ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 1.189
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.189.1
एवमुक्त्वा ततस्तूर्णं जगामोर्ध्वमनिन्दिता ।
तपतीतपतीत्येव विललापातुरो नृपः ॥ १.१८९.१ ॥
ଏହା କହି ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ଶୀଘ୍ର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଆତୁର ରାଜା "ତପତୀ, ତପତୀ" ବୋଲି ବିଳାପ କଲେ।
1.189.2
प्रास्स्वलच्चासकृद्राजा पुनरुत्थाय धावति ।
धावमानस्तु तपतीमदृष्ट्वैव महीपतिः।
स तु राजा पुनर्भूमौ तत्रैव निपपात ह ॥ १.१८९.२ ॥
ରାଜା ବାରମ୍ବାର ଖସିପଡ଼ିଲେ, ପୁଣି ଉଠି ଦୌଡ଼ିଲେ। କିନ୍ତୁ ତପତୀଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ସେହି ଭୂପତି ଦୌଡ଼ୁ ଦୌଡ଼ୁ ସେଠାରେ ପୁଣି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
1.189.3
अन्वेषमाणः सबलस्तं राजानं नृपोत्तमम् ।
अमात्यः सानुयात्रश्च तं ददर्श महावने ॥ १.१८९.३ ॥
ସୈନ୍ୟ ସହିତ ଖୋଜୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ମହାବନରେ ଦେଖିଲେ।
1.189.4
क्षितौ निपतितं काले शक्रध्वजमिवोच्छ्रितम् ।
त हि दृष्ट्वा महेष्वासं निरस्तं पतितं भुवि ॥ १.१८९.४ ॥
ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ମହାଧନୁର୍ଦ୍ଧରଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ; ଉଚ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା ପରି ସେ ପଡ଼ିରହିଥିଲେ।
1.189.5
बभूव सोऽस्य सचिवः संप्रदीप्त इवाग्निना ।
त्वरया चोपसङ्गम्य स्नेहादागतसंभ्रमः ॥ १.१८९.५ ॥
ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ; ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଥିବା ପରି ହେଲେ। ସ୍ନେହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ପାଖକୁ ଯାଇ ସେ ଘାବରାଇଗଲେ।
1.189.6
तं समुत्थापयामास नृपतिं काममोहितम् ।
भूतलाद्भूमिपालेशं पितेव पतितं सुतम् ॥ १.१८९.६ ॥
କାମମୋହିତ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ସେ ଭୂମିରୁ ଉଠାଇଲେ; ପିତା ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ପୁତ୍ରକୁ ଉଠାଇବା ପରି।
1.189.7
प्रज्ञया वयसा चैव वृद्धः कीर्त्या नयेन च ।
अमात्यस्तं समुत्थाप्य बभूव विगतज्वरः ॥ १.१८९.७ ॥
ପ୍ରଜ୍ଞା, ବୟସ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ନୀତିରେ ବୃଦ୍ଧ ସେ ଅମାତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ହେଲେ।
1.189.8
उवाच चैनं कल्याण्या वाचा मधुरयोत्थिम् ।
मा भैर्मनुजशार्दूल भद्रमस्तु तवानघ ॥ १.१८९.८ ॥
ଉଠିଥିବା ତାଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ବାଣୀରେ କହିଲେ: 'ହେ ନରଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ, ଭୟ କର ନାହିଁ। ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।'
1.189.9
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं तर्कयामास वै नृपम् ।
पतितं पातनं सङ्ख्ये शात्रवाणां महीतले ॥ १.१८९.९ ॥
କ୍ଷୁଧା-ତୃଷ୍ଣାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ସେ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ବୋଲି ସେ ଅନୁମାନ କଲେ।
1.189.10
वारिणा च सुशीतेन शिरस्तस्याभ्यषेचयत् ।
अस्पृशन्मुकुटं राज्ञः पुण्डरीकसुगन्धिना ॥ १.१८९.१० ॥
ଅତି ଶୀତଳ ଜଳରେ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ସିଞ୍ଚନ କଲେ; ରାଜାଙ୍କ ମୁକୁଟ ନ ଛୁଇଁ, ପଦ୍ମସୁଗନ୍ଧ ଜଳରେ ସେପରି କଲେ।
1.189.11
ततः प्रत्यागतप्राणस्तद्बलं बलवान्नृपः ।
सर्वं विसर्जयामास तमेकं सचिवं विना ॥ १.१८९.११ ॥
ତା'ପରେ ପ୍ରାଣ ଫେରିଲେ ସେ ବଳବାନ ରାଜା ଗୋଟିଏ ଅମାତ୍ୟ ଛଡ଼ା ନିଜ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
1.189.12
ततस्तस्याज्ञया राज्ञो विप्रतस्थे महद्बलम् ।
स तु राजा गिरिप्रस्थे तस्मिन्पुनरुपाविशत् ॥ १.१८९.१२ ॥
ତା'ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ମହାସେନା ଚାଲିଗଲା; ସେ ରାଜା ଗିରିପ୍ରସ୍ଥ ଉପରେ ପୁଣି ସେଠାରେ ବସିଲେ।
1.189.13
ततस्तस्मिन् गिरिवरे शुचिर्भूत्वा कृताञ्जलिः ।
आरिराधयिषुः सूर्यं तस्थावूर्ध्वमुखः क्षितौ ॥ १.१८९.१३ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ଶୁଚି ହୋଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ମୁଖ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ କରି ଭୂମିରେ ଠିଆ ହେଲେ।
1.189.14
जगाम मनसा चैव वसिष्ठमृषिसत्तमम् ।
पुरोहितममित्रघ्नं तदा संवरणो नृपः ॥ १.१८९.१४ ॥
ସେତେବେଳେ ରାଜା ସଂବରଣ ମନରେ ହିଁ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ପୁରୋହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
1.189.15
नक्तन्दिनमथैकत्र स्थिते तस्मिञ्जनाधिपे ।
अथाजगाम विप्रर्षिस्तदा द्वादशमेऽहनि ॥ १.१८९.१५ ॥
ରାଜା ସେଠାରେ ଦିନରାତି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲେ, ତା'ପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ଆସିଲେ।
1.189.16
स विदित्वैव नृपतिं तपत्या हृतमानसम् ।
दिव्येन विधिना ज्ञात्वा भावितात्मा महानृपिः ॥ १.१८९.१६ ॥
ସେହି ମହର୍ଷି ତପତୀ ଦ୍ୱାରା ମନ ହରଣ ହୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ; ଦିବ୍ୟ ବିଧିରେ ଜାଣି, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ସେହି ମହର୍ଷି ସବୁ ବୁଝିଗଲେ।
1.189.17
तथा तु नियतात्मानं तं नृपं मुनिसत्तमः ।
आबभाषे स धर्मात्मा तस्यैवार्थचिकीर्षया ॥ १.१८९.१७ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ଆତ୍ମସଂଯମୀ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ହିତ ଇଚ୍ଛାରେ କଥା ହେଲେ।
1.189.18
स तस्य मनुजेन्द्रस्य पश्यतो भगवानृषिः ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे द्रष्टुं भास्करं भास्करद्युतिः ॥ १.१८९.१८ ॥
ସେହି ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଲ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେହି ଭଗବାନ ଋଷି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
1.189.19
योजनानां तु नियुतं क्षणाद्गत्वा तपोधनः ।
सहस्रांशुं ततो विप्रः कृताञ्जलिरुपस्थितः।
वसिष्ठोहमिति प्रीत्या स चात्मानं न्यवेदयत् ॥ १.१८९.१९ ॥
ତପୋଧନ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷଣକ ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଯାଇ ଯୋଡ଼ହାତରେ ସହସ୍ରାଂଶୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରୀତିରେ ନିଜକୁ 'ମୁଁ ବଶିଷ୍ଠ' ବୋଲି ପରିଚିତ କରାଇଲେ।
1.189.20
तमुवाच महातेजा विवस्वान्मुनिसत्तमम् ।
महर्षे स्वागतं तेऽस्तु कथयस्व यथेप्सितम् ॥ १.१८९.२० ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବିବସ୍ୱାନ୍ ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ମହର୍ଷି, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ; ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ତାହା କହନ୍ତୁ।'
1.189.21
यदिच्छसि महाभाग मत्तः प्रवदतां वर ।
तत्ते दद्यामभिप्रेतं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् ॥ १.१८९.२१ ॥
'ହେ ମହାଭାଗ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋଠାରୁ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ତାହା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।'
1.189.22
एवमुक्तः स तेनर्षिर्वसिष्ठः संस्तुवन्गिरा ।
प्रणिपत्य विवस्वन्तं भानुमन्तमथाब्रवीत् ॥ १.१८९.२२ ॥
ସେ ଏପରି କହିବାରୁ ଋଷି ବଶିଷ୍ଠ ବାଣୀରେ ସ୍ତୁତି କରି ବିବସ୍ୱାନ୍ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ ଭାନୁମାନ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ।
1.189.23
योजनानां चतुष्षष्टिं निमेषात्त्रिशतं तथा ।
अश्वैर्गच्छति नित्यं यस्तत्पार्श्वस्थोऽब्रवीदिदम् ॥ १.१८९.२३ ॥
'ଗୋଟିଏ ନିମେଷରେ ଚଉଷଠି ଓ ତିନିଶହ ଯୋଜନ, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯିଏ ସର୍ବଦା ଗମନ କରେ' — ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଜଣେ ଏହା କହିଲେ।
1.189.24
अजाय लोकत्रयपावनाय ।
भूतात्मने गोपतये वृषाय।
सूर्याय सर्गप्रलयालयाय ।
नमो महाकारुणिकोत्तमाय ॥ १.१८९.२४ ॥
ଅଜନ୍ମାଙ୍କୁ, ତ୍ରିଲୋକ ପାବନକାରୀଙ୍କୁ, ଭୂତାତ୍ମାଙ୍କୁ, ଗୋପତିଙ୍କୁ, ବୃଷଙ୍କୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଆଳୟଙ୍କୁ, ମହାକାରୁଣିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
1.189.25
विवस्वते ज्ञानभृतेऽन्तरात्मने ।
जगत्प्रदीपाय जगद्धितैषिणे।
स्वयंभुवे दीप्तसहस्रचक्षुषे ।
सुरोत्तमायामिततेजसे नमः ॥ १.१८९.२५ ॥
ଜ୍ଞାନଧାରୀ, ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ଜଗତର ଦୀପ, ଜଗତ-ହିତକାମୀ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସହସ୍ର ଦୀପ୍ତ ନୟନ ଥିବା, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ଅପରିମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
1.189.26
नमः सवित्रे जगदेकचक्षुषे ।
जगत्प्रसूतिस्थितिनाशहेतवे।
त्रयीमयाय त्रिगुणात्मधारिणे ।
विरिञ्चनारायणशङ्करात्मने ॥ १.१८९.२६ ॥
ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ନୟନ, ଜଗତ-ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ନାଶର ହେତୁ, ତ୍ରୟୀମୟ, ତ୍ରିଗୁଣକୁ ଆତ୍ମରୂପେ ଧାରଣକାରୀ, ବ୍ରହ୍ମା-ନାରାୟଣ-ଶଙ୍କର ଯାଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସେହି ସବିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
1.189.27
संस्तुतो वरदः सोऽहं वरं वरय सुव्रत ।
स्तुतिस्त्वयोक्ता भक्तानां जप्येयं वग्दोस्म्यहम् ॥ १.१८९.२७ ॥
ସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ମୁଁ ବରଦାତା। ହେ ସୁବ୍ରତ, ବର ମାଗ। ତୁମେ କହିଥିବା ଏହି ସ୍ତୁତି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଜପଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ବଚନରେ ବର ଦେଉଥିବା।
1.189.28
यैषा ते तपती नाम सावित्र्यवरजा सुता ।
तां त्वां संवरणस्यार्थे वरयामि विभावसो ॥ १.१८९.२८ ॥
ହେ ବିଭାବସୁ, ତୁମ ଝିଅ ଯିଏ ସାବିତ୍ରୀର ସାନ ଭଉଣୀ, ତପତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧା, ତାଙ୍କୁ ସଂବରଣ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ମାଗୁଛି।
1.189.29
स हि राजा बृहत्कीर्तिर्धर्मार्थविदुदारधीः ।
युक्तः संवरणो भर्ता दुहितुस्ते विहङ्गम ॥ १.१८९.२९ ॥
ସେହି ରାଜା ସଂବରଣ ମହାକୀର୍ତ୍ତିମାନ, ଧର୍ମାର୍ଥଜ୍ଞ, ଉଦାରବୁଦ୍ଧି। ହେ ବିହଙ୍ଗମ, ସେ ହିଁ ତୁମ ଝିଅ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ।
1.189.30
इत्युक्तः स तदा तेन ददानीत्येव निश्चितः ।
प्रत्यभाषत तं विप्रं प्रतीनन्द्य दिवाकरः ॥ १.१८९.३० ॥
ସେ ଏପରି କହିବାରୁ "ଦେବି" ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେହି ବିପ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରତି-ଅଭିବାଦନ କରି ଦିବାକର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
1.189.31
वरः संवरणो राज्ञां त्वमृषीणां वरो मुने ।
तपती योषितां श्रेष्ठा किमन्यत्रापवर्जनात् ॥ १.१८९.३१ ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବରଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର; ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତପତୀ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା; ଏଥିଠାରୁ ଅଧିକ ଆଉ କ'ଣ ଚାହିଁବେ?
1.189.32
ततः सर्वानवद्याङ्गीं तपतीं तपनः स्वयम् ।
ददौ संवरणस्यार्थे वसिष्ठाय महात्मने ॥ १.१८९.३२ ॥
ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟା ତପତୀଙ୍କୁ ସଂବରଣଙ୍କ ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
1.189.33
प्रतिजग्राह तां कन्यां महर्षिस्तपतीं तदा ।
वसिष्ठोऽथ विसृष्टस्तु पुनरेवाजगाम ह ॥ १.१८९.३३ ॥
ମହର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠ ସେତେବେଳେ ସେହି କନ୍ୟା ତପତୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତା'ପରେ ବିଦାୟ ନେଇ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଲେ।
1.189.34
यत्र विख्यातकीर्तिः स कुरूणामृषभोऽभवत् ।
स राजा मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना ॥ १.१८९.३४ ॥
ଯାହାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବିଖ୍ୟାତ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ରାଜା, ମନ୍ମଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କରେ ଲୀନ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ...
1.189.35
दृष्ट्वा च देवकन्यां तां तपतीं चारुहासिनीम् ।
वसिष्ठेन सहायान्तीं संहृष्टोऽभ्यधिकं बभौ ॥ १.१८९.३५ ॥
ଦେବକନ୍ୟା, ସୁନ୍ଦର ହସୁଥିବା ସେହି ତପତୀ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହିତ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
1.189.36
रुरुचे साऽधिकं सुभ्रूरापतन्ती नभस्तलात् ।
सौदामनीव विभ्रष्टा द्योतयन्ती दिशस्त्विषा ॥ १.१८९.३६ ॥
ଆକାଶରୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିବିଶିଷ୍ଟା ସେ ଅଧିକ ଶୋଭାମୟ ହେଲେ; ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ଦିଗ୍ ସବୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ।
1.189.37
कृच्छ्राद्द्वादशरात्रे तु तस्य राज्ञः समाहिते ।
आजगाम विशुद्धात्मा वसिष्ठो भगवानृषिः ॥ १.१८९.३७ ॥
କଠିନ ବ୍ରତର ବାର ରାତ୍ରି ପରେ, ସେହି ରାଜାଙ୍କ ମନ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ, ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଭଗବାନ ଋଷି ବଶିଷ୍ଠ ଆସିଲେ।
1.189.38
तपसाऽऽराध्य वरदं देवं गोपतिमीश्वरम् ।
लेभे संवरणो भार्यां वसिष्ठस्यैव तेजसा ॥ १.१८९.३८ ॥
ତପସ୍ୟାରେ ବରଦାତା ଦେବ, ଗୋପତି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ତେଜରେ ସଂବରଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଲେ।
1.189.39
ततस्तस्मिन्गिरिश्रेष्ठे देवगन्धर्वसेविते ।
जग्राह विधिवत्पाणिं तपत्याः स नरर्षभः ॥ १.१८९.३९ ॥
ତା'ପରେ ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବ ସେବିତ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ, ସେହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଧିବତ୍ ତପତୀଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ।
1.189.40
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातस्तस्मिन्नेव धराधरे ।
सोऽकामयत राजर्षिर्विहर्तुं सह भार्यया ॥ १.१८९.४० ॥
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେହି ପର୍ବତରେ ସେହି ରାଜର୍ଷି ପତ୍ନୀ ସହିତ ବିହାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
1.189.41
ततः पुरे च राष्ट्रे च वनेषूपवनेषु च ।
आदिदेश महीपालस्तमेव सचिवं तदा ॥ १.१८९.४१ ॥
ତା'ପରେ ନଗରରେ, ରାଷ୍ଟ୍ରରେ, ବନରେ ଓ ଉପବନରେ ସେହି ମହୀପାଳ ସେହି ସଚିବଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
1.189.42
नृपतिं त्वभ्यनुज्ञाप्य वसिष्ठोऽथापचक्रमे ।
सोऽथ राजा गिरौ तस्मिन्विजहारामरो यथा ॥ १.१८९.४२ ॥
ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ବଶିଷ୍ଠ ଚାଲିଗଲେ। ତା'ପରେ ସେହି ରାଜା ସେହି ପର୍ବତରେ ଦେବତା ପରି ବିହାର କଲେ।
1.189.43
ततो द्वादशवर्षाणि काननेषु वनेषु च ।
रेमे तस्मिन्गिरौ राजा तयैव सह भार्यया ॥ १.१८९.४३ ॥
ଏହା ପରେ ବାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ରାଜା ସେହି ପର୍ବତରେ, ବନ ଓ ଉପବନରେ, ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
1.189.44
तस्य राज्ञः पुरे तस्मिन्समा द्वादश सत्तम ।
न ववर्ष सहस्राक्षो राष्ट्रे चैवास्य भारत ॥ १.१८९.४४ ॥
ହେ ସଜ୍ଜନଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେହି ରାଜାଙ୍କ ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟରେ ବାର ବର୍ଷ ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବର୍ଷା କରିଲେ ନାହିଁ, ହେ ଭରତବଂଶୀୟ!
1.189.45
ततस्तस्यामनावृष्ट्यां प्रवृत्तायामरिन्दम ।
प्रजाः क्षयमुपाजग्मुः सर्वाः सस्थाणुजङ्गमाः ॥ १.१८९.४५ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ! ସେହି ଅନାବୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେବାରୁ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ବିନାଶ ପାଇଲେ।
1.189.46
तस्मिंस्तथाविधे काले वर्तमाने सुदारुणे ।
नावश्यायः पपातोर्व्यां ततः सस्यानि नाऽरुहन् ॥ १.१८९.४६ ॥
ସେପରି ଅତି ଭୟଙ୍କର ସମୟରେ ପୃଥିବୀରେ ତୁଷାର ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ ଶସ୍ୟ ଅଙ୍କୁରିତ ହେଲା ନାହିଁ।
1.189.47
ततो विभ्रान्तमनसो जनाः क्षुद्भपीडिताः ।
गृहाणि संपरित्यज्य बभ्रमुः प्रदिशो दिशः ॥ १.१८९.४७ ॥
ତେବେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ମନ ଥିବା, କ୍ଷୁଧା-ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକମାନେ ଘର ଛାଡ଼ି ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗରେ ବୁଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
1.189.48
ततस्तस्मिन्पुरे राष्ट्रे त्यक्तदारपरिग्रहाः ।
परस्परममर्यादाः क्षुधार्ता जघ्निरे जनाः ॥ १.१८९.४८ ॥
ତେବେ ସେହି ନଗର ଓ ରାଜ୍ୟରେ, ପତ୍ନୀ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହରାଇ, କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଲୋକେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
1.189.49
तत्क्षुधार्तैर्निरानन्दैः शवभूतैस्तथा नरैः ।
अभवत्प्रेतराजस्य पुरं प्रेतैरिवावृतम् ॥ १.१८९.४९ ॥
କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ, ଆନନ୍ଦହୀନ ଓ ଶବସଦୃଶ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ନଗର ଯମରାଜଙ୍କ ନଗର ପରି ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ପ୍ରେତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା।
1.189.50
ततस्तत्तादृशं दृष्ट्वा स एव भगवानृषिः ।
अभ्याद्रवत धर्मात्मा वसिष्ठो मुनिसत्तमः ॥ १.१८९.५० ॥
ତା'ପରେ ସେପରି ଦଶା ଦେଖି ସେହି ଭଗବାନ ଋଷି, ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ଶୀଘ୍ର ସେଆଡ଼େ ଧାଇଁଲେ।
1.189.51
तं च पार्थिवशार्दूलमानयामास तत्पुरम् ।
तपत्या सहितं राजन्वर्षे द्वादशमे गते।
ततः प्रवृष्टस्तत्रासीद्यथापूर्वं सुरारिहा ॥ १.१८९.५१ ॥
ସେହି ରାଜଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ ତପତୀ ସହିତ, ହେ ରାଜନ୍, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଗଲା ପରେ ସେ ନଗରକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲେ। ତା'ପରେ ପୂର୍ବ ପରି ସେଠାରେ ବର୍ଷା ହେଲା; ଦେବଶତ୍ରୁ ସଂହାରକ ବର୍ଷାଇଲେ।
1.189.52
तस्मिन्नृपतिशार्दूले प्रविष्टे नगरं पुनः ।
प्रववर्ष सहस्राक्षः सस्यानि जनयन्प्रभुः ॥ १.१८९.५२ ॥
ସେହି ନୃପଶାର୍ଦୂଳ ପୁନର୍ବାର ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାରୁ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁ ପୁଣି ବର୍ଷା କରି ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
1.189.53
ततः सराष्ट्रं मुमुदे तत्पुरं परया मुदा ।
तेन पार्थिवमुख्येन भावितं भावितात्मना ॥ १.१८९.५३ ॥
ତା'ପରେ ସେ ନଗର ଓ ରାଷ୍ଟ୍ର ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା; ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାହା ସମୃଦ୍ଧ ହେଲା।
1.189.54
ततो द्वादश वर्षाणि पुनरीजे नराधिपः ।
तपत्या सहितः पत्न्या यथा शच्या मरुत्पतिः ॥ १.१८९.५४ ॥
ତା'ପରେ ପୁଣି ବାରବର୍ଷ ଧରି ସେ ନରାଧିପ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ତପତୀ ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ, ଯେପରି ଶଚୀ ସହିତ ମରୁତ୍ପତି ଇନ୍ଦ୍ର।
1.189.55
एवमासीन्महाभागा तपती नाम पौर्विकी ।
तव वैवस्वती पार्थ तापत्यस्त्वं यया मतः ॥ १.१८९.५५ ॥
ଏହିପରି ମହାଭାଗା ତପତୀ ନାମକ ପୌରବୀ ଥିଲେ। ହେ ପାର୍ଥ, ସେ ବୈବସ୍ବତ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ କନ୍ୟା; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତାପତ୍ୟ (ତପତୀଙ୍କ ବଂଶଧର) ବୋଲି ଗଣିତ।
1.189.56
तस्यां संजनयामास कुरुं संवरणो नृपः ।
तपत्यां तपतां श्रेष्ठ तापत्यस्त्वं ततोऽर्जुन ॥ १.१८९.५६ ॥
ତାଙ୍କଠାରୁ ରାଜା ସଂବରଣ କୁରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ହେ ତାପକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ, ସେଥିପାଇଁ ତୁମେ ତାପତ୍ୟ।