महाभारत · अध्याय 1.186
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.186.1
ते प्रतस्थुः पुरस्कृत्य मातरं पुरुषर्षभाः ।
समैरुदङ्मुकैर्मार्गैर्यथोद्दिष्टं च भारत ॥ १.१८६.१ ॥
हे भारता, ते पुरुषश्रेष्ठ मातेला पुढे करून, सांगितलेल्या उत्तरमुखी सपाट मार्गांनी निघाले.
1.186.2
अहोरात्रेणाभ्यगच्छन्पाञ्चालनगरं प्रति ।
अभ्याजग्मुर्लोकनदीं गङ्गां भागीरथीं प्रति ॥ १.१८६.२ ॥
एका दिवसरात्रीत त्यांनी पांचाल नगराकडे गाठले; लोकनदी गंगा, भागीरथी यांच्याकडे ते आले.
1.186.3
चन्द्रास्तमयवेलायामर्धरात्रसमागमे ।
वारि चैवानुमज्जन्तस्तीर्थं सोमाश्रयायणम्। ॥ १.१८६.३ ॥
चंद्र मावळण्याच्या वेळी, मध्यरात्रीच्या संगमावर, पाण्यात स्नान करत त्यांनी सोमाश्रयायण तीर्थ गाठले.
1.186.4
आसेदुः पुरुषव्याघ्रा गङ्गायां पाण्डुनन्दनाः ।
उल्मुकं तु समुद्यम्य तेषामग्रे धनञ्जयः। ॥ १.१८६.४ ॥
पुरुषव्याघ्र पांडुपुत्र गंगेजवळ पोहोचले; धनंजयाने त्यांच्यापुढे मशाल उंचावली.
1.186.5
प्रकाशार्थं ययौ तत्र रक्षार्थं च महारथः ।
तत्र गङ्गाजले रम्ये विविक्ते क्रीडयन् स्त्रियः। ॥ १.१८६.५ ॥
प्रकाशासाठी आणि रक्षणासाठी तो महारथी तिथे गेला; तिथे गंगेच्या रमणीय, एकांत पाण्यात स्त्रिया क्रीडा करीत होत्या.
1.186.6
शब्दं तेषां स शुश्राव नदीं समुपसर्पताम् ।
तेन शब्देन चाविष्टश्चुक्रोध बलवद्बली ॥ १.१८६.६ ॥
नदीकडे येणाऱ्यांचा आवाज त्याने ऐकला; त्या आवाजाने ग्रासलेला बलवान अत्यंत क्रोधित झाला.
1.186.7
स दृष्ट्वा पाण्डवांस्तत्र सह मात्रा परन्तपान् ।
विष्फारयन्धनुर्घोरमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.१८६.७ ॥
तेथे मातेसह असलेल्या शत्रुतापक पांडवांना पाहून, भयंकर धनुष्य ताणून तो हे शब्द बोलला.
1.186.8
सन्ध्या संरज्यते घोरा पूर्वरात्रागमेषु या ।
अशीतिभिर्लवैर्हीनं तन्मुहूर्तं प्रचक्षते ॥ १.१८६.८ ॥
पूर्व रात्र येताना जी भयंकर संध्या लालसर होते, ऐंशी लव कमी असलेल्या त्या क्षणाला मुहूर्त म्हणतात.
1.186.9
विहितं कामचाराणां यक्षगन्धर्वरक्षसाम् ।
शेषमन्यन्मनुष्याणां कर्मचारेषु वै स्मृतम् ॥ १.१८६.९ ॥
इच्छेनुसार संचार करणाऱ्या यक्ष, गंधर्व आणि राक्षसांसाठी विहित; उरलेला काळ मनुष्यांच्या कर्माचरणासाठी स्मरला जातो.
1.186.10
लोभात्प्रचारं चरतस्तासु वेलासु वै नरान् ।
उपक्रान्ता निगृह्णीमो राक्षसैः सह बालिशान् ॥ १.१८६.१० ॥
लोभाने त्या वेळी संचार करणाऱ्या माणसांजवळ येऊन, राक्षसांसह आम्ही मूर्ख लोकांना पकडतो.
1.186.11
अतो रात्रौ प्राप्नुवतो जलं ब्रह्मविदो जनाः ।
गर्हयन्ति नरान्सर्वान्बलस्थान्नृपतीनपि ॥ १.१८६.११ ॥
म्हणून रात्री पाणी घेणाऱ्या माणसांची ब्रह्मज्ञानी निंदा करतात; सर्व माणसांची, आणि बलवान राजांचीही.
1.186.12
आराच्च तिष्ठतास्माकं समीपं नोपसर्पत ।
कस्मान्मां नाभिजानीत प्राप्तं भागीरथीजलम् ॥ १.१८६.१२ ॥
दूर उभे राहा, आमच्या जवळ येऊ नका. भागीरथीचे जल प्राप्त झालेल्या मला तुम्ही का ओळखत नाही?
1.186.13
अङ्गारपर्णं गन्धर्वं वित्त मां स्वबलाश्रयम् ।
अहं हि मानी चेर्ष्युश्च कुबेरस्य प्रियः सखा ॥ १.१८६.१३ ॥
मला अङ्गारपर्ण नावाचा गंधर्व म्हणून ओळख; मी स्वतःच्या बळावर विसंबून असतो. मी अभिमानी आणि मत्सरी आहे, आणि कुबेराचा प्रिय मित्र आहे.
1.186.14
अङ्गारपर्णमित्येवं ख्यातं चेदं वनं मम ।
अनुगङ्गं चरन्कामांश्चित्रं यत्र रमाम्यहम् ॥ १.१८६.१४ ॥
हे वन माझ्या नावाने 'अङ्गारपर्ण' म्हणून प्रसिद्ध आहे. गंगेच्या काठाने इच्छेनुसार फिरत, जिथे सर्व काही अद्भुत आहे तिथे मी रमतो.
1.186.15
न कौणपाः शृङ्गिणो वा न देवा न च मानुषाः ।
कुबेरस्य यथोष्णीषं किं मां समुपसर्पथ ॥ १.१८६.१५ ॥
कौणप, शृंगी, देव किंवा मानव नाहीत — कुबेराच्या उष्णीषासारख्या मला तुम्ही का जवळ येता?
1.186.16
समुद्रे हिमवत्पार्श्वे नद्यामस्यां च दुर्मते ।
रात्रावहनि सन्ध्यायां कस्य क्लृप्तः परिग्रहः ॥ १.१८६.१६ ॥
समुद्रावर, हिमालयाच्या बाजूला, या नदीवर, हे दुर्मती, रात्री, दिवसा किंवा संध्याकाळी — हा कोणाचा हक्क निश्चित केला आहे?
1.186.17
भुक्तो वाऽप्यथ वाऽभुक्तो रात्रावहनि खेचर ।
न कालनियमो ह्यस्ति गङ्गां प्राप्य सरिद्वरां ॥ १.१८६.१७ ॥
जेवलेला असो वा नसो, रात्री असो वा दिवसा — हे खेचरा, नदीत श्रेष्ठ अशा गंगेला पोहोचल्यावर कालाचा कोणताही नियम नाही.
1.186.18
वयं च शक्तिसम्पन्ना अकाले त्वामधृष्णुम ।
अशक्ता हि रणे क्रूर युष्मानर्चन्ति मानवाः ॥ १.१८६.१८ ॥
आम्ही शक्तिसंपन्न आहोत; हे क्रूरा, अकाली असतानाही तुझा सामना करतो. कारण युद्धात जे अशक्त असतात तेच मानव तुझी पूजा करतात.
1.186.19
पुरा हिमवतश्चैषा हेमशृङ्गाद्विनिःसृता ।
गङ्गा गत्वा समुद्राम्भः सप्तधा समपद्यत ॥ १.१८६.१९ ॥
पूर्वी हिमालयाच्या सुवर्णशिखरातून ही गंगा उगम पावली. जाऊन समुद्राच्या पाण्यात ती सात धारांत विभागली गेली.
1.186.20
गङ्गां च यमुनां चैव प्लक्षजातां सरस्वतीम् ।
रथस्थां सरयूं चैव गोमतीं गण्डकीं तथा ॥ १.१८६.२० ॥
गंगा आणि यमुना, प्लक्ष वृक्षापासून जन्मलेली सरस्वती, रथात वाहणारी सरयू, गोमती आणि गंडकी हीसुद्धा.
1.186.21
अपर्युषितपापास्ते नदीः सप्त पिबन्ति ये ।
इयं भूत्वा चैकवप्रा शुचिराकाशगा पुनः ॥ १.१८६.२१ ॥
ज्यांची पापे टिकत नाहीत, ते या सात नद्यांचे पाणी पितात; ही एकच किनाऱ्याची होऊन शुद्ध होत पुन्हा आकाशात जाते.
1.186.22
देवेषु गङ्गा गन्धर्व प्राप्नोत्यलकनन्दताम् ।
तथा पितॄन्वैतरणी दुस्तरा पापकर्मभिः।
गङ्गा भवति वै प्राप्य कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ॥ १.१८६.२२ ॥
हे गंधर्वा, देवांमध्ये गंगा अलकनंदा नावाला प्राप्त होते; तसेच पितरांसाठी पापकर्म्यांना दुस्तर वैतरणी आहे. गंगाच ती होते, असे कृष्णद्वैपायनांनी सांगितले.
1.186.23
असम्बाधा देवनदी स्वर्गसंपादनी शुभा ।
कथमिच्छसि तां रोद्धुं नैष धर्मः सनातनः ॥ १.१८६.२३ ॥
अडथळाविरहित, देवनदी, स्वर्ग देणारी, शुभ अशा तिला तू कसे अडवू इच्छितोस? हा सनातन धर्म नाही.
1.186.24
अनिवार्यमसम्बाधं तव वाचा कथं वयम् ।
न स्पृशेम यथाकामं पुण्यं भागीरथीजलम् ॥ १.१८६.२४ ॥
तुझ्या बोलण्याने हे अनिवार्य आणि अडथळाविरहित असताना, आम्ही इच्छेप्रमाणे भागीरथीचे पवित्र पाणी कसे स्पर्श करणार नाही?
1.186.25
अङ्गारपर्णस्तच्छ्रुत्वा क्रुद्ध आनाम्य कार्मुकम् ।
मुमोच बाणान्निशितानहीनाशीविषानिव ॥ १.१८६.२५ ॥
अंगारपर्ण हे ऐकून क्रुद्ध झाला, त्याने धनुष्य वाकवून विषारी सर्पांसारखे तीक्ष्ण बाण सोडले.
1.186.26
उल्मुकं भ्रामयंस्तूर्णं पाण्डवश्चर्म चोत्तरम् ।
व्यपोहत शरांस्तस्य सर्वानेव धनञ्जयः ॥ १.१८६.२६ ॥
पांडुपुत्र धनंजयाने वेगाने पेटती मशाल फिरवली आणि वरती ढाल उचलून त्याचे सर्व बाण परतवून लावले.
1.186.27
बिभीषिका वै गन्धर्व नास्त्रज्ञेषु प्रयुज्यते ।
अस्त्रज्ञेषु प्रयुक्तेयं फेनवत्प्रविलीयते ॥ १.१८६.२७ ॥
हे गंधर्वा, भीती निर्माण करणारे हे अस्त्र अस्त्रज्ञांवर चालवले जात नाही; अस्त्रज्ञांवर वापरले असता ते फेसासारखे विरघळते.
1.186.28
मानुषानति गन्धर्वान्सर्वान् गन्धर्व लक्षये ।
तस्मादस्त्रेण दिव्येन योत्स्येऽहं न तु मायया ॥ १.१८६.२८ ॥
हे गंधर्वा, मी सर्व गंधर्वांना मानवांपेक्षा श्रेष्ठ मानतो; म्हणून मी दिव्य अस्त्राने युद्ध करीन, मायेने नव्हे.
1.186.29
पुराऽस्त्रमिमाग्नेयं प्रादात्किल बृहस्पतिः ।
भरद्वाजाय गन्धर्व गुरुर्मान्यः शतक्रतोः ॥ १.१८६.२९ ॥
हे गंधर्वा, पूर्वी बृहस्पतीने हे आग्नेय अस्त्र भारद्वाजाला दिले; ते शतक्रतूचे (इंद्राचे) आदरणीय गुरू होते.
1.186.30
भरद्वजादग्निवेश्य अग्निवेश्याद्गुरुर्मम ।
साध्विदं मह्यमददद्द्रोणो ब्राह्मणसत्तमः ॥ १.१८६.३० ॥
भारद्वाजांकडून अग्निवेश्याला, अग्निवेश्याकडून माझ्या गुरूंना हे मिळाले; त्या श्रेष्ठ ब्राह्मण द्रोणांनी ते मला दिले.
1.186.31
इत्युक्त्वा पाण्डवः क्रुद्धो गन्धर्वाय मुमोच ह ।
प्रदीप्तमस्त्रमाग्नेयं ददाहास्य रथं तु तत् ॥ १.१८६.३१ ॥
असे बोलून क्रुद्ध झालेल्या पाण्डुपुत्राने गंधर्वावर प्रज्वलित आग्नेयास्त्र सोडले, आणि त्याने त्याचा रथ जाळून टाकला.
1.186.32
विरथं विप्लुतं तं तु स गन्धऱ्वं महाबलः ।
अस्त्रतेजःप्रमूढं च प्रपतन्तमवाङ्मुखम् ॥ १.१८६.३२ ॥
रथहीन, गोंधळलेला, अस्त्राच्या तेजाने मोहित झालेला तो महाबलवान गंधर्व तोंड खाली करून पडू लागला.
1.186.33
शिरोरुहेषु जग्राह माल्यवत्सु धनञ्जयः ।
भ्रातॄन्प्रति चकर्षाथ सोऽस्त्रपातादचेतसम् ॥ १.१८६.३३ ॥
धनंजयाने मालांनी सजलेले त्याचे केस धरले आणि त्याला भावांकडे ओढले; अस्त्राच्या आघाताने तो बेशुद्ध होता.
1.186.34
युधिष्ठिरं तस्य भार्या प्रपेदे शरणार्थिनी ।
नाम्ना कुम्भीनसी नाम पतित्राणमभीप्सती ॥ १.१८६.३४ ॥
त्याची पत्नी, कुंभीनसी नावाची, शरण मागत युधिष्ठिराजवळ आली; पतीच्या रक्षणाची इच्छा करीत.
1.186.35
त्रायस्व मां महाभाग पतिं चेमं विमुञ्च मे ।
गन्धर्वी शरणं प्राप्ता नाम्ना कुम्भीनसी प्रभो ॥ १.१८६.३५ ॥
हे महाभागा, माझे रक्षण कर आणि माझ्या या पतीला सोड. हे प्रभो, गंधर्वी कुंभीनसी नावाने मी शरण आले आहे.
1.186.36
युद्धे जितं यशोहीनं स्त्रीनाथमपराक्रमम् ।
को निहन्याद्रिपुं तात मुञ्चेमं रिपुसूदन ॥ १.१८६.३६ ॥
युद्धात पराभूत, यशहीन, स्त्रीचा स्वामी, पराक्रमहीन शत्रूला कोण मारील? हे तात, हे शत्रुसूदना, याला सोड.
1.186.37
जीवितं प्रतिपद्यस्व गच्छ गन्धर्व मा शुचः ।
प्रदिशत्यभयं तेऽद्य कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ १.१८६.३७ ॥
जीवन पुन्हा मिळव, हे गंधर्वा, जा, शोक करू नकोस. आज कुरुराज युधिष्ठिर तुला अभय देत आहेत.
1.186.38
जितोऽहं पूर्वकं नाम मुञ्चाम्यङ्गारपर्णताम् ।
यशोहीनं न च श्लाघ्यं स्वं नाम जनसंसदि ॥ १.१८६.३८ ॥
मी पराजित झालो आहे. माझे पूर्वीचे नाव अंगारपर्ण मी सोडतो; जनसभेत यशहीन नाव सांगणे प्रशंसनीय नाही.
1.186.39
साध्विमं लब्धवाँल्लाभं योऽहं दिव्यास्त्रधारिणम् ।
गान्धर्व्या माययेच्छामि संयोजयितुमर्जुनम् ॥ १.१८६.३९ ॥
बरे झाले, हा लाभ मला मिळाला—दिव्यास्त्रधारी अर्जुनाला गांधर्वी मायेने माझ्याशी जोडण्याची मला इच्छा आहे.
1.186.40
अस्त्राग्निना विचित्रोऽयं दग्धो मे रथ उत्तमः ।
सोऽहं चित्ररथो भूत्वा नाम्ना दग्धरथोऽभवं ॥ १.१८६.४० ॥
अस्त्राच्या अग्नीने माझा हा अद्भुत उत्तम रथ जळाला. चित्ररथ असलेला मी नावाने दग्धरथ झालो.
1.186.41
संभृता चैव विद्येयं तपसेह मया पुरा ।
निवेदयिष्ये तामद्य प्राणदाय महात्मने ॥ १.१८६.४१ ॥
ही विद्या पूर्वी येथे तपश्चर्येने मी संपादली होती. आज प्राणदान करणाऱ्या महात्म्याला ती मी अर्पण करीन.
1.186.42
संस्तम्भयित्वा तरसा जितं शरणमागतम् ।
यो रिपुं योजयेत्प्राणैः कल्याणं किं न सोऽर्हति ॥ १.१८६.४२ ॥
बलाने अडवून, पराजित होऊन, शरण आलेल्या शत्रूला जो प्राणांसह जोडतो, तो कल्याणास पात्र नाही काय?
1.186.43
चाक्षुषी नाम विद्येयं यां सोमाय ददौ मनुः ।
ददौ स विश्वावसवे मम विश्वावसुर्ददौ ॥ १.१८६.४३ ॥
ही चाक्षुषी नावाची विद्या आहे; ती मनूने सोमाला दिली. त्याने ती विश्वावसूला दिली, आणि माझ्या विश्वावसूने ती (मला) दिली.
1.186.44
सेयं कापुरुषं प्राप्ता गुरुदत्ता प्रणश्यति ।
आगमोऽस्या मया प्रोक्तो वीर्यं प्रतिनिबोध मे ॥ १.१८६.४४ ॥
ही विद्या गुरूने दिलेली असली तरी भित्र्या माणसाकडे गेली की नष्ट होते. ती मिळवण्याचा उपाय मी सांगितला आहे; आता माझे सामर्थ्य जाणून घे.
1.186.45
यच्चक्षुषा द्रष्टुमिच्छेत्रिषु लोकेषु किंचन ।
तत्पश्येद्यादृशं चेच्छेत्तादृशं द्रष्टुमर्हति ॥ १.१८६.४५ ॥
तिन्ही लोकांत डोळ्यांनी जे काही पाहण्याची इच्छा असेल, ते तो पाहू शकतो; जशा प्रकारे पाहण्याची इच्छा असेल, तसेच पाहण्यास तो समर्थ होतो.
1.186.46
एकपादेन षण्मासान्स्थितो विद्यां लभेदिमाम् ।
अनुनेष्याम्यहं विद्यां स्वयं तुभ्यं व्रते कृते ॥ १.१८६.४६ ॥
एका पायावर सहा महिने उभा राहिलेला ही विद्या मिळवू शकतो. व्रत पूर्ण झाल्यावर मी स्वतः तुला ही विद्या शिकवीन.
1.186.47
विद्यया ह्यनया राजन्वयं नृभ्यो विशेषिताः ।
अविशिष्टाश्च देवानामनुभावप्रदर्शिनः ॥ १.१८६.४७ ॥
हे राजा! याच विद्येमुळे आम्ही मनुष्यांपेक्षा विशेष ठरतो, आणि देवांहून कमी नाही; कारण आम्ही त्यांच्यासारखा प्रभाव दाखवतो.
1.186.48
गन्धर्वजानामश्वानामहं पुरुषसत्तम ।
भ्रातृभ्यस्तव तुभ्यं च पृथग्दाता शतं शतं ॥ १.१८६.४८ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा! गंधर्वजातीच्या घोड्यांपैकी मी तुझ्या भावांना आणि तुला वेगवेगळे शंभर शंभर देईन.
1.186.49
देवगन्धर्ववाहास्ते दिव्यवर्णा मनोजवाः ।
क्षीणाक्षीणा भवन्त्येते न हीयन्ते च रंहसः ॥ १.१८६.४९ ॥
देव आणि गंधर्वांचे ते घोडे दिव्य रंगाचे आणि मनासारखे वेगवान आहेत. ते क्षीण झाले तरी क्षीण होत नाहीत, त्यांचा वेगही कमी होत नाही.
1.186.50
पुरा कृतं महेन्द्रस्य वज्रं वृत्रनिबर्हणम् ।
दशधा शतधा चैव तच्छीर्णं वृत्रमूर्धनि ॥ १.१८६.५० ॥
पूर्वी महेंद्राने तयार केलेले, वृत्राला मारणारे वज्र वृत्राच्या मस्तकावर दहा आणि शंभर तुकड्यांमध्ये तुटले.
1.186.51
ततो भागीकृतो देवैर्वज्रभाग उपास्यते ।
लोके यशोधनं किंचित्सैव वज्रतनुः स्मृता ॥ १.१८६.५१ ॥
नंतर देवांनी ते भागांत वाटून घेतले; वज्राचा तो भाग जगात यशरूपी धन म्हणून पूजला जातो. तीच वज्रतनू म्हणून स्मरली जाते.
1.186.52
वज्रपाणिर्ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रं वज्ररथं स्मृतम् ।
वैश्या वै दानवज्राश्च कर्मवज्रा यवीयसः ॥ १.१८६.५२ ॥
हातात वज्र असलेला ब्राह्मण असो; क्षत्रियाचा रथ वज्ररथ मानला आहे. वैश्य दानालाच वज्र मानतात; कनिष्ठ कर्मालाच वज्र मानतात.
1.186.53
क्षत्रवज्रस्य भागेन अवध्या वाजिनः स्मृताः ।
रथाङ्गं वडबा सूते शूराश्चाश्वेषु ये मताः ॥ १.१८६.५३ ॥
क्षत्रवज्राच्या भागाने घोडे अवध्य मानले आहेत. वडबा (घोडी) रथाचे चाक प्रसवते; घोड्यांमध्ये जे शूर मानले जातात तेही तसेच.
1.186.54
कामवर्णाः कामजवाः कामतः समुपस्थिताः ।
इति गन्धर्वजाः कामं पूरयिष्यन्ति मे हयाः ॥ १.१८६.५४ ॥
इच्छेनुसार रंगाचे, इच्छेनुसार वेगवान, इच्छेने जवळ येणारे — अशा प्रकारे गंधर्वांपासून जन्मलेले हे घोडे माझी इच्छा पूर्ण करतील.
1.186.55
यदि प्रीतेन मे दत्तं संशये जीवितस्य वा ।
विद्याधं श्रुतं वाऽपि न तद्गन्धर्व रोचये ॥ १.१८६.५५ ॥
प्रसन्न होऊन जीवाच्या संशयात किंवा विद्येसाठी जर तू मला काही दिले असेल, तर हे गंधर्वा, ते मला आवडत नाही.
1.186.56
संयोगो वै प्रीतिकरो महत्सु प्रतिदृश्यते ।
जीवितस्य प्रदानेन प्रीतो विद्यां ददामि ते ॥ १.१८६.५६ ॥
महात्म्यांमध्ये संयोग आनंददायक दिसतो. जीवदानाने प्रसन्न होऊन मी तुला विद्या देतो.
1.186.57
त्वत्तोऽप्यहं ग्रहीष्यामि अस्त्रमाग्नेयमुत्तमम् ।
तथैव योग्यं बीभत्सो चिराय मरतर्षभ ॥ १.१८६.५७ ॥
तुझ्याकडूनही मी उत्तम आग्नेय अस्त्र घेईन. बीभत्सूसाठी हेच योग्य आहे, हे मरतर्षभा.
1.186.58
त्वत्तोऽस्त्रेण वृणोम्यश्वान्संयोगः शास्वतोऽस्तुनौ ।
सखे तद्ब्रूहि गन्धर्व युष्मभ्यो यद्भयं भवेत् ॥ १.१८६.५८ ॥
तुझ्याकडून अस्त्राच्या बदल्यात मी घोडे मागतो; आपला संबंध शाश्वत होवो. हे सख्या गंधर्वा, तुम्हाला कोणते भय आहे ते सांग.
1.186.59
कारणं ब्रूहि गन्धर्व किं तद्येन स्म धर्षिताः ।
यान्तो वेदविदः सर्वे सन्तो रात्रावरिन्दमाः ॥ १.१८६.५९ ॥
हे गंधर्वा, वेदज्ञ, सत्पुरुष, शत्रुदमन करणारे सर्व रात्री जात असताना कोणत्या कारणाने त्यांना त्रास झाला ते कारण सांग.
1.186.60
अनग्नयोऽनाहुतयो न च विप्रपुरस्कृताः ।
यूयं ततो धर्षिताः स्थ मया वै पाण्डुनन्दनाः ॥ १.१८६.६० ॥
तुम्ही अग्नीविना, आहुतीविना, ब्राह्मणांना पुढे न करता होता; म्हणून हे पांडुपुत्रांनो, मी तुम्हांला त्रास दिला.
1.186.61
यक्षराक्षसगन्धर्वपिशाचपतगोरगाः ।
धर्षन्ति नरव्याघ्र न ब्राह्मणपुरस्कृतान् ॥ १.१८६.६१ ॥
हे नरव्याघ्रा, यक्ष, राक्षस, गंधर्व, पिशाच, पक्षी आणि सर्प जे ब्राह्मणांना पुढे ठेवतात त्यांना त्रास देत नाहीत.
1.186.62
जानतापि मया तस्मात्तेजश्चाभिजनं च वः ।
इयमग्निमतां श्रेष्ठ धर्षिता वै पुरागतिः ॥ १.१८६.६२ ॥
तुमचे तेज आणि कुलीनता मला ठाऊक असूनही, हे अग्निवंशीयांमध्ये श्रेष्ठा, मी पूर्वीच्या मार्गाप्रमाणे तुम्हांला अडवले.
1.186.63
को हि वस्त्रिषु लोकेषु न वेद भरतर्षभ ।
स्वैर्गुणैर्विस्तृतं श्रीमद्यशोऽग्र्यं भूरिवर्चसाम् ॥ १.१८६.६३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्रिलोकात आपल्या स्वगुणांनी पसरलेले, अत्यंत तेजस्वींचे श्रेष्ठ, वैभवशाली यश कोण जाणत नाही?
1.186.64
यक्षराक्षसगन्धर्वाः पिशाचोरगदानवाः ।
विस्तरं कुरुवंशस्य धीमन्तः कथयन्ति ते ॥ १.१८६.६४ ॥
यक्ष, राक्षस, गंधर्व, पिशाच, उरग आणि दानव — ज्ञानी कुरुवंशाचा विस्तार सांगतात.
1.186.65
नारदप्रभृतीनां तु देवर्षीणां मया श्रुतम् ।
गुणान्कथयतां वीर पूर्वेषां तव धीमताम् ॥ १.१८६.६५ ॥
हे वीरा, नारद आदी देवर्षींकडून मी ऐकले आहे—तुमच्या पूर्वजांच्या, बुद्धिमान लोकांच्या गुणांचे ते वर्णन करत.
1.186.66
स्वयं चापि मया दृष्टश्चरता सागराम्बराम् ।
इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभावः सुकुलस्य ते ॥ १.१८६.६६ ॥
मी स्वतः संचार करताना समुद्ररूपी वस्त्र नेसलेली ही संपूर्ण पृथ्वी पाहिली आहे; हा तुमच्या उत्तम कुळाचा प्रभाव आहे.
1.186.67
वेदे धनुषि चाचार्यमभिजानामि तेऽर्जुन ।
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम् ॥ १.१८६.६७ ॥
हे अर्जुना, वेद आणि धनुर्विद्येत तुझे आचार्य त्रिलोकात प्रसिद्ध यशस्वी भारद्वाज आहेत हे मला ठाऊक आहे.
1.186.68
सर्ववेदविदां श्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
द्रोणमिष्वस्त्रकुशलं धनुष्यह्गिरसां वरम् ॥ १.१८६.६८ ॥
सर्व वेदज्ञांत श्रेष्ठ, सर्व शस्त्रधारींत उत्तम, इष्वस्त्रांत कुशल, धनुर्विद्येत अंगिरसांत श्रेष्ठ द्रोणांना (मी जाणतो).
1.186.69
धर्मं वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा ।
पाण्डुं च कुरुशार्दूल षडेतान्कुरुवर्धनान्।
पितॄनेतानहं पार्थ देवमानुषसत्तमान् ॥ १.१८६.६९ ॥
धर्म, वायू, इंद्र आणि अश्विनीकुमार यांना, आणि हे कुरुशार्दूला, पांडूलाही मी जाणतो. हे पार्था, कुरुवंश वाढवणाऱ्या या सहा देव-मानवश्रेष्ठ पितरांना मी जाणतो.
1.186.70
दिव्यात्मानो महात्मानः सर्वशस्त्रभृतां वराः ।
भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः ॥ १.१८६.७० ॥
तुम्ही सर्व दिव्यात्मे, महात्मे, सर्व शस्त्रधारींत श्रेष्ठ, शूर बंधू, उत्तम व्रते पाळणारे आहात.
1.186.71
उत्तमां च मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम् ।
जानन्नपि च वः पार्थ कृतवानिह धर्षणाम् ॥ १.१८६.७१ ॥
तुमची उत्तम मने व बुद्धी भावितात्म्यांची आहेत हे जाणूनही, हे पार्था, तू येथे अपमान केलास.
1.186.72
स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान्क्षन्तुमर्हति ।
धर्षणामात्मनः पश्यन्ब्राहुद्रविणमाश्रितः ॥ १.१८६.७२ ॥
हे कौरव्या, स्त्रियांसमोर पुरुषाने आपला अपमान सहन करणे योग्य नसते; बाहुबलरूपी धनावर विसंबून तो ते पाहतो.
1.186.73
नक्तं च बलमस्माकं भूय एवाभिवर्धते ।
यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युराविशत् ॥ १.१८६.७३ ॥
रात्री आमचे बल आणखी वाढते; म्हणून हे कौंतेया, पत्नीसह असलेल्या मजवर क्रोध चढला.
1.186.74
सोऽहं त्वयेह विजितः सङ्ख्ये तापत्यवर्धन ।
येन तेनेह विधिना कीर्त्यमानं निबोध मे ॥ १.१८६.७४ ॥
तो मी येथे युद्धात तुझ्याकडून पराजित झालो. हे तापत्यवंशवर्धना, येथे ज्या विधीने माझे वर्णन होत आहे, तो माझ्याकडून समज.
1.186.75
ब्रह्मचर्यं परो धर्मः स चापि नियतस्त्वयि ।
यस्मात्तस्मादहं पार्थ रणे।ञस्मि विजितस्त्वया ॥ १.१८६.७५ ॥
ब्रह्मचर्य हा परम धर्म आहे, आणि तो तुझ्यात दृढपणे स्थित आहे; म्हणून हे पार्था, मी युद्धात तुझ्याकडून पराजित झालो आहे.
1.186.76
यस्तु स्यात्क्षत्रियः कश्चित्कामवृत्तः परन्तप ।
नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत्कथंचन ॥ १.१८६.७६ ॥
जो कोणी क्षत्रिय, हे परंतपा, कामवृत्तीने वागून रात्री युद्ध करील, तो कोणत्याही प्रकारे जगू नये.
1.186.77
यस्तु स्यात्कामवृत्तोऽपि पार्थ ब्रह्मपुरस्कृतः ।
जयेन्नक्तञ्चरान्सर्वान्स पुरोहितधूर्गतः ॥ १.१८६.७७ ॥
जो कामवृत्तीने वागणारा असला तरी, हे पार्था, ब्राह्मणाला पुढे ठेवून चालतो, तो रात्री संचार करणाऱ्या सर्व शत्रूंना जिंकेल; तो पुरोहिताच्या धुरेखाली असतो.
1.186.78
तस्मात्तापत्य यत्किंचिन्नृणां श्रेय इहेप्सितम् ।
तस्मिन्कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मानः पुरोहिताः ॥ १.१८६.७८ ॥
म्हणून हे तापत्या, मनुष्यांना इह लोकी जे काही कल्याणकारी व इष्ट असेल, त्या कर्मात संयमी पुरोहितांना नियुक्त करावे.
1.186.79
वेदे षडङ्गे निरताः शुचयः सत्यवादिनः ।
धर्मात्यागः कृतात्मानः स्युर्नृपाणां पुरोहिताः ॥ १.१८६.७९ ॥
वेद आणि षडङ्गांमध्ये निरत, शुचिर्भूत, सत्यवादी, धर्माचा त्याग न करणारे, आत्मसंयमी असे लोक राजांचे पुरोहित असावेत.
1.186.80
जयश्च नियतो राज्ञः स्वर्गश्च तदनन्तरम् ।
यस्य स्याद्धर्मविद्वाग्मी पुरोधाः शीलवाञ्शुचिः ॥ १.१८६.८० ॥
ज्याच्या पुरोहिताला धर्माचे ज्ञान, वाक्पटुत्व, शील आणि शुचिता आहे, त्या राजाला विजय निश्चित आणि त्यानंतर स्वर्गही.
1.186.81
लाभं लब्धुमलब्धं वा लब्धं वा परिरक्षितुम् ।
पुरोहितं प्रकुर्वीत राजा गुणसमन्वितम् ॥ १.१८६.८१ ॥
न मिळालेले मिळवण्यासाठी आणि मिळालेले जपण्यासाठी राजाने गुणसंपन्न पुरोहित नेमावा.
1.186.82
पुरोहितमते तिष्ठेद्य इच्छेद्भूतिमात्मनः ।
प्राप्तुं वसुमतीं सर्वां सर्वशः सागराम्बराम् ॥ १.१८६.८२ ॥
जो स्वतःची भरभराट इच्छितो आणि समुद्रवेष्टित सर्व पृथ्वी मिळवू इच्छितो, त्याने पुरोहिताच्या मतानुसार वागावे.
1.186.83
न हि केवलशौर्येण तापत्याभिजनेन च ।
जयेदब्राह्मणः कश्चिद्भूमिं भूमिपतिः क्वचित् ॥ १.१८६.८३ ॥
केवळ शौर्याने किंवा तापत्य कुलाच्या अभिमानाने कोणताही अब्राह्मण राजा कधीही पृथ्वी जिंकू शकत नाही.
1.186.84
तस्मादेवं विजानीहि कुरूणां वंशवर्धन ।
ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक्यं पालयितुं चिरम् ॥ १.१८६.८४ ॥
म्हणून, हे कुरुवंशवर्धना, हे असे जाण: ब्राह्मण ज्यात प्रमुख आहेत असेच राज्य दीर्घकाल पाळणे शक्य आहे.