ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.189
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.189.1
एवमुक्त्वा ततस्तूर्णं जगामोर्ध्वमनिन्दिता ।
तपतीतपतीत्येव विललापातुरो नृपः ॥ १.१८९.१ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤਰੀ ਛੇਤੀ ਉੱਪਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ "ਤਪਤੀ, ਤਪਤੀ" ਹੀ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
1.189.2
प्रास्स्वलच्चासकृद्राजा पुनरुत्थाय धावति ।
धावमानस्तु तपतीमदृष्ट्वैव महीपतिः।
स तु राजा पुनर्भूमौ तत्रैव निपपात ह ॥ १.१८९.२ ॥
ਰਾਜਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਠੋਕਰ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਦੌੜਿਆ। ਪਰ ਤਪਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਭੂਪਤੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਫਿਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
1.189.3
अन्वेषमाणः सबलस्तं राजानं नृपोत्तमम् ।
अमात्यः सानुयात्रश्च तं ददर्श महावने ॥ १.१८९.३ ॥
ਫ਼ੌਜ ਸਮੇਤ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।
1.189.4
क्षितौ निपतितं काले शक्रध्वजमिवोच्छ्रितम् ।
त हि दृष्ट्वा महेष्वासं निरस्तं पतितं भुवि ॥ १.१८९.४ ॥
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਉਸ ਮਹਾਧਨੁੱਖਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉੱਚਾ ਉੱਠਿਆ ਇੰਦਰਧਵਜ ਜਿਵੇਂ ਡਿੱਗ ਪਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਸੀ।
1.189.5
बभूव सोऽस्य सचिवः संप्रदीप्त इवाग्निना ।
त्वरया चोपसङ्गम्य स्नेहादागतसंभ्रमः ॥ १.१८९.५ ॥
ਉਹ ਉਸਦਾ ਮੰਤਰੀ ਸੀ; ਅੱਗ ਨਾਲ ਭੜਕੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਘਬਰਾ ਉੱਠਿਆ।
1.189.6
तं समुत्थापयामास नृपतिं काममोहितम् ।
भूतलाद्भूमिपालेशं पितेव पतितं सुतम् ॥ १.१८९.६ ॥
ਕਾਮ ਨਾਲ ਮੋਹੇ ਹੋਏ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਠਾਇਆ; ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਡਿੱਗੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.189.7
प्रज्ञया वयसा चैव वृद्धः कीर्त्या नयेन च ।
अमात्यस्तं समुत्थाप्य बभूव विगतज्वरः ॥ १.१८९.७ ॥
ਬੁੱਧੀ, ਉਮਰ, ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਉਸਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।
1.189.8
उवाच चैनं कल्याण्या वाचा मधुरयोत्थिम् ।
मा भैर्मनुजशार्दूल भद्रमस्तु तवानघ ॥ १.१८९.८ ॥
ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਨਾ ਡਰ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।'
1.189.9
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं तर्कयामास वै नृपम् ।
पतितं पातनं सङ्ख्ये शात्रवाणां महीतले ॥ १.१८९.९ ॥
ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡਿੱਗਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਉਸਨੇ ਸਮਝਿਆ।
1.189.10
वारिणा च सुशीतेन शिरस्तस्याभ्यषेचयत् ।
अस्पृशन्मुकुटं राज्ञः पुण्डरीकसुगन्धिना ॥ १.१८९.१० ॥
ਬਹੁਤ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਿਆ; ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੁਕਟ ਨੂੰ ਛੂਹੇ ਬਿਨਾਂ, ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
1.189.11
ततः प्रत्यागतप्राणस्तद्बलं बलवान्नृपः ।
सर्वं विसर्जयामास तमेकं सचिवं विना ॥ १.१८९.११ ॥
ਫਿਰ ਜਾਨ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
1.189.12
ततस्तस्याज्ञया राज्ञो विप्रतस्थे महद्बलम् ।
स तु राजा गिरिप्रस्थे तस्मिन्पुनरुपाविशत् ॥ १.१८९.१२ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਚਲੀ ਗਈ; ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਪਰਬਤੀ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠ ਗਿਆ।
1.189.13
ततस्तस्मिन् गिरिवरे शुचिर्भूत्वा कृताञ्जलिः ।
आरिराधयिषुः सूर्यं तस्थावूर्ध्वमुखः क्षितौ ॥ १.१८९.१३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
1.189.14
जगाम मनसा चैव वसिष्ठमृषिसत्तमम् ।
पुरोहितममित्रघ्नं तदा संवरणो नृपः ॥ १.१८९.१४ ॥
ਤਦ ਰਾਜਾ ਸੰਵਰਣ ਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
1.189.15
नक्तन्दिनमथैकत्र स्थिते तस्मिञ्जनाधिपे ।
अथाजगाम विप्रर्षिस्तदा द्वादशमेऽहनि ॥ १.१८९.१५ ॥
ਰਾਜਾ ਉੱਥੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
1.189.16
स विदित्वैव नृपतिं तपत्या हृतमानसम् ।
दिव्येन विधिना ज्ञात्वा भावितात्मा महानृपिः ॥ १.१८९.१६ ॥
ਉਸ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਹਰੇ ਗਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ; ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਉਸ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਿਆ।
1.189.17
तथा तु नियतात्मानं तं नृपं मुनिसत्तमः ।
आबभाषे स धर्मात्मा तस्यैवार्थचिकीर्षया ॥ १.१८९.१७ ॥
ਤਦ ਉਸ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਧਰਮਾਤਮਾ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸੇ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
1.189.18
स तस्य मनुजेन्द्रस्य पश्यतो भगवानृषिः ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे द्रष्टुं भास्करं भास्करद्युतिः ॥ १.१८९.१८ ॥
ਉਸ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
1.189.19
योजनानां तु नियुतं क्षणाद्गत्वा तपोधनः ।
सहस्रांशुं ततो विप्रः कृताञ्जलिरुपस्थितः।
वसिष्ठोहमिति प्रीत्या स चात्मानं न्यवेदयत् ॥ १.१८९.१९ ॥
ਤਪੋਧਨ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਯੋਜਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਹਾਂ'।
1.189.20
तमुवाच महातेजा विवस्वान्मुनिसत्तमम् ।
महर्षे स्वागतं तेऽस्तु कथयस्व यथेप्सितम् ॥ १.१८९.२० ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ; ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਛਤ ਹੈ ਉਹ ਆਖੋ।'
1.189.21
यदिच्छसि महाभाग मत्तः प्रवदतां वर ।
तत्ते दद्यामभिप्रेतं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम् ॥ १.१८९.२१ ॥
'ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਰਲੱਭ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ।'
1.189.22
एवमुक्तः स तेनर्षिर्वसिष्ठः संस्तुवन्गिरा ।
प्रणिपत्य विवस्वन्तं भानुमन्तमथाब्रवीत् ॥ १.१८९.२२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਤਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਭਾਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
1.189.23
योजनानां चतुष्षष्टिं निमेषात्त्रिशतं तथा ।
अश्वैर्गच्छति नित्यं यस्तत्पार्श्वस्थोऽब्रवीदिदम् ॥ १.१८९.२३ ॥
'ਇੱਕ ਨਿਮੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੌਂਹਠ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਯੋਜਨ, ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋ ਸਦਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ' — ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ।
1.189.24
अजाय लोकत्रयपावनाय ।
भूतात्मने गोपतये वृषाय।
सूर्याय सर्गप्रलयालयाय ।
नमो महाकारुणिकोत्तमाय ॥ १.१८९.२४ ॥
ਅਜਨਮੇ ਨੂੰ, ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਗੋਪਤੀ ਨੂੰ, ਬਲਦ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ, ਮਹਾਕਰੁਣਾਮਈਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
1.189.25
विवस्वते ज्ञानभृतेऽन्तरात्मने ।
जगत्प्रदीपाय जगद्धितैषिणे।
स्वयंभुवे दीप्तसहस्रचक्षुषे ।
सुरोत्तमायामिततेजसे नमः ॥ १.१८९.२५ ॥
ਗਿਆਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅੰਤਰਾਤਮਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਦੀਵੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਜ਼ਾਰ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਸੀਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਵਯੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
1.189.26
नमः सवित्रे जगदेकचक्षुषे ।
जगत्प्रसूतिस्थितिनाशहेतवे।
त्रयीमयाय त्रिगुणात्मधारिणे ।
विरिञ्चनारायणशङ्करात्मने ॥ १.१८९.२६ ॥
ਜਗਤ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਅੱਖ, ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਥਿਤੀ-ਨਾਸ਼ ਦੇ ਹੇਤੂ, ਤ੍ਰਯੀਮਈ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਤਮਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਨਾਰਾਇਣ-ਸ਼ੰਕਰ ਜਿਸਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ ਉਸ ਸਵਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
1.189.27
संस्तुतो वरदः सोऽहं वरं वरय सुव्रत ।
स्तुतिस्त्वयोक्ता भक्तानां जप्येयं वग्दोस्म्यहम् ॥ १.१८९.२७ ॥
ਉਸਤਤੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗ। ਤੇਰੀ ਕਹੀ ਹੋਈ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਜਪਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਮੈਂ ਬਚਨ ਨਾਲ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
1.189.28
यैषा ते तपती नाम सावित्र्यवरजा सुता ।
तां त्वां संवरणस्यार्थे वरयामि विभावसो ॥ १.१८९.२८ ॥
ਹੇ ਵਿਭਾਵਸੂ, ਤੇਰੀ ਜੋ ਤਪਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਧੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਵਰਣ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।
1.189.29
स हि राजा बृहत्कीर्तिर्धर्मार्थविदुदारधीः ।
युक्तः संवरणो भर्ता दुहितुस्ते विहङ्गम ॥ १.१८९.२९ ॥
ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੰਵਰਣ ਮਹਾਂਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ-ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਹੰਗਮ, ਉਹੀ ਤੇਰੀ ਧੀ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤੀ ਹੈ।
1.189.30
इत्युक्तः स तदा तेन ददानीत्येव निश्चितः ।
प्रत्यभाषत तं विप्रं प्रतीनन्द्य दिवाकरः ॥ १.१८९.३० ॥
ਉਸਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ "ਦਿਆਂਗਾ" ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ-ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰਕੇ ਦਿਵਾਕਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.189.31
वरः संवरणो राज्ञां त्वमृषीणां वरो मुने ।
तपती योषितां श्रेष्ठा किमन्यत्रापवर्जनात् ॥ १.१८९.३१ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਵਰਣ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ। ਤਪਤੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
1.189.32
ततः सर्वानवद्याङ्गीं तपतीं तपनः स्वयम् ।
ददौ संवरणस्यार्थे वसिष्ठाय महात्मने ॥ १.१८९.३२ ॥
ਤਦ ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪ ਸਰਬਾਂਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤਪਤੀ ਨੂੰ ਸੰਵਰਣ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।
1.189.33
प्रतिजग्राह तां कन्यां महर्षिस्तपतीं तदा ।
वसिष्ठोऽथ विसृष्टस्तु पुनरेवाजगाम ह ॥ १.१८९.३३ ॥
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਕੰਨਿਆ ਤਪਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆਏ।
1.189.34
यत्र विख्यातकीर्तिः स कुरूणामृषभोऽभवत् ।
स राजा मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना ॥ १.१८९.३४ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਹ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ, ਕਾਮਦੇਵ ਨਾਲ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ...
1.189.35
दृष्ट्वा च देवकन्यां तां तपतीं चारुहासिनीम् ।
वसिष्ठेन सहायान्तीं संहृष्टोऽभ्यधिकं बभौ ॥ १.१८९.३५ ॥
ਦੇਵਕੰਨਿਆ, ਸੁੰਦਰ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ ਉਸ ਤਪਤੀ ਨੂੰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ।
1.189.36
रुरुचे साऽधिकं सुभ्रूरापतन्ती नभस्तलात् ।
सौदामनीव विभ्रष्टा द्योतयन्ती दिशस्त्विषा ॥ १.१८९.३६ ॥
ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰਦੀ ਸੁੰਦਰ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭੀ; ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਬਿਜਲੀ ਆਪਣੀ ਲੋ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਦੇਵੇ।
1.189.37
कृच्छ्राद्द्वादशरात्रे तु तस्य राज्ञः समाहिते ।
आजगाम विशुद्धात्मा वसिष्ठो भगवानृषिः ॥ १.१८९.३७ ॥
ਕਠਿਨ ਵਰਤ ਦੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਰਾਤਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਏ।
1.189.38
तपसाऽऽराध्य वरदं देवं गोपतिमीश्वरम् ।
लेभे संवरणो भार्यां वसिष्ठस्यैव तेजसा ॥ १.१८९.३८ ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਵਰਦਾਤਾ ਦੇਵ, ਗੋਪਤੀ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੰਵਰਣ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਮਿਲੀ।
1.189.39
ततस्तस्मिन्गिरिश्रेष्ठे देवगन्धर्वसेविते ।
जग्राह विधिवत्पाणिं तपत्याः स नरर्षभः ॥ १.१८९.३९ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵ-ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਨਰਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਪਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ।
1.189.40
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातस्तस्मिन्नेव धराधरे ।
सोऽकामयत राजर्षिर्विहर्तुं सह भार्यया ॥ १.१८९.४० ॥
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਸੇ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਉਸ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।
1.189.41
ततः पुरे च राष्ट्रे च वनेषूपवनेषु च ।
आदिदेश महीपालस्तमेव सचिवं तदा ॥ १.१८९.४१ ॥
ਫਿਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹੀਪਾਲ ਨੇ ਉਸੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
1.189.42
नृपतिं त्वभ्यनुज्ञाप्य वसिष्ठोऽथापचक्रमे ।
सोऽथ राजा गिरौ तस्मिन्विजहारामरो यथा ॥ १.१८९.४२ ॥
ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
1.189.43
ततो द्वादशवर्षाणि काननेषु वनेषु च ।
रेमे तस्मिन्गिरौ राजा तयैव सह भार्यया ॥ १.१८९.४३ ॥
ਫਿਰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਰਮਦਾ ਰਿਹਾ।
1.189.44
तस्य राज्ञः पुरे तस्मिन्समा द्वादश सत्तम ।
न ववर्ष सहस्राक्षो राष्ट्रे चैवास्य भारत ॥ १.१८९.४४ ॥
ਹੇ ਸਜਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਗਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਬਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਭਰਤ-ਵੰਸ਼ੀ!
1.189.45
ततस्तस्यामनावृष्ट्यां प्रवृत्तायामरिन्दम ।
प्रजाः क्षयमुपाजग्मुः सर्वाः सस्थाणुजङ्गमाः ॥ १.१८९.४५ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ! ਉਸ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨਾਲ ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ।
1.189.46
तस्मिंस्तथाविधे काले वर्तमाने सुदारुणे ।
नावश्यायः पपातोर्व्यां ततः सस्यानि नाऽरुहन् ॥ १.१८९.४६ ॥
ਐਸੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰੇਲ ਵੀ ਨਾ ਪਈ; ਤਦ ਫਸਲਾਂ ਨਾ ਉੱਗੀਆਂ।
1.189.47
ततो विभ्रान्तमनसो जनाः क्षुद्भपीडिताः ।
गृहाणि संपरित्यज्य बभ्रमुः प्रदिशो दिशः ॥ १.१८९.४७ ॥
ਤਦ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਮਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਲੱਗੇ।
1.189.48
ततस्तस्मिन्पुरे राष्ट्रे त्यक्तदारपरिग्रहाः ।
परस्परममर्यादाः क्षुधार्ता जघ्निरे जनाः ॥ १.१८९.४८ ॥
ਤਦ ਉਸ ਨਗਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧਨ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਰਯਾਦਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ।
1.189.49
तत्क्षुधार्तैर्निरानन्दैः शवभूतैस्तथा नरैः ।
अभवत्प्रेतराजस्य पुरं प्रेतैरिवावृतम् ॥ १.१८९.४९ ॥
ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨਗਰ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਨਗਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ।
1.189.50
ततस्तत्तादृशं दृष्ट्वा स एव भगवानृषिः ।
अभ्याद्रवत धर्मात्मा वसिष्ठो मुनिसत्तमः ॥ १.१८९.५० ॥
ਫਿਰ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸਿਸ਼ਠ ਤੁਰੰਤ ਉਧਰ ਵੱਲ ਦੌੜੇ।
1.189.51
तं च पार्थिवशार्दूलमानयामास तत्पुरम् ।
तपत्या सहितं राजन्वर्षे द्वादशमे गते।
ततः प्रवृष्टस्तत्रासीद्यथापूर्वं सुरारिहा ॥ १.१८९.५१ ॥
ਉਸ ਰਾਜ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਤਪਤੀ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਥੇ ਮੀਂਹ ਪਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਸਿਆ।
1.189.52
तस्मिन्नृपतिशार्दूले प्रविष्टे नगरं पुनः ।
प्रववर्ष सहस्राक्षः सस्यानि जनयन्प्रभुः ॥ १.१८९.५२ ॥
ਉਸ ਰਾਜ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਦੇ ਮੁੜ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।
1.189.53
ततः सराष्ट्रं मुमुदे तत्पुरं परया मुदा ।
तेन पार्थिवमुख्येन भावितं भावितात्मना ॥ १.१८९.५३ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਨਗਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਉੱਠੇ; ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋਇਆ।
1.189.54
ततो द्वादश वर्षाणि पुनरीजे नराधिपः ।
तपत्या सहितः पत्न्या यथा शच्या मरुत्पतिः ॥ १.१८९.५४ ॥
ਫਿਰ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਨੇ ਫਿਰ ਯੱਗ ਕੀਤਾ; ਤਪਤੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਚੀ ਸਹਿਤ ਮਰੁਤਪਤੀ ਇੰਦਰ।
1.189.55
एवमासीन्महाभागा तपती नाम पौर्विकी ।
तव वैवस्वती पार्थ तापत्यस्त्वं यया मतः ॥ १.१८९.५५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਭਾਗਾ ਤਪਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਪੌਰਵੀ ਸੀ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਵੈਵਸਵਤ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਧੀ ਸੀ; ਉਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਤਾਪਤਯ (ਤਪਤੀ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
1.189.56
तस्यां संजनयामास कुरुं संवरणो नृपः ।
तपत्यां तपतां श्रेष्ठ तापत्यस्त्वं ततोऽर्जुन ॥ १.१८९.५६ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸੰਵਰਣ ਨੇ ਕੁਰੂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਤਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰਜੁਨ, ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਤਾਪਤਯ ਹੈਂ।