મહાભારત · અધ્યાય 1.186
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.186.1
ते प्रतस्थुः पुरस्कृत्य मातरं पुरुषर्षभाः ।
समैरुदङ्मुकैर्मार्गैर्यथोद्दिष्टं च भारत ॥ १.१८६.१ ॥
હે ભારત, તે પુરુષશ્રેષ્ઠો માતાને આગળ રાખી, નિર્દિષ્ટ ઉત્તરાભિમુખ સમતલ માર્ગે ચાલ્યા.
1.186.2
अहोरात्रेणाभ्यगच्छन्पाञ्चालनगरं प्रति ।
अभ्याजग्मुर्लोकनदीं गङ्गां भागीरथीं प्रति ॥ १.१८६.२ ॥
એક દિવસ-રાતમાં તેઓ પાંચાલ નગર તરફ પહોંચ્યા; લોકનદી ગંગા, ભાગીરથી તરફ આવ્યા.
1.186.3
चन्द्रास्तमयवेलायामर्धरात्रसमागमे ।
वारि चैवानुमज्जन्तस्तीर्थं सोमाश्रयायणम्। ॥ १.१८६.३ ॥
ચંદ્ર આથમવાના સમયે, મધ્યરાત્રિના સંગમે, પાણીમાં સ્નાન કરતાં સોમાશ્રયાયણ તીર્થે પહોંચ્યા.
1.186.4
आसेदुः पुरुषव्याघ्रा गङ्गायां पाण्डुनन्दनाः ।
उल्मुकं तु समुद्यम्य तेषामग्रे धनञ्जयः। ॥ १.१८६.४ ॥
પુરુષવ્યાઘ્ર પાંડુપુત્રો ગંગાએ પહોંચ્યા; ધનંજયે તેમની આગળ મશાલ ઊંચકી.
1.186.5
प्रकाशार्थं ययौ तत्र रक्षार्थं च महारथः ।
तत्र गङ्गाजले रम्ये विविक्ते क्रीडयन् स्त्रियः। ॥ १.१८६.५ ॥
પ્રકાશ માટે અને રક્ષણ માટે તે મહારથી ત્યાં ગયો; ત્યાં ગંગાના રમણીય, એકાંત જળમાં સ્ત્રીઓ ક્રીડા કરી રહી હતી.
1.186.6
शब्दं तेषां स शुश्राव नदीं समुपसर्पताम् ।
तेन शब्देन चाविष्टश्चुक्रोध बलवद्बली ॥ १.१८६.६ ॥
નદી તરફ આવતા તેમનો અવાજ તેણે સાંભળ્યો; એ અવાજથી આવિષ્ટ થયેલો બળવાન અત્યંત ક્રોધે ભરાયો.
1.186.7
स दृष्ट्वा पाण्डवांस्तत्र सह मात्रा परन्तपान् ।
विष्फारयन्धनुर्घोरमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.१८६.७ ॥
ત્યાં માતા સાથે રહેલા શત્રુતાપક પાંડવોને જોઈને, ભયંકર ધનુષ્ય ખેંચીને તેણે આ વચનો કહ્યા.
1.186.8
सन्ध्या संरज्यते घोरा पूर्वरात्रागमेषु या ।
अशीतिभिर्लवैर्हीनं तन्मुहूर्तं प्रचक्षते ॥ १.१८६.८ ॥
પૂર્વ રાત્રિના આગમનમાં જે ભયંકર સંધ્યા લાલ થાય છે, એંસી લવ ઓછી એવી તે ક્ષણને મુહૂર્ત કહે છે.
1.186.9
विहितं कामचाराणां यक्षगन्धर्वरक्षसाम् ।
शेषमन्यन्मनुष्याणां कर्मचारेषु वै स्मृतम् ॥ १.१८६.९ ॥
ઇચ્છા પ્રમાણે વિચરતા યક્ષ, ગંધર્વ અને રાક્ષસો માટે વિહિત; બાકીનો સમય મનુષ્યોના કર્માચરણ માટે સ્મરાયો છે.
1.186.10
लोभात्प्रचारं चरतस्तासु वेलासु वै नरान् ।
उपक्रान्ता निगृह्णीमो राक्षसैः सह बालिशान् ॥ १.१८६.१० ॥
લોભથી તે વેળાઓમાં વિચરતા માણસો પાસે આવીને, રાક્ષસો સાથે મળીને અમે મૂર્ખ લોકોને પકડીએ છીએ.
1.186.11
अतो रात्रौ प्राप्नुवतो जलं ब्रह्मविदो जनाः ।
गर्हयन्ति नरान्सर्वान्बलस्थान्नृपतीनपि ॥ १.१८६.११ ॥
તેથી રાત્રે પાણી મેળવતા માણસોની, બ્રહ્મજ્ઞાનીઓ નિંદા કરે છે; સર્વ માણસોની, અને બળવાન રાજાઓની પણ.
1.186.12
आराच्च तिष्ठतास्माकं समीपं नोपसर्पत ।
कस्मान्मां नाभिजानीत प्राप्तं भागीरथीजलम् ॥ १.१८६.१२ ॥
દૂર ઊભા રહો, અમારી પાસે ન આવો. ભાગીરથીનું જળ પ્રાપ્ત કરેલા મને તમે કેમ ઓળખતા નથી?
1.186.13
अङ्गारपर्णं गन्धर्वं वित्त मां स्वबलाश्रयम् ।
अहं हि मानी चेर्ष्युश्च कुबेरस्य प्रियः सखा ॥ १.१८६.१३ ॥
મને અંગારપર્ણ નામનો ગંધર્વ જાણો; હું મારા પોતાના બળ પર આધાર રાખું છું. હું અભિમાની અને ઈર્ષ્યાળુ છું, અને કુબેરનો પ્રિય મિત્ર છું.
1.186.14
अङ्गारपर्णमित्येवं ख्यातं चेदं वनं मम ।
अनुगङ्गं चरन्कामांश्चित्रं यत्र रमाम्यहम् ॥ १.१८६.१४ ॥
આ વન મારા નામથી 'અંગારપર્ણ' તરીકે ઓળખાય છે. ગંગાના કિનારે ઇચ્છા મુજબ વિચરતાં, જ્યાં બધું અદ્ભુત છે ત્યાં હું આનંદ માણું છું.
1.186.15
न कौणपाः शृङ्गिणो वा न देवा न च मानुषाः ।
कुबेरस्य यथोष्णीषं किं मां समुपसर्पथ ॥ १.१८६.१५ ॥
કૌણપ, શૃંગી, દેવ કે મનુષ્ય નથી — કુબેરના ઉષ્ણીષ સમાન મારી પાસે તમે કેમ આવો છો?
1.186.16
समुद्रे हिमवत्पार्श्वे नद्यामस्यां च दुर्मते ।
रात्रावहनि सन्ध्यायां कस्य क्लृप्तः परिग्रहः ॥ १.१८६.१६ ॥
સમુદ્ર પર, હિમાલયની બાજુએ, આ નદી પર, હે દુર્મતિ, રાત્રે, દિવસે કે સંધ્યાએ — આ કોનો અધિકાર નક્કી થયો છે?
1.186.17
भुक्तो वाऽप्यथ वाऽभुक्तो रात्रावहनि खेचर ।
न कालनियमो ह्यस्ति गङ्गां प्राप्य सरिद्वरां ॥ १.१८६.१७ ॥
જમેલો હોય કે ન જમેલો, રાત્રે હોય કે દિવસે — હે ખેચર, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગંગાને પામ્યા પછી કાળનો કોઈ નિયમ નથી.
1.186.18
वयं च शक्तिसम्पन्ना अकाले त्वामधृष्णुम ।
अशक्ता हि रणे क्रूर युष्मानर्चन्ति मानवाः ॥ १.१८६.१८ ॥
અમે શક્તિસંપન્ન છીએ; હે ક્રૂર, અકાળે પણ તારો સામનો કરીએ છીએ. કારણ કે યુદ્ધમાં જે અશક્ત છે તે જ માણસો તારી પૂજા કરે છે.
1.186.19
पुरा हिमवतश्चैषा हेमशृङ्गाद्विनिःसृता ।
गङ्गा गत्वा समुद्राम्भः सप्तधा समपद्यत ॥ १.१८६.१९ ॥
પૂર્વે હિમાલયના સુવર્ણશિખરમાંથી આ ગંગા નીકળી હતી. જઈને સમુદ્રના જળમાં તે સાત ધારાઓમાં વહેંચાઈ ગઈ.
1.186.20
गङ्गां च यमुनां चैव प्लक्षजातां सरस्वतीम् ।
रथस्थां सरयूं चैव गोमतीं गण्डकीं तथा ॥ १.१८६.२० ॥
ગંગા અને યમુના, પ્લક્ષ વૃક્ષમાંથી જન્મેલી સરસ્વતી, રથમાં વહેતી સરયૂ, ગોમતી અને ગંડકી પણ.
1.186.21
अपर्युषितपापास्ते नदीः सप्त पिबन्ति ये ।
इयं भूत्वा चैकवप्रा शुचिराकाशगा पुनः ॥ १.१८६.२१ ॥
જેમનાં પાપ ટકતાં નથી, તેઓ આ સાત નદીઓનું જળ પીએ છે; આ એકમાત્ર કિનારાવાળી બનીને પવિત્ર થઈ ફરી આકાશમાં જાય છે.
1.186.22
देवेषु गङ्गा गन्धर्व प्राप्नोत्यलकनन्दताम् ।
तथा पितॄन्वैतरणी दुस्तरा पापकर्मभिः।
गङ्गा भवति वै प्राप्य कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १.१८६.२२ ॥
હે ગંધર્વ, દેવોમાં ગંગા અલકનંદા નામ પામે છે; તેવી જ રીતે પિતૃઓ માટે પાપીઓને દુસ્તર વૈતરણી છે. ગંગા જ તે બને છે, એમ કૃષ્ણદ્વૈપાયને કહ્યું.
1.186.23
असम्बाधा देवनदी स्वर्गसंपादनी शुभा ।
कथमिच्छसि तां रोद्धुं नैष धर्मः सनातनः ॥ १.१८६.२३ ॥
અવરોધ વિનાની, દેવનદી, સ્વર્ગ આપનારી, શુભ એવી તેને તું કેમ રોકવા ઇચ્છે છે? આ સનાતન ધર્મ નથી.
1.186.24
अनिवार्यमसम्बाधं तव वाचा कथं वयम् ।
न स्पृशेम यथाकामं पुण्यं भागीरथीजलम् ॥ १.१८६.२४ ॥
તારા વચનથી આ અનિવાર્ય અને અવરોધ વિનાનું છે, તો અમે ઇચ્છા મુજબ ભાગીરથીનું પવિત્ર જળ કેવી રીતે સ્પર્શ ન કરીએ?
1.186.25
अङ्गारपर्णस्तच्छ्रुत्वा क्रुद्ध आनाम्य कार्मुकम् ।
मुमोच बाणान्निशितानहीनाशीविषानिव ॥ १.१८६.२५ ॥
અંગારપર્ણે એ સાંભળીને ક્રોધે ભરાઈ ધનુષ્ય વાળ્યું અને ઝેરી સાપ જેવા તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા.
1.186.26
उल्मुकं भ्रामयंस्तूर्णं पाण्डवश्चर्म चोत्तरम् ।
व्यपोहत शरांस्तस्य सर्वानेव धनञ्जयः ॥ १.१८६.२६ ॥
પાંડવ ધનંજયે ઝડપથી સળગતી મશાલ ફેરવી, ઉપર ઢાલ ઊંચી કરી અને તેના બધા બાણ રોકી દીધા.
1.186.27
बिभीषिका वै गन्धर्व नास्त्रज्ञेषु प्रयुज्यते ।
अस्त्रज्ञेषु प्रयुक्तेयं फेनवत्प्रविलीयते ॥ १.१८६.२७ ॥
હે ગંધર્વ, ભય પમાડતું આ અસ્ત્ર અસ્ત્રજ્ઞો પર વપરાતું નથી; અસ્ત્રજ્ઞો પર પ્રયોજાય તો તે ફીણની જેમ ઓગળી જાય છે.
1.186.28
मानुषानति गन्धर्वान्सर्वान् गन्धर्व लक्षये ।
तस्मादस्त्रेण दिव्येन योत्स्येऽहं न तु मायया ॥ १.१८६.२८ ॥
હે ગંધર્વ, હું બધા ગંધર્વોને મનુષ્યોથી ઉપર જોઉં છું; તેથી હું દિવ્ય અસ્ત્રથી યુદ્ધ કરીશ, માયાથી નહીં.
1.186.29
पुराऽस्त्रमिमाग्नेयं प्रादात्किल बृहस्पतिः ।
भरद्वाजाय गन्धर्व गुरुर्मान्यः शतक्रतोः ॥ १.१८६.२९ ॥
હે ગંધર્વ, પૂર્વે બૃહસ્પતિએ આ આગ્નેય અસ્ત્ર ભરદ્વાજને આપ્યું હતું; તેઓ શતક્રતુ (ઇન્દ્ર)ના માન્ય ગુરુ હતા.
1.186.30
भरद्वजादग्निवेश्य अग्निवेश्याद्गुरुर्मम ।
साध्विदं मह्यमददद्द्रोणो ब्राह्मणसत्तमः ॥ १.१८६.३० ॥
ભરદ્વાજથી અગ્નિવેશ્યને, અગ્નિવેશ્યથી મારા ગુરુને આ મળ્યું; એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ દ્રોણે તે મને આપ્યું.
1.186.31
इत्युक्त्वा पाण्डवः क्रुद्धो गन्धर्वाय मुमोच ह ।
प्रदीप्तमस्त्रमाग्नेयं ददाहास्य रथं तु तत् ॥ १.१८६.३१ ॥
આમ કહીને ક્રોધિત પાંડવે ગંધર્વ પર પ્રજ્વલિત આગ્નેય અસ્ત્ર છોડ્યું, અને તેણે તેનો રથ બાળી નાખ્યો.
1.186.32
विरथं विप्लुतं तं तु स गन्धऱ्वं महाबलः ।
अस्त्रतेजःप्रमूढं च प्रपतन्तमवाङ्मुखम् ॥ १.१८६.३२ ॥
રથ વિનાનો, વિહ્વળ, અસ્ત્રના તેજથી મૂર્છિત થયેલો તે મહાબલી ગંધર્વ મોં નીચે કરીને પડી રહ્યો હતો.
1.186.33
शिरोरुहेषु जग्राह माल्यवत्सु धनञ्जयः ।
भ्रातॄन्प्रति चकर्षाथ सोऽस्त्रपातादचेतसम् ॥ १.१८६.३३ ॥
ધનંજયે માળાથી શણગારેલા તેના માથાના વાળ પકડ્યા અને તેને ભાઈઓ તરફ ખેંચ્યો; અસ્ત્રના પ્રહારથી તે બેભાન હતો.
1.186.34
युधिष्ठिरं तस्य भार्या प्रपेदे शरणार्थिनी ।
नाम्ना कुम्भीनसी नाम पतित्राणमभीप्सती ॥ १.१८६.३४ ॥
તેની પત્ની, કુંભીનસી નામની, શરણ માગતી યુધિષ્ઠિર પાસે આવી; પતિના રક્ષણની ઇચ્છા રાખતી.
1.186.35
त्रायस्व मां महाभाग पतिं चेमं विमुञ्च मे ।
गन्धर्वी शरणं प्राप्ता नाम्ना कुम्भीनसी प्रभो ॥ १.१८६.३५ ॥
હે મહાભાગ, મારું રક્ષણ કરો અને મારા આ પતિને મુક્ત કરો. હે પ્રભુ, ગંધર્વી કુંભીનસી નામે હું શરણે આવી છું.
1.186.36
युद्धे जितं यशोहीनं स्त्रीनाथमपराक्रमम् ।
को निहन्याद्रिपुं तात मुञ्चेमं रिपुसूदन ॥ १.१८६.३६ ॥
યુદ્ધમાં પરાજિત, યશ વિનાના, સ્ત્રીના સ્વામી, પરાક્રમહીન શત્રુને કોણ મારે? હે તાત, હે શત્રુસૂદન, આને મુક્ત કરો.
1.186.37
जीवितं प्रतिपद्यस्व गच्छ गन्धर्व मा शुचः ।
प्रदिशत्यभयं तेऽद्य कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ १.१८६.३७ ॥
જીવન પાછું મેળવ, હે ગંધર્વ, જા, શોક ન કર. આજે કુરુરાજ યુધિષ્ઠિર તને અભય આપે છે.
1.186.38
जितोऽहं पूर्वकं नाम मुञ्चाम्यङ्गारपर्णताम् ।
यशोहीनं न च श्लाघ्यं स्वं नाम जनसंसदि ॥ १.१८६.३८ ॥
હું પરાજિત થયો છું. મારું પૂર્વનું નામ અંગારપર્ણ હું છોડું છું; જનસભામાં યશહીન પોતાનું નામ લેવું પ્રશંસનીય નથી.
1.186.39
साध्विमं लब्धवाँल्लाभं योऽहं दिव्यास्त्रधारिणम् ।
गान्धर्व्या माययेच्छामि संयोजयितुमर्जुनम् ॥ १.१८६.३९ ॥
સારું થયું, આ લાભ મને મળ્યો—દિવ્યાસ્ત્રધારી અર્જુનને ગાંધર્વી માયાથી મારી સાથે જોડવાની ઇચ્છા રાખું છું.
1.186.40
अस्त्राग्निना विचित्रोऽयं दग्धो मे रथ उत्तमः ।
सोऽहं चित्ररथो भूत्वा नाम्ना दग्धरथोऽभवं ॥ १.१८६.४० ॥
અસ્ત્રની અગ્નિથી મારો આ અદ્ભુત ઉત્તમ રથ બળી ગયો. ચિત્રરથ હતો તે હું નામથી દગ્ધરથ થયો.
1.186.41
संभृता चैव विद्येयं तपसेह मया पुरा ।
निवेदयिष्ये तामद्य प्राणदाय महात्मने ॥ १.१८६.४१ ॥
આ વિદ્યા પૂર્વે અહીં તપથી મેં સંચિત કરી હતી. આજે પ્રાણ આપનાર મહાત્માને હું તે અર્પણ કરીશ.
1.186.42
संस्तम्भयित्वा तरसा जितं शरणमागतम् ।
यो रिपुं योजयेत्प्राणैः कल्याणं किं न सोऽर्हति ॥ १.१८६.४२ ॥
બળથી રોકીને, પરાજિત થઈને, શરણે આવેલા શત્રુને જે પ્રાણ સાથે જોડે, તે કલ્યાણને લાયક નથી શું?
1.186.43
चाक्षुषी नाम विद्येयं यां सोमाय ददौ मनुः ।
ददौ स विश्वावसवे मम विश्वावसुर्ददौ ॥ १.१८६.४३ ॥
આ ચાક્ષુષી નામની વિદ્યા છે; મનુએ તે સોમને આપી. તેમણે તે વિશ્વાવસુને આપી, અને મારા વિશ્વાવસુએ તે (મને) આપી.
1.186.44
सेयं कापुरुषं प्राप्ता गुरुदत्ता प्रणश्यति ।
आगमोऽस्या मया प्रोक्तो वीर्यं प्रतिनिबोध मे ॥ १.१८६.४४ ॥
આ વિદ્યા ગુરુએ આપેલી હોવા છતાં કાયર પાસે જાય તો નાશ પામે છે. તેને મેળવવાનો ઉપાય મેં કહ્યો છે; હવે મારું પરાક્રમ જાણ.
1.186.45
यच्चक्षुषा द्रष्टुमिच्छेत्रिषु लोकेषु किंचन ।
तत्पश्येद्यादृशं चेच्छेत्तादृशं द्रष्टुमर्हति ॥ १.१८६.४५ ॥
ત્રણે લોકમાં આંખથી જે કંઈ જોવાની ઇચ્છા હોય તે જોઈ શકે છે; જે રીતે જોવાની ઇચ્છા હોય તે રીતે જોવા સમર્થ થાય છે.
1.186.46
एकपादेन षण्मासान्स्थितो विद्यां लभेदिमाम् ।
अनुनेष्याम्यहं विद्यां स्वयं तुभ्यं व्रते कृते ॥ १.१८६.४६ ॥
એક પગે છ મહિના ઊભો રહેનાર આ વિદ્યા મેળવી શકે છે. વ્રત પૂર્ણ થતાં હું પોતે તને આ વિદ્યા શીખવીશ.
1.186.47
विद्यया ह्यनया राजन्वयं नृभ्यो विशेषिताः ।
अविशिष्टाश्च देवानामनुभावप्रदर्शिनः ॥ १.१८६.४७ ॥
હે રાજા! આ વિદ્યાને કારણે જ અમે માણસો કરતાં વિશેષ છીએ, અને દેવોથી ઊતરતા નથી; કારણ કે અમે તેમના જેવો પ્રભાવ દર્શાવીએ છીએ.
1.186.48
गन्धर्वजानामश्वानामहं पुरुषसत्तम ।
भ्रातृभ्यस्तव तुभ्यं च पृथग्दाता शतं शतं ॥ १.१८६.४८ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ! ગંધર્વજાતિના ઘોડાઓમાંથી હું તારા ભાઈઓને અને તને અલગ અલગ સો સો આપીશ.
1.186.49
देवगन्धर्ववाहास्ते दिव्यवर्णा मनोजवाः ।
क्षीणाक्षीणा भवन्त्येते न हीयन्ते च रंहसः ॥ १.१८६.४९ ॥
દેવો અને ગંધર્વોના તે ઘોડા દિવ્ય રંગના અને મન જેવા વેગવાન છે. તેઓ ક્ષીણ થાય તોપણ ક્ષીણ થતા નથી, તેમની ગતિ ઘટતી નથી.
1.186.50
पुरा कृतं महेन्द्रस्य वज्रं वृत्रनिबर्हणम् ।
दशधा शतधा चैव तच्छीर्णं वृत्रमूर्धनि ॥ १.१८६.५० ॥
પૂર્વે મહેન્દ્રે બનાવેલું, વૃત્રનો સંહાર કરનારું વજ્ર વૃત્રના માથા પર દસ અને સો ટુકડાઓમાં ભાંગી ગયું.
1.186.51
ततो भागीकृतो देवैर्वज्रभाग उपास्यते ।
लोके यशोधनं किंचित्सैव वज्रतनुः स्मृता ॥ १.१८६.५१ ॥
પછી દેવોએ તેને ભાગોમાં વહેંચી લીધું; વજ્રનો તે ભાગ લોકમાં યશરૂપી ધન તરીકે પૂજાય છે. તે જ વજ્રતનુ કહેવાય છે.
1.186.52
वज्रपाणिर्ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रं वज्ररथं स्मृतम् ।
वैश्या वै दानवज्राश्च कर्मवज्रा यवीयसः ॥ १.१८६.५२ ॥
હાથમાં વજ્ર હોય તે બ્રાહ્મણ થાય; ક્ષત્રિયનો રથ વજ્રરથ કહેવાયો છે. વૈશ્યો દાનને વજ્ર બનાવે છે; નાના કર્મને વજ્ર બનાવે છે.
1.186.53
क्षत्रवज्रस्य भागेन अवध्या वाजिनः स्मृताः ।
रथाङ्गं वडबा सूते शूराश्चाश्वेषु ये मताः ॥ १.१८६.५३ ॥
ક્ષત્રવજ્રના ભાગથી ઘોડાઓ અવધ્ય કહેવાયા છે. વડબા (ઘોડી) રથનું ચક્ર જન્માવે છે; ઘોડાઓમાં જે શૂર ગણાય છે તેઓ પણ તેવા જ છે.
1.186.54
कामवर्णाः कामजवाः कामतः समुपस्थिताः ।
इति गन्धर्वजाः कामं पूरयिष्यन्ति मे हयाः ॥ १.१८६.५४ ॥
ઇચ્છા પ્રમાણેના રંગવાળા, ઇચ્છા પ્રમાણે વેગવાન, ઇચ્છાથી હાજર થનારા — આ રીતે ગંધર્વોથી જન્મેલા આ ઘોડા મારી ઇચ્છા પૂરી કરશે.
1.186.55
यदि प्रीतेन मे दत्तं संशये जीवितस्य वा ।
विद्याधं श्रुतं वाऽपि न तद्गन्धर्व रोचये ॥ १.१८६.५५ ॥
પ્રસન્ન થઈને જો તેં મને જીવના સંશયમાં કે વિદ્યા માટે કંઈ આપ્યું હોય, તો હે ગંધર્વ, તે મને પસંદ નથી.
1.186.56
संयोगो वै प्रीतिकरो महत्सु प्रतिदृश्यते ।
जीवितस्य प्रदानेन प्रीतो विद्यां ददामि ते ॥ १.१८६.५६ ॥
મહાન લોકોમાં મિલન આનંદદાયક જોવા મળે છે. જીવનદાનથી પ્રસન્ન થઈને હું તને વિદ્યા આપીશ.
1.186.57
त्वत्तोऽप्यहं ग्रहीष्यामि अस्त्रमाग्नेयमुत्तमम् ।
तथैव योग्यं बीभत्सो चिराय मरतर्षभ ॥ १.१८६.५७ ॥
તારી પાસેથી પણ હું ઉત્તમ આગ્નેય અસ્ત્ર ગ્રહણ કરીશ. બીભત્સુ માટે આ જ યોગ્ય છે, હે મરતર્ષભ.
1.186.58
त्वत्तोऽस्त्रेण वृणोम्यश्वान्संयोगः शास्वतोऽस्तुनौ ।
सखे तद्ब्रूहि गन्धर्व युष्मभ्यो यद्भयं भवेत् ॥ १.१८६.५८ ॥
તારી પાસેથી અસ્ત્રના બદલામાં હું ઘોડા માગું છું; આપણો આ સંબંધ શાશ્વત રહે. હે મિત્ર ગંધર્વ, તમને કયો ભય હોઈ શકે તે કહે.
1.186.59
कारणं ब्रूहि गन्धर्व किं तद्येन स्म धर्षिताः ।
यान्तो वेदविदः सर्वे सन्तो रात्रावरिन्दमाः ॥ १.१८६.५९ ॥
હે ગંધર્વ, વેદજ્ઞો, સજ્જનો, શત્રુદમનકારી સૌ રાત્રે જતા હતા ત્યારે તેઓ કયા કારણે પીડિત થયા તે કારણ કહે.
1.186.60
अनग्नयोऽनाहुतयो न च विप्रपुरस्कृताः ।
यूयं ततो धर्षिताः स्थ मया वै पाण्डुनन्दनाः ॥ १.१८६.६० ॥
તમે અગ્નિ વિના, આહુતિ વિના, બ્રાહ્મણોને આગળ રાખ્યા વિના હતા; તેથી હે પાંડુપુત્રો, મેં તમને પીડ્યા.
1.186.61
यक्षराक्षसगन्धर्वपिशाचपतगोरगाः ।
धर्षन्ति नरव्याघ्र न ब्राह्मणपुरस्कृतान् ॥ १.१८६.६१ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, યક્ષો, રાક્ષસો, ગંધર્વો, પિશાચો, પક્ષીઓ અને સર્પો જેઓ બ્રાહ્મણોને આગળ રાખે છે તેમને પીડતા નથી.
1.186.62
जानतापि मया तस्मात्तेजश्चाभिजनं च वः ।
इयमग्निमतां श्रेष्ठ धर्षिता वै पुरागतिः ॥ १.१८६.६२ ॥
તમારું તેજ અને કુળગૌરવ જાણવા છતાં, હે અગ્નિવંશીઓમાં શ્રેષ્ઠ, મેં પૂર્વમાર્ગ પ્રમાણે તમારા પર આક્રમણ કર્યું.
1.186.63
को हि वस्त्रिषु लोकेषु न वेद भरतर्षभ ।
स्वैर्गुणैर्विस्तृतं श्रीमद्यशोऽग्र्यं भूरिवर्चसाम् ॥ १.१८६.६३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્રણ લોકમાં પોતાના ગુણોથી ફેલાયેલો, અતિ તેજસ્વીઓનો શ્રેષ્ઠ, વૈભવી યશ કોણ નથી જાણતું?
1.186.64
यक्षराक्षसगन्धर्वाः पिशाचोरगदानवाः ।
विस्तरं कुरुवंशस्य धीमन्तः कथयन्ति ते ॥ १.१८६.६४ ॥
યક્ષો, રાક્ષસો, ગંધર્વો, પિશાચો, ઉરગો અને દાનવો — જ્ઞાનીઓ કુરુવંશનો વિસ્તાર વર્ણવે છે.
1.186.65
नारदप्रभृतीनां तु देवर्षीणां मया श्रुतम् ।
गुणान्कथयतां वीर पूर्वेषां तव धीमताम् ॥ १.१८६.६५ ॥
હે વીર, નારદ વગેરે દેવર્ષિઓ પાસેથી મેં સાંભળ્યું છે—તારા પૂર્વજ જ્ઞાનીઓના ગુણોનું તેઓ વર્ણન કરતા.
1.186.66
स्वयं चापि मया दृष्टश्चरता सागराम्बराम् ।
इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभावः सुकुलस्य ते ॥ १.१८६.६६ ॥
હું પોતે ફરતાં સમુદ્રરૂપી વસ્ત્રધારી આ સમગ્ર પૃથ્વી જોઈ છે; આ તારા ઉત્તમ કુળનો પ્રભાવ છે.
1.186.67
वेदे धनुषि चाचार्यमभिजानामि तेऽर्जुन ।
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम् ॥ १.१८६.६७ ॥
હે અર્જુન, વેદ અને ધનુર્વિદ્યામાં તારા આચાર્ય ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત યશસ્વી ભારદ્વાજ છે એ હું જાણું છું.
1.186.68
सर्ववेदविदां श्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
द्रोणमिष्वस्त्रकुशलं धनुष्यह्गिरसां वरम् ॥ १.१८६.६८ ॥
સર્વ વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં ઉત્તમ, બાણાસ્ત્રોમાં કુશળ, ધનુર્વિદ્યામાં અંગિરસોમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણને (હું જાણું છું).
1.186.69
धर्मं वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा ।
पाण्डुं च कुरुशार्दूल षडेतान्कुरुवर्धनान्।
पितॄनेतानहं पार्थ देवमानुषसत्तमान् ॥ १.१८६.६९ ॥
ધર્મ, વાયુ, ઇન્દ્ર અને અશ્વિનીકુમારોને, અને હે કુરુશાર્દૂલ, પાંડુને પણ હું જાણું છું. હે પાર્થ, કુરુવંશને વધારનારા આ છ દેવ-મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ પિતૃઓને હું જાણું છું.
1.186.70
दिव्यात्मानो महात्मानः सर्वशस्त्रभृतां वराः ।
भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः ॥ १.१८६.७० ॥
તમે સર્વ દિવ્યાત્મા, મહાત્મા, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, શૂરવીર ભાઈઓ, સારાં વ્રતો પાળનારા છો.
1.186.71
उत्तमां च मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम् ।
जानन्नपि च वः पार्थ कृतवानिह धर्षणाम् ॥ १.१८६.७१ ॥
તમારું ઉત્તમ મન અને બુદ્ધિ ભાવિતાત્માઓનાં છે એ જાણવા છતાં, હે પાર્થ, તેં અહીં અપમાન કર્યું.
1.186.72
स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान्क्षन्तुमर्हति ।
धर्षणामात्मनः पश्यन्ब्राहुद्रविणमाश्रितः ॥ १.१८६.७२ ॥
હે કૌરવ્ય, સ્ત્રીઓની સમક્ષ પુરુષ પોતાનું અપમાન સહન કરવા યોગ્ય નથી; બાહુબળરૂપી ધન પર આશ્રિત રહીને તે તે જુએ છે.
1.186.73
नक्तं च बलमस्माकं भूय एवाभिवर्धते ।
यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युराविशत् ॥ १.१८६.७३ ॥
રાત્રે અમારું બળ વધુ વધે છે; તેથી હે કૌંતેય, પત્ની સહિત મારા પર ક્રોધ ચડ્યો.
1.186.74
सोऽहं त्वयेह विजितः सङ्ख्ये तापत्यवर्धन ।
येन तेनेह विधिना कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ १.१८६.७४ ॥
તે હું અહીં યુદ્ધમાં તારાથી પરાજિત થયો. હે તાપત્યવંશવર્ધન, અહીં જે રીતે મારું વર્ણન થાય છે તે મારી પાસેથી જાણ.
1.186.75
ब्रह्मचर्यं परो धर्मः स चापि नियतस्त्वयि ।
यस्मात्तस्मादहं पार्थ रणे।ञस्मि विजितस्त्वया ॥ १.१८६.७५ ॥
બ્રહ્મચર્ય પરમ ધર્મ છે, અને તે તારામાં દૃઢપણે સ્થિત છે; તેથી હે પાર્થ, હું યુદ્ધમાં તારાથી પરાજિત થયો છું.
1.186.76
यस्तु स्यात्क्षत्रियः कश्चित्कामवृत्तः परन्तप ।
नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत्कथंचन ॥ १.१८६.७६ ॥
જે કોઈ ક્ષત્રિય, હે પરંતપ, કામવૃત્તિથી વર્તીને રાત્રે યુદ્ધ કરે, તે કોઈ પણ રીતે જીવે નહીં.
1.186.77
यस्तु स्यात्कामवृत्तोऽपि पार्थ ब्रह्मपुरस्कृतः ।
जयेन्नक्तञ्चरान्सर्वान्स पुरोहितधूर्गतः ॥ १.१८६.७७ ॥
જે કામવૃત્તિથી વર્તે તો પણ, હે પાર્થ, બ્રાહ્મણને આગળ રાખીને ચાલે, તે રાત્રે ફરનારા બધા શત્રુઓને જીતશે; તે પુરોહિતની ધૂંસરી ધારણ કરનારો છે.
1.186.78
तस्मात्तापत्य यत्किंचिन्नृणां श्रेय इहेप्सितम् ।
तस्मिन्कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मानः पुरोहिताः ॥ १.१८६.७८ ॥
તેથી હે તાપત્ય, મનુષ્યોને અહીં જે પણ કલ્યાણકારી અને ઇચ્છિત હોય, તે કર્મમાં સંયમી પુરોહિતોને જોડવા જોઈએ.
1.186.79
वेदे षडङ्गे निरताः शुचयः सत्यवादिनः ।
धर्मात्यागः कृतात्मानः स्युर्नृपाणां पुरोहिताः ॥ १.१८६.७९ ॥
વેદ અને ષડંગમાં નિરત, શુચિ, સત્યવાદી, ધર્મનો ત્યાગ ન કરનારા, આત્મસંયમી — એવા જ રાજાઓના પુરોહિત હોવા જોઈએ.
1.186.80
जयश्च नियतो राज्ञः स्वर्गश्च तदनन्तरम् ।
यस्य स्याद्धर्मविद्वाग्मी पुरोधाः शीलवाञ्शुचिः ॥ १.१८६.८० ॥
જેના પુરોહિત ધર્મજ્ઞ, વાગ્મી, શીલવાન અને શુચિ હોય, તે રાજાને વિજય નિશ્ચિત છે અને પછી સ્વર્ગ પણ.
1.186.81
लाभं लब्धुमलब्धं वा लब्धं वा परिरक्षितुम् ।
पुरोहितं प्रकुर्वीत राजा गुणसमन्वितम् ॥ १.१८६.८१ ॥
નહીં મળેલું મેળવવા અને મળેલું સાચવવા રાજાએ ગુણસંપન્ન પુરોહિત નીમવો.
1.186.82
पुरोहितमते तिष्ठेद्य इच्छेद्भूतिमात्मनः ।
प्राप्तुं वसुमतीं सर्वां सर्वशः सागराम्बराम् ॥ १.१८६.८२ ॥
જે પોતાની સમૃદ્ધિ ઇચ્છે અને સાગરથી ઘેરાયેલી સમગ્ર પૃથ્વી પ્રાપ્ત કરવા ઇચ્છે, તેણે પુરોહિતના મત પ્રમાણે રહેવું.
1.186.83
न हि केवलशौर्येण तापत्याभिजनेन च ।
जयेदब्राह्मणः कश्चिद्भूमिं भूमिपतिः क्वचित् ॥ १.१८६.८३ ॥
કેવળ શૌર્યથી કે તાપત્ય કુળના ગૌરવથી કોઈ અબ્રાહ્મણ રાજા ક્યારેય પૃથ્વી જીતી શકતો નથી.
1.186.84
तस्मादेवं विजानीहि कुरूणां वंशवर्धन ।
ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक्यं पालयितुं चिरम् ॥ १.१८६.८४ ॥
તેથી, હે કુરુવંશને વધારનાર, આ રીતે જાણ: બ્રાહ્મણો અગ્રણી હોય તેવું રાજ્ય જ લાંબા સમય સુધી પાળી શકાય.