महाभारत · अध्याय 1.182
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.182.1
श्रुत्वा जतुगृहे वृत्तं ब्राह्मणाः संशितव्रताः ।
पाञ्चालराजं द्रुपदमिदं वचनमब्रुवन् ॥ १.१८२.१ ॥
जतुगृहातील वृत्तान्त ऐकून कठोरव्रती ब्राह्मणांनी पांचालराज द्रुपदाला हे वचन सांगितले.
1.182.2
धार्तराष्ट्राः सहामात्या मन्त्रयित्वा परस्परम् ।
पाण्डवानां विनाशाय मतिं चक्रुः सुदुष्कराम् ॥ १.१८२.२ ॥
अमात्यांसह परस्पर विचारविनिमय करून धृतराष्ट्राच्या पुत्रांनी पांडवांच्या विनाशासाठी अत्यंत कठीण योजना आखली.
1.182.3
दुर्योधनेन प्रहितः पुरोचन इति श्रुतः ।
वारणावतमासाद्य कृत्वा जतुगृहं महत् ॥ १.१८२.३ ॥
दुर्योधनाने पाठवलेला, पुरोचन नावाने ओळखला जाणारा तो वारणावतात पोहोचून तेथे एक मोठे जतुगृह बांधला.
1.182.4
तस्मिन्गृहे सुविस्रब्धान्पाण्डवान्पृथया सह ।
अर्धरात्रे महाराज दग्धवानतिदुर्मतिः ॥ १.१८२.४ ॥
हे महाराजा, अतिदुर्बुद्ध त्याने त्या गृहात पूर्ण विश्वासाने झोपलेल्या पांडवांना पृथेसह मध्यरात्री जाळले.
1.182.5
तेनाग्निना स्वयं चापि दग्धः क्षुद्रो नृशंसवत् ।
एतच्छ्रुत्वा सुसंहृष्टो धृतराष्ट्रः सबान्धवः ॥ १.१८२.५ ॥
त्याच अग्नीत तो क्षुद्र स्वतःही जळला, जणू क्रूरतेचे फळ. हे ऐकून बांधवांसह धृतराष्ट्र अत्यंत हर्षित झाला.
1.182.6
अल्पशोकः प्रहृष्टात्मा शशास विदुरं तदा ।
पाण्डवानां महाप्राज्ञ कुरु पिण्डोदकक्रियाम् ॥ १.१८२.६ ॥
थोड्या शोकाने, प्रसन्न मनाने धृतराष्ट्राने तेव्हा विदुराला सांगितले, हे महाप्राज्ञा, पांडवांसाठी पिंडोदक क्रिया कर.
1.182.7
अहो विधिवशादेव गतास्ते यमसादनम् ।
इत्युक्त्वा प्रारदत्तत्र धृतराष्ट्रः सबान्धवः ॥ १.१८२.७ ॥
अरे! दैववशात्च ते यमसदनाला गेले. असे म्हणून बांधवांसह धृतराष्ट्र तेथे रडू लागला.
1.182.8
श्रुत्वा भीष्मेण विदुरः कृतवानौर्ध्वदेहिकम् ।
पाण्डवानां विनाशाय कृतं कर्म दुरात्मना ॥ १.१८२.८ ॥
भीष्मांकडून ऐकून विदुराने पांडवांचे और्ध्वदैहिक कर्म केले. पांडवांच्या विनाशासाठी दुरात्म्याने हे कर्म केले होते.
1.182.9
एतत्कार्यस्य कर्ता तु न दृष्टो न श्रुतः पुरा ।
एतद्वृत्तं महाभाग पाण्डवान्प्रति नः श्रुतम् ॥ १.१८२.९ ॥
या कृत्याचा कर्ता पूर्वी कोणी पाहिला नव्हता, ऐकलाही नव्हता. हे महाभागा, पांडवांविषयी हा वृत्तांत आम्ही ऐकला आहे.
1.182.10
श्रुत्वा तु वचनं तेषां यज्ञसेनो महामतिः ।
यथा तज्जनकः शोचेदौरसस्य विनाशे ॥ १.१८२.१० ॥
त्यांचे बोल ऐकून महामती यज्ञसेन (द्रुपद) स्वतःच्या औरस पुत्राच्या विनाशाने पिता शोक करतो तसा शोक करू लागला.
1.182.11
तथाऽतप्यत वै राजा पाण्डवानां विनाशने ।
समाहूय प्रकृतयः सहिताः सर्वनागरैः ॥ १.१८२.११ ॥
अशा प्रकारे राजा पांडवांच्या विनाशाने अत्यंत संतप्त झाला. त्याने मंत्री आणि सर्व नागरिकांना एकत्र बोलावले.
1.182.12
कारुण्यादेव पाञ्चालः प्रोवाचेदं वचस्तदा ।
अहो रूपमहो धैर्यमहो वीर्यमहो बलम् ॥ १.१८२.१२ ॥
करुणेनेच पांचाल राजा तेव्हा म्हणाला — "अहो रूप! अहो धैर्य! अहो वीर्य! अहो बल!"
1.182.13
चिन्तयामि दिवारात्रमर्जुनं प्रति बान्धवाः ।
भ्रातृभिः सहितो मात्रा सोऽदह्यत हुताशने ॥ १.१८२.१३ ॥
मी रात्रंदिवस अर्जुनाचा आणि माझ्या बांधवांचा विचार करतो. भाऊ आणि मातेसह ते अग्नीत जळून गेले.
1.182.14
किमाश्चर्यमितो लोके कालो हि दुरतिक्रमः ।
मिथ्याप्रतिज्ञो लोकेषु किं करिष्यामि सांप्रतं ॥ १.१८२.१४ ॥
या जगात यापेक्षा आश्चर्य काय? काळ खरोखर अतिक्रमण करता येत नाही. आता मी काय करू?
1.182.15
अन्तर्गतेन दुःखेन दह्यमानो दिवानिशम् ।
याजोपयाजौ सत्कृत्य याचितौ तौ मयाऽनघौ ॥ १.१८२.१५ ॥
अंतरातील दुःखाने रात्रंदिवस जळत असताना मी निष्पाप याज आणि उपयाज यांचा सत्कार करून त्यांना विनंती केली.
1.182.16
भारद्वाजस्य हन्तारं देवीं चाप्यर्जुनस्य वै ।
लोकस्तद्वेद यच्चापि तथा याजेन मे श्रुतम् ॥ १.१८२.१६ ॥
भारद्वाजाचा (द्रोणाचा) वध करणाऱ्याला आणि अर्जुनासाठी असलेल्या देवीला जग जाणते. याजांनी मला जे सांगितले तेही मी ऐकले.
1.182.17
याजेन पुत्रकामीयं हुत्वा चोत्पादिताविमौ ।
धृष्टद्युम्नश्च कृष्णा च मम तुष्टिकरावुभौ ॥ १.१८२.१७ ॥
याजाच्या यज्ञाने पुत्रकामनेने आहुती देऊन हे दोघे जन्मले — धृष्टद्युम्न आणि कृष्णा; दोघेही माझा आनंद वाढवणारे आहेत.
1.182.18
किं करिष्यामि ते नष्टाः पाण्डवाः पृथया सह ।
इत्येवमुक्त्वा पाञ्चालः शुशोच परमातुरः ॥ १.१८२.१८ ॥
"पृथेसह पांडव नष्ट झाले, आता मी काय करू?" असे बोलून अत्यंत व्याकूळ झालेला पांचाल राजा शोक करू लागला.
1.182.19
दृष्ट्वा शोचन्तमत्यर्थं पाञ्चालमिदमब्रवीत् ।
पुरोधाः सत्वसंपन्नः सम्यग्विद्याविशेषवित् ॥ १.१८२.१९ ॥
अत्यंत शोक करणाऱ्या पांचाल राजाला पाहून, धैर्यसंपन्न आणि विद्याविशेषज्ञ पुरोहित असे म्हणाले.
1.182.20
वृद्धानुशासने सक्ताः पाण्डवा धर्मचारिणः ।
तादृशा न विनश्यन्ति नैव यान्ति पराभवम् ॥ १.१८२.२० ॥
वडिलधाऱ्यांच्या उपदेशात रमलेले, धर्माचरण करणारे पांडव, असे लोक नष्ट होत नाहीत आणि पराभवालाही प्राप्त होत नाहीत.
1.182.21
मया दृष्टमिदं सत्यं शृणु त्वं मनुजाधिप ।
ब्राह्मणैः कथितं सत्यं वेदेषु च मया श्रुतम् ॥ १.१८२.२१ ॥
हे मनुजाधिपा, मी हे सत्य पाहिले आहे; तू ऐक. ब्राह्मणांनी सांगितलेले सत्य आणि वेदांत मी ऐकलेले सत्यही हेच आहे.
1.182.22
बृहस्पतिमतेनाथ पौलोम्या च पुरा श्रुतम् ।
नष्ट हन्द्रो बिसग्रन्थ्यामुपश्रुत्या हि दर्शितः ॥ १.१८२.२२ ॥
बृहस्पतीच्या मताप्रमाणे आणि पूर्वी पौलोमीकडूनही ऐकले आहे: इंद्र हरवला होता; कमळाच्या देठाच्या गाठीत लपल्याचे ऐकूनच तो प्रकट झाला.
1.182.23
उपश्रुतिर्महाराज पाण्डवार्थे मया श्रुता ।
यत्रकुत्रापि जीवन्ति पाण्डवास्ते न संशयः ॥ १.१८२.२३ ॥
हे महाराजा, पांडवांबद्दल मी ही अप्रत्यक्ष वार्ता ऐकली आहे: पांडव जिथे कुठे असतील तिथे जिवंत आहेत, यात संशय नाही.
1.182.24
मया दृष्टानि लिङ्गानि इहैवैष्यन्ति पाण्डवाः ।
यन्निमित्तमिहायान्ति तच्छृणुष्व नराधिप ॥ १.१८२.२४ ॥
पांडव इथेच येतील अशी चिन्हे मी पाहिली आहेत. हे नराधिपा, ते ज्या कारणासाठी इथे येत आहेत ते ऐक.
1.182.25
स्वयंवरः क्षत्रियाणां कन्यादाने प्रदर्शितः ।
स्वयंवरस्तु नगरे घुष्यतां राजसत्तम ॥ १.१८२.२५ ॥
क्षत्रियांमध्ये कन्यादानात स्वयंवराचे विधान सांगितले आहे. हे राजश्रेष्ठा, नगरात स्वयंवराची घोषणा करावी.
1.182.26
यत्र वा निवसन्तस्ते पाण्डवाः पृथया सह ।
दूरस्था वा समीपस्था स्वर्गस्था वाऽपि पाण्डवाः ॥ १.१८२.२६ ॥
पांडव पृथेसह जिथे राहत असोत, दूर असोत वा जवळ, किंवा स्वर्गात असोत — पांडव...
1.182.27
श्रुत्वा स्वयंवरं राजन्समेष्यन्ति न संशयः ।
तस्मात्स्वयंवरो राजन्घुष्यतां मा चिरं कृथाः ॥ १.१८२.२७ ॥
हे राजा, स्वयंवर ऐकून ते नक्कीच येतील, यात शंका नाही. म्हणून हे राजा, स्वयंवराची घोषणा करा, विलंब करू नका.
1.182.28
श्रुत्वा पुरोहितेनोक्तं पाञ्चालः प्रीतिमांस्तदा ।
घोषयामास नगरे द्रौपद्यास्तु स्वयंवरम् ॥ १.१८२.२८ ॥
पुरोहिताचे बोलणे ऐकून पांचाल राजा संतुष्ट झाला आणि त्याने नगरात द्रौपदीच्या स्वयंवराची घोषणा केली.
1.182.29
पुष्यमासे तु रोहिण्यां शुक्लपक्षे शुभे तिथौ ।
दिवसैः पञ्चसप्तत्या भविष्यति न संशयः ॥ १.१८२.२९ ॥
पुष्य मासात, रोहिणी नक्षत्रात, शुक्ल पक्षातील शुभ तिथीला — पंचाहत्तर दिवसांत ते होईल, यात शंका नाही.
1.182.30
देवगन्धर्वयक्षाश्च ऋषयश्च तपोधनाः ।
स्वयंवरं द्रष्टुकामा गच्छन्त्येव न संशयः ॥ १.१८२.३० ॥
देव, गंधर्व, यक्ष आणि तपोधन ऋषी स्वयंवर पाहण्याच्या इच्छेने नक्कीच जातील, यात शंका नाही.
1.182.31
तव पुत्रा महात्मानो दर्शनीयो विशेषतः ।
यदृच्छया सा पाञ्चाली गच्छेद्वान्यतमं पतिम् ॥ १.१८२.३१ ॥
तुमचे पुत्र महात्मे आहेत, विशेषतः पाहण्यासारखे आहेत; पांचाल राजकन्या योगायोगाने त्यांपैकी कोणालाही पती म्हणून निवडू शकते.
1.182.32
को हि जानाति लोकेषु प्रजापतिमतं शुभण् ।
तस्मात्सपुत्रा गच्छेथा यदि ब्राह्मणि रोचते ॥ १.१८२.३२ ॥
जगात प्रजापतीचा शुभ संकल्प कोणाला ठाऊक आहे? म्हणून, हे ब्राह्मणी, तुम्हाला पटत असेल तर पुत्रांसह जा.
1.182.33
नित्यकालं सुभिक्षास्ते पाञ्चालास्तु तपोधने ।
यज्ञसेनस्तु राजा स ब्रह्मण्यः सत्यसङ्गरः ॥ १.१८२.३३ ॥
हे तपोधन, पांचाल नेहमी अन्नसमृद्ध असतात; आणि राजा यज्ञसेन ब्राह्मणभक्त व सत्यप्रतिज्ञ आहे.
1.182.34
ब्रह्मण्या नागराः सर्वे ब्राह्मणाश्चातिथिप्रियाः ।
नित्यकालं प्रदास्यन्ति आमन्त्रणमयाचितम् ॥ १.१८२.३४ ॥
नगरातील सर्व रहिवासी ब्राह्मणभक्त व अतिथिप्रिय आहेत; ते नेहमी न मागता निमंत्रण व दान देतील.
1.182.35
अहं च तत्र गच्छामि ममैभिः सह शिष्यकैः ।
एकसार्थाः प्रयाताः स्मो ब्राह्मण्या यदि रोचते ॥ १.१८२.३५ ॥
मीही माझ्या या शिष्यांसह तिथे जाईन; हे ब्राह्मणी, तुम्हाला पटत असेल तर आपण एकाच काफिल्यात प्रवास करू.