મહાભારત · અધ્યાય 1.181
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.181.1
अमर्षी द्रुपदो राजा कर्मसिद्धान्द्विजर्षभान् ।
अन्विच्छन्परिचक्राम ब्राह्मणावसथान्बहून् ॥ १.१८१.१ ॥
ક્રોધિત રાજા દ્રુપદ કર્મસિદ્ધ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોની શોધમાં અનેક બ્રાહ્મણ-આશ્રમોમાં ફર્યા.
1.181.2
पुत्रजन्म परीप्सन्वै शोकोपहतचेतनः ।
द्रोणेन वैरं द्रुपदो न सुष्वाप स्मरन्सदा।
नास्ति श्रेष्ठमपत्यं म इति नित्यमचिन्तयत् ॥ १.१८१.२ ॥
પુત્રજન્મની ઇચ્છા રાખતો, શોકથી વિચલિત ચિત્તવાળો દ્રુપદ દ્રોણ પ્રત્યેના વૈરને યાદ કરીને સદા ઊંઘી શક્યો નહીં. મારે કોઈ શ્રેષ્ઠ સંતાન નથી એમ તે નિરંતર વિચારતો રહ્યો.
1.181.3
जातान्पुत्रान्स निर्वेदाद्धिग्बन्धूनिति चाब्रवीत् ।
निःश्वासपरमश्चासीद्द्रोणं प्रतिचिकीर्षया ॥ १.१८१.३ ॥
જન્મેલા પુત્રોને જોઈને વૈરાગ્યથી તે બોલ્યો, "આ સગાંઓને ધિક્કાર." દ્રોણ પર બદલો લેવાની ઇચ્છાથી તે વારંવાર નિસાસા નાખતો રહ્યો.
1.181.4
प्रभावं विनयं शिक्षां द्रोणस्य चरितानि च ।
क्षात्रेण च बलेनास्य चिन्तयन्नाध्यगच्छत ॥ १.१८१.४ ॥
દ્રોણનો પ્રભાવ, વિનય, શિક્ષણ, આચરણ અને તેનું ક્ષાત્રબળ વિચારતાં પણ તેને ઉપાય મળ્યો નહીં.
1.181.5
प्रतिकर्तुं नृपश्रेष्ठो यतमानोऽपि भारत ।
अभितः सोऽथ कल्माषीं गङ्गाकूले परिभ्रमन् ॥ १.१८१.५ ॥
હે ભારત, નૃપશ્રેષ્ઠ બદલો લેવા પ્રયત્ન કરતા હતા છતાં ગંગાકિનારે કલ્માષીની આસપાસ ભમતા રહ્યા.
1.181.6
ब्राह्मणावसथं पुम्यमाससाद महीपतिः ।
तत्र नास्नातकः कश्चिन्न चासीदव्रती द्विजः ॥ १.१८१.६ ॥
રાજા એક પવિત્ર બ્રાહ્મણ-આશ્રમે પહોંચ્યો. ત્યાં અસ્નાતક કે અવ્રતી એવો કોઈ બ્રાહ્મણ ન હતો.
1.181.7
अधीयानौ महाभागौ सोऽपश्यत्संशितव्रतौ ।
याजोपयाजौ ब्रह्मर्षी शाम्यन्तौ परमेष्ठिनौ ॥ १.१८१.७ ॥
અધ્યયનમાં લીન, મહાભાગ્યશાળી, દૃઢવ્રતી, શાંત અને પરમેષ્ઠી પદ ધરાવતા યાજ અને ઉપયાજ બ્રહ્મર્ષિઓને તેણે જોયા.
1.181.8
संहिताध्ययने युक्तौ गोत्रतश्चापि काश्यपौ ।
तारणेयौ युक्तरूपौ ब्राह्मणावृषिसत्तमौ ॥ १.१८१.८ ॥
સંહિતા અધ્યયનમાં લીન, ગોત્રથી કાશ્યપ અને તારણેય, યોગ્ય રૂપવાળા, ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ બે બ્રાહ્મણ.
1.181.9
स तावामन्त्रयामास सर्वकामैरतन्द्रितः ।
बुद्ध्वा बलं तयोस्तत्र कनीयांसमुपह्वरे ॥ १.१८१.९ ॥
તેણે બધી ઇચ્છાઓ પૂરી કરતાં, થાક્યા વિના તે બંનેને સંબોધ્યા; ત્યાં એકાંતમાં તેમનું બળ જાણીને નાનાને.
1.181.10
प्रपेदे च्छन्दयन्कामैरुपयाजं धृतव्रतम् ।
पादशुश्रूषणे युक्तः प्रियवाक्सर्वकामदः ॥ १.१८१.१० ॥
ઇચ્છાઓથી પ્રસન્ન કરતાં, દૃઢવ્રતી ઉપયાજ પાસે ગયો; તેમના ચરણસેવામાં લાગીને, પ્રિય વચન બોલીને, સર્વ ઇચ્છાઓ આપનાર બનીને.
1.181.11
अर्चयित्वा यथान्यायमुपयाजमुवाच सः ।
येन मे कर्मणा ब्रह्मन्पुत्रः स्याद्द्रोणमृत्यवे ॥ १.१८१.११ ॥
યથાવિધિ સત્કાર કરીને તેણે ઉપયાજને કહ્યું: "હે બ્રાહ્મણ, જે કર્મથી દ્રોણના વધ માટે મને પુત્ર થાય."
1.181.12
अर्जुनस्य भवेद्भार्या भवेद्या वरवर्णिनी ।
उपयाज कृते तस्मिन् गवां दाताऽस्मि तेऽर्बुदं ॥ १.१८१.१२ ॥
અર્જુનની જે પત્ની થાય, જે શ્રેષ્ઠ વર્ણવાળી હોય. હે ઉપયાજ, તે થયા પછી હું તને એક અર્બુદ ગાયો આપીશ.
1.181.13
यद्वा तेऽन्यद्द्विजश्रेष्ठ मनसः सुप्रियं भवेत् ।
सर्वं तत्ते प्रदाताऽहं न हि मेऽत्रास्ति संशयः ॥ १.१८१.१३ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, અથવા આપના મનને જે બીજું અત્યંત પ્રિય હોય, તે બધું હું આપને આપીશ; એમાં મને કોઈ સંશય નથી.
1.181.14
इत्युक्तो नाहमित्येवं तमृषिः प्रत्यभाषत ।
आराधयिष्यन्द्रुपदः स तं पर्यचरत्पुनः ॥ १.१८१.१४ ॥
આમ કહેવાયા છતાં તે ઋષિએ 'હું નહીં' એમ જ ઉત્તર આપ્યો. ત્યારે દ્રુપદે તેને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી ફરી તેની સેવા કરી.
1.181.15
ततः संवत्सरस्यान्ते द्रुपदं स द्विजोत्तमः ।
उपयाजोऽब्रवीत्काले राजन्मधुरया गिरा ॥ १.१८१.१५ ॥
પછી એક વર્ષના અંતે તે દ્વિજોત્તમ ઉપયાજે યોગ્ય સમયે, હે રાજન્, મધુર વાણીમાં દ્રુપદને કહ્યું.
1.181.16
ज्येष्ठो भ्राता ममागृह्माद्विचरन् गहने वने ।
अपरिज्ञातशौचायां भूमौ निपतितं फलम् ॥ १.१८१.१६ ॥
મારા મોટાભાઈએ ગાઢ વનમાં ભટકતાં, જેની શુદ્ધિ અજ્ઞાત હતી એવી ભૂમિ પર પડેલું એક ફળ ઉપાડી લીધું.
1.181.17
तदपश्यमहं भ्रातुरसाम्प्रतमनुव्रजन् ।
विमर्शं संकरादाने नायं कुर्यात्कदाचन ॥ १.१८१.१७ ॥
મોટાભાઈની પાછળ ચાલતાં મેં આ જોયું. ભેળસેળવાળી વસ્તુ લેતી વખતે તેણે ક્યારેય વિચાર કર્યો નહોતો; તેણે ક્યારેય એવું ન કરવું.
1.181.18
दृष्ट्वा फलस्य नापश्यद्दोषान्पापानुबन्धकान् ।
विविनक्ति न शौचं यः सोऽन्यत्रापि कथं भवेत् ॥ १.१८१.१८ ॥
ફળ જોયા છતાં જે પાપ લાવનારા દોષ જોતો નથી, જે શુદ્ધિનો ભેદ પારખતો નથી, તે બીજે ક્યાં કેવો હોઈ શકે?
1.181.19
संहिताध्ययनं कुर्वन्वसन्गुरुकुले च यः ।
भैक्षमुत्सृष्टमन्येषां भुङ्क्ते स्म च यदा तदा ॥ १.१८१.१९ ॥
ગુરુકુળમાં રહીને સંહિતાનો અભ્યાસ કરનાર જ્યારે બીજાઓએ છોડેલું ભિક્ષાન્ન ખાતો, ત્યારે…
1.181.20
कीर्तयन्गुणमन्नानामघृणी च पुनः पुनः ।
तं वै फलार्थिनं मन्ये भ्रातरं तर्कचक्षुषा ॥ १.१८१.२० ॥
અન્નના ગુણોનાં વારંવાર વખાણ કરનાર અને નિર્લજ્જ એવા તેને, તર્કદૃષ્ટિથી હું ફળનો ઇચ્છુક ભાઈ માનું છું.
1.181.21
तं वै गच्छस्व नृपते स त्वां संयाजयिष्यति ।
जुगुप्समानो नृपतिर्मनसेदं विचिन्तयन् ॥ १.१८१.२१ ॥
હે રાજન્, તેની પાસે જ જા; તે તારો યજ્ઞ કરાવશે. રાજા ઘૃણાથી મનમાં આ વિચારતો રહ્યો.
1.181.22
उपयाजवचः श्रुत्वा याजस्याश्रममभ्यगात् ।
अभिसम्पूज्य पूजार्हमथ याजमुवाच ह ॥ १.१८१.२२ ॥
ઉપયાજના વચન સાંભળી તે યાજના આશ્રમે ગયો. પૂજ્ય યાજનો યથોચિત સત્કાર કરીને તેને કહ્યું.
1.181.23
अयुतानि ददान्यष्टौ गवां याजय मां विभो ।
द्रोणवैराभिसन्तप्तं प्रह्लादयितुमर्हसि ॥ १.१८१.२३ ॥
હે સમર્થ, હું આઠ અયુત ગાયો આપીશ; મારો યજ્ઞ કરાવો. દ્રોણના વેરથી સંતપ્ત મને પ્રસન્ન કરવું તમને ઘટે છે.
1.181.24
स हि ब्रह्मविदां श्रेष्ठो ब्रह्मास्त्रे चाप्यनुत्तमः ।
तस्माद्द्रोणः पराजैष्ट मां वै स सखिविग्रहे ॥ १.१८१.२४ ॥
તે બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને બ્રહ્માસ્ત્રમાં પણ અનુત્તમ છે. તેથી જ મિત્રોના વિગ્રહમાં દ્રોણે મને પરાજિત કર્યો.
1.181.25
क्षत्रियो नास्ति तस्यास्यां पृथिव्यां कश्चिदग्रणीः ।
कौरवाचायर्मुख्यस्य भारद्वाजस्य धीमतः ॥ १.१८१.२५ ॥
આ પૃથ્વી પર તેમનાથી શ્રેષ્ઠ કોઈ ક્ષત્રિય નથી; કૌરવોના મુખ્ય આચાર્ય બુદ્ધિમાન ભારદ્વાજ (દ્રોણ) કરતાં પણ કોઈ શ્રેષ્ઠ નથી.
1.181.26
द्रोणस्य शरजालानि प्राणिदेहहराणि च ।
षडरत्नि धनुश्चास्य दृश्यते परमं महत् ॥ १.१८१.२६ ॥
દ્રોણના પ્રાણીઓના દેહ હરી લેનારા બાણજાળ અને છ હાથ લાંબું તેમનું પરમ વિશાળ ધનુષ્ય દેખાય છે.
1.181.27
स हि ब्राह्मणवेषेण क्षात्रं वेगमशंसयम् ।
प्रतिहन्ति महेष्वासो भारद्वाजो महामनाः ॥ १.१८१.२७ ॥
તે બ્રાહ્મણના વેશમાં નિઃશંક ક્ષત્રિયોના વેગને રોકે છે — તે મહાધનુર્ધર, ઉદાર મનના ભારદ્વાજ.
1.181.28
क्षत्रोच्छेदाय विहितो जामदग्न्य इवास्थितः ।
तस्य ह्यस्त्रबलं घोरमप्रधृष्यं नरैर्भुवि ॥ १.१८१.२८ ॥
ક્ષત્રિયોના નાશ માટે નિયુક્ત જામદગ્ન્ય (પરશુરામ) સમાન તે ઊભા છે; તેમનું અસ્ત્રબળ ભયંકર છે, પૃથ્વી પર માણસોથી અજેય.
1.181.29
ब्राह्मं सन्धारयंस्तेजो हुताहुतिरिवानलः ।
समेत्य स दहत्याजौ क्षात्रधर्मपुरःसरः ॥ १.१८१.२९ ॥
બ્રાહ્મ તેજ ધારણ કરીને, આહુતિ પામેલા અગ્નિ સમાન, ક્ષાત્રધર્મને આગળ રાખીને તે યુદ્ધમાં જઈ બાળે છે.
1.181.30
ब्रह्मक्षत्रे च विहिते ब्राह्मं तेजो विशिष्यते ।
सोऽहं क्षात्राद्बलाद्धीनो ब्राह्मं तेजः प्रपेदिवान् ॥ १.१८१.३० ॥
બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય બંને નિયત હોવા છતાં બ્રાહ્મ તેજ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; હું ક્ષાત્રબળમાં ઊણો થઈને બ્રાહ્મ તેજનું શરણ લીધું છે.
1.181.31
द्रोणाद्विशिष्टमासाद्य भवन्तं ब्रह्मवित्तमम् ।
द्रोणान्तकमहं पुत्रं लभेयं युधि दुर्जयम् ॥ १.१८१.३१ ॥
દ્રોણથી શ્રેષ્ઠ, બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં સર્વોત્તમ એવા આપની પાસે આવીને હું યુદ્ધમાં અજેય, દ્રોણનો અંત કરનાર પુત્ર પ્રાપ્ત કરું.
1.181.32
तत्कर्म कुरु मे मे याज वितराम्यर्बुदं गवाम् ।
तथेत्युक्त्वा तु तं याजो याज्यार्थमुपकल्पयत् ॥ १.१८१.३२ ॥
તે કર્મ મારા માટે કરો; હું સો કરોડ ગાયો આપીશ. 'તેમ જ થાઓ' કહીને યાજે યજ્ઞની તૈયારી કરી.
1.181.33
गुर्वर्थ इति चाकाममुपयाजमचोदयत् ।
याजो द्रोणविनाशाय प्रतिजज्ञे तथा च सः ॥ १.१८१.३३ ॥
'આ ગુરુ માટે છે' એમ કહીને અનિચ્છા છતાં ઉપયાજને પ્રેરિત કર્યો. યાજે દ્રોણના વિનાશ માટે એવો સંકલ્પ કર્યો.
1.181.34
ततस्तस्य नरेन्द्रस्य उपयाजो महातपाः ।
आचख्यौ कर्म वैतानं तदा पुत्रफलाय वै ॥ १.१८१.३४ ॥
ત્યારે મહાતપસ્વી ઉપયાજે તે નરેન્દ્રને પુત્રફળ માટે વૈતાન યજ્ઞનું કર્મ સમજાવ્યું.
1.181.35
स च पुत्रो महावीर्यो महातेजा महाबलः ।
इष्यते यद्विधो राजन्भविता ते तथाविधः ॥ १.१८१.३५ ॥
હે રાજન, તે પુત્ર મહાવીર્યવાન, મહાતેજસ્વી અને મહાબળવાન થશે; તમે ઇચ્છ્યો છે તેવો જ તમને તેવો પુત્ર થશે.
1.181.36
भारद्वाजस्य हन्तारं सोऽभिसन्धाय भूपतिः ।
आजह्वे तत्तथा सर्वं द्रुपदः कर्मसिद्धये ॥ १.१८१.३६ ॥
ભારદ્વાજ (દ્રોણ)ના હંતાની ઇચ્છાથી તે ભૂપતિ દ્રુપદે કર્મસિદ્ધિ માટે બધું તેમ જ આહ્વાન કર્યું.
1.181.37
याजस्तु हवनस्यान्ते देवीमाज्ञापयत्तदा ।
प्रेहि मां राज्ञि पृषति मिथुनं त्वामुपस्थितम् ॥ १.१८१.३७ ॥
હવનના અંતે યાજે ત્યારે રાણીને આજ્ઞા કરી: 'હે રાણી, પૃષતી, મારી પાસે આવ; આ જોડું તારી સામે ઉપસ્થિત છે.'
1.181.38
अवलिप्तं मुखं ब्रह्मन्दिव्यान्गन्धान्बिभर्मि च ।
सूतार्थे नोपलब्धाऽस्मि तिष्ठ याज मम प्रिये ॥ १.१८१.३८ ॥
રાણીએ કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, મારા મુખ પર લેપ છે અને હું દિવ્ય સુગંધ ધારણ કરું છું; સૂત માટે હું પ્રાપ્ય નથી. હે યાજ, ઊભો રહે, મારા પ્રિય.'
1.181.39
याजेन श्रपितं हव्यमुपयाजाभिमन्त्रितम् ।
कथं कामं न सन्दध्यात्सा त्वं विप्रेहि तिष्ठ वा ॥ १.१८१.३९ ॥
યાજે કહ્યું: 'યાજ દ્વારા રાંધાયેલું અને ઉપયાજ દ્વારા અભિમંત્રિત હવિ શું તેની ઇચ્છા પૂર્ણ નહીં કરે? હે વિપ્ર, તું આવ અથવા ઊભો રહે.'
1.181.40
एवमुक्त्वा तु याजेन हुते हविषि संस्कृते ।
उत्तस्थौ पावकात्तस्मात्कुमारो देवसन्निभिः ॥ १.१८१.४० ॥
યાજે એમ કહ્યા પછી, હવિ આહુત અને સંસ્કૃત થતાં, તે અગ્નિમાંથી દેવો સમાન એક કુમાર ઊભો થયો.
1.181.41
ज्वालावर्णो घोररूपः किरीटी वर्म चोत्तमम् ।
बिभ्रत्सखङ्गः सशरो धनुष्मान्विनदन्मुहुः ॥ १.१८१.४१ ॥
જ્વાળાના રંગનો, ભયંકર રૂપનો, મુકુટધારી, ઉત્તમ બખ્તર ધારણ કરેલો, તલવાર, બાણ અને ધનુષ ધારણ કરીને વારંવાર ગર્જના કરતો.
1.181.42
सोऽध्यारोदद्रथवरं तेन च प्रययौ तदा ।
ततः प्रणेदुः पञ्चालाः प्रहृष्टाः साधुसाध्विति ॥ १.१८१.४२ ॥
તે ઉત્તમ રથ પર ચઢ્યો અને ત્યારે તેની સાથે ચાલ્યો. પછી આનંદિત પાંચાલો 'સાધુ, સાધુ' કહીને ગર્જ્યા.
1.181.43
हर्षाविष्टांस्ततश्चैतान्नेयं सेहे वसुन्धरा ।
भयापहो राजपुत्रः पञ्चालानां यशस्करः ॥ १.१८१.४३ ॥
હર્ષથી ભરાયેલા આમને ત્યારે આ પૃથ્વી સહન ન કરી શકી. પાંચાલોનું યશ વધારનાર, ભય હરનાર આ રાજકુમાર (પ્રગટ્યો).
1.181.44
राज्ञः शोकापहो जात एष द्रोणवधाय वै ।
इत्युवाच महद्भूतमदृश्यं खेचरं तदा ॥ १.१८१.४४ ॥
રાજા (દ્રુપદ)નો શોક હરનાર આ પુત્ર દ્રોણના વધ માટે જ જન્મ્યો છે, એમ ત્યારે આકાશમાં વિચરતા એક અદૃશ્ય મહાન પ્રાણીએ કહ્યું.
1.181.45
कुमारी चापि पाञ्चाली वेदीमध्यात्समुत्थिता ।
सुभगा दर्शनीयाङ्गी स्वसितायतलोचना ॥ १.१८१.४५ ॥
વેદીની મધ્યમાંથી પાંચાલી નામની કુમારી પણ પ્રગટ થઈ — સૌભાગ્યવતી, સુંદર અંગોવાળી, શ્વેત અને વિશાળ નેત્રોવાળી.
1.181.46
श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुञ्चितमूर्धजा ।
ताम्रतुङ्गनखी सुभ्रूश्चारुपीनपयोधरा ॥ १.१८१.४६ ॥
શ્યામવર્ણી, કમળપાંખડી જેવાં નેત્રોવાળી, નીલા ઘૂંઘરાળા વાળવાળી, તાંબાવર્ણાં ઊંચા નખવાળી, સુંદર ભ્રમરવાળી, સુંદર અને પુષ્ટ સ્તનોવાળી.
1.181.47
मानुषं विग्रहं कृत्वा साक्षादमरवर्णिनी ।
नीलोत्पलसमो गन्धो यस्याः क्रोशात्प्रधावति ॥ १.१८१.४७ ॥
માનવ શરીર ધારણ કરીને પણ સાક્ષાત દેવોના વર્ણવાળી — નીલકમળ જેવી સુગંધવાળી; જેની સુગંધ એક ક્રોશ દૂર સુધી ફેલાય છે.
1.181.48
या बिभर्ति परं रूपं यस्या नास्त्युपमा भुवि ।
देवदानवयक्षाणामीप्सितां देवरूपिणीम् ॥ १.१८१.४८ ॥
જે પરમ રૂપ ધારણ કરે છે, જેની પૃથ્વી પર ઉપમા નથી — દેવો, દાનવો અને યક્ષોને ઇચ્છિત, દેવરૂપિણી.
1.181.49
सदृशी पाण्डुपुत्रस्य अर्जुनस्येति भारत ।
ऊचुः प्रहृष्टमनसो राजभक्तिपुरस्कृताः ॥ १.१८१.४९ ॥
હે ભરત, આ પાંડુપુત્ર અર્જુનને યોગ્ય છે, એમ રાજભક્તિથી પ્રેરાઈ, પ્રસન્નમનથી તેઓ બોલ્યા.
1.181.50
तां चापि जातां सुश्रोणीं वागुवाचाशरीरिणी ।
सर्वयोषिद्वरा कृष्णा निनीषुः क्षत्रियान्क्षयम् ॥ १.१८१.५० ॥
જન્મેલી તે સુંદર કમરવાળી વિશે અશરીરી વાણી બોલી: સર્વ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણા, ક્ષત્રિયોને વિનાશ તરફ મોકલવાની ઇચ્છાથી.
1.181.51
सुरकार्यमियं काले करिष्यति सुमध्यमा ।
अस्या हेतोः कौरवाणां महदुत्पत्स्यते भयम् ॥ १.१८१.५१ ॥
આ સુમધ્યમા યોગ્ય સમયે દેવકાર્ય કરશે. એના કારણે કૌરવોને મોટો ભય ઉત્પન્ન થશે.
1.181.52
तच्छ्रुत्वा सर्वपञ्चालाः प्रणेदुः सिंहसङ्घवत् ।
न चैतान्हर्षसम्पूर्णानियं सेहे वसुन्धरा ॥ १.१८१.५२ ॥
એ સાંભળીને બધા પાંચાલો સિંહોના ટોળાની જેમ ગર્જી ઊઠ્યા. હર્ષથી ભરાયેલાઓને આ પૃથ્વી પણ સહન ન કરી શકી.
1.181.53
पाञ्चालराजस्तां दृष्ट्वा हर्षादश्रूण्यवर्तयत् ।
परिष्वज्य च तां कृष्णां स्नुषा पाण्डोरिति ब्रुवन्।
अङ्कमारोप्य पाञ्चालीं राजा हर्षमवाप सः ॥ १.१८१.५३ ॥
પાંચાલરાજે તેને જોઈને હર્ષથી આંસુ વહાવ્યાં. કૃષ્ણાને આલિંગીને, 'પાંડુની પુત્રવધૂ' એમ કહીને, પાંચાલીને ખોળામાં બેસાડીને રાજાએ પરમ હર્ષ મેળવ્યો.
1.181.54
तौ दृष्ट्वा पार्षती याजं प्रपेदे वै सुतार्थिनी ।
न वै मदन्यां जननीं जानीयातामिमाविति ॥ १.१८१.५४ ॥
એ બંનેને જોઈને પુત્રની ઇચ્છાવાળી પાર્ષતી (દ્રુપદની પુત્રી) યાજની શરણે ગઈ; 'આ બંને મારા સિવાય બીજી માતાને ન જાણે' એમ વિચારીને.
1.181.55
तथेत्युवाच तां याजो राज्ञः प्रियचिकीर्षया ।
तयोश्च नामनी चक्रुर्द्विजाः सम्पूर्णमानसाः ॥ १.१८१.५५ ॥
રાજાનું પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી યાજે તેને 'એમ જ થાઓ' કહ્યું. સંતુષ્ટ મનના બ્રાહ્મણોએ તે બંનેનાં નામ રાખ્યાં.
1.181.56
धृष्टत्वादत्यमर्षित्वाद्द्युम्नाद्युत्संभवादपि ।
धृष्टद्युम्नः कुमारोऽयं द्रुपदस्य भवत्विति ॥ १.१८१.५६ ॥
ધૃષ્ટતા, અતિ રોષ અને દ્યુમ્નથી ઉત્પન્ન થવાને કારણે આ કુમાર દ્રુપદનો ધૃષ્ટદ્યુમ્ન થાઓ.
1.181.57
कृष्णेत्येवाब्रुवकन्कृष्णां कृष्णा।ञभूत्सा हि वर्णतः ।
तथा तन्मिथुनं जज्ञे द्रुपदस्य महामखे ॥ १.१८१.५७ ॥
વર્ણથી ખરેખર કાળી હોવાથી તેમણે તેને 'કૃષ્ણા' એવું જ કહ્યું. આ રીતે દ્રુપદના મહાયજ્ઞમાં તે જોડું જન્મ્યું.
1.181.58
वैदिकाध्ययने पारं धृष्टद्युम्नो गतः परम् ॥ १.१८१.५८ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન વૈદિક અભ્યાસમાં પારંગત થયો.
1.181.59
धृष्टद्युम्नं तु पाञ्चाल्यमानीय स्वं निवेशनम् ।
उपाकरोदस्त्रहेतोर्भारद्वाजः प्रतापवान् ॥ १.१८१.५९ ॥
ભારદ્વાજના પ્રતાપી પુત્રે પાંચાલ રાજકુમાર ધૃષ્ટદ્યુમ્નને પોતાના ઘરે લાવીને અસ્ત્રવિદ્યા માટે શિક્ષણ આપ્યું.
1.181.60
अमोक्षणीयं दैवं हि भावि मत्वा महामतिः ।
तथा तत्कृतवान्द्रोण आत्मकीर्त्यनुरक्षणात् ॥ १.१८१.६० ॥
દૈવ અટળ છે અને જે થવાનું હોય તે થાય જ છે એમ માનીને મહામતિ દ્રોણે પોતાની કીર્તિના રક્ષણ માટે તેમ જ કર્યું.