महाभारत · अध्याय 1.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.19.1
अथावरणमुख्यानि नानाप्रहरणानि च ।
प्रगृह्याभ्यद्रवन्देवान्सहिता दैत्यदानवाः ॥ १.१९.१ ॥
नंतर कवचे इत्यादी प्रमुख आणि नाना प्रकारची शस्त्रे घेऊन दैत्य आणि दानव एकत्र येऊन देवांवर धावून गेले.
1.19.2
ततस्तदमृतं देवो विष्णुरादाय वीर्यवान् ।
जहार दानवेन्द्रेभ्यो नरेण सहितः प्रभुः ॥ १.१९.२ ॥
नंतर पराक्रमी देव विष्णूने ते अमृत घेऊन नराच्या साहाय्याने दानवेंद्रांपासून ते हरण केले.
1.19.3
ततो देवगणाः सर्वे पपुस्तदमृतं तदा ।
विष्णोः सकाशात्संप्राप्य संभ्रमे तुमुले सति ॥ १.१९.३ ॥
नंतर सर्व देवगणांनी विष्णूकडून ते अमृत मिळवून, भयंकर गोंधळाच्या त्या प्रसंगी ते प्राशन केले.
1.19.4
पाययत्यमृतं देवान्हरौ बाहुबलान्नरः ।
निरोधयति चापेन दूरीकृत्य धनुर्धरान्।
ये येऽमृतं पिबन्ति स्म ते ते युद्ध्यन्ति दानवैः ॥ १.१९.४ ॥
नर विष्णूच्या बाहुबलाने देवांना अमृत पाजतो आणि धनुष्याने धनुर्धरांना दूर सारून अडवतो. जे जे अमृत पीत होते, ते दानवांशी लढत होते.
1.19.5
ततः पिबत्सु तत्कालं देवेष्वमृतमीप्सितम् ।
राहुर्विबुधरूपेण दानवः प्रापिबत्तदा ॥ १.१९.५ ॥
देव ते इच्छित अमृत पीत असताना, त्याच वेळी दानव राहूने देवरूप धारण करून ते प्राशन केले.
1.19.6
तस्य कण्ठमनुप्राप्ते दानवस्यामृते तदा ।
आख्यातं चन्द्रसूर्याभ्यां सुराणां हितकाम्यया ॥ १.१९.६ ॥
ते अमृत त्या दानवाच्या कंठापर्यंत पोहोचले, तेव्हा देवांच्या हिताच्या इच्छेने चंद्र आणि सूर्याने ते उघड केले.
1.19.7
ततो भगवता तस्य शिरश्छिन्नमलंकृतम् ।
चक्रायुधेन चक्रेण पिबतोऽमृतमोजसा ॥ १.१९.७ ॥
तेव्हा भगवंतांनी, चक्रायुध म्हणून, अमृत बळाने पीत असलेल्या त्याचे अलंकृत मस्तक चक्राने छेदले.
1.19.8
तच्छैलशृह्गप्रङ्गिमं दानवस्य शिरो महत् ।
चक्रेणोत्कृत्तमपतच्चालयद्वसुधातलम् ॥ १.१९.८ ॥
पर्वतशिखरासारखे त्या दानवाचे ते मोठे मस्तक चक्राने छिन्न होऊन पडले आणि पृथ्वीतल हलवले.
1.19.9
चक्रच्छिन्नं खमुत्पत्य ननादातिभयंकरम् ।
तत्कबन्धं पपातास्य विस्फुरद्धरणीतले ॥ १.१९.९ ॥
चक्राने छिन्न झालेले ते मस्तक आकाशात उडी घेऊन अतिशय भयंकर गर्जले; त्याचे धड पृथ्वीवर तडफडत पडले.
1.19.10
त्रयोदश सहस्राणि चतुरश्रं समन्ततः ।
सपर्वतवनद्वीपां दैत्यस्याकम्पयन्महीम् ॥ १.१९.१० ॥
तेरा हजार योजने चौरस, चहूबाजूंनी पर्वत, वने व बेटांसह असलेली दैत्याची पृथ्वी त्याने कंपित केली.
1.19.11
ततो वैरविनिर्बन्धः कृतो राहुमुखेन वै ।
शाश्वतश्चन्द्रसूर्याभ्यां ग्रसत्यद्यापि चैव तौ ॥ १.१९.११ ॥
तेव्हा राहूच्या मुखाने चंद्र व सूर्य यांच्याशी शाश्वत वैराचा बंध निर्माण झाला; आजही तो त्या दोघांना गिळतो.
1.19.12
विहाय भगवांश्चापि स्त्रीरूपमतुलं हरिः ।
नानाप्रहरणैर्भीमैर्दानवान्तमकम्पयत् ॥ १.१९.१२ ॥
भगवान हरींनी आपले अतुल्य स्त्रीरूप सोडून, भयंकर विविध शस्त्रांनी दानवसमूहाला कंपित केले.
1.19.13
ततः प्रवृत्तः संग्रामः समीपे लवणाम्भसः ।
सुराणामसुराणां च सर्वघोरतरो महान् ॥ १.१९.१३ ॥
तेव्हा लवणसागराजवळ देव आणि असुर यांच्यात सर्वात भयंकर असे महान युद्ध सुरू झाले.
1.19.14
प्रासाश्च विपुलास्तीक्ष्णा न्यपतन्त सहस्रशः ।
तोमराश्च सुतीक्ष्णाग्राः शस्त्राणि विविधानि च ॥ १.१९.१४ ॥
मोठे व तीक्ष्ण भाले हजारोंनी पडले; अति तीक्ष्ण टोकांचे तोमर आणि विविध शस्त्रेही पडली.
1.19.15
ततोऽसुराश्चक्रभिन्ना वमन्तो रुधिरं बहु ।
असिशक्तिगदारुग्णा निपेतुर्धरणीतले ॥ १.१९.१५ ॥
तेव्हा चक्रांनी छिन्नभिन्न झालेले असुर भरपूर रक्त ओकत, तलवार, शक्ती आणि गदेने जखमी होऊन भूमीवर कोसळले.
1.19.16
छिन्नानि पट्टिशैश्चैव शिरांसि युधि दारुणैः ।
तप्तकाञ्चनमालीनि निपेतुरनिशं तदा ॥ १.१९.१६ ॥
युद्धात भयंकर पट्टिशांनी छाटलेली, तापलेल्या सोन्याच्या माळा घातलेली मस्तके तेव्हा सतत पडत राहिली.
1.19.17
रुधिरेणानुलिप्ताङ्गा निहताश्च महासुराः ।
अद्रीणामिव कूटानि धातुरक्तानि शेरते ॥ १.१९.१७ ॥
रक्ताने माखलेल्या अंगांचे, मारले गेलेले महासुर धातूंनी लाल झालेल्या पर्वतशिखरांप्रमाणे पडून राहिले.
1.19.18
आहाकारः समभवत्तत्र तत्र सहस्रशः ।
अन्योन्यंछिन्दतां शस्त्रैरादित्ये लोहितायति ॥ १.१९.१८ ॥
तिथे तिथे हजारोंनी 'आहा' असा आक्रोश उठला; शस्त्रांनी एकमेकांना छेदत असताना, सूर्य लाल होत होता.
1.19.19
परिघैरायसैस्तीक्ष्णैः सन्निकर्षे च मुष्टिभिः ।
निघ्नतां समरेऽन्योन्यं शब्दो दिवमिवास्पृशत् ॥ १.१९.१९ ॥
धारदार लोखंडी परिघांनी आणि जवळ आल्यावर मुठींनी युद्धात एकमेकांवर प्रहार करणाऱ्यांचा आवाज जणू आकाशाला स्पर्शून गेला.
1.19.20
छिन्धिभिन्धि प्रधाव त्वं पातयाभिसरेति च ।
व्यश्रूयन्त महाघोराः शब्दास्तत्र समन्ततः ॥ १.१९.२० ॥
'तोड, भोस, पुढे धाव, पाड, हल्ला कर' अशा अत्यंत भयंकर आवाजांनी तिथे चहूबाजूंनी घुमाले.
1.19.21
एवं सुतुमुले युद्धे वर्तमाने महाभये ।
नरनारायणौ देवौ समाजग्मतुराहवम् ॥ १.१९.२१ ॥
अशा प्रकारे अत्यंत तुमुल आणि महाभयंकर युद्ध चालू असताना नर आणि नारायण हे दोन देव रणभूमीवर आले.
1.19.22
तत्र दिव्यं धनुर्दृष्ट्वा नरस्य भगवानपि ।
चिन्तयामास तच्चक्रं विष्णुर्दानवसूदनम् ॥ १.१९.२२ ॥
तेथे नराचे दिव्य धनुष्य पाहून भगवान विष्णूनेही दानवांचा संहार करणाऱ्या त्या चक्राचे स्मरण केले.
1.19.23
ततोऽम्बराच्चिन्तितमात्रमागतं ।
महाप्रभं चक्रममित्रतापनम्।
विभावसोस्तुल्यमकुण्ठमण्डलं ।
सुदर्शनं संयति भीमदर्शनम् ॥ १.१९.२३ ॥
तेव्हा विचार करताच आकाशातून महातेजस्वी, शत्रूंना तापवणारे, अग्नीसमान, बोथट न होणाऱ्या कडा असलेले, युद्धात भयंकर दिसणारे सुदर्शन चक्र आले.
1.19.24
तदागतं ज्वलितहुताशनप्रभं ।
भयंकरं करिकरबाहुरच्युतः।
मुमोच वै प्रबलवदुग्रवेगवा-
न्महाप्रभं परनगरावदारणम् ॥ १.१९.२४ ॥
आलेल्या त्या प्रज्वलित अग्नीसारख्या तेजस्वी, भयंकर चक्राला हत्तीच्या सोंडेसारख्या बाहूंच्या अच्युताने प्रचंड वेगाने व उग्र गतीने सोडले — ते महातेजस्वी चक्र शत्रुनगरांना विदीर्ण करणारे होते.
1.19.25
तदन्तकज्वलनसमानवर्चसं ।
पुनःपुनर्न्यपतत वेगवत्तदा।
विदारयद्दितिदनुजान्सहस्रशः ।
करेरितं पुरुषवरेण संयुगे ॥ १.१९.२५ ॥
तेव्हा अंतकाच्या अग्नीसारख्या तेजाने तो वेगाने पुन्हा पुन्हा कोसळला; युद्धात श्रेष्ठ पुरुषाच्या हाताने फेकला जाऊन त्याने दिती-दनूच्या वंशातील दैत्यांना हजारोंनी फाडले.
1.19.26
दहत्क्वचिज्ज्वलन इवावलेलिह-
त्प्रसह्य तानसुरगणान्न्यकृन्तत।
प्रवेरितं वियति मुहुः क्षितौ तथा ।
पपौ रणे रुधिरमथो पिशाचवत् ॥ १.१९.२६ ॥
कुठे जळत्या अग्नीप्रमाणे जिभेने चाटत, बळाने त्या असुरगणांना त्याने छाटले; आकाशात व भूमीवर पुन्हा पुन्हा फेकला जाऊन तो युद्धात पिशाचाप्रमाणे रक्त प्यायला.
1.19.27
तथाऽसुरा गिरिभिरदीनचेतसो ।
मुहुर्मुहुः सुरगणमार्दयंस्तदा।
महाबला विगलितमेघवर्चसः ।
सहस्रशो गगनमभिप्रपद्यह ॥ १.१९.२७ ॥
त्याचप्रमाणे असुर, अविचल मनाचे, पर्वतांनी देवगणांना पुन्हा पुन्हा पीडत राहिले; ते महाबलवान, विखुरलेल्या मेघांच्या तेजाचे, हजारोंनी आकाशात धावून गेले.
1.19.28
अथाम्बराद्भयजननाः प्रपेदिरे ।
सपादपा बहुविधमेघरूपिणः।
महाद्रयः परिगलिताग्रसानवः ।
परस्परं द्रुतमभिहत्य सस्वनाः ॥ १.१९.२८ ॥
तेव्हा आकाशातून भय उत्पन्न करणारे, वृक्षांसह, अनेक रूपांच्या मेघांसारखे महापर्वत कोसळले; त्यांची शिखरे व उतार मोडून, एकमेकांवर आदळत गर्जना करत वेगाने पडले.
1.19.29
ततो मही प्रविचलिता सकानना ।
महाद्रिपाताभिहता समन्ततः।
परस्परं भृशमभिगर्जतां मुहू ।
रणाजिरे भृशमभिसंप्रवर्तिते ॥ १.१९.२९ ॥
तेव्हा अरण्यांसह पृथ्वी हादरली; महापर्वतांच्या पतनाने सर्वत्र आदळून; रणभूमीत एकमेकांवर पुन्हा पुन्हा अतिशय गर्जना करत असता, भीषण संग्राम पेटला तेव्हा.
1.19.30
नरस्ततो वरकनकाग्रभूषणै-
र्महेषुभिर्गगनपथं समावृणोत्।
विदारयन्गिरिशिखराणि पत्रिभि-
र्महाभयेऽसुरगणविग्रहे तदा ॥ १.१९.३० ॥
तेव्हा नराने श्रेष्ठ सुवर्णाग्र अलंकार असलेल्या महाबाणांनी आकाशमार्ग पूर्णपणे झाकून टाकला. त्या महाभयंकर असुरगणांच्या युद्धात पंखयुक्त बाणांनी पर्वतशिखरे फोडली.
1.19.31
ततो महीं लवणजलं च सागरं ।
महासुराः प्रविविशुरर्दिताः सुरैः।
वियद्गतं ज्वलितहुताशनप्रभं ।
सुदर्शनं परिकुपितं निशाम्य ते ॥ १.१९.३१ ॥
तेव्हा देवांनी पीडित केलेले महासुर पृथ्वीत आणि खाऱ्या पाण्याच्या समुद्रात शिरले; पेटत्या अग्नीसारखे तेज असलेल्या, कुपित सुदर्शनाला आकाशात गेलेले पाहून.
1.19.32
ततः सुरैर्विजयमवाप्य मन्दरः ।
स्वमेव देशं गमितः सुपूजितः।
विनाद्य खं दिवमपि चैव सर्वश-
स्ततो गताः सलिलधरा यथागतम् ॥ १.१९.३२ ॥
तेव्हा देवांनी विजय मिळवून दिलेला मंदर पर्वत अत्यंत सन्मानित होऊन आपल्या स्थानी परतला. आकाश आणि स्वर्ग सर्वत्र गर्जनेने निनादून, मेघ जसे आले होते तसेच निघून गेले.
1.19.33
ततोऽमृतं सुनिहितमेव चक्रिरे ।
सुराः पुरां मुदमभिगम्य पुष्कलाम्।
ददो च तं निधिममृतस्य रक्षितुं ।
किरीटिने बलभिदथामरैः सह ॥ १.१९.३३ ॥
तेव्हा देवांनी अमृत नीट जपून ठेवले; मोठ्या आनंदाने नगरांकडे जाऊन, त्या अमृतनिधीच्या रक्षणासाठी बलनाशक इंद्राने देवांसह ते मुकुटधारी अर्जुनाच्या स्वाधीन केले.