મહાભારત · અધ્યાય 1.187
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.187.1
तापत्य इति यद्वाक्यमुक्तवानसि मामिह ।
तदहं ज्ञातुमिच्छामि तापत्यार्थं विनिश्चितम् ॥ १.१८७.१ ॥
તમે અહીં મને 'તાપત્ય' એવું જે વચન કહ્યું, તેનો તાપત્ય-અર્થ નિશ્ચિતપણે જાણવા હું ઇચ્છું છું.
1.187.2
तपती नाम का चैषा तापत्या यत्कृते वयम् ।
कौन्तेया हि वयं साधो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ॥ १.१८७.२ ॥
આ તપતી નામની તાપત્યા છે, જેને કારણે અમે કૌંતેય છીએ. હે સાધો, તે તત્ત્વ જાણવા હું ઇચ્છું છું.
1.187.3
एवमुक्तः स गन्धर्वः कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम् ।
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु श्रावयामास वै कथाम् ॥ १.१८७.३ ॥
આમ કહેવાયા પછી તે ગંધર્વે ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત કુંતીપુત્ર ધનંજયને તે કથા સંભળાવી.
1.187.4
हन्त ते कथयिष्यामि कथामेतां मनोरमाम् ।
यथावदखिलां पार्थ सर्वबुद्धिमतां वर ॥ १.१८७.४ ॥
સારું, હે પાર્થ, આ મનોહર કથા હું તને યથાવત સંપૂર્ણ કહીશ — હે સર્વ બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ.
1.187.5
उक्तवानस्मि येन त्वां तापत्य इति यद्वचः ।
तत्तेऽहं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमना भव ॥ १.१८७.५ ॥
મેં તને 'તાપત્ય' એવું જે વચન કહ્યું, તેનું કારણ હું તને કહીશ; એકાગ્ર ચિત્તે સાંભળ.
1.187.6
य एष दिवि धिष्ण्येन नाकं व्याप्नोति तेजसा ।
एतस्य तपती नाम बभूव सदृशी सुता ॥ १.१८७.६ ॥
જે આ દિવ્ય લોકમાં પોતાના તેજથી સ્વર્ગને વ્યાપે છે, તેને તપતી નામની તેના જેવી જ પુત્રી થઈ.
1.187.7
विवस्वतो वै देवस्य सावित्र्यवरजा विभो ।
विश्रुता त्रिषु लोकेषु तपती तपसा युता ॥ १.१८७.७ ॥
હે વિભો! દેવ વિવસ્વાનની સાવિત્રીથી નાની પુત્રી તપતી, જે ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત અને તપથી યુક્ત હતી.
1.187.8
न देवी नासुरी चैव न यक्षी न च राक्षसी ।
नाप्सरा न च गन्धर्वी तथा रूपेण काचन ॥ १.१८७.८ ॥
દેવી, અસુરી, યક્ષી, રાક્ષસી, અપ્સરા કે ગંધર્વી — રૂપમાં કોઈ પણ તેની સમાન ન હતી.
1.187.9
सुविभक्तानवद्याङ्गी स्वसितायतलोचना ।
स्वाचारा चैव साध्वी च सुवेषा चैव भामिनी ॥ १.१८७.९ ॥
સુડોળ અને નિર્દોષ અંગોવાળી, શ્વેત અને વિશાળ નેત્રોવાળી, સદાચારી, સાધ્વી, સુંદર વેશવાળી અને મોહક સ્ત્રી.
1.187.10
त तस्याः सदृशं कंचित्त्रिषु लोकेषु भारत ।
भर्तारं सविता मेने रूपशीलगुणश्रुतैः ॥ १.१८७.१० ॥
હે ભારત! ત્રણે લોકમાં તેને યોગ્ય પતિ કોઈ નથી, એમ સવિતા (સૂર્ય) રૂપ, શીલ, ગુણ અને વિદ્યા જોઈને માનતા હતા.
1.187.11
संप्राप्तयौवनां पश्यन्देयां दुहितरं तु ताम् ।
द्व्यष्टवर्षां तु तां श्यामां सविता रूपशालिनीम्।
नोपलेभे ततः शान्तिं संप्रदानं विचिन्तयन् ॥ १.१८७.११ ॥
યૌવન પામેલી પુત્રીને દાન આપવી પડશે એ જોઈને, સોળ વર્ષની તે શ્યામા રૂપશાલિની કન્યાના દાનનો વિચાર કરતાં સવિતાને ત્યારે શાંતિ ન મળી.
1.187.12
अथर्क्षपुत्रः क्रान्तेय कुरूणामृषभो बली ।
सूर्यमाराधयामास नृपः संवरणस्तदा ॥ १.१८७.१२ ॥
ત્યારે ઋક્ષના પુત્ર, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, બળવાન રાજા સંવરણે સૂર્યની આરાધના કરી.
1.187.13
अर्ध्यमाल्योपहाराद्यैर्गन्धैश्च नियतः शुचिः ।
नियमैरुपवासैश्च तपोभिर्विविधैरपि ॥ १.१८७.१३ ॥
અર્ઘ્ય, માળા, ઉપહાર વગેરે તથા સુગંધોથી, નિયમિત અને શુચિ રહીને, નિયમો, ઉપવાસો અને વિવિધ તપો દ્વારા પણ.
1.187.14
सुश्रूषुरनहंवादी शुचिः पौरवनन्दन ।
अंशुमन्तं समुद्यन्तं पूजयामास भक्तिमान् ॥ १.१८७.१४ ॥
સેવાપરાયણ, અહંકારરહિત, શુચિ, હે પૌરવનંદન, ભક્તિમાન થઈને તેણે ઉગતા અંશુમાન (સૂર્ય)ની પૂજા કરી.
1.187.15
ततः कृतज्ञं धर्मज्ञं रूपेणासदृशं भुवि ।
तपत्याः सदृशं मेने सूर्यः संवरणं पतिम् ॥ १.१८७.१५ ॥
ત્યારે કૃતજ્ઞ, ધર્મજ્ઞ, પૃથ્વી પર રૂપમાં અનુપમ સંવરણને સૂર્યે તપતી માટે યોગ્ય પતિ માન્યો.
1.187.16
दातुमैच्छत्ततः कन्यां तस्मै संवरणाय ताम् ।
नृपोत्तमाय कौरव्य विश्रुताभिजनाय च ॥ १.१८७.१६ ॥
ત્યારે તેણે તે કન્યા શ્રેષ્ઠ રાજા અને વિખ્યાત કુળવાળા સંવરણને આપવા ઇચ્છી, હે કૌરવ્ય.
1.187.17
यथा हि दिवि दीप्तांशुः प्रभासयति तेजसा ।
तथा भुवि महिपालो दीप्त्या संवरणोऽभवत् ॥ १.१८७.१७ ॥
આકાશમાં દીપ્ત કિરણોવાળો સૂર્ય જેમ તેજથી પ્રકાશે છે, તેમ પૃથ્વી પર મહીપાલ સંવરણ દીપ્તિથી થયો.
1.187.18
यथाऽर्चयन्ति चादित्यमुद्यन्तं ब्रह्मवादिनः ।
तथा संवरणं पार्थ ब्राह्मणावरजाः प्रजाः ॥ १.१८७.१८ ॥
બ્રહ્મવાદીઓ જેમ ઉગતા આદિત્યની પૂજા કરે છે, તેમ હે પાર્થ, બ્રાહ્મણોથી નીચેની પ્રજાઓ સંવરણની પૂજા કરતી.
1.187.19
स सोममति कान्तत्वादादित्यमति तेजसा ।
बभूव नृपतिः श्रीमान्सुहृदां दुर्हृदामपि ॥ १.१८७.१९ ॥
તે સૌંદર્યમાં ચંદ્રથી અને તેજમાં સૂર્યથી પણ આગળ નીકળી ગયો; તે શ્રીમાન રાજા મિત્રો અને શત્રુ બંને માટે સમાન પ્રભાવશાળી હતો.
1.187.20
एवंगुणस्य नृपतेस्तथावृत्तस्य कौरव ।
तस्मै दातुं मनश्चक्रे तपतीं तपनः स्वयम् ॥ १.१८७.२० ॥
હે કૌરવ, આવા ગુણ અને આચરણવાળા રાજાને તપતી આપવાનો નિશ્ચય તપન (સૂર્ય) પોતે કર્યો.
1.187.21
स कदाचिदथो राजा श्रीमानमितविक्रमः ।
चचार मृगयां पार्थ पर्वतोपवने किल ॥ १.१८७.२१ ॥
એક વાર તે અમિત પરાક્રમી શ્રીમાન રાજા, હે પાર્થ, પર્વતની નજીકના વનમાં શિકાર માટે ગયો.
1.187.22
चरतो मृगयां तस्य क्षुत्पिपासासमन्वितः ।
ममार राज्ञः कौन्तेय गिरावप्रतिमो हयः ॥ १.१८७.२२ ॥
હે કૌંતેય, શિકારમાં ફરતા રાજાનો અદ્વિતીય ઘોડો ભૂખ-તરસથી પીડાઈને પર્વત પર મૃત્યુ પામ્યો.
1.187.23
स मृताश्वश्चरन्पार्थ पद्भ्यामेव गिरौ नृपः ।
ददर्शासदृशीं लोके कन्यामायतलोचनाम् ॥ १.१८७.२३ ॥
હે પાર્થ, ઘોડો મર્યા પછી રાજા પગપાળા પર્વત પર ફરતાં જગતમાં અનુપમ, વિશાળ નેત્રોવાળી એક કન્યાને જોઈ.
1.187.24
स एव एकामासाद्य कन्यां परबलार्दनः ।
तस्थौ नृपतिशार्दूलः पश्यन्नविचलेक्षणः ॥ १.१८७.२४ ॥
શત્રુસેનાનો નાશ કરનાર તે નૃપશાર્દૂલ એ એક કન્યા પાસે જઈને અચળ નેત્રોથી તેને જોતાં ઊભો રહ્યો.
1.187.25
स हि तां तर्कयामास रूपतो नृपतिः श्रियम् ।
पुनः संतर्कयामास रवेर्भ्रष्टामिव प्रभाम् ॥ १.१८७.२५ ॥
રાજાએ તેના રૂપમાં શ્રીને ઓળખી; ફરી સૂર્યથી ખસી પડેલી પ્રભા જેવી તેને વિચારી.
1.187.26
वपुषा वर्चसा चैव शिखामिव विभावसोः ।
प्रसन्नत्वेन कान्त्या च चन्द्ररेखामिवामलाम् ॥ १.१८७.२६ ॥
તેના શરીર અને તેજથી તે અગ્નિની જ્વાળા જેવી હતી; પ્રસન્નતા અને કાંતિથી નિર્મળ ચંદ્રરેખા જેવી હતી.
1.187.27
गिरिपृष्ठे तु सा यस्मिन्स्थिता स्वसितलोचना ।
विभ्राजमाना शुशुभे प्रतिमेव हिरण्मयी ॥ १.१८७.२७ ॥
પર્વત-શિખર પર જ્યાં તે ઊભી હતી ત્યાં, કાળી-સફેદ આંખોથી ઝળહળતી તે સોનાની પ્રતિમા જેવી શોભી ઊઠી.
1.187.28
तस्या रूपेण स गिरिर्वेषेण च विशेषतः ।
ससवृक्षक्षुपलतो हिरण्मय इवाभवत् ॥ १.१८७.२८ ॥
તેના રૂપ અને ખાસ કરીને તેના વેશથી તે પર્વત વૃક્ષો, ઝાડીઓ અને વેલો સહિત સોનામય થઈ ગયો.
1.187.29
अवमेने च तां दृष्ट्वा सर्वलोकेषु योषितः ।
अवाप्तं चात्मनो मेने स राजा चक्षुषः फलं ॥ १.१८७.२९ ॥
તેને જોઈને તેણે સર્વ લોકની સ્ત્રીઓને તુચ્છ ગણી; તે રાજાએ માન્યું કે તેણે પોતાની આંખોનું ફળ મેળવ્યું છે.
1.187.30
जन्मप्रभृति यत्किचिंद्दृष्टवान्स महीपतिः ।
रूपं न सदृशं तस्यास्तर्कयामास किंचन ॥ १.१८७.३० ॥
જન્મથી લઈને તે રાજાએ જે કંઈ જોયું હતું, તેમાં કોઈ રૂપ તેના રૂપ સમાન નથી એમ તેણે વિચાર્યું.
1.187.31
तया बद्धमनश्चक्षुः पाशैर्गुणमयैस्तदा ।
न चचाल ततो देशाद्बुबुधे न च किंचन ॥ १.१८७.३१ ॥
ત્યારે તેના દ્વારા તેનું મન અને નેત્ર ગુણમય પાશોથી બંધાયાં. તે એ સ્થાનેથી ખસ્યો નહીં અને કંઈ જાણ્યું નહીં.
1.187.32
अस्या नूनं विशालाक्ष्याः सदेवासुरमानुषम् ।
लोकं निर्मथ्य धात्रेदं रूपमाविष्कृतं कृतम् ॥ १.१८७.३२ ॥
ખરેખર આ વિશાલાક્ષીનું આ રૂપ દેવ, અસુર, મનુષ્યો સહિતના લોકને મંથન કરીને બ્રહ્માએ પ્રગટ કરીને રચ્યું છે.
1.187.33
एवं संतर्कयामास रूपद्रविणसंपदा ।
कन्यामसदृशीं लोके नृपः संवरणस्तदा ॥ १.१८७.३३ ॥
આ રીતે રૂપ-ધનની સંપદાથી રાજા સંવરણે ત્યારે એ કન્યાને જગતમાં અસમાન ગણી.
1.187.34
तां च दृष्ट्वैव कल्याणीं कल्याणाभिजनो नृपः ।
जगाम मनसा चिन्तां कामबाणेन पीडितः ॥ १.१८७.३४ ॥
તે કલ્યાણીને જોતાં જ શુભ કુળના રાજા મનમાં ચિંતામાં ડૂબી ગયા; કામબાણથી પીડિત થઈને.
1.187.35
दह्यमानः स तीव्रेण नृपतिर्मन्मथाग्निना ।
अप्रगल्भां प्रगल्भस्तां तदोवाच मनोहराम् ॥ १.१८७.३५ ॥
તીવ્ર મન્મથાગ્નિથી દાઝેલા રાજાએ ત્યારે એ લજ્જાળુ છતાં સાહસી, મનોહર કન્યાને કહ્યું.
1.187.36
काऽसि कस्यासि रम्भोरु किमर्थं चेह तिष्ठसि ।
कथं च निर्जनेऽरण्ये चरस्येका शुचिस्मिते ॥ १.१८७.३६ ॥
હે રંભોરુ! તું કોણ છે, કોની પુત્રી છે, અહીં શા માટે ઊભી છે? હે શુચિસ્મિતા, આ નિર્જન અરણ્યમાં એકલી કેમ ફરે છે?
1.187.37
त्वं हि सर्वानवद्याङ्गी सर्वाभरणभूषिता ।
विभूषणमिवैतेषां भूषणानामभीप्सितम् ॥ १.१८७.३७ ॥
તું સર્વ અંગોએ નિર્દોષ છે અને સર્વ આભૂષણોથી શોભિત છે; આ આભૂષણોને પણ ઇચ્છિત આભૂષણ જેવી છે.
1.187.38
न देवीं नासुरीं चैव न यक्षीं न च राक्षसीम् ।
न च भोगवतीं मन्ये न गन्धवीं न मानुषीम् ॥ १.१८७.३८ ॥
દેવી, અસુરી, યક્ષી, રાક્ષસી, ભોગવતી (નાગકન્યા), ગંધર્વી કે માનુષી કોઈને પણ હું તારી સમાન માનતો નથી.
1.187.39
या हि दृष्टा मया काश्चिच्छ्रुता वाऽपि वराङ्गनाः ।
न तासां सदृशीं मन्ये त्वामहं मत्तकाशिनि ॥ १.१८७.३९ ॥
મેં જોયેલી કે સાંભળેલી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓમાંથી કોઈને પણ, હે મત્તકાશિની, હું તારી સમાન માનતો નથી.
1.187.40
दृष्ट्वैव चारुवदने चन्द्रात्कान्ततरं तव ।
वदनं पद्मपत्राक्षं मां मथ्नातीव मन्मथः ॥ १.१८७.४० ॥
હે સુંદર મુખવાળી, ચંદ્રથી પણ મનોહર, કમળની પાંદડી જેવી આંખોવાળા તારા મુખને જોતાં જ કામદેવ મને જાણે મથી રહ્યો છે.
1.187.41
एवं तां स महीपालो बभाषे न तु सा तदा ।
कामार्तं निर्जनेऽरण्ये प्रत्यबाषथ किंचन ॥ १.१८७.४१ ॥
રાજાએ તેની સાથે આ રીતે વાત કરી; પરંતુ તે સમયે તેણીએ કંઈ જવાબ ન આપ્યો. નિર્જન અરણ્યમાં કામાર્ત રાજાને તેણીએ કંઈ પણ ઉત્તર ન આપ્યો.
1.187.42
ततो लालप्यमानस्य पार्थिवस्यायतेक्षणा ।
सौदामिनीव चाभ्रेषु तत्रैवान्तरधीयत ॥ १.१८७.४२ ॥
ત્યારે વિલાપ કરતા રાજાની સામે જ, લાંબી આંખોવાળી તે વાદળોમાં વીજળીની જેમ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
1.187.43
तामन्वेष्टुं स नृपतिः परिचक्राम सर्वतः ।
वनं वनजपत्राक्षीं भ्रमन्नुन्मत्तवत्तदा ॥ १.१८७.४३ ॥
તેને શોધવા માટે તે રાજા ચારે તરફ ફરવા લાગ્યો; કમળપત્ર જેવી આંખોવાળીને શોધતાં વનવનમાં ભટકીને ત્યારે તે ગાંડા જેવો થઈ ગયો.
1.187.44
अपश्यमानः स तु तां बहु तत्र विलप्य च ।
निश्चेष्टः पार्थिवश्रेष्ठो मुहूर्तं स व्यतिष्ठत ॥ १.१८७.४४ ॥
તેને ન જોઈને તે રાજશ્રેષ્ઠ ત્યાં ઘણો વિલાપ કરીને એક ક્ષણ માટે નિશ્ચેષ્ટ થઈને ઊભો રહ્યો.