Mahābhārata · Adhyāya 1.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.18.1
ततोऽभ्रशिखराकारैर्गिरिशृङ्गैरलंकृतम् ।
मन्दरं पर्वतवरं लताजालसमाकुलम् ॥ १.१८.१ ॥
Entonces el Mandara, el mejor de los montes, adornado con cumbres semejantes a nubes y cuajado de redes de enredaderas.
1.18.2
नानाविहंगसंघुष्टं नानादंष्ट्रिसमाकुलम् ।
किंनरैरप्सरोभिश्च देवैरपि च सेवितम् ॥ १.१८.२ ॥
Resonando con los cantos de muchas clases de aves, lleno de muchas fieras de colmillos, y frecuentado por kinnaras, apsaras y dioses.
1.18.3
एकादश सहस्राणि योजनानां समुच्छ्रितम् ।
अधोभूमेः सहस्रेषु तावत्स्वेव प्रतिष्ठितम् ॥ १.१८.३ ॥
Se eleva once mil yojanas y está igualmente asentado miles de yojanas bajo la tierra.
1.18.4
तमुद्धर्तुमशक्ता वै सर्वे देवगणास्तदा ।
विष्णुमासीनमभ्येत्य ब्रह्माणं चेदमब्रुवन् ॥ १.१८.४ ॥
Entonces todas las huestes de dioses, incapaces de levantarlo, se acercaron a Viṣṇu y Brahmā, que estaban sentados, y dijeron estas palabras.
1.18.5
भवन्तावत्र कुरुतां बुद्धिं नैःश्रेयसीं पराम् ।
मन्दरोद्धरणे यत्नः क्रियतां च हिताय नः ॥ १.१८.५ ॥
Que ustedes dos aquí formen el propósito supremo que conduce al bien, y que se haga el esfuerzo por levantar el Mandara para nuestro bien.
1.18.6
तथेति चाब्रवीद्विष्णुर्ब्रह्मणा सह भार्गव ।
अचोदयदमेयात्मा फणीन्द्रं पद्मलोचनः ॥ १.१८.६ ॥
Oh Bhārgava, diciendo «Así sea», Viṣṇu, el de ojos de loto y ser inconmensurable, junto con Brahmā, instó al señor de las serpientes.
1.18.7
ततोऽनन्तः समुत्थाय ब्रह्मणा परिचोदितः ।
नारायणेन चाप्युक्तस्तस्मिन्कर्मणि वीर्यवान् ॥ १.१८.७ ॥
Entonces Ananta, incitado por Brahmā y también llamado por Nārāyaṇa para aquella tarea, se levantó; era poderoso.
1.18.8
अथ पर्वतराजानं तमनन्तो महाबलः ।
उज्जहार बलाद्ब्रह्मन्सवनं सवनौकसम् ॥ १.१८.८ ॥
Entonces Ananta, de gran fuerza, oh brahmán, arrancó por la fuerza a aquel rey de las montañas, Mandara, morador del bosque.
1.18.9
ततस्तेन सुराः सार्धं समुद्रमुपतस्थिरे ।
तमूचुरमृतस्यार्थे निर्मथिष्यामहे जलम् ॥ १.१८.९ ॥
Entonces los dioses se acercaron al océano junto con él, y le dijeron: «Por el néctar batiremos el agua.»
1.18.10
अपांपतिरथोवाच ममाप्यंशो भवेत्ततः ।
सोढाऽस्मि विपुलं मर्दं मन्दरभ्रमणादिति ॥ १.१८.१० ॥
Entonces el señor de las aguas dijo: «Que también yo tenga parte. Soportaré la enorme agitación causada por el giro de Mandara.»
1.18.11
ऊचुश्च कूर्मराजानमकूपारे सुरासुराः ।
अधिष्ठानं गिरेरस्य भवान्भवितुमर्हति ॥ १.१८.११ ॥
Y los dioses y los asuras dijeron al rey de las tortugas en el océano: «Conviene que tú seas el sostén de esta montaña.»
1.18.12
कूर्मेण तु तथेत्युक्त्वा पृष्ठमस्य समर्पितम् ।
तं शैलं तस्य पृष्ठस्थं वज्रेणेन्द्रोऽभ्यपीडयत् ॥ १.१८.१२ ॥
Pero la tortuga dijo: «Así sea», y ofreció su espalda. Entonces Indra oprimió con el rayo aquella montaña que descansaba sobre su espalda.
1.18.13
मन्थानं मन्दरं कृत्वा तथा योक्त्रं च वासुकिम् ।
देवा मथितुमारब्धाः समुद्रं निधिमम्भसाम्।
अमृतार्थे पुरा ब्रह्मस्तथैवासुरदानवाः ॥ १.१८.१३ ॥
Haciendo de Mandara el palo de batir y de Vāsuki la cuerda, los dioses comenzaron a batir el océano, depósito de las aguas. Oh brāhmaṇa, en tiempos antiguos los asuras y dānavas igualmente (se unieron) por el amṛta.
1.18.14
एकमन्तमुपाश्लिष्टा नागराज्ञो महासुराः ॥ १.१८.१४ ॥
En un extremo, los grandes asuras se aferraban al rey de las serpientes.
1.18.15
विबुधाः सहिताः सर्वे यतः पुच्छं ततः स्थिताः ।
अनन्तो भगवान्देवो यतो नारायणः स्थितः ॥ १.१८.१५ ॥
Todos los dioses juntos se colocaron donde estaba la cola; el bienaventurado dios Ananta estaba donde se encontraba Nārāyaṇa.
1.18.16
वासुकेरग्रमाश्लिष्टा नागराज्ञो महासुराः ।
शिर उत्क्षिप्य नागस्य पुनः पुनरवाक्षिपन् ॥ १.१८.१६ ॥
Los grandes asuras se aferraban al extremo de la cabeza de Vāsuki; alzando la cabeza de la serpiente, la tiraban hacia abajo una y otra vez.
1.18.17
वासुकेरथ नागस्य सहसा क्षिप्यतोऽसुरैः ।
सधूमाः सार्चिषो वाता निष्पेतुरसकृन्मुखात् ॥ १.१८.१७ ॥
Entonces, mientras los asuras arrastraban de repente a la serpiente Vāsuki, de su boca brotaron una y otra vez vientos con humo y llamas.
1.18.18
वासुकेर्मथ्यमानस्य निःसृतेन विषेण च ।
अभवन्मिश्रितं तोयं तदा भार्गवनन्दन ॥ १.१८.१८ ॥
Oh hijo de Bhṛgu, entonces el agua se mezcló con el veneno que brotó del Vāsuki agitado.
1.18.19
मथनान्मन्दरेणाथ देवदानवबाहुभिः ।
विषं तीक्ष्णं समुद्भूतं हालाहलमिति श्रुतम् ॥ १.१८.१९ ॥
Entonces, al batir con el monte Mandara, por los brazos de dioses y demonios surgió un veneno feroz, conocido como Hālāhala.
1.18.20
देवाश्च दानवाश्चैव दग्धाश्चैव विषेण ह ।
अपाक्रामंस्ततो भीता विषादमगमंस्तदा ॥ १.१८.२० ॥
Los dioses y los demonios fueron quemados por el veneno; entonces, asustados, se retiraron y cayeron en la desesperación.
1.18.21
ब्रह्माणमब्रुवन्देवाः समेत्य मुनिपुंगवैः ।
मथ्यमानेऽमृते जातं विषं कालानलप्रभम् ॥ १.१८.२१ ॥
Los dioses, reunidos con los mejores de los sabios, dijeron a Brahmā: mientras se batía el amrita, surgió un veneno resplandeciente como el fuego del fin del mundo.
1.18.22
तेनैव तापिता लोकास्तस्य प्रतिकुरुष्वह ।
एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा दध्यौ लोकेश्वरं हरम् ॥ १.१८.२२ ॥
Por él los mundos están abrasados; busca un remedio. Así interpelado, Brahmā meditó en Hara, señor de los mundos.
1.18.23
त्र्यक्षं त्रिशूलिनं रुद्रे देवदेवमुमापतिम् ।
तदाऽथ चिन्तितो देवस्तज्ज्ञात्वा द्रुतमाययौ ॥ १.१८.२३ ॥
Brahmā meditó en el de tres ojos, portador del tridente, Rudra, dios de los dioses, señor de Umā. Entonces el dios meditado, sabiéndolo, llegó rápidamente.
1.18.24
तस्याथ देवस्तत्सर्वमाचचक्षे प्रजापतिः ।
तच्छ्रुत्वा दवेदेवेशो लोकस्यास्य हितेप्सया ॥ १.१८.२४ ॥
Entonces el señor de las criaturas le contó todo a aquel dios. Al oírlo, el señor de los dioses, deseando el bien de este mundo, actuó.
1.18.25
अपिबत्तद्विषं रुद्रः कालानलसमप्रभम् ।
कण्ठे स्थापितवान्देवो लोकानां हितकाम्यया ॥ १.१८.२५ ॥
Rudra bebió aquel veneno, que brillaba como el fuego del tiempo. Por deseo del bien de los mundos, el dios lo retuvo en su garganta.
1.18.26
यस्मात्तु नीलता कण्ठे नीलकण्ठस्ततः स्मृतः ।
पीतमात्रे विषे तत्र रुद्रेणामिततेजसा ॥ १.१८.२६ ॥
Porque en su garganta apareció un tono azulado, es recordado como Nīlakaṇṭha, el de garganta azul; apenas se bebió el veneno, Rudra de esplendor infinito lo retuvo allí.
1.18.27
देवाः प्रीताः पुनर्जग्मुश्चक्रुर्वै कर्म तत्तथा ।
मथ्यमानेऽमृतस्यार्थे भूयो वै देवदानवैः ॥ १.१८.२७ ॥
Los dioses, complacidos, volvieron y realizaron de nuevo aquella tarea, mientras los dioses y los dānavas batían otra vez por el néctar de la inmortalidad.
1.18.28
वासुकेरथ नागस्य सहसा क्षिप्यतोऽसुरैः ।
सधूमाः सार्चिषो वाता निष्पेतुरसकृन्मुखात् ॥ १.१८.२८ ॥
Mientras los asuras arrojaban de pronto a la serpiente Vāsuki, vientos cargados de humo y llamas brotaban una y otra vez de su boca.
1.18.29
ते धूमसङ्घाः संभूता मेघसङ्घाः सविद्युतः ।
अभ्यवर्षन्सुरगणाञ्श्रमसंतापकर्शितान् ॥ १.१८.२९ ॥
Aquellas masas de humo, al alzarse, se convirtieron en nubes con relámpagos, y llovieron sobre las huestes de dioses agotadas por el cansancio y el calor.
1.18.30
तस्माच्च गिरिकूटाग्रात्प्रच्युताः पुष्पवृष्टयः ।
सुरासुरगणान्सर्वान्समन्तात्समवाकिरन् ॥ १.१८.३० ॥
Y lluvias de flores, caídas desde la cima de aquel pico montañoso, se esparcieron sobre todas las huestes de dioses y asuras por todas partes.
1.18.31
बभूवात्र महान्नादो महामेघरवोपमः ।
उदधेर्मथ्यमानस्य मन्दरेण सुरासुरैः ॥ १.१८.३१ ॥
Aquí surgió un gran estruendo, semejante al rugido de una gran nube de tormenta, mientras los dioses y asuras batían el océano con el Mandara.
1.18.32
तत्र नानाजलचरा विनिष्पिष्टा महाद्रिणा ।
विलयं समुपाजग्मुः शतशो लवणाम्भसि ॥ १.१८.३२ ॥
Allí, aplastados por la gran montaña, cientos de diversas criaturas acuáticas hallaron la destrucción en las aguas saladas.
1.18.33
वारुणानि च भूतानि विविधानि महीधरः ।
पातालतलवासीनि विलयं समुपानयत् ॥ १.१८.३३ ॥
Y la montaña llevó a la destrucción a los diversos seres pertenecientes a Varuṇa que habitaban en las profundidades del inframundo.
1.18.34
तस्मिंश्च भ्राम्यमाणेऽद्रौ संघृष्यन्तः परस्परम् ।
न्यपतन्पतगोपेताः पर्वताग्रान्महाद्रुमाः ॥ १.१८.३४ ॥
Y mientras aquella montaña era girada, los grandes árboles con sus aves, frotándose entre sí, cayeron desde las cimas.
1.18.35
तेषां संघर्षजश्चाग्निरर्चिर्भिः प्रज्वलन्मुहुः ।
विद्युद्भिरिव नीलाभ्रमावृणोन्मन्दरं गिरिम् ॥ १.१८.३५ ॥
El fuego nacido de su fricción, ardiendo una y otra vez con llamas, envolvió el Mandara como una nube oscura con relámpagos.
1.18.36
ददाह कुञ्जरांस्तत्र सिंहांश्चैव विनिर्गतान् ।
विगतासूनि सर्वाणि सत्त्वानि विविधानि च ॥ १.१८.३६ ॥
Quemó allí a los elefantes y leones que salieron, y todas las diversas criaturas quedaron sin vida.
1.18.37
तमग्निममरश्रेष्ठः प्रदहन्तमितस्ततः ।
वारिणा मेघजेनेन्द्रः शमयामास सर्वशः ॥ १.१८.३७ ॥
Indra, el mejor de los inmortales, apagó por completo con agua nacida de las nubes aquel fuego que ardía por todas partes.
1.18.38
ततो नानाविधास्तत्र सुस्रुवुः सागराम्भसि ।
महाद्रुमाणां निर्यासा बहवश्चौषधीरसाः ॥ १.१८.३८ ॥
Entonces fluyeron hacia las aguas del océano muchas clases de resinas de grandes árboles y muchos jugos de hierbas medicinales.
1.18.39
तेषाममृतवीर्याणां रसानां पयसैव च ।
अमरत्वं सुरा जग्मुः काञ्चनस्य च निःस्रवात् ॥ १.१८.३९ ॥
Con aquellos jugos de poder de néctar, con la leche y por el flujo del oro, los dioses alcanzaron la inmortalidad.
1.18.40
ततस्तस्य समुद्रस्य तञ्जातमुदकं पयः ।
रसोत्तमैर्विमिश्रं च ततः क्षीरादभूद्धृतम् ॥ १.१८.४० ॥
Entonces aquella agua del océano se convirtió en leche, mezclada con los mejores jugos, y de esa leche surgió la mantequilla clarificada.
1.18.41
ततो ब्रह्माणमासीनं देवा वरदमब्रुवन् ।
श्रान्ताः स्म सुभृशं ब्रह्मन्नोद्भवत्यमृतं च तत् ॥ १.१८.४१ ॥
Entonces los dioses dijeron a Brahmā, el otorgador de dones, que estaba sentado: 'Oh Brahmā, estamos muy fatigados; aquel néctar aún no ha surgido.'
1.18.42
ऋते नारायणं देवं सर्वेऽन्ये देवदानवाः ।
चिरारब्धमिदं चापि सागरस्यापि मन्थनम् ॥ १.१८.४२ ॥
Excepto el dios Nārāyaṇa, todos los demás dioses y demonios — este batido del océano se inició hace mucho tiempo, y aun así.
1.18.43
ग्लानिरस्मान्समाविष्टा न चात्रामृतमत्थितम् ।
देवानां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १.१८.४३ ॥
El cansancio nos ha invadido y aquí no se ha obtenido el néctar. Al oír las palabras de los dioses, Brahmā, abuelo de los mundos, (reflexionó).
1.18.44
ततो नारायणं देवं वचनं चेदमब्रवीत् ।
विधत्स्वैषां बलं विष्णो भवानत्र परायणम् ॥ १.१८.४४ ॥
Entonces dijo estas palabras al dios Nārāyaṇa: '¡Oh Viṣṇu, concédeles fuerza; aquí tú eres su refugio!'
1.18.45
बलं ददामि सर्वेषां कर्मैतद्ये समास्थिताः ।
क्षोभ्यतां कलशः सर्वैमन्दरः परिवर्त्यताम् ॥ १.१८.४५ ॥
'Concedo fuerza a todos los que han emprendido esta tarea. ¡Que todos batan el océano, y que la montaña Mandara sea girada!'
1.18.46
नारायणवचः श्रुत्वा बलिनस्ते महोदधेः ।
तत्पयः सहिता भूयश्चक्रिरे भृशमाकुलम् ॥ १.१८.४६ ॥
Al oír las palabras de Nārāyaṇa, aquellos poderosos, junto con las aguas del gran océano, lo agitaron de nuevo con gran violencia.
1.18.47
तत्र पूर्वं विषं जातं तद्ब्रह्मवचनाच्छिवः ।
प्राग्रसल्लोकरक्षार्थं ततो ज्येष्ठा समुत्थिता।
कृष्णरूपधरा देवी सर्वाभरणभूषिता ॥ १.१८.४७ ॥
Allí surgió primero el veneno; por palabra de Brahmā, Śiva lo bebió para proteger los mundos. Entonces surgió la diosa Jyeṣṭhā, de forma oscura y adornada con todas las joyas.
1.18.48
ततः शतसहस्रांशुर्मथ्यमानात्तु सागरात् ।
प्रसन्नात्मा समुत्पन्नः सोमः शीतांशुरुज्ज्वलः ॥ १.१८.४८ ॥
Entonces del océano batido surgió Soma, de espíritu sereno, de mil rayos, de rayos frescos y resplandeciente.
1.18.49
श्रीरनन्तरमुत्पन्ना घृतात्पाण्डुरवासिनी ।
सुरा देवी समुत्पन्ना तुरगः पाण्डुरस्तथा ॥ १.१८.४९ ॥
Luego, del océano batido como mantequilla clarificada, surgió Śrī, vestida de blanco; surgió la diosa Surā, y asimismo un caballo blanco.
1.18.50
कौस्तुभस्तु मणिर्दिव्य उत्पन्नो घृतसंभवः ।
मरीचिविकचः श्रीमान्नारायणउरोगतः ॥ १.१८.५० ॥
Del océano semejante al ghee surgió la joya divina Kaustubha, radiante de rayos, y se posó sobre el pecho de Nārāyaṇa.
1.18.51
श्रीः सुरा चैव सोमश्च तुरगश्च मनोजवः ।
पारिजातश्च तत्रैव सुरभिश्च महामुने।
जज्ञाते तौ तदा ब्रह्मन्सर्वकामफलप्रदौ ॥ १.१८.५१ ॥
Śrī, Surā, Soma, el caballo veloz como el pensamiento, el árbol Pārijāta y también Surabhi surgieron allí; oh gran sabio, oh brahmán, entonces surgieron aquellos dos que conceden el fruto de todos los deseos.
1.18.52
ततो जज्ञे महाकायश्चतुर्दन्तो महागजः ।
कपिला कामवृक्षश्च कौस्तुभश्चाप्सरोगणः।
यतो देवास्ततो जग्मुरादित्यपथमाश्रिताः ॥ १.१८.५२ ॥
Luego surgió el gran elefante, de cuerpo vasto y cuatro colmillos; surgieron Kapilā, el árbol que concede deseos, Kaustubha y la multitud de apsaras. Entonces los dioses, tomando el camino del sol, se marcharon.
1.18.53
धन्वन्तरिस्ततो देवो वपुष्मानुदतिष्ठत ।
श्वेतं कमण्डलुं बिभ्रदमृतं यत्र तिष्ठति ॥ १.१८.५३ ॥
Luego surgió el dios Dhanvantari en forma corporal, portando una vasija blanca donde se hallaba el néctar de la inmortalidad.
1.18.54
एतदत्यद्भुतं दृष्ट्वा दानवानां समुत्थितः ।
अमृतार्थे महान्नादो ममेदमिति जल्पताम् ॥ १.१८.५४ ॥
Al ver este espectáculo tan maravilloso, surgió un gran tumulto entre los dānavas por el néctar, mientras gritaban: '¡Esto es mío!'
1.18.55
ततो नारायणो मायां मोहिनीं समुपाश्रितः ।
स्त्रीरूपमद्भुतं कृत्वा दानवानभिसंश्रितः ॥ १.१८.५५ ॥
Entonces Nārāyaṇa, recurriendo a la ilusión seductora, tomó una forma femenina maravillosa y se acercó a los dānavas.
1.18.56
ततस्तदमृतं तस्यै ददुस्ते मूढचेतसः ।
स्त्रियै दानवदैतेयाः सर्वे तद्गतमानसाः ॥ १.१८.५६ ॥
Entonces todos aquellos dānavas y daityas, con la mente ofuscada y fija en ella, entregaron aquel néctar a la mujer.
1.18.57
सा तु नारायणी माया धारयन्ती कमण्डलुम् ।
आस्यमानेषु दैत्येषु पङ्क्त्या च प्रति दानवैः ॥ १.१८.५७ ॥
Pero aquella māyā de Nārāyaṇī, sosteniendo un kamaṇḍalu, mientras los daityas estaban sentados en fila, se sentó frente a los dānavas.
1.18.58
देवानपाययद्देवी न दैत्यांस्ते च चुक्रुशुः ॥ १.१८.५८ ॥
La diosa dio de beber el néctar a los dioses, no a los daityas; y ellos clamaron.