગર્જના કરવા લાગ્યા.
1.166.33
नरमांसैर्वृथा पुष्टो वृथा वृद्धो वृथामतिः ।
वृथामरणमर्हस्त्वं वृथाद्य न भविष्यसि ॥ १.१६६.३३ ॥
મનુષ્યોના માંસથી વ્યર્થ પોષાયેલા, વ્યર્થ વધેલા, વ્યર્થ બુદ્ધિવાળા રાક્ષસ, તું વ્યર્થ મૃત્યુને જ યોગ્ય છે; આજે તું નહીં રહે.
1.166.34
क्षेममद्य करिष्यामि यथा वनमकण्टकम् ।
न पुनर्मानुषान्हत्वा भक्षयिष्यसि राक्षस ॥ १.१६६.३४ ॥
આજે હું વનને કાંટા વિનાનું બનાવી કલ્યાણ કરીશ; હે રાક્ષસ, મનુષ્યોને મારીને તું ફરી ખાઈ નહીં શકે.
1.166.35
इत्युक्त्वा भीमसेनस्तं निष्पिष्य धरणीतले ।
बाहुभ्यामवपीड्याशु पशुमारममारयत् ॥ १.१६६.३५ ॥
આમ કહીને ભીમસેને તેને જમીન પર પટકી, બે બાહુઓથી તરત દબાવીને પશુની જેમ મારી નાખ્યો.
1.166.36
स मार्यमाणो भीमेन ननाद विपुलं स्वनम् ।
पूरयंस्तद्वनं सर्वं जलार्द्रे इव दुन्दुभिः ॥ १.१६६.३६ ॥
ભીમથી મરાતાં તે મોટા અવાજે ચીસ પાડી; ભીની દુંદુભિની જેમ તે અવાજે આખું વન ભરી દીધું.
1.166.37
बाहुभ्यां योक्त्रयित्वा तं बलवान्पाण्डुनन्दनः ।
समुद्धाम्य शिरश्चास्य सग्रीवं तदपाहरत् ॥ १.१६६.३७ ॥
બળવાન પાંડુપુત્રે બંને બાહુઓથી તેને બાંધીને, તેનું માથું ગરદન સહિત ઊંચકીને તેને ઉખાડી નાખ્યું.
1.166.38
ततो भित्त्वा शिरश्चास्य सग्रीवं तदुदाक्षिपत् ।
तस्य निष्कर्णनयनं निर्जिह्वं रुधिरोक्षितम् ॥ १.१६६.३८ ॥
પછી તેનું માથું અને ગરદન ફાડીને તેને દૂર ફેંકી દીધું; તેના કાન અને આંખો ઉખડેલા, જીભ વિનાનો, લોહીથી ભીંજાયેલો હતો.
1.166.39
प्राविद्धं भीमसेनेन शिरो विदशनं बभौ ।
प्रसारितभुजोद्धृष्टो भिन्नमांसत्वगन्तरः ॥ १.१६६.३९ ॥
ભીમસેને ફેંકેલું તે માથું દાંત સહિત ચમકતું હતું; ફેલાવેલા બાહુઓ ઘસાયેલા, અંદરથી માંસ અને ચામડી ફાટેલાં હતાં.
1.166.40
कबन्धभूतस्तत्रासीद्दनुर्वज्रहतो तथा ।
हिडिम्बं निहतं दृष्ट्वा संहृष्टास्ते तरस्विनः ॥ १.१६६.४० ॥
ત્યાં તે દાનવ વજ્રથી પ્રહાર પામ્યો હોય તેમ માથા વિનાનો કબંધ બની ગયો. હિડિંબને મરાયેલો જોઈને તે વીરો હર્ષિત થયા.
1.166.41
हिडिम्बा सा च संप्रेक्ष्य निहतं राक्षसं रणे ।
अदृश्याश्चैव ये स्वस्स्थाः समेताः सर्षिचारणाः ॥ १.१६६.४१ ॥
હિડિંબાએ પણ યુદ્ધમાં મરાયેલા રાક્ષસને જોયો; અદૃશ્ય રહીને શાંતિથી ત્યાં ભેગા થયેલા ઋષિ અને ચારણોએ પણ જોયો.
1.166.42
पूजयन्ति स्म तं हृष्टाः साधुसाध्विति पाण्डवम् ।
भ्रातरश्चापि संहृष्टा युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥ १.१६६.४२ ॥
હર્ષિત થઈને તેમણે 'સાધુ, સાધુ!' કહીને પાંડવની પૂજા કરી; યુધિષ્ઠિરને આગળ રાખીને ભાઈઓ પણ અતિ પ્રસન્ન થયા.
1.166.43
अपूजयन्नरव्याघ्रं भीमसेनमरिन्दमम् ।
अभिपूज्य महात्मानं भीमं भीमपराक्रमम्।
पुनरेवार्जुनो वाक्यमुवाचेदं वृकोदरम् ॥ १.१६६.४३ ॥
નરવ્યાઘ્ર, શત્રુદમન ભીમસેનનું તેમણે પૂજન કર્યું. મહાત્મા, ભયંકર પરાક્રમી ભીમનો સત્કાર કરીને અર્જુને ફરી વૃકોદરને આ વચન કહ્યું.
1.166.44
अदूरे नगरं मन्ये वनादस्मादहं विभो ।
शीघ्रं गच्छाम भद्रं ते न नो विद्यात्सुयोधनः ॥ १.१६६.४४ ॥
હે વિભો, આ વનથી નગર દૂર નથી એમ હું માનું છું. તારું કલ્યાણ થાઓ; આપણે જલદી જઈએ, સુયોધન આપણને ન જાણે.
1.166.45
ततः सर्वे तथेत्युक्त्वा मात्रा सह महारथाः ।
प्रययुः पुरुषव्याघ्रा हिडिम्बा चैव राक्षसी ॥ १.१६६.४५ ॥
પછી બધા મહારથીઓ, નરવ્યાઘ્રો 'એમ જ થાઓ' કહીને માતા સાથે ચાલ્યા; રાક્ષસી હિડિંબા પણ ગઈ.