महाभारत · अध्याय 1.166
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.166.1
प्रबुद्धास्ते हिडिम्बाया रूपं दृष्ट्वातिमानुषम् ।
विस्मिताः पुरुषव्याघ्रा बभूवुः पृथया सह ॥ १.१६६.१ ॥
हिडिम्बेचे अतिमानुष रूप पाहून जागे झालेले ते पुरुषव्याघ्र पृथेसह विस्मित झाले.
1.166.2
ततः कुन्ती समीक्ष्यैनां विस्मिता रूपसंपदा ।
उवाच मधुरं वाक्यं सान्त्वपूर्वमिदं शैनः ॥ १.१६६.२ ॥
नंतर कुन्तीने तिच्याकडे पाहिले, तिच्या रूपसंपदेने विस्मित होऊन सांत्वनापूर्वक हे मधुर शब्द हळूच म्हणाली.
1.166.3
कस्य त्वं सुरगर्भाभे कावाऽसि वरवर्णिनि ।
केन कार्येण संप्राप्ता कुतश्चागमनं तव ॥ १.१६६.३ ॥
हे देवगर्भासमान, हे श्रेष्ठवर्णिनी! तू कुणाची, तू कोण, कोणत्या कामासाठी आलीस, आणि तुझे आगमन कुठून?
1.166.4
यदि वाऽस्य वनस्य त्वं देवता यदि वाऽप्सराः ।
आचक्ष्व मम तत्सर्वं किमर्थं चेह तिष्ठसि ॥ १.१६६.४ ॥
तू या वनाची देवता असशील किंवा अप्सरा असशील, तर ते सर्व मला सांग, आणि येथे कशासाठी उभी आहेस.
1.166.5
यदेतत्पश्यसि वनं नीलमेघनिं महत् ।
निवासो राक्षसस्यैष हिडिम्बस्य ममैव च ॥ १.१६६.५ ॥
नीलमेघासारखे हे जे मोठे वन तू पाहतेस, हे राक्षस हिडिम्बाचे आणि माझेच निवासस्थान आहे.
1.166.6
तस्य मां राक्षसेन्द्रस्य भगिनीं विद्दि भामिनि ।
भ्रात्रा संप्रेषितामार्ये त्वां सपुत्रां जिघांसता ॥ १.१६६.६ ॥
हे भामिनी, त्या राक्षसराजाची बहीण मला समज; हे आर्ये, तुला आणि पुत्राला मारण्याची इच्छा धरणाऱ्या भावाने मला पाठवले आहे.
1.166.7
क्रूरबुद्धेरहं तस्य वचनादागता त्विह ।
अद्राक्षं नवहेमाभं तव पुत्रं महाबलम् ॥ १.१६६.७ ॥
क्रूर बुद्धीच्या त्या राक्षसाच्या सांगण्यावरून मी येथे आले. नव्या सोन्यासारख्या तेजस्वी, महाबलवान तुझ्या पुत्राला मी पाहिले.
1.166.8
ततोऽहं सर्वभूतानां भावे विचरता शुभे ।
चोदिता तव पुत्रार्थं मन्मथेन वशानुगा ॥ १.१६६.८ ॥
नंतर, हे शुभे, सर्व भूतांच्या स्वभावात संचार करणारी मी, तुझ्या पुत्रासाठी मन्मथाने प्रेरित होऊन त्याच्या स्वाधीन झाले.
1.166.9
ततो वृतो मया भर्ता तव पुत्रो महाबलः ।
अपनेतुं च यतितो न चैव शकितो मया ॥ १.१६६.९ ॥
नंतर मी तुझ्या महाबलवान पुत्राला पती म्हणून निवडले. त्याला घेऊन जाण्याचा प्रयत्न केला, परंतु मला ते शक्य झाले नाही.
1.166.10
चिरायमाणां मां ज्ञात्वा ततः स पुरुषादकः ।
स्वयमेवागतो हन्तुमिमान्सर्वांस्तवात्मजान् ॥ १.१६६.१० ॥
मला विलंब होत आहे हे जाणून तो नरभक्षक राक्षस स्वतःच आला, तुझ्या या सर्व पुत्रांना मारण्यासाठी.
1.166.11
स तेन मम कान्तेन तव पुत्रेण धीमता ।
बलादितो विनिष्पिष्य व्यपनीतो महात्मना ॥ १.१६६.११ ॥
त्या बुद्धिमान आणि महात्म्या तुझ्या पुत्राने, माझ्या प्रिया, त्याला बळाने चिरडून येथून दूर नेले.
1.166.12
विकर्षन्तौ महावेगौ गर्जमानौ परस्परम् ।
पश्यैवं युधि विक्रान्तावेतौ च नरराक्षसौ ॥ १.१६६.१२ ॥
एकमेकांना ओढत, महावेगाने गर्जना करत, पाहा — युद्धात असा पराक्रम दाखवणारे हे दोघे, मनुष्य आणि राक्षस.
1.166.13
तस्याः श्रुत्वैव वचनमुत्पपात युधिष्ठिरः ।
अर्जुनो नकुलश्चैव सहदेवश्च वीर्यवान् ॥ १.१६६.१३ ॥
तिचे बोलणे ऐकताच युधिष्ठिर उठला; अर्जुन, नकुल आणि पराक्रमी सहदेवही उठले.
1.166.14
तौ ते ददृशुरासक्तौ विकर्षन्तौ परस्परम् ।
काङ्क्षमाणौ जयं चैव सिंहाविव बलोत्कटौ ॥ १.१६६.१४ ॥
ते दोघे एकमेकांना धरून ओढाताण करत असल्याचे त्यांनी पाहिले; विजयाची इच्छा धरणारे, बलाने उग्र दोन सिंहांसारखे.
1.166.15
अथान्योन्यं समाश्लिष्य विकर्षन्तौ पुनःपुनः ।
दावाग्निधूमसदृशं चक्रतुः पार्थिवं रजः ॥ १.१६६.१५ ॥
मग एकमेकांना आलिंगन देऊन वारंवार ओढत त्यांनी वणव्याच्या धुरासारखी भूमीवरील धूळ उडवली.
1.166.16
वसुधारेणुसंवीतौ वसुधाधरसन्निभौ ।
बभ्राजतुर्यथा शैलौ नीहारेणाभिसंवृतौ ॥ १.१६६.१६ ॥
भूमीच्या धुळीने झाकलेले, पर्वतांसारखे ते दोघे धुक्याने वेढलेल्या दोन डोंगरांप्रमाणे चमकले.
1.166.17
राक्षसेन तदा भीमं क्लिश्यमानं निरीक्ष्य च ।
उवाचेदं वचः पार्थः प्रहसञ्छनकैरिव ॥ १.१६६.१७ ॥
तेव्हा राक्षसाकडून भीम पीडित होत असलेला पाहून पार्थाने हसत, जणू हळूच, हे वचन म्हटले.
1.166.18
भीम माभैर्महाबाहो न त्वां बुध्यामहे वयम् ।
समेतं भीमरूपेण रक्षसा श्रमकर्शिताः ॥ १.१६६.१८ ॥
भीमा, घाबरू नकोस, हे महाबाहो! भयंकर रूपाच्या राक्षसाशी मिसळलेला तुला, श्रमाने थकलेले आम्ही ओळखू शकत नाही.
1.166.19
साहाय्येऽस्मि स्थितः पार्थ पातयिष्यामि राक्षसम् ।
नकुलः सहदेवश्च मातरं गोपयिष्यतः ॥ १.१६६.१९ ॥
हे पार्था, मी साहाय्यासाठी उभा आहे; त्या राक्षसाला मी पाडीन. नकुल आणि सहदेव मातेचे रक्षण करतील.
1.166.20
उदासीनो निरीक्षस्व न कार्यः संभ्रमस्त्वया ।
न जात्वयं पुनर्जीवेन्मद्बाह्वन्तरमागतः ॥ १.१६६.२० ॥
तटस्थ राहून पाहा, तू घाबरू नकोस. माझ्या बाहूंच्या मध्ये आलेला हा पुन्हा कधीच जिवंत राहणार नाही.
1.166.21
भुजयोरन्तरं प्राप्तो भीमसेनस्य राक्षसः ।
अमृत्वा पार्थवीर्येण मृतो मा भूदिति ध्वनिः ॥ १.१६६.२१ ॥
भीमसेनाच्या दोन्ही बाहूंच्या मध्ये आलेला हा राक्षस, पार्थाच्या पराक्रमाने न मरता मृत होऊ नये — असा तो ध्वनी.
1.166.22
अयमस्मांस्तु नो हन्याज्जातु पार्थ राक्षसः ।
जीवन्तं न प्रमोक्ष्यामि मा भैषीर्भरतर्षभ ॥ १.१६६.२२ ॥
हा राक्षस आपल्याला कधीही मारू शकणार नाही, हे पार्था. मी याला जिवंत सोडणार नाही; भिऊ नकोस, हे भरतर्षभा.
1.166.23
पूर्वरात्रे प्रयुक्तोऽसि भीम क्रूरेण रक्षसा ।
क्षपा व्युष्टा न चेदानीं समाप्तोसीन्महारणः ॥ १.१६६.२३ ॥
हे भीमा, पूर्वरात्री तू त्या क्रूर राक्षसाशी गुंतला होतास. रात्र संपली आहे; अजूनही ते महायुद्ध संपलेले नाही.
1.166.24
किमेनन चिरं भीम जीवता पापरक्षसा ।
गन्तव्ये न चिरं स्थातुमिह शक्यमरिन्दम ॥ १.१६६.२४ ॥
हे भीमा, या पापी राक्षसाला इतका वेळ जिवंत ठेवून काय उपयोग? हे अरिंदमा, आपल्याला जायला हवे; इथे फार वेळ थांबणे शक्य नाही.
1.166.25
पुरा संरज्यते प्राची पुरा सन्ध्या प्रवर्तते ।
रौद्रे मुहूर्ते रक्षांसि प्रबलानि भवन्त्युत ॥ १.१६६.२५ ॥
पूर्व दिशा आधीच तांबडी होत आहे; संध्या लवकरच येत आहे. भयंकर मुहूर्तावर राक्षस अत्यंत बलवान होतात.
1.166.26
त्वरस्व भीम मा क्रीड जहि रक्षो विभीषणम् ।
पुरा विकुरुते मायां भुजयोः सारमर्पय ॥ १.१६६.२६ ॥
भीमा, घाई कर, खेळू नको; या भयंकर राक्षसाला ठार मार. तो माया करण्यापूर्वी आपल्या बाहूंचे सर्व सामर्थ्य लाव.
1.166.27
माहात्म्यमात्मनो वेत्थ नराणां हितकाम्यया ।
रक्षो जहि यथा शक्रः पुरा वृत्रं महाबलम् ॥ १.१६६.२७ ॥
तुला आपले माहात्म्य माहीत आहे; मनुष्यांच्या हितासाठी या राक्षसाला ठार मार, जसा पूर्वी इंद्राने महाबल वृत्राला मारला.
1.166.28
अथवा मन्यसे भारं त्वमिमं राक्षसं युधि ।
आतिष्ठे तव साहाय्यं शीघ्रमेव तु हन्यताम् ॥ १.१६६.२८ ॥
किंवा या राक्षसाला युद्धात तुला भार वाटत असेल, तर मी तुझ्या साहाय्यासाठी उभा आहे; याला लवकर ठार करावे.
1.166.29
अथवा त्वहमेवैनं हनिष्यामि वृकोदर ।
कृतकर्मा परिश्रान्तः साधु तावदुपारम ॥ १.१६६.२९ ॥
किंवा, हे वृकोदरा, मीच याला मारीन. तू आपले कर्म करून थकला आहेस; आता विश्रांती घेणे उत्तम.
1.166.30
अर्जुनेनैवमुक्तस्तु भीमो रोषाज्ज्वलन्निव ।
बलमाहारयामास यद्वायोर्जगतः क्षये ॥ १.१६६.३० ॥
अर्जुनाने असे सांगताच भीम रागाने जणू पेटून उठला; जगाच्या प्रलयकाळी वायूत असते तसे बळ त्याने एकवटले.
1.166.31
ततस्तस्याम्बुदाभस्य भीमो रोषात्तु रक्षसः ।
अत्क्षिप्याभ्रामयद्देहं तूर्णं शतगुणं तदा ॥ १.१६६.३१ ॥
तेव्हा भीमाने रागाने त्या मेघासारख्या राक्षसाला पकडून त्याचे शरीर वेगाने शंभरपट फिरवले.
1.166.32
इति चोवाच संक्रुद्धो भ्रामयन्राक्षसीं तनुम् ।
भीमसेनो महाबाहुरभिगर्जन्मुहुर्मुहुः ॥ १.१६६.३२ ॥
असे म्हणून संतप्त महाबाहू भीमसेन त्या राक्षसीचे शरीर फिरवत वारंवार गर्जना करू लागला.
1.166.33
नरमांसैर्वृथा पुष्टो वृथा वृद्धो वृथामतिः ।
वृथामरणमर्हस्त्वं वृथाद्य न भविष्यसि ॥ १.१६६.३३ ॥
मानवी मांसाने व्यर्थ पोसलेल्या, व्यर्थ वाढलेल्या, व्यर्थ बुद्धीच्या राक्षसा, तू व्यर्थ मरणालाच योग्य आहेस; आज तू उरणार नाहीस.
1.166.34
क्षेममद्य करिष्यामि यथा वनमकण्टकम् ।
न पुनर्मानुषान्हत्वा भक्षयिष्यसि राक्षस ॥ १.१६६.३४ ॥
आज मी वन काटेविरहित होईल असे कल्याण करीन; हे राक्षसा, माणसांना मारून तू पुन्हा खाऊ शकणार नाहीस.
1.166.35
इत्युक्त्वा भीमसेनस्तं निष्पिष्य धरणीतले ।
बाहुभ्यामवपीड्याशु पशुमारममारयत् ॥ १.१६६.३५ ॥
असे बोलून भीमसेनाने त्याला जमिनीवर आपटून, दोन्ही बाहूंनी लगेच दाबून, पशूसारखा मारला.
1.166.36
स मार्यमाणो भीमेन ननाद विपुलं स्वनम् ।
पूरयंस्तद्वनं सर्वं जलार्द्रे इव दुन्दुभिः ॥ १.१६६.३६ ॥
भीमाच्या हातून मारला जात असताना तो मोठ्याने गर्जला; ओल्या दुंदुभीप्रमाणे त्या आवाजाने सारे वन भरून गेले.
1.166.37
बाहुभ्यां योक्त्रयित्वा तं बलवान्पाण्डुनन्दनः ।
समुद्धाम्य शिरश्चास्य सग्रीवं तदपाहरत् ॥ १.१६६.३७ ॥
बलवान पाण्डुपुत्राने त्याला दोन्ही बाहूंनी बांधून, त्याचे मान व डोके वर उचलून ते उपटून टाकले.
1.166.38
ततो भित्त्वा शिरश्चास्य सग्रीवं तदुदाक्षिपत् ।
तस्य निष्कर्णनयनं निर्जिह्वं रुधिरोक्षितम् ॥ १.१६६.३८ ॥
नंतर त्याचे डोके व मान फोडून ते दूर फेकले; त्याचे कान व डोळे उपटलेले, जीभ नसलेले, रक्ताने माखलेले होते.
1.166.39
प्राविद्धं भीमसेनेन शिरो विदशनं बभौ ।
प्रसारितभुजोद्धृष्टो भिन्नमांसत्वगन्तरः ॥ १.१६६.३९ ॥
भीमसेनाने फेकलेले ते डोके दातांसह चमकत होते; पसरलेले बाहू घासलेले होते, आतील मांस व त्वचा फाटलेली होती.
1.166.40
कबन्धभूतस्तत्रासीद्दनुर्वज्रहतो तथा ।
हिडिम्बं निहतं दृष्ट्वा संहृष्टास्ते तरस्विनः ॥ १.१६६.४० ॥
तेथे तो दानव वज्राने आदळल्यासारखा शिरविहीन कबंध झाला. हिडिंबाला मारलेले पाहून ते वीर हर्षित झाले.
1.166.41
हिडिम्बा सा च संप्रेक्ष्य निहतं राक्षसं रणे ।
अदृश्याश्चैव ये स्वस्स्थाः समेताः सर्षिचारणाः ॥ १.१६६.४१ ॥
हिडिंबाने युद्धात मारलेला राक्षस पाहिला; अदृश्य राहून शांतपणे तेथे जमलेले ऋषी व चारण यांनीही पाहिले.
1.166.42
पूजयन्ति स्म तं हृष्टाः साधुसाध्विति पाण्डवम् ।
भ्रातरश्चापि संहृष्टा युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥ १.१६६.४२ ॥
हर्षित होऊन त्यांनी 'साधु, साधु!' म्हणत पाण्डवाचा गौरव केला; युधिष्ठिरासह बंधूही अत्यंत आनंदित झाले.
1.166.43
अपूजयन्नरव्याघ्रं भीमसेनमरिन्दमम् ।
अभिपूज्य महात्मानं भीमं भीमपराक्रमम्।
पुनरेवार्जुनो वाक्यमुवाचेदं वृकोदरम् ॥ १.१६६.४३ ॥
नरव्याघ्र, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या भीमसेनाचा त्यांनी सत्कार केला. महात्मा, भयंकर पराक्रमी भीमाला गौरवून अर्जुन पुन्हा वृकोदराला म्हणाला.
1.166.44
अदूरे नगरं मन्ये वनादस्मादहं विभो ।
शीघ्रं गच्छाम भद्रं ते न नो विद्यात्सुयोधनः ॥ १.१६६.४४ ॥
हे विभो, या वनापासून नगर दूर नाही असे मला वाटते. तुझे कल्याण असो; आपण लवकर जाऊ, सुयोधनाला आपली ओळख होऊ नये.
1.166.45
ततः सर्वे तथेत्युक्त्वा मात्रा सह महारथाः ।
प्रययुः पुरुषव्याघ्रा हिडिम्बा चैव राक्षसी ॥ १.१६६.४५ ॥
मग सर्व महारथी, नरव्याघ्र 'तसेच होवो' असे म्हणून मातेसह निघाले; राक्षसी हिडिंबाही गेली.