ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.174
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.174.1
कुतोमूलमिदं दुःखं ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः ।
विदित्वाप्यपकर्षेयं शक्यं चेदपकर्षितुम् ॥ १.१७४.१ ॥
ਇਸ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਜਾਣ ਕੇ ਜੇ ਇਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗੀ।
1.174.2
उपपन्नं सतामेतद्यद्ब्रवीपि तपोधने ।
न तु दुःखमिदं शक्यं मानुषेण व्यपोहितुम् ॥ १.१७४.२ ॥
ਹੇ ਤਪੱਸਵਿਨੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਂ ਉਹ ਸਜਨਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਦੁੱਖ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
1.174.3
तथापि तत्त्वमाख्यास्ये दुःखस्यैतस्य संभवम् ।
शक्यं वा यदि वाऽशक्यं शृणु भद्रे यथातथम् ॥ १.१७४.३ ॥
ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਤੱਤ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸੰਭਵ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਸੁਣ।
1.174.4
समीपे नगरस्यास्य वको वसति राक्षसः ।
इतो गव्यूतिमात्रे।ञस्ति यमुनागह्वरे गुहा ॥ १.१७४.४ ॥
ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਕ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਕਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਇੱਕ ਗਵਿਊਤੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਹੈ।
1.174.5
तस्यां घोरः स वसति जिघांसुः पुरुषादकः ।
बकाभिधानो दुष्टात्मा राक्षसानां कुलाधमः ॥ १.१७४.५ ॥
ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ, ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਬਕ ਨਾਮ ਦਾ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਨ, ਰਾਕਸ਼ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਨੀਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
1.174.6
ईशो जनपदस्यास्य पुरस्य च महाबलः ।
पुष्टो मानुषमांसेन दुर्बुद्धिः पुरुषादकः ॥ १.१७४.६ ॥
ਇਸ ਜਨਪਦ ਅਤੇ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਸ ਨਾਲ ਪਲਿਆ, ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਮਨੁੱਖ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
1.174.7
प्रबलः कामरूपी च राक्षसस्तु महाबलः ।
तेनोपसृष्टा नगरी वर्षमद्य त्रयोदशम् ॥ १.१७४.७ ॥
ਪ੍ਰਬਲ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਇਹ ਨਗਰ ਅੱਜ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
1.174.8
तत्कृते परचक्राच्च भूतेभ्यश्च न नो भयम् ।
पुरुषादेन रौद्रेण भक्ष्यमाणा दुरात्मना ॥ १.१७४.८ ॥
ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫ਼ੌਜ ਜਾਂ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਭਿਆਨਕ, ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖਖੋਰ ਦੁਆਰਾ ਅਸੀਂ ਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।
1.174.9
अनाथा नगरी नाथं त्रातारं नाधिगच्छति ।
गुहायां च वसंस्तत्र बाधते सततं जनम् ॥ १.१७४.९ ॥
ਅਨਾਥ ਇਹ ਨਗਰ ਕਿਸੇ ਰੱਖਿਅਕ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ; ਉੱਥੇ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.174.10
स्त्रियो बालांश्च वृद्धांश्च यूनश्चापि दुरात्मवान् ।
अत्र मन्त्रैश्च होमैश्च भोजनैश्च स राक्षसः ॥ १.१७४.१० ॥
ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਸਤਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੰਤਰਾਂ, ਹੋਮਾਂ ਅਤੇ ਭੋਜਨ-ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ (ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।
1.174.11
ईडितो द्विजमुख्यैश्च पूजितश्च दुरात्मवान् ।
यदा च सकलानेवं प्रसूदयति राक्षसः ॥ १.१७४.११ ॥
ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਤਤ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ (ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ)?
1.174.12
अथैनं ब्राह्मणाः सर्वे समये समयोजयन् ।
मा स्म कामाद्वधी रक्षो दास्यामस्ते सदा वयं ॥ १.१७४.१२ ॥
ਤਦ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ: 'ਹੇ ਰਾਖਸ਼, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਧ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ (ਭੋਜਨ) ਦਿੰਦੇ ਰਹਾਂਗੇ।'
1.174.13
पर्यायेण यथाकाममिह मांसोदनं प्रभो ।
अन्नं मांससमायुक्तं तिलचूर्णसमन्वितम् ॥ १.१७४.१३ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਭਾਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ; ਮਾਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਅੰਨ, ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ।
1.174.14
सर्पिषा च समायुक्तं व्यञ्जनैश्च समन्वितम् ।
सूपांस्त्रीन्सतिलान्पिण्डाँल्लाजापूपसुरासवान् ॥ १.१७४.१४ ॥
ਘਿਓ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੂਪ, ਤਿਲਾਂ ਸਮੇਤ ਪਿੰਡ, ਲਾਜਾ, ਅਪੂਪ, ਸੁਰਾ ਅਤੇ ਆਸਵ।
1.174.15
शृताशृतान्पानकुम्भान्स्थूलमांसं शृताशृतम् ।
वनमाहिषवाराहभाल्लूकं च शृताशृतम् ॥ १.१७४.१५ ॥
ਪਕਾਏ ਅਤੇ ਕੱਚੇ; ਪੀਣ ਦੇ ਘੜੇ; ਪਕਾਇਆ ਤੇ ਕੱਚਾ ਮੋਟਾ ਮਾਸ; ਜੰਗਲੀ ਮੱਝ, ਸੂਰ ਤੇ ਰਿੱਛ ਦਾ ਮਾਸ, ਪਕਾਇਆ ਤੇ ਕੱਚਾ।
1.174.16
सर्पिःकुम्भांश्च विविधान्दधिकुम्भांस्तथा बहून् ।
सद्यःसिद्धसमायुक्तं तिलचूर्णैः समाकुलम् ॥ १.१७४.१६ ॥
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਿਓ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਹੀਂ ਦੇ ਘੜੇ ਵੀ; ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਰ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।
1.174.17
कुलाच्च पुरुषं चैकं बलीवर्दौ च कालकौ ।
प्राप्स्यसि त्वमसंक्रुद्धो रक्षोभागं प्रकल्पितम् ॥ १.१७४.१७ ॥
ਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਦੋ ਕਾਲੇ ਬਲਦ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰ — ਇਹ ਤੇਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਾਖਸ਼-ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
1.174.18
तिष्ठेह समयेऽस्माकमित्ययाचन्त तं द्विजाः ।
बाढमित्येव तद्रक्षस्तद्वचः प्रत्यगृह्णत ॥ १.१७४.१८ ॥
ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਸਮਝੌਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹੁ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ "ਠੀਕ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ।
1.174.19
परचक्राटवीकेभ्यो रक्षणं स करोति च ।
तस्मिन्भागे सुनिर्दिष्टे स्थितः स समये बली ॥ १.१७४.१९ ॥
ਉਹ ਵੈਰੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਿਯਤ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬਲਵਾਨ।
1.174.20
एकैकं चैव पुरुषं संप्रयच्छन्ति वेतनम् ।
स वारो बहुभिर्वर्षैर्भवत्यसुकरो नरैः ॥ १.१७४.२० ॥
ਹਰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਉਹ ਵੇਤਨ (ਕਰ) ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
1.174.21
तद्विमोक्षाय ये केचिद्यतन्ते पुरुषाः क्वचित् ।
सपुत्रदारांस्तान्हत्वा तद्रक्षो भक्षयत्युत ॥ १.१७४.२१ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਲਈ ਕਿਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.174.22
वेत्रकीयगृहे राजा नायं नयमिहास्थितः ।
उपायं तं न कुरुते यत्नादपि स मन्दधीः।
अनामयं जनस्यास्य येन स्यादद्य शाश्वतम् ॥ १.१७४.२२ ॥
ਵੇਤ੍ਰਕੀਯ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਰਾਜਾ ਇੱਥੇ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਕਲਿਆਣ ਅੱਜ ਹੀ ਹੋਵੇ।
1.174.23
एतदर्हा वचं नूनं वसामो दुर्बलस्य ये ।
विषये नित्यवास्तव्याः कुराजानमुपाश्रिताः ॥ १.१७४.२३ ॥
ਕਮਜ਼ੋਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਯਕੀਨਨ ਅਜਿਹੇ ਬੋਲ (ਦੁੱਖ) ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਥਾਈ ਵਾਸੀ ਹੋ ਕੇ ਬੁਰੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੋਈ ਹੈ ਸਾਡੀ।
1.174.24
ब्राह्मणाः कस्य वक्तव्याः कस्य वाच्छन्दचारिणः ।
गुणैरेते हि वत्स्यन्ति कामगाः पक्षिणो यथा ॥ १.१७४.२४ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ? ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਸਣਗੇ, ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ।
1.174.25
राजानं प्रथमं विन्देत्ततो भार्यां ततो धनम् ।
राजन्यसति लोकेऽस्मिन्कुतो भार्या कुतो धनम्।
वयस्य संचयेनास्य ज्ञातीन्पुत्रांश्च तारयेत् ॥ १.१७४.२५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਪਤਨੀ, ਫਿਰ ਧਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੇ ਰਾਜਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਤਨੀ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਧਨ ਕਿੱਥੇ? ਮਿੱਤਰਾ, ਉਸ ਦੇ ਸੰਚਯ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1.174.26
विपीरतं मया चेदं त्रयं सर्वमुपार्जितम् ।
तदिमामापदं प्राप्य भृशं तप्यामहे वयम् ॥ १.१७४.२६ ॥
ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਮਾਏ ਗਏ ਇਹ ਤਿੰਨੇ — ਸਭ ਕੁਝ — ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਆਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।
1.174.27
सोऽयमस्माननुप्राप्तो वारः कुलविनाशनः ।
भोजनं पुरुषश्चैकः प्रदेयं वेतनं मया ॥ १.१७४.२७ ॥
ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਵਾਰੀ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ: ਭੋਜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
1.174.28
न च मे विद्यते वित्तं संक्रेतुं पुरुषं क्वचित् ।
सुहृज्जनं प्रदातुं च न शक्ष्यामि कदाचन ॥ १.१७४.२८ ॥
ਕਿਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਧਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਵੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਾਂਗਾ।
1.174.29
गतिं चान्यां न पश्यामि तस्मान्मोक्षाय रक्षसः ।
सोऽहं दुःखार्णवे मग्नो महत्यसुकरे भृशम् ॥ १.१७४.२९ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਔਖੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
1.174.30
सहैवैतैर्गमिष्यामि बान्धवैरद्य राक्षसम् ।
ततो नः सहितान्क्षुद्रः सर्वानेवोपभोक्ष्यति ॥ १.१७४.३० ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਨੀਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ।
1.174.31
दुःखमूलमिदं भद्रे मयोक्तं प्रश्नतोऽनघे ॥ १.१७४.३१ ॥
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿਹਾ ਹੈ।