महाभारत · अध्याय 1.176
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.176.1
करिष्य इति भीमेन प्रतिज्ञातेऽथ भारत ।
आजग्मुस्ते ततः सर्वे भैक्षमादाय पाण्डवाः ॥ १.१७६.१ ॥
भीमाने 'मी करीन' अशी प्रतिज्ञा केल्यावर, हे भारता, सर्व पाण्डव भिक्षा घेऊन परत आले.
1.176.2
भीमसेनं ततो दृष्ट्वा आपूर्णवदनं तथा ।
बुबोध धर्मराजस्तु हृषितं भीममच्युतम् ॥ १.१७६.२ ॥
भीमसेनाचे आनंदाने भरलेले मुख पाहून धर्मराजाने, स्थिर भीम आनंदित आहे हे ओळखले.
1.176.3
तोषस्य कारणं यत्तु मनसाऽचिन्तयद्गुरुः ।
स समीक्ष्य तदा राजन्योद्धुकामं युधिष्ठिरः ॥ १.१७६.३ ॥
हे राजन्, गुरु युधिष्ठिराने भीमाच्या आनंदाचे कारण मनात विचारले; पाहून त्याला कळले की तो युद्ध करू इच्छितो.
1.176.4
आकारेणैव तं ज्ञात्वा पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः ।
रहः समुपविश्यैकस्ततः पप्रच्छ मातरम् ॥ १.१७६.४ ॥
त्याच्या आकारावरूनच त्याला ओळखून पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर एकांतात बसून मातेला विचारू लागला.
1.176.5
किं चिकीर्षत्ययं कर्म भीमो भमपराक्रमः ।
भवत्यनुमते कच्चित्स्वयं वा कर्तुमिच्छति ॥ १.१७६.५ ॥
महापराक्रमी हा भीम कोणते कर्म करू इच्छितो? तुमच्या अनुमतीने करत आहे की स्वतःच करू इच्छितो?
1.176.6
ममैव वचनादेष करिष्यति परन्तपः ।
ब्राह्मणार्थे महत्कृत्यं मोक्षाय नगरस्य च ॥ १.१७६.६ ॥
माझ्याच शब्दाने हा शत्रुहन्ता करील — ब्राह्मणांसाठी एक महान कार्य, आणि नगराच्या मुक्तीसाठीही.
1.176.7
बकाय कल्पितं पुत्र महान्तं बलिमुत्तमम् ।
भीमो भुनक्तु सुस्पष्टमप्येकाहं तपःसुतः ॥ १.१७६.७ ॥
पुत्रा, बकासाठी तयार केलेली ही महान आणि उत्तम बली, तपातून जन्मलेल्या भीमाने निदान एका दिवसासाठी तरी उत्तम रीतीने खावी.
1.176.8
किमिदं साहसं तीक्ष्णं भवत्या दुष्करं कृतम् ।
परित्यागं हि पुत्रस्य न प्रशंसन्ति साधवः ॥ १.१७६.८ ॥
तू हे कठोर आणि दुष्कर साहस का केलेस? पुत्राचा त्याग सज्जन प्रशंसत नाहीत.
1.176.9
कथं परसुतस्यार्थे स्वसुतं त्यक्तुमिच्छसि ।
लोकवेदविरुद्धं हि पुत्रत्यागात्कृतं त्वया ॥ १.१७६.९ ॥
दुसऱ्याच्या पुत्रासाठी तू आपल्या स्वतःच्या पुत्राचा त्याग करण्याची इच्छा का करतेस? पुत्रत्यागाने तू लोक आणि वेदांच्या विरुद्ध कृत्य केले आहेस.
1.176.10
यस्य बाहू समाश्रित्य सुखं सर्वे शयामहे ।
राज्यं चापहृतं क्षुद्रैराजिहीर्षामहे पुनः ॥ १.१७६.१० ॥
ज्याच्या बाहूंचा आश्रय घेऊन आपण सर्वजण सुखाने झोपतो, आणि क्षुद्रांनी ज्याचे राज्य हिरावून घेतले, ते पुन्हा मिळवू इच्छितो.
1.176.11
यस्य दुर्योधनो वीर्यं चिन्तयन्नमितौजसः ।
न शेते रजनीः सर्वा दुःखाच्छकुनिना सह ॥ १.१७६.११ ॥
ज्याच्या अमित तेजस्वी पराक्रमाचा विचार करत दुर्योधन शकुनीसह दुःखाने सर्व रात्री झोपत नाही.
1.176.12
यस्य वीरस्य वीर्येण मुक्ता जतुगृहाद्वयम् ।
अन्येभ्यश्चैव पापेभ्यो निहतश्च पुरोचनः ॥ १.१७६.१२ ॥
ज्या वीराच्या पराक्रमाने आम्ही लाक्षागृहातून मुक्त झालो, इतर पापी लोकांपासूनही, आणि पुरोचन मारला गेला.
1.176.13
यस्य वीर्यं समाश्रित्य वसुपूर्णां वसुन्धराम् ।
इमां मन्यामहे प्राप्तां निहत्य धृतराष्ट्रजान् ॥ १.१७६.१३ ॥
ज्याच्या पराक्रमाचा आश्रय घेऊन, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचा वध करून, धनाने भरलेली ही पृथ्वी आम्हाला मिळाली असे आम्ही मानतो.
1.176.14
तस्य व्यवसितस्त्यागो बुद्धिमास्थाय कां त्वया ।
कच्चिन्नु दुःखैर्बुद्धिस्ते विलुप्ता गतचेतसः ॥ १.१७६.१४ ॥
त्याचा त्याग करण्याचा निश्चय कोणत्या बुद्धीने तू केलास? दुःखांनी तुझी बुद्धी विचलित होऊन चेतना हरपली आहे का?
1.176.15
युधिष्ठिर न संतापस्त्वया कार्यो वृकोदरे ।
न चायं बुद्धिदौर्बल्याद्व्यवसायः कृतो मया ॥ १.१७६.१५ ॥
हे युधिष्ठिरा, वृकोदराबद्दल तू संताप करू नकोस. हा निश्चय मी बुद्धीच्या दुर्बलतेमुळे केलेला नाही.
1.176.16
न च शोकेन बुद्धिः सा विलुप्ता गतचेकसः ।
इह विप्रस्य भवने वयं पुत्र सुखोषिताः।
अज्ञाता धार्तराष्ट्राणां सत्कृता वीतमन्यवः ॥ १.१७६.१६ ॥
शोकाने माझी बुद्धी विचलित झाली नाही, चेतनाही हरपली नाही. हे पुत्रा, येथे ब्राह्मणाच्या घरी धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना न कळता, सन्मानित होऊन, क्रोधरहित होऊन आम्ही सुखाने राहिलो.
1.176.17
तस्य प्रतिक्रिया पार्थ मयेयं प्रसमीक्षिता ।
एतावानेव पुरुषः कृतं यस्मिन्न नश्यति ॥ १.१७६.१७ ॥
हे पार्था, त्याचा प्रतिकार मी नीट विचार करून ठरवला आहे. ज्याच्यात केलेले उपकार नष्ट होत नाहीत, तोच खरा पुरुष.
1.176.18
यावच्च कुर्यादन्योऽस्य कुर्याद्बहुगुमं ततः ।
ब्राह्मणार्थे महान्धर्मो जानामीत्थं वृकोदरे ॥ १.१७६.१८ ॥
दुसरा त्याच्यासाठी जितके करील, त्याहून अनेक पटींनी करावे. ब्राह्मणासाठी केलेले मोठे धर्मकार्य आहे, हे मी जाणते, हे वृकोदरा.
1.176.19
दृष्ट्वा भीमस्य विक्रान्तं तदा जतुगृहे महत् ।
हिडिम्बस्य वधाच्चैवं विश्वासो मे वृकोदरे ॥ १.१७६.१९ ॥
तेव्हा जतुगृहात भीमाचा महान पराक्रम पाहून आणि हिडिम्बाच्या वधावरून, याप्रमाणे वृकोदरावर माझा विश्वास आहे.
1.176.20
बाह्वोर्बलं हि भीमस्य नागायुतसमं महत् ।
येन यूयं गजप्रख्या निर्व्यूढा वारणावतात् ॥ १.१७६.२० ॥
भीमाच्या बाहूंमध्ये दहा हजार हत्तींइतके महान बल आहे; ज्यामुळे तुम्ही हत्तींसारखे वारणावतातून सुखरूप बाहेर पडलात.
1.176.21
वृकोदरेण सदृशो बलेनान्यो न विद्यते ।
यो व्यतीयाद्युधि श्रेष्ठमपि वज्रधरं स्वयम् ॥ १.१७६.२१ ॥
बलात वृकोदराच्या बरोबरीचा दुसरा कोणी नाही; युद्धात वज्रधारी श्रेष्ठ इंद्रालाही जो मागे टाकू शकेल.
1.176.22
जातमात्रः पुरा चैव ममाङ्कात्पतितो गिरौ ।
शरीरगौरवादस्य शिला गात्रैर्विचूर्णिता ॥ १.१७६.२२ ॥
जन्मताच पूर्वी एकदा पर्वतावर माझ्या मांडीवरून तो पडला; त्याच्या शरीराच्या भाराने त्याच्या अवयवांनी दगड चुरडला गेला.
1.176.23
तदहं प्रज्ञया ज्ञात्वा बलं भीमस्य पाण्डव ।
प्रतिकार्ये च विप्रस्य ततः कृतवती मतिम् ॥ १.१७६.२३ ॥
म्हणून, हे पाण्डवा, मी माझ्या बुद्धीने भीमाचे बल जाणून, ब्राह्मणाच्या संकटाचे निवारण करण्यासाठी तेव्हा निश्चय केला.
1.176.24
नेदं लोभान्न चाज्ञानान्न च मोहाद्विनिश्चितम् ।
बुद्धिपूर्वं तु धर्मस्य व्यवसायः कृतो मया ॥ १.१७६.२४ ॥
हा निश्चय लोभाने, अज्ञानाने किंवा मोहाने झालेला नाही; बुद्धिपूर्वक धर्मासाठीच मी हा उद्योग केला.
1.176.25
अर्थौ द्वावपि निष्पन्नौ युधिष्ठिर भविष्यतः ।
प्रतीकारश्च वासस्य धर्मश्च चरितो महान् ॥ १.१७६.२५ ॥
हे युधिष्ठिरा, भविष्यातील दोन्ही हेतू सिद्ध झाले आहेत. वस्त्राचा प्रतिकार झाला आणि महान धर्मही आचरला गेला.
1.176.26
यो ब्राह्मणस्य साहाय्यं कुर्यादर्थेषु कर्हिचित् ।
क्षत्रियः स शुभाँल्लोकानाप्नुयादिति मे मतिः ॥ १.१७६.२६ ॥
जो क्षत्रिय कधीही कार्यांमध्ये ब्राह्मणाला साहाय्य करतो, तो शुभ लोक मिळवतो असे माझे मत आहे.
1.176.27
क्षत्रियस्यैव कुर्वाणः क्षत्रियो वधमोक्षणम् ।
विपुलां कीर्तिमाप्नोति लोकेऽस्मिंश्च परत्र च ॥ १.१७६.२७ ॥
क्षत्रियाच्या हितासाठी वध व मोक्षण करणारा क्षत्रिय या लोकी व परलोकी विपुल कीर्ती मिळवतो.
1.176.28
वैश्यस्यार्थे च साहाय्यं कुर्वाणः क्षत्रियो भुवि ।
स सर्वेष्वपि लोकेषु प्रजा रञ्जयते ध्रुवम् ॥ १.१७६.२८ ॥
पृथ्वीवर वैश्याच्या कार्यात साहाय्य करणारा क्षत्रिय सर्व लोकांत निश्चितपणे प्रजेला संतोषवितो.
1.176.29
शूद्रं तु मोचयेद्राजा शरणार्थिनमागतम् ।
प्राप्नोतीह कुले जन्म सद्द्रव्ये राजपूजिते ॥ १.१७६.२९ ॥
शरणार्थी आलेल्या शूद्राचीही राजाने सुटका करावी; तो येथे उत्तम धन असलेल्या व राजांनी पूजिलेल्या कुलात जन्म घेतो.
1.176.30
एवं मां भगवान्व्यासः पुरा पौरवनन्दन ।
प्रोवाचासुकरप्रज्ञस्तस्मादेवं चिकीर्षितम् ॥ १.१७६.३० ॥
हे पौरवनंदना, पूर्वी दुर्लभ प्रज्ञा असलेले भगवान व्यास मला असे म्हणाले होते; म्हणून हे करण्याचे ठरले आहे.