મહાભારત · અધ્યાય 1.176
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.176.1
करिष्य इति भीमेन प्रतिज्ञातेऽथ भारत ।
आजग्मुस्ते ततः सर्वे भैक्षमादाय पाण्डवाः ॥ १.१७६.१ ॥
ભીમે 'હું કરીશ' એવી પ્રતિજ્ઞા કરી, હે ભારત. પછી બધા પાંડવો ભિક્ષા લઈને આવ્યા.
1.176.2
भीमसेनं ततो दृष्ट्वा आपूर्णवदनं तथा ।
बुबोध धर्मराजस्तु हृषितं भीममच्युतम् ॥ १.१७६.२ ॥
ભીમસેનનું આનંદથી ભરેલું મુખ જોઈને ધર્મરાજે જાણ્યું કે અચળ ભીમ હર્ષિત છે.
1.176.3
तोषस्य कारणं यत्तु मनसाऽचिन्तयद्गुरुः ।
स समीक्ष्य तदा राजन्योद्धुकामं युधिष्ठिरः ॥ १.१७६.३ ॥
હે રાજન, ગુરુ યુધિષ્ઠિરે ભીમના આનંદનું કારણ મનમાં વિચાર્યું; જોઈને જાણ્યું કે તે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છે છે.
1.176.4
आकारेणैव तं ज्ञात्वा पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः ।
रहः समुपविश्यैकस्ततः पप्रच्छ मातरम् ॥ १.१७६.४ ॥
તેના આકારથી જ તેને ઓળખીને પાંડુપુત્ર યુધિષ્ઠિર એકાંતમાં બેસીને માતાને પૂછવા લાગ્યા.
1.176.5
किं चिकीर्षत्ययं कर्म भीमो भमपराक्रमः ।
भवत्यनुमते कच्चित्स्वयं वा कर्तुमिच्छति ॥ १.१७६.५ ॥
મહાપરાક્રમી આ ભીમ કયું કર્મ કરવા ઇચ્છે છે? શું તમારી અનુમતિથી, કે પોતે જ કરવા ઇચ્છે છે?
1.176.6
ममैव वचनादेष करिष्यति परन्तपः ।
ब्राह्मणार्थे महत्कृत्यं मोक्षाय नगरस्य च ॥ १.१७६.६ ॥
મારા જ વચનથી આ શત્રુદમન કરશે — બ્રાહ્મણો માટે એક મહાન કાર્ય, અને નગરના મોક્ષ માટે પણ.
1.176.7
बकाय कल्पितं पुत्र महान्तं बलिमुत्तमम् ।
भीमो भुनक्तु सुस्पष्टमप्येकाहं तपःसुतः ॥ १.१७६.७ ॥
પુત્ર, બકાસુર માટે તૈયાર કરેલી આ મહાન અને ઉત્તમ બલિ, તપથી જન્મેલો ભીમ એક દિવસ પણ સારી રીતે ખાય.
1.176.8
किमिदं साहसं तीक्ष्णं भवत्या दुष्करं कृतम् ।
परित्यागं हि पुत्रस्य न प्रशंसन्ति साधवः ॥ १.१७६.८ ॥
તેં આ તીવ્ર અને દુષ્કર સાહસ શા માટે કર્યું? પુત્રત્યાગની સજ્જનો પ્રશંસા કરતા નથી.
1.176.9
कथं परसुतस्यार्थे स्वसुतं त्यक्तुमिच्छसि ।
लोकवेदविरुद्धं हि पुत्रत्यागात्कृतं त्वया ॥ १.१७६.९ ॥
બીજાના પુત્ર માટે તું પોતાના પુત્રને શા માટે ત્યજવા ઇચ્છે છે? પુત્રત્યાગથી તેં લોક અને વેદથી વિરુદ્ધ કાર્ય કર્યું છે.
1.176.10
यस्य बाहू समाश्रित्य सुखं सर्वे शयामहे ।
राज्यं चापहृतं क्षुद्रैराजिहीर्षामहे पुनः ॥ १.१७६.१० ॥
જેના બાહુનો આશ્રય લઈને આપણે સૌ સુખે સૂઈએ છીએ, અને નીચ લોકોએ જેનું રાજ્ય છીનવી લીધું, તે ફરી મેળવવા ઇચ્છીએ છીએ.
1.176.11
यस्य दुर्योधनो वीर्यं चिन्तयन्नमितौजसः ।
न शेते रजनीः सर्वा दुःखाच्छकुनिना सह ॥ १.१७६.११ ॥
અમિત તેજવાળા જેના પરાક્રમનું ચિંતન કરતો દુર્યોધન શકુનિ સાથે દુઃખથી બધી રાતો સૂતો નથી.
1.176.12
यस्य वीरस्य वीर्येण मुक्ता जतुगृहाद्वयम् ।
अन्येभ्यश्चैव पापेभ्यो निहतश्च पुरोचनः ॥ १.१७६.१२ ॥
જે વીરના પરાક્રમથી આપણે લાક્ષાગૃહથી મુક્ત થયા, બીજા પાપીઓથી પણ, અને પુરોચન માર્યો ગયો.
1.176.13
यस्य वीर्यं समाश्रित्य वसुपूर्णां वसुन्धराम् ।
इमां मन्यामहे प्राप्तां निहत्य धृतराष्ट्रजान् ॥ १.१७६.१३ ॥
જેના પરાક્રમનો આશ્રય લઈને, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનો વધ કરીને, ધનથી ભરેલી આ પૃથ્વી આપણે પામ્યા છીએ એમ માનીએ છીએ.
1.176.14
तस्य व्यवसितस्त्यागो बुद्धिमास्थाय कां त्वया ।
कच्चिन्नु दुःखैर्बुद्धिस्ते विलुप्ता गतचेतसः ॥ १.१७६.१४ ॥
તેના ત્યાગનો નિશ્ચય તેં કઈ બુદ્ધિથી કર્યો? શું દુઃખોથી તારી બુદ્ધિ વિચલિત અને ચેતના લુપ્ત થઈ ગઈ છે?
1.176.15
युधिष्ठिर न संतापस्त्वया कार्यो वृकोदरे ।
न चायं बुद्धिदौर्बल्याद्व्यवसायः कृतो मया ॥ १.१७६.१५ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, વૃકોદર વિશે તારે શોક ન કરવો. આ નિશ્ચય મેં બુદ્ધિની નિર્બળતાથી નથી કર્યો.
1.176.16
न च शोकेन बुद्धिः सा विलुप्ता गतचेकसः ।
इह विप्रस्य भवने वयं पुत्र सुखोषिताः।
अज्ञाता धार्तराष्ट्राणां सत्कृता वीतमन्यवः ॥ १.१७६.१६ ॥
શોકથી મારી બુદ્ધિ વિચલિત થઈ નથી, ચેતના પણ લુપ્ત થઈ નથી. હે પુત્ર, અહીં બ્રાહ્મણના ઘરમાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોથી અજાણ્યા, સત્કાર પામીને, ક્રોધ રહિત થઈને આપણે સુખેથી રહ્યા.
1.176.17
तस्य प्रतिक्रिया पार्थ मयेयं प्रसमीक्षिता ।
एतावानेव पुरुषः कृतं यस्मिन्न नश्यति ॥ १.१७६.१७ ॥
હે પાર્થ, તેના પ્રતિકારનો વિચાર મેં સારી રીતે કર્યો છે. જેનામાં કરેલો ઉપકાર નષ્ટ થતો નથી, તે જ પુરુષ છે.
1.176.18
यावच्च कुर्यादन्योऽस्य कुर्याद्बहुगुमं ततः ।
ब्राह्मणार्थे महान्धर्मो जानामीत्थं वृकोदरे ॥ १.१७६.१८ ॥
બીજો તેના માટે જેટલું કરે, તેના કરતાં અનેકગણું કરવું જોઈએ. બ્રાહ્મણ માટે કરેલું મહાન ધર્મ છે, એ હું જાણું છું, હે વૃકોદર.
1.176.19
दृष्ट्वा भीमस्य विक्रान्तं तदा जतुगृहे महत् ।
हिडिम्बस्य वधाच्चैवं विश्वासो मे वृकोदरे ॥ १.१७६.१९ ॥
ત્યારે લાક્ષાગૃહમાં ભીમનો મહાન પરાક્રમ જોઈને અને હિડિંબના વધથી, એ રીતે વૃકોદર પર મને વિશ્વાસ છે.
1.176.20
बाह्वोर्बलं हि भीमस्य नागायुतसमं महत् ।
येन यूयं गजप्रख्या निर्व्यूढा वारणावतात् ॥ १.१७६.२० ॥
ભીમના બાહુઓમાં દસ હજાર હાથીઓ સમાન મહાન બળ છે; જેના વડે તમે હાથીઓ જેવા વારણાવતમાંથી બહાર નીકળ્યા.
1.176.21
वृकोदरेण सदृशो बलेनान्यो न विद्यते ।
यो व्यतीयाद्युधि श्रेष्ठमपि वज्रधरं स्वयम् ॥ १.१७६.२१ ॥
બળમાં વૃકોદર સમાન બીજો કોઈ નથી; યુદ્ધમાં વજ્રધારી શ્રેષ્ઠ ઇન્દ્રને પણ જે પરાજિત કરી શકે.
1.176.22
जातमात्रः पुरा चैव ममाङ्कात्पतितो गिरौ ।
शरीरगौरवादस्य शिला गात्रैर्विचूर्णिता ॥ १.१७६.२२ ॥
જન્મતાંજ પહેલાં એક વાર પર્વત પર મારા ખોળામાંથી એ પડ્યો; તેના શરીરના ભારથી તેના અંગોથી પથ્થર ચૂર્ણ થઈ ગયો.
1.176.23
तदहं प्रज्ञया ज्ञात्वा बलं भीमस्य पाण्डव ।
प्रतिकार्ये च विप्रस्य ततः कृतवती मतिम् ॥ १.१७६.२३ ॥
તેથી, હે પાંડવ, મેં મારી બુદ્ધિથી ભીમનું બળ જાણીને, બ્રાહ્મણના સંકટના નિવારણ માટે ત્યારે નિશ્ચય કર્યો.
1.176.24
नेदं लोभान्न चाज्ञानान्न च मोहाद्विनिश्चितम् ।
बुद्धिपूर्वं तु धर्मस्य व्यवसायः कृतो मया ॥ १.१७६.२४ ॥
આ નિશ્ચય લોભથી, અજ્ઞાનથી કે મોહથી નહોતો; બુદ્ધિપૂર્વક ધર્મ માટે જ મેં આ પ્રયત્ન કર્યો.
1.176.25
अर्थौ द्वावपि निष्पन्नौ युधिष्ठिर भविष्यतः ।
प्रतीकारश्च वासस्य धर्मश्च चरितो महान् ॥ १.१७६.२५ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, ભવિષ્યના બંને હેતુઓ સિદ્ધ થયા છે. વસ્ત્રનો પ્રતિકાર થયો અને મહાન ધર્મનું આચરણ પણ થયું.
1.176.26
यो ब्राह्मणस्य साहाय्यं कुर्यादर्थेषु कर्हिचित् ।
क्षत्रियः स शुभाँल्लोकानाप्नुयादिति मे मतिः ॥ १.१७६.२६ ॥
જે ક્ષત્રિય કોઈ પણ સમયે કાર્યોમાં બ્રાહ્મણને સહાય કરે છે, તે શુભ લોકો પામે છે—એવો મારો મત છે.
1.176.27
क्षत्रियस्यैव कुर्वाणः क्षत्रियो वधमोक्षणम् ।
विपुलां कीर्तिमाप्नोति लोकेऽस्मिंश्च परत्र च ॥ १.१७६.२७ ॥
ક્ષત્રિયના માટે વધ અને મુક્તિ કરનાર ક્ષત્રિય આ લોક અને પરલોકમાં વિપુલ કીર્તિ પામે છે.
1.176.28
वैश्यस्यार्थे च साहाय्यं कुर्वाणः क्षत्रियो भुवि ।
स सर्वेष्वपि लोकेषु प्रजा रञ्जयते ध्रुवम् ॥ १.१७६.२८ ॥
પૃથ્વી પર વૈશ્યના કાર્યમાં સહાય કરનાર ક્ષત્રિય સર્વ લોકોમાં નિશ્ચયપૂર્વક પ્રજાને પ્રસન્ન કરે છે.
1.176.29
शूद्रं तु मोचयेद्राजा शरणार्थिनमागतम् ।
प्राप्नोतीह कुले जन्म सद्द्रव्ये राजपूजिते ॥ १.१७६.२९ ॥
શરણાર્થી બનીને આવેલા શૂદ્રને પણ રાજાએ મુક્ત કરવો; તે અહીં ઉત્તમ ધન અને રાજાઓથી પૂજિત કુળમાં જન્મ પામે છે.
1.176.30
एवं मां भगवान्व्यासः पुरा पौरवनन्दन ।
प्रोवाचासुकरप्रज्ञस्तस्मादेवं चिकीर्षितम् ॥ १.१७६.३० ॥
હે પૌરવવંશના આનંદ, પૂર્વે દુર્લભ પ્રજ્ઞાવાળા ભગવાન વ્યાસે મને આ પ્રમાણે કહ્યું હતું; તેથી આ કરવાનો સંકલ્પ થયો છે.