મહાભારત · અધ્યાય 1.168
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.168.1
युधिष्ठिरवचः श्रुत्वा कुन्तीमङ्गेऽधिरोप्य सा ।
भीमार्जुनान्तरगता यमाभ्यां च पुरस्कृता ॥ १.१६८.१ ॥
યુધિષ્ઠિરના વચન સાંભળીને તેણે કુંતીને ખોળામાં બેસાડી; ભીમ અને અર્જુનની વચ્ચે ચાલતાં, બે યમોને આગળ રાખ્યા.
1.168.2
तिर्यग्युधिष्ठिरे याति हिडिम्बा भीमगामिनी ।
शालिहोत्रसरो रम्यमाससाद जलार्थिनी ॥ १.१६८.२ ॥
યુધિષ્ઠિરની બાજુમાંથી, ભીમની સાથે ચાલતી હિડિંબા પાણીની ઇચ્છાએ શાલિહોત્રના રમણીય સરોવરે પહોંચી.
1.168.3
वनस्पतितलं गत्वा परिमृज्य गृहं यथा ।
पाण्डवानां च वासं सा कृत्वा पर्णमयं तथा ॥ १.१६८.३ ॥
એક વૃક્ષના મૂળમાં જઈને, ઘરની જેમ તેને સાફ કરીને, તેણે પાંડવો માટે પાંદડાંનું નિવાસસ્થાન પણ એ જ રીતે બનાવ્યું.
1.168.4
आत्मनश्च तथा कुन्त्या एकोद्देशे चकार सा ।
पाण्डवास्तु ततः स्नात्वा शुद्धाः सन्ध्यामुपास्य च ॥ १.१६८.४ ॥
તેણે પોતાને માટે અને એ જ રીતે કુંતી માટે એક જ સ્થળે વ્યવસ્થા કરી. પછી પાંડવો સ્નાન કરીને શુદ્ધ થયા અને સંધ્યોપાસના કરી.
1.168.5
तृषिताः क्षुत्पिपासार्ता जलमात्रेण वर्तयन् ।
शालिहोत्रस्ततो ज्ञात्वा क्षुधार्तान्पाण्डवांस्तदा ॥ १.१६८.५ ॥
તરસ્યા અને ભૂખ-તરસથી પીડાતા પાંડવો માત્ર પાણીથી જીવન નિભાવતા હતા. ત્યારે શાલિહોત્રે ભૂખથી વ્યાકુળ પાંડવોને જાણીને—
1.168.6
मनसा चिन्तयामास पानीयं भोजनं महत् ।
ततस्ते पाण्डवाः सर्वे विश्रान्ताः पृथया सह ॥ १.१६८.६ ॥
તેણે મનમાં પાણી અને પુષ્કળ ભોજનનો વિચાર કર્યો. પછી તે બધા પાંડવો પૃથા સાથે વિશ્રામ પામ્યા.
1.168.7
यथा जतुगृहे वृत्तं राक्षसेन कृतं च यत् ।
कृत्वा कथा बहुविधाः कथान्ते पाण्डुनन्दनम् ॥ १.१६८.७ ॥
લાક્ષાગૃહમાં રાક્ષસે જે કર્યું તે બધું બન્યું; અનેક પ્રકારની કથાઓ કહીને, કથાના અંતે પાંડુપુત્રને (તે બોલી).
1.168.8
कुन्ती राजसुता वाक्यं भीमसेनमथाब्रवीत् ।
यथा पाण्डुस्तथा मान्यस्तव ज्येष्ठो युधिष्ठिरः ॥ १.१६८.८ ॥
રાજપુત્રી કુંતીએ ત્યારે ભીમસેનને આ વચન કહ્યું: પાંડુની જેમ જ તારો જ્યેષ્ઠ યુધિષ્ઠિર પણ આદરણીય છે.
1.168.9
अहं धर्मविदाऽनेन मान्या गुरुतरा तव ।
तस्मात्पाण्डुहितार्थं मे युवराज हितं कुरु ॥ १.१६८.९ ॥
ધર્મ જાણનાર આના વડે હું માન્ય છું અને તારા માટે હું વધુ ગુરુ છું. તેથી, હે યુવરાજ, પાંડુના પુત્રોના હિત માટે મારું હિત કર.
1.168.10
निकृता धार्तराष्ट्रेण पापेनाकृतबुद्धिना ।
दुष्कृतस्य प्रतीकारं न पश्यामि वृकोदर ॥ १.१६८.१० ॥
પાપી અને અવિવેકી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે મારું અપમાન કર્યું છે. હે વૃકોદર, આ દુષ્કૃત્યનો પ્રતિકાર હું જોતી નથી.
1.168.11
तस्मात्कतिपयाहेन योगक्षेमं भविष्यति ।
क्षेमं दुर्गमिमं वासं वत्स्याम हि यथा वयम् ॥ १.१६८.११ ॥
તેથી થોડા દિવસોમાં અમારું યોગક્ષેમ થશે. આ દુર્ગમ છતાં સુરક્ષિત વસવાટમાં અમે રહીશું.
1.168.12
इदमन्यन्महदुःखं धर्मकृच्छ्रं वृकोदर ।
दृष्ट्वैव त्वां महाप्राज्ञ अनङ्गाभिप्रचोदिता ॥ १.१६८.१२ ॥
હે વૃકોદર, આ બીજું મોટું દુઃખ છે, ધર્મની કઠિન કસોટી. હે મહાપ્રાજ્ઞ, તને જોતાં જ અનંગથી પ્રેરાઈને (મારું મન વિચલિત થાય છે).
1.168.13
युधिष्ठिरं च मां चैव वरयामास धर्मतः ।
धर्मार्थं देहि पुत्रं त्वं स नः श्रेयः करिष्यति ॥ १.१६८.१३ ॥
તેણે ધર્મ પ્રમાણે યુધિષ્ઠિર અને મને પણ વર્યા. ધર્મ માટે તું એક પુત્ર આપ; તે અમારું કલ્યાણ કરશે.
1.168.14
प्रतिवाक्यं तु नेच्छामि आवयोर्वचनं कुरु ।
तथेति तत्प्रतिज्ञाय भीमसेनोऽब्रवीदिदम् ॥ १.१६८.१४ ॥
તારા વચનનો વિરોધ હું નથી ઇચ્છતો; અમારા બંનેનું વચન પૂરું કર. 'તથાસ્તુ' કહીને તેની પ્રતિજ્ઞા સ્વીકારી ભીમસેન આમ બોલ્યો.
1.168.15
शासनं ते करिष्यामि वेदशासनमित्यपि ।
समक्षं भ्रातृमध्ये तु तां चोवाच स राक्षसीम् ॥ १.१६८.१५ ॥
"વેદશાસન પ્રમાણે તારી આજ્ઞા હું પાળીશ." ભાઈઓની વચ્ચે, સૌની સમક્ષ તેણે તે રાક્ષસીને કહ્યું.
1.168.16
शृणु राक्षसि सत्येन समयं ते वदाम्यहम् ।
यावत्कालेन भवति पुत्रस्योत्पादनं शुभे ॥ १.१६८.१६ ॥
રાક્ષસી, સાંભળ; સત્યથી તને શરત કહું છું. હે શુભે, જ્યાં સુધી પુત્રનો જન્મ થાય ત્યાં સુધી—
1.168.17
तावत्कालं चरिष्यामि त्वया सह सुमध्यमे ।
विशेषतो मत्सकाशे मा प्रकाशय नीचताम् ॥ १.१६८.१७ ॥
હે સુમધ્યમા, ત્યાં સુધી હું તારી સાથે વિચરીશ. ખાસ કરીને મારી સમક્ષ તારી નીચતા પ્રગટ ન કરજે.
1.168.18
उत्तमस्त्रीगुणोपेता भजेथा वरवर्णिनि ।
सा तथेति प्रतिज्ञाय हिडिम्बा राक्षसी तथा ॥ १.१६८.१८ ॥
હે સુંદર વર્ણવાળી, ઉત્તમ સ્ત્રીના ગુણોથી યુક્ત થઈને તું મારી સેવા કરજે. 'તેમ જ થાઓ' કહી પ્રતિજ્ઞા કરીને રાક્ષસી હિડિંબા તેમ જ રહી.
1.168.19
गताऽहनि निवेशेषु भोज्यं राजार्हमानयत् ।
सा कदाचिद्विहारार्थं हिडिम्बा कामरूपिणी ॥ १.१६८.१९ ॥
દિવસો વીતતાં તે પડાવોમાં રાજયોગ્ય ભોજન લાવતી. એક વાર વિહાર માટે, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતી હિડિંબાએ તેમ કર્યું.
1.168.20
भीमसेनमुपादाय ऊर्ध्वमाचक्रमं तदा ।
शैलशृङ्गेषु रम्येषु देवतायतनेषु च ॥ १.१६८.२० ॥
ત્યારે તે ભીમસેનને લઈને ઉપર ગઈ—રમણીય પર્વતશિખરો અને દેવાલયો તરફ.
1.168.21
मृगपक्षिविघृष्टेषु रमणीयेषु सर्वेषु ।
कृत्वा सा परमं रूपं सर्वाभरणभूषिता ॥ १.१६८.२१ ॥
મૃગો અને પક્ષીઓથી ભરેલાં સર્વ રમણીય સ્થળોમાં તે સર્વ આભૂષણોથી શોભતી પરમ સુંદર રૂપ ધારણ કરીને હતી.
1.168.22
संजल्पन्ती सुमधुरं रमयामास पाण्डवम् ।
तथैव वनदुर्गेषु पर्वतद्रुमसानुषु ॥ १.१६८.२२ ॥
અતિ મધુર વચન બોલીને તેણે પાંડવને રમાડ્યો. એ જ રીતે વનના દુર્ગમ સ્થાનોમાં, પર્વતો અને વૃક્ષાચ્છાદિત ઢોળાવો પર.
1.168.23
सरस्तु रमणीयेषु पद्मोत्पलवनेषु च ।
नदीद्वीपप्रदेशेषु वैडूर्यसिकतेषु च ॥ १.१६८.२३ ॥
રમણીય સરોવરોમાં, કમળ અને નીલકમળનાં વનોમાં, નદીટાપુના પ્રદેશોમાં, અને વૈડૂર્ય મણિ જેવી રેતીવાળા કાંઠાઓ પર પણ.
1.168.24
देवारण्येषु पुण्येषु तथा पर्वतसानुषु ।
सुतीर्थवनतोयासु तथा गिरिनदीषु च ॥ १.१६८.२४ ॥
પવિત્ર દેવારણ્યોમાં, પર્વતના ઢોળાવો પર, સુંદર તીર્થો અને વન-જળો પાસે, અને પર્વતીય નદીઓમાં પણ.
1.168.25
सागरस्य प्रदेशेषु भणिहेमयुतेषु च ।
गुह्यकानां निवासेषु कुलपर्वतसानुषु ॥ १.१६८.२५ ॥
સમુદ્રના પ્રદેશોમાં, મણિ અને સોનાથી યુક્ત સ્થળોમાં, ગુહ્યકોના નિવાસોમાં અને કુલપર્વતોના ઢોળાવો પર.
1.168.26
सर्वर्तुफलवृक्षेषु मानसेषु वनेषु च ।
बिभ्रती परमं रूपं रमयामास पाण्डवम् ॥ १.१६८.२६ ॥
બધી ઋતુઓમાં ફળ આપતાં વૃક્ષોવાળા માનસ સરોવરોમાં અને વનોમાં, પરમ સૌંદર્ય ધારણ કરીને તેણે પાંડવને રમાડ્યો.
1.168.27
यथा सुमोदते स्वर्गे सुकृत्यप्सरसा सह ।
सुतरां परमप्रीतस्तथा रेमे महाद्युतिः ॥ १.१६८.२७ ॥
સ્વર્ગમાં પુણ્યવાન અપ્સરા સાથે જેમ આનંદ પામે, તેમ પરમ પ્રસન્ન થઈને તે મહાતેજસ્વી અતિશય રમ્યો.
1.168.28
शुभं हि जघनं तस्याः सवर्णमणिमेखलम् ।
न ततर्प तदा मृद्गन्भीमसेनो मुहुर्मुहुः ॥ १.१६८.२८ ॥
તેનો સુંદર કટિપ્રદેશ, સમાન રંગની મણિમેખલાથી શોભિત, તે સમયે ભીમસેનને તૃપ્ત ન કરી શક્યો; તે વારંવાર જોતો રહ્યો.
1.168.29
रमयन्ती ततो भीमं तत्रतत्र मनोजवा ।
सा रेमे तेन संहर्षात्तृप्यन्ती च मुहुर्मुहुः ॥ १.१६८.२९ ॥
પછી ભીમને રમાડતી, મન જેવી વેગવતી તે ઠેકઠેકાણે તેની સાથે હર્ષથી રમી; વારંવાર તૃપ્ત થઈ.
1.168.30
अहस्सु रमयन्ती सा निशाकालेषु पाण्डवम् ।
आनीय वै स्वके गेहे दर्शयामास मातरम् ॥ १.१६८.३० ॥
દિવસોમાં પાંડવને રમાડતી તે, રાત્રિઓમાં તેને લાવીને પોતાના ઘરે પોતાની માતાને બતાવી.
1.168.31
भ्रातृभिः सहितो नित्यं स्वपते पाण्डवस्तथा ।
कुन्त्याः परिचरन्ती सा तस्याः पार्श्वेवसन्निशां ॥ १.१६८.३१ ॥
ભાઈઓ સાથે પાંડવ હંમેશાં એ જ રીતે સૂતા. કુંતીની સેવા કરતી તે રાત્રિઓ તેની પાસે રહીને વિતાવતી.
1.168.32
कामांश्च मुखवासादीनानयिष्यति भोजनम् ।
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामाजगाम महाव्रतः ॥ १.१६८.३२ ॥
તે ભોજન, મુખવાસ અને બીજી ઇચ્છિત વસ્તુઓ લાવતી. એ રાત્રિ વીત્યા પછી મહાવ્રત આવ્યો.
1.168.33
पाराशर्यो महाप्राज्ञो दिव्यदर्शी महातपाः ।
तेऽभिवाद्य महात्मानं कृष्णद्वैपायनं शुभम्।
तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे सस्नुषा चैव माधवी ॥ १.१६८.३३ ॥
પરાશરનો પુત્ર, મહાપ્રાજ્ઞ, દિવ્યદર્શી અને મહાતપસ્વી તે આવ્યો. તેઓ બધાએ એ મહાત્મા, શુભ કૃષ્ણદ્વૈપાયનને વંદન કરી હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા; પુત્રવધૂ માધવી પણ સાથે હતી.
1.168.34
मयेदं मनसा पूर्वं विदितं भरतर्षभाः ।
यथा स्थितैरधर्मेण धार्तराष्ट्रौर्विवासिताः ॥ १.१६८.३४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠો! ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ અધર્મથી તમને કેવી રીતે દેશનિકાલ કર્યા, તે હું પહેલેથી મનથી જાણતો હતો.
1.168.35
तद्विदित्वाऽस्मि संप्राप्तश्चिकीर्ष्वै परं हितम् ।
न विषादो हि वः कार्यः सर्वमेतत्सुखाय वः ॥ १.१६८.३५ ॥
એ જાણીને, તમારું પરમ હિત કરવાની ઇચ્છાથી હું આવ્યો છું. તમારે વિષાદ ન કરવો; આ બધું તમારા સુખ માટે છે.
1.168.36
सुहृद्वियोजनं कर्म पुराकृतमरिन्दमाः ।
तस्य सिद्धिरियं प्राप्ता मा शोचत परन्तपाः ॥ १.१६८.३६ ॥
હે શત્રુદમનો! મિત્રોથી વિયોગ કરાવનારું આ કર્મ પૂર્વજન્મમાં કરાયું હતું; તેનું આ ફળ પ્રાપ્ત થયું છે. હે શત્રુતાપકો, શોક ન કરો.
1.168.37
समाप्ते दुष्कृते चैव यूयं ते वै न संशयः ।
स्वराष्ट्रे विहरिष्यन्तो भविष्यथ सबान्धवाः ॥ १.१६८.३७ ॥
દુષ્કૃતનો સમય પૂરો થશે ત્યારે તમે નિઃસંશય તમારા સ્વરાષ્ટ્રમાં બાંધવો સાથે વિહાર કરશો.
1.168.38
दीनतो बालतश्चैव स्नेहं कुर्वन्ति बान्धवाः ।
तस्मादभ्यधिकः स्नेहो युष्मासु मम संप्रति ॥ १.१६८.३८ ॥
દીન અને બાળકો પ્રત્યે બાંધવો સ્નેહ રાખે છે; તેથી હમણાં તમારા પ્રત્યે મારો સ્નેહ વધુ છે.
1.168.39
स्नेहपूर्वं चिकीर्षामि हितं यत्तन्निबोधत ।
वसतेह प्रतिच्छन्ना ममागमनकाङ्क्षिणः ॥ १.१६८.३९ ॥
સ્નેહપૂર્વક હું હિતકારક કરવા ઇચ્છું છું; તે સાંભળો. અહીં છુપાઈને મારા આગમનની રાહ જુઓ.
1.168.40
एतद्वै शालिहोत्रस्य तपसा निर्मितं सरः ।
रमणीयमिदं तोयं क्षुत्पिपासाश्रमापहम् ॥ १.१६८.४० ॥
આ સરોવર શાલિહોત્રના તપથી રચાયું છે; તેનું જળ રમણીય છે અને ભૂખ-તરસનો થાક દૂર કરે છે.
1.168.41
कार्यार्थिनस्तु षण्मासान्विहरध्वं यथासुखम् ॥ १.१६८.४१ ॥
પરંતુ કાર્ય માટે છ માસ સુખપૂર્વક વિહાર કરો.
1.168.42
एवं स तान्समाश्वास्य व्यासः पार्थानरिन्दमान् ।
स्नेहाच्च संपरिष्वज्य कुन्तीमाश्वासयत्प्रभुः ॥ १.१६८.४२ ॥
આ રીતે વ્યાસે શત્રુઓનું દમન કરનારા પૃથાપુત્રોને આશ્વાસન આપ્યું, અને સ્નેહથી આલિંગન આપી કુંતીને પણ આશ્વસ્ત કરી.
1.168.43
स्नुषे मा रोद मा रोदेत्येवं व्यासोऽब्रवीद्वचः ।
जीवपुत्रे सुतस्तेऽयं धर्मनित्यो युधिष्ठिरः ॥ १.१६८.४३ ॥
"વહુ, રડ નહિ, રડ નહિ" એમ વ્યાસે આ વચન કહ્યું. તારા પુત્રો જીવિત છે; આ તારો પુત્ર યુધિષ્ઠિર, જે સદા ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન છે.
1.168.44
पृथिव्यां पार्थइवान्सर्वान्प्रशासिष्यति धर्मराट् ।
धर्मेण जित्वा पृथिवीमखिलां धर्मकृद्वशी ॥ १.१६८.४४ ॥
ધર્મરાજ પૃથ્વી પર પાર્થની જેમ સૌ પર શાસન કરશે. ધર્મથી સમગ્ર પૃથ્વી જીતીને, ધર્મ આચરનાર અને સંયમી એવો તે શાસન કરશે.
1.168.45
स्थापयित्वा वशे सर्वां सपर्वतवनां शुभाम् ।
भीमसेनार्जुनबलाद्भोक्ष्यत्ययमसंशयम् ॥ १.१६८.४५ ॥
પર્વતો અને વનો સહિત આ સુંદર સમગ્ર પૃથ્વીને વશ કરીને, ભીમસેન અને અર્જુનના બળથી આ નિઃસંશય તેનો ઉપભોગ કરશે.
1.168.46
पुत्रास्तव च माद्र्याश्च पञ्चैते लोकविश्रुताः ।
स्वराष्ट्रे विहरिष्यन्ति सुखं सुमनसस्तदा ॥ १.१६८.४६ ॥
તારા પુત્રો અને માદ્રીના આ પાંચ પુત્રો, જે લોકવિખ્યાત છે, ત્યારે પ્રસન્ન મનથી પોતાના રાજ્યમાં સુખે વિહાર કરશે.
1.168.47
यक्ष्यन्ति च नरव्याघ्रा विजित्य पृथिवीमिमाम् ।
राजसूयाश्वमेधाद्यैः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ॥ १.१६८.४७ ॥
આ પૃથ્વી જીતીને તે નરશ્રેષ્ઠો રાજસૂય, અશ્વમેધ વગેરે, પુષ્કળ દક્ષિણાવાળા યજ્ઞો કરશે.
1.168.48
अनुगृह्य सुहृद्वर्गं धनेन च सुखेन च ।
पितृपैतामहं राज्यमहारिष्यन्ति ते सुताः ॥ १.१६८.४८ ॥
સ્નેહીજનોને ધન અને સુખથી અનુગ્રહ કરીને, તારા પુત્રો પિતા અને પિતામહોનું પૈતૃક રાજ્ય પાછું મેળવશે.
1.168.49
स्नुषा कमलपत्राक्षी नाम्ना कमलपालिका ।
वशवर्तिनी तु भीमस्य पुत्रमेषा जनिष्यति ॥ १.१६८.४९ ॥
કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળી કમલપાલિકા નામની પુત્રવધૂ ભીમને વશ રહેશે અને એક પુત્રને જન્મ આપશે.
1.168.50
तेन पुत्रेण कृच्छ्रेषु भविष्यथ च तारिताः ।
इह मासं प्रतीक्षध्वमागमिष्याम्यहं पुनः ॥ १.१६८.५० ॥
તે પુત્ર દ્વારા તમે મુશ્કેલીઓમાંથી ઉગરી જશો. અહીં એક મહિનો રાહ જુઓ; હું ફરી આવીશ.
1.168.51
देशकालौ विदित्वैवं यास्यध्वं परमां मुदम् ॥ १.१६८.५१ ॥
દેશ અને કાળ આ રીતે જાણીને તમે પરમ આનંદ પામશો.
1.168.52
स तैः प्राञ्जलिभिः सर्वैस्तथेत्युक्तो जनाधिप ।
जगाम भगवान्व्यासो यथागतमृषिः प्रभुः ॥ १.१६८.५२ ॥
હે જનાધિપ! તેઓ સૌએ હાથ જોડીને 'એમ જ થાઓ' એમ કહ્યું, ત્યારે ભગવાન વ્યાસ ઋષિ જે રીતે આવ્યા હતા તે રીતે ચાલ્યા ગયા.