মহাভারত · অধ্যায় 1.182
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.182.1
श्रुत्वा जतुगृहे वृत्तं ब्राह्मणाः संशितव्रताः ।
पाञ्चालराजं द्रुपदमिदं वचनमब्रुवन् ॥ १.१८२.१ ॥
জতুগৃহের ঘটনা শুনে কঠিনব্রতধারী ব্রাহ্মণেরা পাঞ্চালরাজ দ্রুপদকে এই কথা বললেন।
1.182.2
धार्तराष्ट्राः सहामात्या मन्त्रयित्वा परस्परम् ।
पाण्डवानां विनाशाय मतिं चक्रुः सुदुष्कराम् ॥ १.१८२.२ ॥
অমাত্যদের সঙ্গে পরস্পর পরামর্শ করে ধৃতরাষ্ট্রের পুত্ররা পাণ্ডবদের বিনাশের জন্য অতি দুষ্কর এক পরিকল্পনা করল।
1.182.3
दुर्योधनेन प्रहितः पुरोचन इति श्रुतः ।
वारणावतमासाद्य कृत्वा जतुगृहं महत् ॥ १.१८२.३ ॥
দুর্যোধন কর্তৃক প্রেরিত, পুরোচন নামে পরিচিত সেই ব্যক্তি বারণাবতে পৌঁছে সেখানে এক বিশাল জতুগৃহ নির্মাণ করল।
1.182.4
तस्मिन्गृहे सुविस्रब्धान्पाण्डवान्पृथया सह ।
अर्धरात्रे महाराज दग्धवानतिदुर्मतिः ॥ १.१८२.४ ॥
হে মহারাজ, অতি দুর্বুদ্ধি সেই ব্যক্তি সেই গৃহে নিশ্চিন্তে ঘুমন্ত পাণ্ডবদের পৃথার সঙ্গে মধ্যরাত্রে দগ্ধ করেছিল।
1.182.5
तेनाग्निना स्वयं चापि दग्धः क्षुद्रो नृशंसवत् ।
एतच्छ्रुत्वा सुसंहृष्टो धृतराष्ट्रः सबान्धवः ॥ १.१८२.५ ॥
সেই আগুনে সেই নীচ নিজেও দগ্ধ হলো, যেন নিষ্ঠুরতার ফল। এ কথা শুনে বান্ধবসহ ধৃতরাষ্ট্র অত্যন্ত হর্ষিত হলেন।
1.182.6
अल्पशोकः प्रहृष्टात्मा शशास विदुरं तदा ।
पाण्डवानां महाप्राज्ञ कुरु पिण्डोदकक्रियाम् ॥ १.१८२.६ ॥
অল্প শোকে, প্রসন্ন মনে ধৃতরাষ্ট্র তখন বিদুরকে বললেন, হে মহাপ্রাজ্ঞ, পাণ্ডবদের জন্য পিণ্ড ও উদকক্রিয়া সম্পন্ন কর।
1.182.7
अहो विधिवशादेव गतास्ते यमसादनम् ।
इत्युक्त्वा प्रारदत्तत्र धृतराष्ट्रः सबान्धवः ॥ १.१८२.७ ॥
আহা! দৈববশেই তারা যমালয়ে গেছে। এই বলে বন্ধুদের সঙ্গে ধৃতরাষ্ট্র সেখানে বিলাপ করতে লাগলেন।
1.182.8
श्रुत्वा भीष्मेण विदुरः कृतवानौर्ध्वदेहिकम् ।
पाण्डवानां विनाशाय कृतं कर्म दुरात्मना ॥ १.१८२.८ ॥
ভীষ্মের কাছে শুনে বিদুর পাণ্ডবদের উর্ধ্বদৈহিক ক্রিয়া সম্পন্ন করলেন। পাণ্ডবদের বিনাশের জন্য দুরাত্মা এই কর্ম করেছিল।
1.182.9
एतत्कार्यस्य कर्ता तु न दृष्टो न श्रुतः पुरा ।
एतद्वृत्तं महाभाग पाण्डवान्प्रति नः श्रुतम् ॥ १.१८२.९ ॥
এই কর্মের কর্তাকে আগে কেউ দেখেনি, শোনেনি। হে মহাভাগ, পাণ্ডবদের বিষয়ে এই ঘটনা আমরা শুনেছি।
1.182.10
श्रुत्वा तु वचनं तेषां यज्ञसेनो महामतिः ।
यथा तज्जनकः शोचेदौरसस्य विनाशे ॥ १.१८२.१० ॥
তাদের কথা শুনে মহামতি যজ্ঞসেন (দ্রুপদ) নিজ ঔরসপুত্রের বিনাশে পিতা যেমন শোক করে, তেমনই শোক করলেন।
1.182.11
तथाऽतप्यत वै राजा पाण्डवानां विनाशने ।
समाहूय प्रकृतयः सहिताः सर्वनागरैः ॥ १.१८२.११ ॥
এইভাবে রাজা পাণ্ডবদের বিনাশে অত্যন্ত সন্তপ্ত হলেন। তিনি মন্ত্রী ও সব নাগরিককে একত্রে ডেকে পাঠালেন।
1.182.12
कारुण्यादेव पाञ्चालः प्रोवाचेदं वचस्तदा ।
अहो रूपमहो धैर्यमहो वीर्यमहो बलम् ॥ १.१८२.१२ ॥
করুণাবশতই পাঞ্চালরাজ তখন এই কথা বললেন — "আহা রূপ! আহা ধৈর্য! আহা বীর্য! আহা বল!"
1.182.13
चिन्तयामि दिवारात्रमर्जुनं प्रति बान्धवाः ।
भ्रातृभिः सहितो मात्रा सोऽदह्यत हुताशने ॥ १.१८२.१३ ॥
আমি দিবারাত্র অর্জুন ও আমার আত্মীয়দের কথা ভাবি। ভ্রাতৃগণ ও মাতার সঙ্গে তারা আগুনে দগ্ধ হয়ে গেছে।
1.182.14
किमाश्चर्यमितो लोके कालो हि दुरतिक्रमः ।
मिथ्याप्रतिज्ञो लोकेषु किं करिष्यामि सांप्रतं ॥ १.१८२.१४ ॥
এই জগতে এর চেয়ে বিস্ময় আর কী আছে? কাল তো দুরতিক্রম্য। এখন আমি কী করব?
1.182.15
अन्तर्गतेन दुःखेन दह्यमानो दिवानिशम् ।
याजोपयाजौ सत्कृत्य याचितौ तौ मयाऽनघौ ॥ १.१८२.१५ ॥
অন্তরের দুঃখে দিবারাত্র দগ্ধ হতে হতে আমি নিষ্পাপ যাজ ও উপযাজকে সম্মান করে তাঁদের কাছে প্রার্থনা করেছিলাম।
1.182.16
भारद्वाजस्य हन्तारं देवीं चाप्यर्जुनस्य वै ।
लोकस्तद्वेद यच्चापि तथा याजेन मे श्रुतम् ॥ १.१८२.१६ ॥
ভারদ্বাজের (দ্রোণের) ঘাতককে এবং অর্জুনের জন্য দেবীকে জগৎ জানে। যাজ আমাকে যা বলেছিলেন, তাও আমি শুনেছি।
1.182.17
याजेन पुत्रकामीयं हुत्वा चोत्पादिताविमौ ।
धृष्टद्युम्नश्च कृष्णा च मम तुष्टिकरावुभौ ॥ १.१८२.१७ ॥
যাজের যজ্ঞে পুত্রকামনায় আহুতি দিয়ে এই দুজন জন্মেছে — ধৃষ্টদ্যুম্ন ও কৃষ্ণা; উভয়েই আমার আনন্দদাতা।
1.182.18
किं करिष्यामि ते नष्टाः पाण्डवाः पृथया सह ।
इत्येवमुक्त्वा पाञ्चालः शुशोच परमातुरः ॥ १.१८२.१८ ॥
"পৃথার সঙ্গে পাণ্ডবেরা নষ্ট হয়ে গেছে, এখন আমি কী করব?" এই কথা বলে অত্যন্ত ব্যাকুল পাঞ্চাল-রাজ শোক করতে লাগলেন।
1.182.19
दृष्ट्वा शोचन्तमत्यर्थं पाञ्चालमिदमब्रवीत् ।
पुरोधाः सत्वसंपन्नः सम्यग्विद्याविशेषवित् ॥ १.१८२.१९ ॥
অত্যন্ত শোকাতুর পাঞ্চাল রাজাকে দেখে, ধৈর্যসম্পন্ন ও বিদ্যাবিশেষজ্ঞ পুরোহিত এই কথা বললেন।
1.182.20
वृद्धानुशासने सक्ताः पाण्डवा धर्मचारिणः ।
तादृशा न विनश्यन्ति नैव यान्ति पराभवम् ॥ १.१८२.२० ॥
বয়োজ্যেষ্ঠদের উপদেশে নিবিষ্ট, ধর্মাচারী পাণ্ডবরা এমন মানুষেরা বিনষ্ট হন না, পরাজয়ও বরণ করেন না।
1.182.21
मया दृष्टमिदं सत्यं शृणु त्वं मनुजाधिप ।
ब्राह्मणैः कथितं सत्यं वेदेषु च मया श्रुतम् ॥ १.१८२.२१ ॥
হে মনুষ্যাধিপ, আমি এই সত্য দেখেছি; তুমি শোনো। ব্রাহ্মণেরা যে সত্য বলেছেন এবং বেদে আমি যা শুনেছি, তাও এটাই।
1.182.22
बृहस्पतिमतेनाथ पौलोम्या च पुरा श्रुतम् ।
नष्ट हन्द्रो बिसग्रन्थ्यामुपश्रुत्या हि दर्शितः ॥ १.१८२.२२ ॥
বৃহস্পতির মতে এবং পূর্বে পৌলোমীর কাছেও শোনা গেছে: ইন্দ্র হারিয়ে গিয়েছিলেন; পদ্মনালের গ্রন্থিতে লুকিয়ে আছেন বলে শুনে তিনি প্রকাশিত হয়েছিলেন।
1.182.23
उपश्रुतिर्महाराज पाण्डवार्थे मया श्रुता ।
यत्रकुत्रापि जीवन्ति पाण्डवास्ते न संशयः ॥ १.१८२.२३ ॥
হে মহারাজ, পাণ্ডবদের বিষয়ে আমি এই পরোক্ষ সংবাদ শুনেছি: পাণ্ডবেরা যেখানেই থাকুন, তারা জীবিত আছেন, এতে সন্দেহ নেই।
1.182.24
मया दृष्टानि लिङ्गानि इहैवैष्यन्ति पाण्डवाः ।
यन्निमित्तमिहायान्ति तच्छृणुष्व नराधिप ॥ १.१८२.२४ ॥
আমি এমন চিহ্ন দেখেছি যাতে পাণ্ডবেরা এখানেই আসবেন। হে নরাধিপ, যে কারণে তারা এখানে আসছেন তা শোনো।
1.182.25
स्वयंवरः क्षत्रियाणां कन्यादाने प्रदर्शितः ।
स्वयंवरस्तु नगरे घुष्यतां राजसत्तम ॥ १.१८२.२५ ॥
ক্ষত্রিয়দের মধ্যে কন্যাদানে স্বয়ংবর বিহিত হয়েছে। হে রাজশ্রেষ্ঠ, নগরে স্বয়ংবরের ঘোষণা করা হোক।
1.182.26
यत्र वा निवसन्तस्ते पाण्डवाः पृथया सह ।
दूरस्था वा समीपस्था स्वर्गस्था वाऽपि पाण्डवाः ॥ १.१८२.२६ ॥
পাণ্ডবরা পৃথার সঙ্গে যেখানেই বাস করুন না কেন, দূরে বা কাছে, কিংবা স্বর্গে থাকলেও — পাণ্ডবরা...
1.182.27
श्रुत्वा स्वयंवरं राजन्समेष्यन्ति न संशयः ।
तस्मात्स्वयंवरो राजन्घुष्यतां मा चिरं कृथाः ॥ १.१८२.२७ ॥
হে রাজা, স্বয়ংবরের কথা শুনে তারা আসবেই, সন্দেহ নেই। অতএব হে রাজা, স্বয়ংবরের ঘোষণা করুন, বিলম্ব করবেন না।
1.182.28
श्रुत्वा पुरोहितेनोक्तं पाञ्चालः प्रीतिमांस्तदा ।
घोषयामास नगरे द्रौपद्यास्तु स्वयंवरम् ॥ १.१८२.२८ ॥
পুরোহিতের কথা শুনে পাঞ্চাল রাজা প্রীত হলেন এবং তখন নগরে দ্রৌপদীর স্বয়ংবর ঘোষণা করালেন।
1.182.29
पुष्यमासे तु रोहिण्यां शुक्लपक्षे शुभे तिथौ ।
दिवसैः पञ्चसप्तत्या भविष्यति न संशयः ॥ १.१८२.२९ ॥
পুষ্যমাসে, রোহিণী নক্ষত্রে, শুক্লপক্ষের শুভ তিথিতে — পঁচাত্তর দিনের মধ্যে তা হবে, সন্দেহ নেই।
1.182.30
देवगन्धर्वयक्षाश्च ऋषयश्च तपोधनाः ।
स्वयंवरं द्रष्टुकामा गच्छन्त्येव न संशयः ॥ १.१८२.३० ॥
দেবতা, গন্ধর্ব, যক্ষ এবং তপস্যাধন ঋষিরা স্বয়ংবর দেখার ইচ্ছায় অবশ্যই যাবেন, সন্দেহ নেই।
1.182.31
तव पुत्रा महात्मानो दर्शनीयो विशेषतः ।
यदृच्छया सा पाञ्चाली गच्छेद्वान्यतमं पतिम् ॥ १.१८२.३१ ॥
আপনার পুত্রেরা মহাত্মা, বিশেষভাবে দর্শনীয়; পাঞ্চাল রাজকন্যা দৈবক্রমে তাঁদের মধ্যে কাউকে পতিরূপে বরণ করতে পারেন।
1.182.32
को हि जानाति लोकेषु प्रजापतिमतं शुभण् ।
तस्मात्सपुत्रा गच्छेथा यदि ब्राह्मणि रोचते ॥ १.१८२.३२ ॥
লোকসমূহে প্রজাপতির শুভ সংকল্প কে জানে? অতএব, হে ব্রাহ্মণী, যদি আপনার ইচ্ছা হয় তবে পুত্রদের সঙ্গে যান।
1.182.33
नित्यकालं सुभिक्षास्ते पाञ्चालास्तु तपोधने ।
यज्ञसेनस्तु राजा स ब्रह्मण्यः सत्यसङ्गरः ॥ १.१८२.३३ ॥
হে তপোধন, পাঞ্চালরা সর্বদা প্রচুর খাদ্যে সমৃদ্ধ; আর রাজা যজ্ঞসেন ব্রাহ্মণভক্ত ও সত্যপ্রতিজ্ঞ।
1.182.34
ब्रह्मण्या नागराः सर्वे ब्राह्मणाश्चातिथिप्रियाः ।
नित्यकालं प्रदास्यन्ति आमन्त्रणमयाचितम् ॥ १.१८२.३४ ॥
নগরবাসী সকলেই ব্রাহ্মণভক্ত ও অতিথিপ্রিয়; তাঁরা সর্বদা না চাইতেই আমন্ত্রণ ও দান দেবেন।
1.182.35
अहं च तत्र गच्छामि ममैभिः सह शिष्यकैः ।
एकसार्थाः प्रयाताः स्मो ब्राह्मण्या यदि रोचते ॥ १.१८२.३५ ॥
আমিও আমার এই শিষ্যদের সঙ্গে সেখানে যাব; হে ব্রাহ্মণী, আপনার ইচ্ছা হলে আমরা একই যাত্রীদলে যাত্রা করেছি।