মহাভারত · অধ্যায় 1.176
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.176.1
करिष्य इति भीमेन प्रतिज्ञातेऽथ भारत ।
आजग्मुस्ते ततः सर्वे भैक्षमादाय पाण्डवाः ॥ १.१७६.१ ॥
ভীম 'আমি করব' বলে প্রতিজ্ঞা করলে, হে ভারত, পাণ্ডবরা সকলে ভিক্ষা নিয়ে ফিরে এলেন।
1.176.2
भीमसेनं ततो दृष्ट्वा आपूर्णवदनं तथा ।
बुबोध धर्मराजस्तु हृषितं भीममच्युतम् ॥ १.१७६.२ ॥
ভীমসেনের আনন্দোজ্জ্বল মুখ দেখে ধর্মরাজ বুঝলেন যে অচঞ্চল ভীম হর্ষিত।
1.176.3
तोषस्य कारणं यत्तु मनसाऽचिन्तयद्गुरुः ।
स समीक्ष्य तदा राजन्योद्धुकामं युधिष्ठिरः ॥ १.१७६.३ ॥
হে রাজন্, গুরু যুধিষ্ঠির ভীমের আনন্দের কারণ মনে মনে ভাবলেন; দেখে বুঝলেন সে যুদ্ধ করতে চায়।
1.176.4
आकारेणैव तं ज्ञात्वा पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः ।
रहः समुपविश्यैकस्ततः पप्रच्छ मातरम् ॥ १.१७६.४ ॥
আকার দেখেই তাঁকে জেনে পাণ্ডুপুত্র যুধিষ্ঠির একান্তে বসে মাতাকে জিজ্ঞাসা করলেন।
1.176.5
किं चिकीर्षत्ययं कर्म भीमो भमपराक्रमः ।
भवत्यनुमते कच्चित्स्वयं वा कर्तुमिच्छति ॥ १.१७६.५ ॥
মহাপরাক্রমী এই ভীম কোন কর্ম করতে চায়? আপনার অনুমতিতেই কি, নাকি সে নিজেই করতে চায়?
1.176.6
ममैव वचनादेष करिष्यति परन्तपः ।
ब्राह्मणार्थे महत्कृत्यं मोक्षाय नगरस्य च ॥ १.१७६.६ ॥
আমার কথাতেই এই শত্রুদমনকারী করবে — ব্রাহ্মণদের জন্য এক মহৎ কর্ম, আর নগরের মুক্তির জন্যও।
1.176.7
बकाय कल्पितं पुत्र महान्तं बलिमुत्तमम् ।
भीमो भुनक्तु सुस्पष्टमप्येकाहं तपःसुतः ॥ १.१७६.७ ॥
পুত্র, বকের জন্য প্রস্তুত এই মহান ও উত্তম বলি, তপস্যা থেকে জন্ম নেওয়া ভীম অন্তত একদিনের জন্য ভালোভাবে ভোজন করুক।
1.176.8
किमिदं साहसं तीक्ष्णं भवत्या दुष्करं कृतम् ।
परित्यागं हि पुत्रस्य न प्रशंसन्ति साधवः ॥ १.१७६.८ ॥
তুমি এই কঠিন ও দুষ্কর সাহস কেন করলে? পুত্রত্যাগকে সাধুরা প্রশংসা করেন না।
1.176.9
कथं परसुतस्यार्थे स्वसुतं त्यक्तुमिच्छसि ।
लोकवेदविरुद्धं हि पुत्रत्यागात्कृतं त्वया ॥ १.१७६.९ ॥
অন্যের পুত্রের জন্য কীভাবে নিজের পুত্রকে ত্যাগ করতে চাও? পুত্রত্যাগের দ্বারা তুমি লোক ও বেদের বিরুদ্ধ কাজ করেছ।
1.176.10
यस्य बाहू समाश्रित्य सुखं सर्वे शयामहे ।
राज्यं चापहृतं क्षुद्रैराजिहीर्षामहे पुनः ॥ १.१७६.१० ॥
যাঁর বাহুকে আশ্রয় করে আমরা সকলে সুখে শয়ন করি, ক্ষুদ্রেরা যে রাজ্য হরণ করেছে, আমরা তা পুনরায় ফিরে পেতে চাই।
1.176.11
यस्य दुर्योधनो वीर्यं चिन्तयन्नमितौजसः ।
न शेते रजनीः सर्वा दुःखाच्छकुनिना सह ॥ १.१७६.११ ॥
যাঁর অমিত তেজের বীর্য চিন্তা করে দুর্যোধন শকুনির সঙ্গে দুঃখে সব রাত ঘুমায় না।
1.176.12
यस्य वीरस्य वीर्येण मुक्ता जतुगृहाद्वयम् ।
अन्येभ्यश्चैव पापेभ्यो निहतश्च पुरोचनः ॥ १.१७६.१२ ॥
যে বীরের বীর্যে আমরা জতুগৃহ থেকে মুক্ত হয়েছি, অন্য পাপীদের থেকেও, এবং পুরোচন নিহত হয়েছে।
1.176.13
यस्य वीर्यं समाश्रित्य वसुपूर्णां वसुन्धराम् ।
इमां मन्यामहे प्राप्तां निहत्य धृतराष्ट्रजान् ॥ १.१७६.१३ ॥
যাঁর বীর্যের উপর নির্ভর করে, ধৃতরাষ্ট্রের পুত্রদের বধ করে ধনপূর্ণ এই পৃথিবী আমরা লাভ করেছি বলে মনে করি।
1.176.14
तस्य व्यवसितस्त्यागो बुद्धिमास्थाय कां त्वया ।
कच्चिन्नु दुःखैर्बुद्धिस्ते विलुप्ता गतचेतसः ॥ १.१७६.१४ ॥
তাকে ত্যাগ করার সিদ্ধান্ত কোন বুদ্ধিতে তুমি নিয়েছ? দুঃখে কি তোমার বুদ্ধি বিভ্রান্ত ও চেতনা লুপ্ত হয়েছে?
1.176.15
युधिष्ठिर न संतापस्त्वया कार्यो वृकोदरे ।
न चायं बुद्धिदौर्बल्याद्व्यवसायः कृतो मया ॥ १.१७६.१५ ॥
হে যুধিষ্ঠির, বৃকোদরের জন্য তোমার শোক করা উচিত নয়। এই সিদ্ধান্ত আমি বুদ্ধির দুর্বলতা থেকে নিইনি।
1.176.16
न च शोकेन बुद्धिः सा विलुप्ता गतचेकसः ।
इह विप्रस्य भवने वयं पुत्र सुखोषिताः।
अज्ञाता धार्तराष्ट्राणां सत्कृता वीतमन्यवः ॥ १.१७६.१६ ॥
শোকে আমার বুদ্ধি বিভ্রান্ত হয়নি, চেতনাও লুপ্ত হয়নি। হে পুত্র, এখানে ব্রাহ্মণের গৃহে আমরা ধৃতরাষ্ট্রের পুত্রদের অজ্ঞাতে, সমাদৃত হয়ে, ক্রোধমুক্ত হয়ে সুখে বাস করেছি।
1.176.17
तस्य प्रतिक्रिया पार्थ मयेयं प्रसमीक्षिता ।
एतावानेव पुरुषः कृतं यस्मिन्न नश्यति ॥ १.१७६.१७ ॥
হে পার্থ, তার প্রতিকার আমি ভালোভাবে ভেবে দেখেছি। যার মধ্যে কৃত উপকার নষ্ট হয় না, সেই পুরুষই এমনটুকু।
1.176.18
यावच्च कुर्यादन्योऽस्य कुर्याद्बहुगुमं ततः ।
ब्राह्मणार्थे महान्धर्मो जानामीत्थं वृकोदरे ॥ १.१७६.१८ ॥
অন্য কেউ তার জন্য যতটুকু করে, তার চেয়ে বহুগুণ করা উচিত। ব্রাহ্মণের জন্য করা মহাধর্ম, এ আমি জানি, হে বৃকোদর।
1.176.19
दृष्ट्वा भीमस्य विक्रान्तं तदा जतुगृहे महत् ।
हिडिम्बस्य वधाच्चैवं विश्वासो मे वृकोदरे ॥ १.१७६.१९ ॥
তখন জতুগৃহে ভীমের মহৎ বিক্রম দেখে এবং হিড়িম্বের বধ দেখে, এইভাবেই বৃকোদরের উপর আমার বিশ্বাস জন্মেছে।
1.176.20
बाह्वोर्बलं हि भीमस्य नागायुतसमं महत् ।
येन यूयं गजप्रख्या निर्व्यूढा वारणावतात् ॥ १.१७६.२० ॥
ভীমের বাহুতে দশ হাজার হাতির সমান মহৎ বল আছে; যার দ্বারা তোমরা হাতির মতো বারণাবত থেকে নিরাপদে বেরিয়ে এসেছিলে।
1.176.21
वृकोदरेण सदृशो बलेनान्यो न विद्यते ।
यो व्यतीयाद्युधि श्रेष्ठमपि वज्रधरं स्वयम् ॥ १.१७६.२१ ॥
বলে বৃকোদরের সমান আর কেউ নেই; যুদ্ধে বজ্রধারী শ্রেষ্ঠ ইন্দ্রকেও যে অতিক্রম করতে পারে।
1.176.22
जातमात्रः पुरा चैव ममाङ्कात्पतितो गिरौ ।
शरीरगौरवादस्य शिला गात्रैर्विचूर्णिता ॥ १.१७६.२२ ॥
জন্মের পরপরই পূর্বে একবার পাহাড়ে আমার কোল থেকে সে পড়ে গিয়েছিল; তার দেহের ভারে তার অঙ্গের আঘাতে পাথরটি চূর্ণ হয়ে গিয়েছিল।
1.176.23
तदहं प्रज्ञया ज्ञात्वा बलं भीमस्य पाण्डव ।
प्रतिकार्ये च विप्रस्य ततः कृतवती मतिम् ॥ १.१७६.२३ ॥
তাই, হে পাণ্ডব, আমি বুদ্ধি দিয়ে ভীমের বল জেনে, ব্রাহ্মণের বিপদ প্রতিকারের জন্য তখন সংকল্প করেছিলাম।
1.176.24
नेदं लोभान्न चाज्ञानान्न च मोहाद्विनिश्चितम् ।
बुद्धिपूर्वं तु धर्मस्य व्यवसायः कृतो मया ॥ १.१७६.२४ ॥
এটি লোভে, অজ্ঞানে বা মোহে স্থির হয়নি; বুদ্ধিপূর্বক ধর্মের জন্যই আমি এই উদ্যোগ নিয়েছিলাম।
1.176.25
अर्थौ द्वावपि निष्पन्नौ युधिष्ठिर भविष्यतः ।
प्रतीकारश्च वासस्य धर्मश्च चरितो महान् ॥ १.१७६.२५ ॥
হে যুধিষ্ঠির, ভবিষ্যতের দুটি উদ্দেশ্যই সিদ্ধ হয়েছে। বস্ত্রের প্রতিকার হয়েছে এবং মহান ধর্মও পালিত হয়েছে।
1.176.26
यो ब्राह्मणस्य साहाय्यं कुर्यादर्थेषु कर्हिचित् ।
क्षत्रियः स शुभाँल्लोकानाप्नुयादिति मे मतिः ॥ १.१७६.२६ ॥
যে ক্ষত্রিয় কোনো সময় কাজে ব্রাহ্মণের সাহায্য করে, সে শুভ লোকসমূহ লাভ করে—এই আমার মত।
1.176.27
क्षत्रियस्यैव कुर्वाणः क्षत्रियो वधमोक्षणम् ।
विपुलां कीर्तिमाप्नोति लोकेऽस्मिंश्च परत्र च ॥ १.१७६.२७ ॥
ক্ষত্রিয়ের জন্য বধ ও মুক্তি সাধনকারী ক্ষত্রিয় এই লোকে ও পরলোকে বিপুল কীর্তি লাভ করে।
1.176.28
वैश्यस्यार्थे च साहाय्यं कुर्वाणः क्षत्रियो भुवि ।
स सर्वेष्वपि लोकेषु प्रजा रञ्जयते ध्रुवम् ॥ १.१७६.२८ ॥
পৃথিবীতে বৈশ্যের কাজে সাহায্যকারী ক্ষত্রিয় সকল লোকে নিশ্চিতভাবে প্রজাদের আনন্দিত করে।
1.176.29
शूद्रं तु मोचयेद्राजा शरणार्थिनमागतम् ।
प्राप्नोतीह कुले जन्म सद्द्रव्ये राजपूजिते ॥ १.१७६.२९ ॥
রাজা শরণাথী হয়ে আসা শূদ্রকেও মুক্ত করবেন; সে এখানে উত্তম ধনসম্পদ ও রাজপূজিত কুলে জন্ম লাভ করে।
1.176.30
एवं मां भगवान्व्यासः पुरा पौरवनन्दन ।
प्रोवाचासुकरप्रज्ञस्तस्मादेवं चिकीर्षितम् ॥ १.१७६.३० ॥
হে পৌরববংশের আনন্দ, পূর্বে দুর্লভপ্রজ্ঞ ভগবান ব্যাস আমাকে এরূপ বলেছিলেন; তাই এটি করণীয় বলে সংকল্পিত হয়েছে।