మహాభారతం · అధ్యాయం 1.187
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.187.1
तापत्य इति यद्वाक्यमुक्तवानसि मामिह ।
तदहं ज्ञातुमिच्छामि तापत्यार्थं विनिश्चितम् ॥ १.१८७.१ ॥
మీరు ఇక్కడ నాతో 'తాపత్య' అని అన్న ఆ మాటకు అర్థాన్ని నిశ్చయంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
1.187.2
तपती नाम का चैषा तापत्या यत्कृते वयम् ।
कौन्तेया हि वयं साधो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ॥ १.१८७.२ ॥
ఈమె తపతి అనే పేరు గల తాపత్య; ఈమె కారణంగానే మేము కౌంతేయులం. ఓ సాధువా, ఆ తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
1.187.3
एवमुक्तः स गन्धर्वः कुन्तीपुत्रं धनञ्जयम् ।
विश्रुतं त्रिषु लोकेषु श्रावयामास वै कथाम् ॥ १.१८७.३ ॥
ఇలా అడగబడిన ఆ గంధర్వుడు, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధుడైన కుంతీపుత్రుడు ధనంజయునికి ఆ కథను వినిపించాడు.
1.187.4
हन्त ते कथयिष्यामि कथामेतां मनोरमाम् ।
यथावदखिलां पार्थ सर्वबुद्धिमतां वर ॥ १.१८७.४ ॥
సరే, పార్థా, ఈ మనోహరమైన కథను పూర్తిగా యథావిధిగా నీకు చెబుతాను. బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా.
1.187.5
उक्तवानस्मि येन त्वां तापत्य इति यद्वचः ।
तत्तेऽहं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमना भव ॥ १.१८७.५ ॥
నేను నీతో 'తాపత్యుడు' అని అన్న ఆ మాటకు కారణాన్ని నీకు చెబుతాను; ఏకాగ్రచిత్తంతో విను.
1.187.6
य एष दिवि धिष्ण्येन नाकं व्याप्नोति तेजसा ।
एतस्य तपती नाम बभूव सदृशी सुता ॥ १.१८७.६ ॥
ఆకాశంలో తన తేజస్సుతో స్వర్గాన్ని వ్యాపింపజేసే ఇతనికి, ఇతనితో సమానమైన తపతి అనే పేరుగల కుమార్తె జన్మించింది.
1.187.7
विवस्वतो वै देवस्य सावित्र्यवरजा विभो ।
विश्रुता त्रिषु लोकेषु तपती तपसा युता ॥ १.१८७.७ ॥
ఓ విభూ! దేవుడైన వివస్వంతుని కుమార్తె, సావిత్రి కంటే చిన్నది, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందినది, తపస్సుతో కూడినది తపతి.
1.187.8
न देवी नासुरी चैव न यक्षी न च राक्षसी ।
नाप्सरा न च गन्धर्वी तथा रूपेण काचन ॥ १.१८७.८ ॥
దేవి కాదు, అసురి కాదు, యక్షి కాదు, రాక్షసి కాదు, అప్సరస కాదు, గంధర్వి కాదు; రూపంలో ఎవరూ ఆమెతో సమానులు కారు.
1.187.9
सुविभक्तानवद्याङ्गी स्वसितायतलोचना ।
स्वाचारा चैव साध्वी च सुवेषा चैव भामिनी ॥ १.१८७.९ ॥
చక్కగా అమరిన, దోషరహిత అవయవాలు కలిగి, తెల్లని పొడవైన కన్నులు కలిగి, సదాచారవతి, సాధ్వి, అందంగా అలంకరించుకున్న మనోహరి.
1.187.10
त तस्याः सदृशं कंचित्त्रिषु लोकेषु भारत ।
भर्तारं सविता मेने रूपशीलगुणश्रुतैः ॥ १.१८७.१० ॥
ఓ భారతా! మూడు లోకాలలో ఆమెకు తగిన భర్త ఎవరూ లేరని సవితృడు (సూర్యుడు) రూపం, శీలం, గుణం, విద్యలను చూసి భావించాడు.
1.187.11
संप्राप्तयौवनां पश्यन्देयां दुहितरं तु ताम् ।
द्व्यष्टवर्षां तु तां श्यामां सविता रूपशालिनीम्।
नोपलेभे ततः शान्तिं संप्रदानं विचिन्तयन् ॥ १.१८७.११ ॥
యౌవనం పొందిన కుమార్తెను ఇవ్వవలసినదిగా చూసిన సవితృడు, పదహారేళ్ల ఆ సుందరమైన శ్యామను ఇచ్చే విధాన్ని ఆలోచిస్తూ అప్పుడు శాంతిని పొందలేదు.
1.187.12
अथर्क्षपुत्रः क्रान्तेय कुरूणामृषभो बली ।
सूर्यमाराधयामास नृपः संवरणस्तदा ॥ १.१८७.१२ ॥
అప్పుడు ఋక్షుని కుమారుడు, కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడు, బలవంతుడైన రాజు సంవరణుడు సూర్యుని ఆరాధించాడు.
1.187.13
अर्ध्यमाल्योपहाराद्यैर्गन्धैश्च नियतः शुचिः ।
नियमैरुपवासैश्च तपोभिर्विविधैरपि ॥ १.१८७.१३ ॥
అర్ఘ్యం, మాలలు, నైవేద్యాలు మొదలైనవాటితో, సుగంధాలతో, నియమనిష్ఠతో పవిత్రుడై, నియమాలు, ఉపవాసాలు, వివిధ తపస్సులతోనూ.
1.187.14
सुश्रूषुरनहंवादी शुचिः पौरवनन्दन ।
अंशुमन्तं समुद्यन्तं पूजयामास भक्तिमान् ॥ १.१८७.१४ ॥
సేవాతత్పరుడు, అహంకారం లేనివాడు, పవిత్రుడు, పౌరవుల ఆనందమా, భక్తితో ఉదయిస్తున్న అంశుమంతుడిని (సూర్యుడిని) పూజించాడు.
1.187.15
ततः कृतज्ञं धर्मज्ञं रूपेणासदृशं भुवि ।
तपत्याः सदृशं मेने सूर्यः संवरणं पतिम् ॥ १.१८७.१५ ॥
అప్పుడు కృతజ్ఞుడు, ధర్మజ్ఞుడు, భూమిపై రూపంలో సాటిలేనివాడు అయిన సంవరణుడిని తపతికి తగిన భర్తగా సూర్యుడు భావించాడు.
1.187.16
दातुमैच्छत्ततः कन्यां तस्मै संवरणाय ताम् ।
नृपोत्तमाय कौरव्य विश्रुताभिजनाय च ॥ १.१८७.१६ ॥
అప్పుడు, శ్రేష్ఠ రాజుడు, ప్రసిద్ధ వంశజుడు అయిన సంవరణునికి ఆ కన్యను ఇవ్వాలని అతడు కోరాడు, ఓ కౌరవ్యా.
1.187.17
यथा हि दिवि दीप्तांशुः प्रभासयति तेजसा ।
तथा भुवि महिपालो दीप्त्या संवरणोऽभवत् ॥ १.१८७.१७ ॥
ఆకాశంలో ప్రకాశించే కిరణాల సూర్యుడు తన తేజస్సుతో ప్రకాశింపజేసినట్లు, భూమిపై మహీపాలుడు సంవరణుడు తన దీప్తితో విరాజిల్లాడు.
1.187.18
यथाऽर्चयन्ति चादित्यमुद्यन्तं ब्रह्मवादिनः ।
तथा संवरणं पार्थ ब्राह्मणावरजाः प्रजाः ॥ १.१८७.१८ ॥
బ్రహ్మవాదులు ఉదయిస్తున్న ఆదిత్యుడిని పూజించినట్లు, ఓ పార్థా, బ్రాహ్మణులకు తరువాతి స్థానంలోని ప్రజలు సంవరణుడిని పూజించారు.
1.187.19
स सोममति कान्तत्वादादित्यमति तेजसा ।
बभूव नृपतिः श्रीमान्सुहृदां दुर्हृदामपि ॥ १.१८७.१९ ॥
అతడు అందంలో చంద్రుణ్ని, తేజస్సులో సూర్యుణ్ని మించినవాడై ప్రకాశించిన శ్రీమంతుడైన రాజు; మిత్రులకూ శత్రువులకూ ఒకేలా ప్రభావశాలి.
1.187.20
एवंगुणस्य नृपतेस्तथावृत्तस्य कौरव ।
तस्मै दातुं मनश्चक्रे तपतीं तपनः स्वयम् ॥ १.१८७.२० ॥
ఓ కౌరవా, అటువంటి గుణాలు, ప్రవర్తన కలిగిన రాజుకు తపతిని ఇవ్వాలని తపనుడైన సూర్యుడు స్వయంగా సంకల్పించాడు.
1.187.21
स कदाचिदथो राजा श्रीमानमितविक्रमः ।
चचार मृगयां पार्थ पर्वतोपवने किल ॥ १.१८७.२१ ॥
ఒకప్పుడు ఆ అపారపరాక్రమ శ్రీమంతుడైన రాజు, ఓ పార్థా, పర్వతసమీపవనంలో వేటకు వెళ్లాడు.
1.187.22
चरतो मृगयां तस्य क्षुत्पिपासासमन्वितः ।
ममार राज्ञः कौन्तेय गिरावप्रतिमो हयः ॥ १.१८७.२२ ॥
ఓ కౌంతేయా, వేటలో తిరుగుతున్న రాజు అసమాన అశ్వం ఆకలి దప్పులతో పర్వతంపై మరణించింది.
1.187.23
स मृताश्वश्चरन्पार्थ पद्भ्यामेव गिरौ नृपः ।
ददर्शासदृशीं लोके कन्यामायतलोचनाम् ॥ १.१८७.२३ ॥
ఓ పృథాపుత్రా, గుర్రం చనిపోయాక ఆ రాజు కాలినడకన పర్వతంపై తిరుగుతూ, లోకంలో సాటిలేని విశాల నేత్రాల కన్యను చూశాడు.
1.187.24
स एव एकामासाद्य कन्यां परबलार्दनः ।
तस्थौ नृपतिशार्दूलः पश्यन्नविचलेक्षणः ॥ १.१८७.२४ ॥
శత్రుసైన్యాన్ని అణచే ఆ నృపశార్దూలుడు ఆ ఒక్క కన్యను సమీపించి, చలించని నేత్రాలతో ఆమెను చూస్తూ నిలిచాడు.
1.187.25
स हि तां तर्कयामास रूपतो नृपतिः श्रियम् ।
पुनः संतर्कयामास रवेर्भ्रष्टामिव प्रभाम् ॥ १.१८७.२५ ॥
రాజు ఆమె రూపంలో శ్రీని గుర్తించాడు; మళ్లీ సూర్యుని నుండి జారిన ప్రభవలె ఆమెను భావించాడు.
1.187.26
वपुषा वर्चसा चैव शिखामिव विभावसोः ।
प्रसन्नत्वेन कान्त्या च चन्द्ररेखामिवामलाम् ॥ १.१८७.२६ ॥
ఆమె శరీరంతోనూ తేజస్సుతోనూ అగ్ని జ్వాలవలె ఉంది; ప్రసన్నత, కాంతితో నిర్మలమైన చంద్రరేఖవలె ఉంది.
1.187.27
गिरिपृष्ठे तु सा यस्मिन्स्थिता स्वसितलोचना ।
विभ्राजमाना शुशुभे प्रतिमेव हिरण्मयी ॥ १.१८७.२७ ॥
పర్వత శిఖరంపై ఆమె నిలిచిన చోట, తెల్లనీ నల్లనీ కన్నులతో మెరుస్తూ బంగారు ప్రతిమవలె ఆమె ప్రకాశించింది.
1.187.28
तस्या रूपेण स गिरिर्वेषेण च विशेषतः ।
ससवृक्षक्षुपलतो हिरण्मय इवाभवत् ॥ १.१८७.२८ ॥
ఆమె రూపంతోనూ, ప్రత్యేకించి ఆమె అలంకారంతోనూ, ఆ పర్వతం వృక్షాలు, పొదలు, తీగలతో సహా బంగారమయమైనట్లయింది.
1.187.29
अवमेने च तां दृष्ट्वा सर्वलोकेषु योषितः ।
अवाप्तं चात्मनो मेने स राजा चक्षुषः फलं ॥ १.१८७.२९ ॥
ఆమెను చూసి అతడు సర్వలోకాల స్త్రీలను తక్కువగా భావించాడు; ఆ రాజు తన కన్నులకు ఫలం లభించిందని తలచాడు.
1.187.30
जन्मप्रभृति यत्किचिंद्दृष्टवान्स महीपतिः ।
रूपं न सदृशं तस्यास्तर्कयामास किंचन ॥ १.१८७.३० ॥
పుట్టినప్పటి నుండి ఆ రాజు చూసిన దేనికీ ఆమె రూపానికి సరితూగే రూపం లేదని అతడు భావించాడు.
1.187.31
तया बद्धमनश्चक्षुः पाशैर्गुणमयैस्तदा ।
न चचाल ततो देशाद्बुबुधे न च किंचन ॥ १.१८७.३१ ॥
అప్పుడు ఆమె వలన అతని మనస్సు మరియు నేత్రాలు గుణమయ పాశాలచే బంధించబడ్డాయి. అతడు ఆ స్థలం నుండి కదలలేదు, ఏదీ గ్రహించలేదు.
1.187.32
अस्या नूनं विशालाक्ष्याः सदेवासुरमानुषम् ।
लोकं निर्मथ्य धात्रेदं रूपमाविष्कृतं कृतम् ॥ १.१८७.३२ ॥
నిశ్చయంగా ఈ విశాలాక్షి యొక్క ఈ రూపాన్ని దేవ, అసుర, మానవ సహిత లోకాన్ని మథించి బ్రహ్మ వెలికితీసి సృష్టించాడు.
1.187.33
एवं संतर्कयामास रूपद्रविणसंपदा ।
कन्यामसदृशीं लोके नृपः संवरणस्तदा ॥ १.१८७.३३ ॥
ఈ విధంగా రూపసంపద అనే ధనంతో, రాజు సంవరణుడు అప్పుడు ఆ కన్యను లోకంలో సాటిలేనిదిగా ఊహించాడు.
1.187.34
तां च दृष्ट्वैव कल्याणीं कल्याणाभिजनो नृपः ।
जगाम मनसा चिन्तां कामबाणेन पीडितः ॥ १.१८७.३४ ॥
ఆ కల్యాణిని చూడగానే, శుభకులజుడైన రాజు మనస్సులో చింతలో మునిగాడు; మన్మథ బాణంచే పీడితుడయ్యాడు.
1.187.35
दह्यमानः स तीव्रेण नृपतिर्मन्मथाग्निना ।
अप्रगल्भां प्रगल्भस्तां तदोवाच मनोहराम् ॥ १.१८७.३५ ॥
తీవ్రమైన మన్మథాగ్నితో దహించబడిన రాజు, అప్పుడు సిగ్గుపడుతున్నా ధైర్యంగా ఉన్న ఆ మనోహరితో ఇలా అన్నాడు.
1.187.36
काऽसि कस्यासि रम्भोरु किमर्थं चेह तिष्ठसि ।
कथं च निर्जनेऽरण्ये चरस्येका शुचिस्मिते ॥ १.१८७.३६ ॥
రంభోరూ! నీవు ఎవరు, ఎవరి కుమార్తెవు, ఇక్కడ ఎందుకు నిలిచావు? శుచిస్మితా, ఈ నిర్జన అరణ్యంలో ఒంటరిగా ఎలా తిరుగుతున్నావు?
1.187.37
त्वं हि सर्वानवद्याङ्गी सर्वाभरणभूषिता ।
विभूषणमिवैतेषां भूषणानामभीप्सितम् ॥ १.१८७.३७ ॥
నీవు సర్వాంగసుందరివి, సమస్త ఆభరణాలతో అలంకరించబడినదానవు; ఈ ఆభరణాలకే అభిలషణీయమైన ఆభరణంవలె ఉన్నావు.
1.187.38
न देवीं नासुरीं चैव न यक्षीं न च राक्षसीम् ।
न च भोगवतीं मन्ये न गन्धवीं न मानुषीम् ॥ १.१८७.३८ ॥
దేవిని, అసురిని, యక్షిని, రాక్షసిని, భోగవతి (నాగ కన్య)ను, గంధర్విని, మానుషిని ఎవరినీ నీకు సమానులుగా నేను భావించను.
1.187.39
या हि दृष्टा मया काश्चिच्छ्रुता वाऽपि वराङ्गनाः ।
न तासां सदृशीं मन्ये त्वामहं मत्तकाशिनि ॥ १.१८७.३९ ॥
నేను చూచిన లేదా విన్న శ్రేష్ఠ స్త్రీలలో ఎవరినీ, ఓ మత్తకాశినీ, నీకు సమానంగా నేను భావించను.
1.187.40
दृष्ट्वैव चारुवदने चन्द्रात्कान्ततरं तव ।
वदनं पद्मपत्राक्षं मां मथ्नातीव मन्मथः ॥ १.१८७.४० ॥
అందమైన ముఖం కలదానా, చంద్రుని కంటే మనోహరమైన, పద్మదళ నేత్రాలున్న నీ ముఖాన్ని చూడగానే మన్మథుడు నన్ను మథిస్తున్నట్లు ఉంది.
1.187.41
एवं तां स महीपालो बभाषे न तु सा तदा ।
कामार्तं निर्जनेऽरण्ये प्रत्यबाषथ किंचन ॥ १.१८७.४१ ॥
రాజు ఆమెతో ఈ విధంగా మాట్లాడాడు; కానీ ఆమె అప్పుడు ఏమీ బదులివ్వలేదు. నిర్జన అరణ్యంలో కామార్తుడైన అతనికి ఆమె ఏమీ సమాధానం చెప్పలేదు.
1.187.42
ततो लालप्यमानस्य पार्थिवस्यायतेक्षणा ।
सौदामिनीव चाभ्रेषु तत्रैवान्तरधीयत ॥ १.१८७.४२ ॥
అప్పుడు విలపిస్తున్న రాజు ముందే, పొడవైన కన్నులున్న ఆమె మేఘాలలో మెరుపు మాయమైనట్లుగా అక్కడే అదృశ్యమైపోయింది.
1.187.43
तामन्वेष्टुं स नृपतिः परिचक्राम सर्वतः ।
वनं वनजपत्राक्षीं भ्रमन्नुन्मत्तवत्तदा ॥ १.१८७.४३ ॥
ఆమెను వెదకడానికి ఆ రాజు నలుదిక్కులా తిరిగాడు; కమలదళనేత్రిని వెతుకుతూ అడవి అడవిగా సంచరించి, అప్పుడు పిచ్చివాడిలా అయ్యాడు.
1.187.44
अपश्यमानः स तु तां बहु तत्र विलप्य च ।
निश्चेष्टः पार्थिवश्रेष्ठो मुहूर्तं स व्यतिष्ठत ॥ १.१८७.४४ ॥
ఆమెను చూడలేక ఆ రాజశ్రేష్ఠుడు అక్కడ ఎంతగానో విలపించి, ఒక క్షణం నిశ్చలంగా నిలబడిపోయాడు.