મહાભારત · અધ્યાય 1.189
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.189.1
एवमुक्त्वा ततस्तूर्णं जगामोर्ध्वमनिन्दिता ।
तपतीतपतीत्येव विललापातुरो नृपः ॥ १.१८९.१ ॥
આમ કહીને તે નિર્દોષ સ્ત્રી ઝડપથી ઉપર ચાલી ગઈ. આતુર રાજા "તપતી, તપતી" એમ જ કહીને વિલાપ કરવા લાગ્યો.
1.189.2
प्रास्स्वलच्चासकृद्राजा पुनरुत्थाय धावति ।
धावमानस्तु तपतीमदृष्ट्वैव महीपतिः।
स तु राजा पुनर्भूमौ तत्रैव निपपात ह ॥ १.१८९.२ ॥
રાજા વારંવાર ઠોકર ખાઈ ગયો, ફરી ઊઠીને દોડ્યો. પરંતુ તપતીને ન જોતાં, દોડતો એ ભૂપતિ ત્યાં જ ફરી જમીન પર પડી ગયો.
1.189.3
अन्वेषमाणः सबलस्तं राजानं नृपोत्तमम् ।
अमात्यः सानुयात्रश्च तं ददर्श महावने ॥ १.१८९.३ ॥
સેના સાથે શોધતો મંત્રી પોતાના અનુચરો સાથે મહાવનમાં એ શ્રેષ્ઠ રાજાને જોયો.
1.189.4
क्षितौ निपतितं काले शक्रध्वजमिवोच्छ्रितम् ।
त हि दृष्ट्वा महेष्वासं निरस्तं पतितं भुवि ॥ १.१८९.४ ॥
જમીન પર પડેલા એ મહાધનુર્ધરને તેણે જોયો; ઊંચો ઊભેલો ઇન્દ્રધ્વજ પડી ગયો હોય તેમ તે ભૂમિ પર પડ્યો હતો.
1.189.5
बभूव सोऽस्य सचिवः संप्रदीप्त इवाग्निना ।
त्वरया चोपसङ्गम्य स्नेहादागतसंभ्रमः ॥ १.१८९.५ ॥
તે તેનો મંત્રી હતો; અગ્નિથી સળગી ઊઠેલાની જેમ થઈ ગયો. સ્નેહથી વ્યાકુળ થઈ ઝડપથી પાસે જઈને તે ગભરાઈ ઊઠ્યો.
1.189.6
तं समुत्थापयामास नृपतिं काममोहितम् ।
भूतलाद्भूमिपालेशं पितेव पतितं सुतम् ॥ १.१८९.६ ॥
કામમોહિત એ રાજાને તેણે જમીન પરથી ઊભો કર્યો; પિતા પડી ગયેલા પુત્રને ઊભો કરે તેમ.
1.189.7
प्रज्ञया वयसा चैव वृद्धः कीर्त्या नयेन च ।
अमात्यस्तं समुत्थाप्य बभूव विगतज्वरः ॥ १.१८९.७ ॥
પ્રજ્ઞા, વય, કીર્તિ અને નીતિમાં વૃદ્ધ એ અમાત્ય તેને ઊભો કરીને ચિંતામુક્ત થયો.
1.189.8
उवाच चैनं कल्याण्या वाचा मधुरयोत्थिम् ।
मा भैर्मनुजशार्दूल भद्रमस्तु तवानघ ॥ १.१८९.८ ॥
ઊભા થયેલા તેને મધુર અને કલ્યાણકારી વાણીમાં તેણે કહ્યું: 'હે મનુષ્યસિંહ, ડર નહીં. હે નિષ્પાપ, તારું કલ્યાણ થાઓ.'
1.189.9
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं तर्कयामास वै नृपम् ।
पतितं पातनं सङ्ख्ये शात्रवाणां महीतले ॥ १.१८९.९ ॥
ભૂખ-તરસથી થાકેલો એ રાજા યુદ્ધમાં શત્રુઓથી પાડી દેવાઈને ભૂમિ પર પડ્યો છે, એમ તેણે અનુમાન કર્યું.
1.189.10
वारिणा च सुशीतेन शिरस्तस्याभ्यषेचयत् ।
अस्पृशन्मुकुटं राज्ञः पुण्डरीकसुगन्धिना ॥ १.१८९.१० ॥
અતિ શીતળ પાણીથી રાજાના માથા પર છાંટ્યું; રાજાના મુકુટને સ્પર્શ કર્યા વિના, કમળ જેવી સુગંધવાળા પાણીથી એમ કર્યું.
1.189.11
ततः प्रत्यागतप्राणस्तद्बलं बलवान्नृपः ।
सर्वं विसर्जयामास तमेकं सचिवं विना ॥ १.१८९.११ ॥
પછી પ્રાણ પાછા આવેલા એ બળવાન રાજાએ એક અમાત્ય સિવાય પોતાનું સમગ્ર સૈન્ય વિદાય કર્યું.
1.189.12
ततस्तस्याज्ञया राज्ञो विप्रतस्थे महद्बलम् ।
स तु राजा गिरिप्रस्थे तस्मिन्पुनरुपाविशत् ॥ १.१८९.१२ ॥
પછી રાજાની આજ્ઞાથી એ વિશાળ સૈન્ય ચાલ્યું ગયું; અને એ રાજા ગિરિપ્રસ્થ પર ફરી ત્યાં જ બેઠો.
1.189.13
ततस्तस्मिन् गिरिवरे शुचिर्भूत्वा कृताञ्जलिः ।
आरिराधयिषुः सूर्यं तस्थावूर्ध्वमुखः क्षितौ ॥ १.१८९.१३ ॥
પછી તે શ્રેષ્ઠ પર્વત પર શુચિ થઈને, હાથ જોડીને, સૂર્યને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી, મુખ ઊંચું કરીને ભૂમિ પર ઊભો રહ્યો.
1.189.14
जगाम मनसा चैव वसिष्ठमृषिसत्तमम् ।
पुरोहितममित्रघ्नं तदा संवरणो नृपः ॥ १.१८९.१४ ॥
ત્યારે રાજા સંવરણે મનથી જ ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ, શત્રુનાશક, પુરોહિત વસિષ્ઠનું સ્મરણ કર્યું.
1.189.15
नक्तन्दिनमथैकत्र स्थिते तस्मिञ्जनाधिपे ।
अथाजगाम विप्रर्षिस्तदा द्वादशमेऽहनि ॥ १.१८९.१५ ॥
રાજા ત્યાં રાતદિવસ એક જ સ્થળે ઊભો હતો, ત્યારે બારમા દિવસે તે બ્રાહ્મણ ઋષિ આવ્યા.
1.189.16
स विदित्वैव नृपतिं तपत्या हृतमानसम् ।
दिव्येन विधिना ज्ञात्वा भावितात्मा महानृपिः ॥ १.१८९.१६ ॥
તે મહર્ષિએ તપતી દ્વારા મન હરાયેલા રાજાને ઓળખ્યો; દિવ્ય વિધિથી જાણીને, આત્મસંયમી તે મહર્ષિએ બધું જાણ્યું.
1.189.17
तथा तु नियतात्मानं तं नृपं मुनिसत्तमः ।
आबभाषे स धर्मात्मा तस्यैवार्थचिकीर्षया ॥ १.१८९.१७ ॥
ત્યારે તે આત્મસંયમી રાજા સાથે ધર્માત્મા મુનિશ્રેષ્ઠે તેનું જ હિત ઇચ્છીને વાત કરી.
1.189.18
स तस्य मनुजेन्द्रस्य पश्यतो भगवानृषिः ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे द्रष्टुं भास्करं भास्करद्युतिः ॥ १.१८९.१८ ॥
તે મનુષ્યેન્દ્ર જોતા જ રહ્યા ત્યારે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી તે ભગવાન ઋષિ સૂર્યને જોવા ઊંચે ચઢવા લાગ્યા.
1.189.19
योजनानां तु नियुतं क्षणाद्गत्वा तपोधनः ।
सहस्रांशुं ततो विप्रः कृताञ्जलिरुपस्थितः।
वसिष्ठोहमिति प्रीत्या स चात्मानं न्यवेदयत् ॥ १.१८९.१९ ॥
તપોધન એ બ્રાહ્મણ ક્ષણમાં લાખ યોજન જઈને હાથ જોડી સહસ્રાંશુની સામે ઊભા રહ્યા અને પ્રેમથી 'હું વસિષ્ઠ છું' એમ પોતાનો પરિચય આપ્યો.
1.189.20
तमुवाच महातेजा विवस्वान्मुनिसत्तमम् ।
महर्षे स्वागतं तेऽस्तु कथयस्व यथेप्सितम् ॥ १.१८९.२० ॥
મહાતેજસ્વી વિવસ્વાન એ મુનિશ્રેષ્ઠને કહ્યું, 'હે મહર્ષિ, તમારું સ્વાગત છે; જે ઇચ્છિત હોય તે કહો.'
1.189.21
यदिच्छसि महाभाग मत्तः प्रवदतां वर ।
तत्ते दद्यामभिप्रेतं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् ॥ १.१८९.२१ ॥
'હે મહાભાગ્ય, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમે મારી પાસેથી જે ઇચ્છો તે, ભલે અતિ દુર્લભ હોય, હું તમને આપીશ.'
1.189.22
एवमुक्तः स तेनर्षिर्वसिष्ठः संस्तुवन्गिरा ।
प्रणिपत्य विवस्वन्तं भानुमन्तमथाब्रवीत् ॥ १.१८९.२२ ॥
તેમના આમ કહેવાથી ઋષિ વસિષ્ઠે વાણીથી સ્તુતિ કરતાં વિવસ્વાનને પ્રણામ કર્યા અને તેજસ્વી ભાનુમાનને કહ્યું.
1.189.23
योजनानां चतुष्षष्टिं निमेषात्त्रिशतं तथा ।
अश्वैर्गच्छति नित्यं यस्तत्पार्श्वस्थोऽब्रवीदिदम् ॥ १.१८९.२३ ॥
'એક નિમેષમાં ચોસઠ અને ત્રણસો યોજન, ઘોડાઓ વડે જે સદા ચાલે છે' — તેની બાજુમાં ઊભેલાએ આ કહ્યું.
1.189.24
अजाय लोकत्रयपावनाय ।
भूतात्मने गोपतये वृषाय।
सूर्याय सर्गप्रलयालयाय ।
नमो महाकारुणिकोत्तमाय ॥ १.१८९.२४ ॥
અજન્મા, ત્રણ લોકને પાવન કરનાર, ભૂતોના આત્મા, ગોપતિ, વૃષભ, સૂર્ય, સર્ગ-પ્રલયના આલય, મહાકરુણિકોમાં ઉત્તમ — તેમને નમસ્કાર.
1.189.25
विवस्वते ज्ञानभृतेऽन्तरात्मने ।
जगत्प्रदीपाय जगद्धितैषिणे।
स्वयंभुवे दीप्तसहस्रचक्षुषे ।
सुरोत्तमायामिततेजसे नमः ॥ १.१८९.२५ ॥
જ્ઞાન ધારણ કરનાર, અંતરાત્મા, જગતના દીપ, જગતના હિતની ઇચ્છા કરનાર વિવસ્વાનને નમસ્કાર. હજાર દીપ્ત નેત્રવાળા, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, અમિત તેજવાળા સ્વયંભુને નમસ્કાર.
1.189.26
नमः सवित्रे जगदेकचक्षुषे ।
जगत्प्रसूतिस्थितिनाशहेतवे।
त्रयीमयाय त्रिगुणात्मधारिणे ।
विरिञ्चनारायणशङ्करात्मने ॥ १.१८९.२६ ॥
જગતના એકમાત્ર નેત્ર, જગતની ઉત્પત્તિ-સ્થિતિ-વિનાશના કારણ, ત્રયીમય, ત્રિગુણને આત્મરૂપે ધારણ કરનાર, બ્રહ્મા-નારાયણ-શંકર જેનો આત્મા છે તે સવિતાને નમસ્કાર.
1.189.27
संस्तुतो वरदः सोऽहं वरं वरय सुव्रत ।
स्तुतिस्त्वयोक्ता भक्तानां जप्येयं वग्दोस्म्यहम् ॥ १.१८९.२७ ॥
સ્તુતિ કરાયેલો હું વરદાતા છું. હે સુવ્રત, વર માગ. તેં કહેલી આ સ્તુતિ ભક્તોએ જપવા યોગ્ય છે; હું વચનથી વર આપનાર છું.
1.189.28
यैषा ते तपती नाम सावित्र्यवरजा सुता ।
तां त्वां संवरणस्यार्थे वरयामि विभावसो ॥ १.१८९.२८ ॥
હે વિભાવસુ, તારી જે તપતી નામની પુત્રી સાવિત્રીની નાની બહેન છે, તેને સંવરણ માટે હું તારી પાસે માગું છું.
1.189.29
स हि राजा बृहत्कीर्तिर्धर्मार्थविदुदारधीः ।
युक्तः संवरणो भर्ता दुहितुस्ते विहङ्गम ॥ १.१८९.२९ ॥
તે રાજા સંવરણ મહાકીર્તિવાળો, ધર્મ-અર્થ જાણનાર, ઉદાર બુદ્ધિવાળો છે. હે વિહંગમ, તે જ તારી પુત્રીને યોગ્ય પતિ છે.
1.189.30
इत्युक्तः स तदा तेन ददानीत्येव निश्चितः ।
प्रत्यभाषत तं विप्रं प्रतीनन्द्य दिवाकरः ॥ १.१८९.३० ॥
તેમણે એમ કહ્યું ત્યારે "આપીશ" એવો નિશ્ચય કરીને, તે વિપ્રને પ્રતિ-અભિવાદન કરીને દિવાકરે ઉત્તર આપ્યો.
1.189.31
वरः संवरणो राज्ञां त्वमृषीणां वरो मुने ।
तपती योषितां श्रेष्ठा किमन्यत्रापवर्जनात् ॥ १.१८९.३१ ॥
રાજાઓમાં સંવરણ શ્રેષ્ઠ વર છે, અને હે મુનિ, આપ ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ છો. તપતી સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે; આનાથી વધુ શું જોઈએ?
1.189.32
ततः सर्वानवद्याङ्गीं तपतीं तपनः स्वयम् ।
ददौ संवरणस्यार्थे वसिष्ठाय महात्मने ॥ १.१८९.३२ ॥
ત્યારે સૂર્યે પોતે સર્વાંગ નિર્દોષ તપતીને સંવરણ માટે મહાત્મા વસિષ્ઠને આપી.
1.189.33
प्रतिजग्राह तां कन्यां महर्षिस्तपतीं तदा ।
वसिष्ठोऽथ विसृष्टस्तु पुनरेवाजगाम ह ॥ १.१८९.३३ ॥
મહર્ષિ વસિષ્ઠે ત્યારે તે કન્યા તપતીને સ્વીકારી; પછી વિદાય લઈને તેઓ ફરી પાછા આવ્યા.
1.189.34
यत्र विख्यातकीर्तिः स कुरूणामृषभोऽभवत् ।
स राजा मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना ॥ १.१८९.३४ ॥
પ્રખ્યાત કીર્તિવાળો એ કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ રાજા, મન્મથથી આવિષ્ટ થઈને, તેનામાં લીન અંતરાત્માથી...
1.189.35
दृष्ट्वा च देवकन्यां तां तपतीं चारुहासिनीम् ।
वसिष्ठेन सहायान्तीं संहृष्टोऽभ्यधिकं बभौ ॥ १.१८९.३५ ॥
દેવકન્યા, સુંદર હાસ્યવાળી તે તપતીને વસિષ્ઠ સાથે આવતી જોઈને તે અત્યંત હર્ષિત થઈને વધુ ઝળહળ્યો.
1.189.36
रुरुचे साऽधिकं सुभ्रूरापतन्ती नभस्तलात् ।
सौदामनीव विभ्रष्टा द्योतयन्ती दिशस्त्विषा ॥ १.१८९.३६ ॥
આકાશમાંથી ઉતરતી તે સુંદર ભ્રમરવાળી અત્યંત શોભી; જાણે આકાશમાંથી ખસી પડેલી વીજળી પોતાની પ્રભાથી દિશાઓ ઉજાળતી હોય તેમ.
1.189.37
कृच्छ्राद्द्वादशरात्रे तु तस्य राज्ञः समाहिते ।
आजगाम विशुद्धात्मा वसिष्ठो भगवानृषिः ॥ १.१८९.३७ ॥
કઠિન વ્રતની બાર રાત્રિઓ પછી, જ્યારે તે રાજાનું મન એકાગ્ર થયું, ત્યારે વિશુદ્ધાત્મા ભગવાન ઋષિ વસિષ્ઠ આવ્યા.
1.189.38
तपसाऽऽराध्य वरदं देवं गोपतिमीश्वरम् ।
लेभे संवरणो भार्यां वसिष्ठस्यैव तेजसा ॥ १.१८९.३८ ॥
તપ વડે વરદાતા દેવ, ગોપતિ ઈશ્વરની આરાધના કરીને, વસિષ્ઠના જ તેજથી સંવરણે ભાર્યા મેળવી.
1.189.39
ततस्तस्मिन्गिरिश्रेष्ठे देवगन्धर्वसेविते ।
जग्राह विधिवत्पाणिं तपत्याः स नरर्षभः ॥ १.१८९.३९ ॥
પછી દેવ-ગંધર્વોથી સેવિત તે શ્રેષ્ઠ પર્વત પર તે નરશ્રેષ્ઠે વિધિપૂર્વક તપતીનો હાથ ગ્રહણ કર્યો.
1.189.40
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातस्तस्मिन्नेव धराधरे ।
सोऽकामयत राजर्षिर्विहर्तुं सह भार्यया ॥ १.१८९.४० ॥
વસિષ્ઠની અનુમતિ મેળવીને, તે જ પર્વત પર તે રાજર્ષિએ પત્ની સાથે વિહાર કરવાની ઇચ્છા કરી.
1.189.41
ततः पुरे च राष्ट्रे च वनेषूपवनेषु च ।
आदिदेश महीपालस्तमेव सचिवं तदा ॥ १.१८९.४१ ॥
પછી નગરમાં, રાષ્ટ્રમાં, વનોમાં અને ઉપવનોમાં તે મહીપાલે તે જ સચિવને આજ્ઞા આપી.
1.189.42
नृपतिं त्वभ्यनुज्ञाप्य वसिष्ठोऽथापचक्रमे ।
सोऽथ राजा गिरौ तस्मिन्विजहारामरो यथा ॥ १.१८९.४२ ॥
રાજા પાસેથી વિદાય લઈને વસિષ્ઠ ચાલ્યા ગયા. પછી તે રાજા તે પર્વત પર દેવની જેમ વિહાર કરવા લાગ્યો.
1.189.43
ततो द्वादशवर्षाणि काननेषु वनेषु च ।
रेमे तस्मिन्गिरौ राजा तयैव सह भार्यया ॥ १.१८९.४३ ॥
પછી બાર વર્ષ સુધી તે રાજા તે પર્વત પર, જંગલો અને વનોમાં, પોતાની પત્ની સાથે આનંદ કરતો રહ્યો.
1.189.44
तस्य राज्ञः पुरे तस्मिन्समा द्वादश सत्तम ।
न ववर्ष सहस्राक्षो राष्ट्रे चैवास्य भारत ॥ १.१८९.४४ ॥
હે સજ્જનોમાં શ્રેષ્ઠ! તે રાજાના નગરમાં અને તેના રાજ્યમાં બાર વર્ષ સુધી સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર)એ વરસાદ વરસાવ્યો નહીં, હે ભરતવંશી!
1.189.45
ततस्तस्यामनावृष्ट्यां प्रवृत्तायामरिन्दम ।
प्रजाः क्षयमुपाजग्मुः सर्वाः सस्थाणुजङ्गमाः ॥ १.१८९.४५ ॥
હે શત્રુદમન! તે અનાવૃષ્ટિ પ્રવર્તતાં સ્થાવર અને જંગમ સર્વ પ્રજા નાશ પામી.
1.189.46
तस्मिंस्तथाविधे काले वर्तमाने सुदारुणे ।
नावश्यायः पपातोर्व्यां ततः सस्यानि नाऽरुहन् ॥ १.१८९.४६ ॥
એવા અતિ ભયંકર સમયમાં પૃથ્વી પર ઝાકળ પણ પડ્યું નહીં, અને તેથી પાક ઊગ્યા નહીં.
1.189.47
ततो विभ्रान्तमनसो जनाः क्षुद्भपीडिताः ।
गृहाणि संपरित्यज्य बभ्रमुः प्रदिशो दिशः ॥ १.१८९.४७ ॥
ત્યારે મૂંઝાયેલા મનવાળા, ભૂખ-તરસથી પીડાતા લોકો ઘર છોડીને દિશાઓ અને પ્રદિશાઓમાં ભટકવા લાગ્યા.
1.189.48
ततस्तस्मिन्पुरे राष्ट्रे त्यक्तदारपरिग्रहाः ।
परस्परममर्यादाः क्षुधार्ता जघ्निरे जनाः ॥ १.१८९.४८ ॥
ત્યારે તે નગરમાં અને રાજ્યમાં, પત્ની અને સંપત્તિ છોડીને, મર્યાદા ભૂલીને, ભૂખથી પીડાતા લોકો એકબીજાને મારવા લાગ્યા.
1.189.49
तत्क्षुधार्तैर्निरानन्दैः शवभूतैस्तथा नरैः ।
अभवत्प्रेतराजस्य पुरं प्रेतैरिवावृतम् ॥ १.१८९.४९ ॥
ભૂખથી પીડિત, આનંદરહિત અને શબ જેવા બનેલા માણસોથી એ નગર યમરાજનું નગર બની ગયું, જાણે પ્રેતોથી ઘેરાયેલું.
1.189.50
ततस्तत्तादृशं दृष्ट्वा स एव भगवानृषिः ।
अभ्याद्रवत धर्मात्मा वसिष्ठो मुनिसत्तमः ॥ १.१८९.५० ॥
ત્યારે એવી દશા જોઈને તે ભગવાન ઋષિ, ધર્માત્મા મુનિશ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠ ઝડપથી તે તરફ દોડ્યા.
1.189.51
तं च पार्थिवशार्दूलमानयामास तत्पुरम् ।
तपत्या सहितं राजन्वर्षे द्वादशमे गते।
ततः प्रवृष्टस्तत्रासीद्यथापूर्वं सुरारिहा ॥ १.१८९.५१ ॥
તે રાજશાર્દૂલને તપતી સાથે, હે રાજન, બારમા વર્ષ વીત્યા પછી એ નગરમાં પાછો લાવ્યો. પછી પહેલાંની જેમ ત્યાં વરસાદ પડ્યો; દેવશત્રુઓનો સંહારક વરસ્યો.
1.189.52
तस्मिन्नृपतिशार्दूले प्रविष्टे नगरं पुनः ।
प्रववर्ष सहस्राक्षः सस्यानि जनयन्प्रभुः ॥ १.१८९.५२ ॥
તે નૃપશાર્દૂલ ફરી નગરમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે સહસ્રાક્ષ પ્રભુએ ફરીથી વરસાદ વરસાવ્યો અને પાક ઉગાડ્યો.
1.189.53
ततः सराष्ट्रं मुमुदे तत्पुरं परया मुदा ।
तेन पार्थिवमुख्येन भावितं भावितात्मना ॥ १.१८९.५३ ॥
પછી તે નગર અને રાષ્ટ્ર પરમ આનંદથી હર્ષિત થયાં; શુદ્ધાત્મા એવા તે શ્રેષ્ઠ રાજાથી તે સમૃદ્ધ થયું.
1.189.54
ततो द्वादश वर्षाणि पुनरीजे नराधिपः ।
तपत्या सहितः पत्न्या यथा शच्या मरुत्पतिः ॥ १.१८९.५४ ॥
પછી ફરીથી બાર વર્ષ સુધી એ નરાધિપે યજ્ઞ કર્યો; તપતી અને પત્ની સહિત, શચી સાથેના મરુત્પતિ ઇન્દ્રની જેમ.
1.189.55
एवमासीन्महाभागा तपती नाम पौर्विकी ।
तव वैवस्वती पार्थ तापत्यस्त्वं यया मतः ॥ १.१८९.५५ ॥
આ રીતે મહાભાગા તપતી નામની પૌરવી હતી. હે પાર્થ, તે વૈવસ્વત (સૂર્ય)ની પુત્રી હતી; તેના કારણે તને તાપત્ય (તપતીનો વંશજ) માનવામાં આવે છે.
1.189.56
तस्यां संजनयामास कुरुं संवरणो नृपः ।
तपत्यां तपतां श्रेष्ठ तापत्यस्त्वं ततोऽर्जुन ॥ १.१८९.५६ ॥
તેનાથી રાજા સંવરણે કુરુને જન્મ આપ્યો. હે તાપનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન, તેથી તું તાપત્ય છે.