महाभारत · अध्याय 1.190
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.190.1
स गन्धर्ववचः श्रुत्वा तत्तदा भरतर्षभ ।
अर्जुनः परया भक्त्या पूर्णचन्द्र इवाबभौ ॥ १.१९०.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, गंधर्वाचे ते बोल ऐकून अर्जुन तेव्हा परम भक्तीने पूर्णचंद्राप्रमाणे तेजस्वी दिसला.
1.190.2
उवाच च महेष्वासो गन्धर्वं कुरुसत्तमः ।
जातकौतूहलोऽतीव वसिष्ठस्य तपोबलात् ॥ १.१९०.२ ॥
महाधनुर्धर कुरुश्रेष्ठ वसिष्ठांच्या तपोबलाबद्दल अत्यंत उत्सुक होऊन गंधर्वाला म्हणाला.
1.190.3
वसिष्ठ इति तस्यैतदृषेर्नाम त्वयेरितम् ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं यथावत्तद्वदस्व मे ॥ १.१९०.३ ॥
'वसिष्ठ' हे या ऋषींचे नाव तू सांगितलेस. हे मला ऐकायचे आहे; ते यथार्थ रीतीने सांग.
1.190.4
य एष गन्धर्वपते पूर्वेषां नः पुरोहितः ।
आसीदेतन्ममाचक्ष्व क एष भगवानृषिः ॥ १.१९०.४ ॥
हे गंधर्वपती, जे आमच्या पूर्वजांचे पुरोहित होते, ते हे भगवान ऋषी कोण होते? मला सांग.
1.190.5
ब्रह्मणो मानसः पुत्रो वसिष्ठोऽरुन्धतीपतिः ।
तपसा निर्जितौ शश्वदजेयावमरैरपि ॥ १.१९०.५ ॥
वसिष्ठ हे ब्रह्मदेवाचे मानसपुत्र आणि अरुंधतीचे पती आहेत. तपाच्या बळाने ते सदैव विजयी आहेत; देवांनाही ते अजिंक्य आहेत.
1.190.6
कामक्रोधावुभौ यस्य चरणौ समुवाहतुः ।
इन्द्रियाणां वशकरो वशिष्ठ इति चोच्यते ॥ १.१९०.६ ॥
काम आणि क्रोध हे दोन्ही ज्यांच्या चरणांना वाहतात, इंद्रियांना वश करणारे ते 'वसिष्ठ' म्हणून ओळखले जातात.
1.190.7
यथा कामश्च क्रोधश्च निर्जितावजितौ नरैः ।
जितारयो जिता लोकाः पन्थानश्च जिता दिशः ॥ १.१९०.७ ॥
काम आणि क्रोध माणसांनी जिंकले गेले तर जिंकलेले, न जिंकले गेले तर अजिंक्य राहतात; त्यांना जिंकणारा शत्रूंना, लोकांना, मार्गांना आणि दिशांना जिंकतो.
1.190.8
यस्तु नोच्छेदनं चक्रे कुशिकानामुदारधीः ।
विश्वामित्रापराधेन धारयन्मन्युमुत्तमम् ॥ १.१९०.८ ॥
पण उदारबुद्धी असलेल्याने विश्वामित्राच्या अपराधामुळे उत्तम क्रोध धरूनही कुशिकांचा नाश केला नाही.
1.190.9
पुत्रव्यसनसंतप्तः शक्तिमानप्यशक्तवत् ।
विश्वामित्रविनाशाय न चक्रे कर्म दारुणम् ॥ १.१९०.९ ॥
पुत्रशोकाने संतप्त होऊनही शक्तिमान असूनही अशक्तासारखा तो विश्वामित्राच्या नाशासाठी कोणतेही भयंकर कर्म करीत नव्हता.
1.190.10
मृतांश्च पुनराहर्तुं शक्तः पुत्रान्यमक्षयात् ।
कृतान्तं नातिचक्राम वेलामिव महोदधिः ॥ १.१९०.१० ॥
यमलोकातून मृत पुत्रांना पुन्हा आणण्यास समर्थ असूनही, महासागर किनारा ओलांडत नाही तसे त्याने कृतान्ताचे (मृत्यूचे) उल्लंघन केले नाही.
1.190.11
यं प्राप्य विजितात्मानं महात्मानं नराधिपाः ।
इक्ष्वाकवो महीपाला लेभिरे पृथिवीमिमाम् ॥ १.१९०.११ ॥
आत्मजयी महात्म्याला प्राप्त करून इक्ष्वाकु वंशातील राजांनी, नराधिपतींनी आणि महीपालांनी ही पृथ्वी मिळवली.
1.190.12
पुरोहितमिमं प्राप्य वसिष्ठमृषिसत्तमम् ।
ईजिरे क्रतुभिश्चैव नृपास्ते कुरुनन्दन ॥ १.१९०.१२ ॥
या पुरोहिताच्या रूपात ऋषिश्रेष्ठ वसिष्ठांना मिळवून, हे कुरुनंदना, त्या राजांनी यज्ञांनी यजन केले.
1.190.13
स हि तान्याजयामास सर्वान्नृपतिसत्तमान् ।
ब्रह्मर्षिः पाण्डवश्रेष्ठ बृहस्पतिरिवामरान् ॥ १.१९०.१३ ॥
हे पाण्डवश्रेष्ठा, त्या ब्रह्मर्षींनी सर्व श्रेष्ठ राजांकडून यज्ञ करवून घेतले, जसे बृहस्पती देवांकडून करवून घेतात.
1.190.14
तस्माद्धर्मप्रधानात्मा वेदधर्मविदीप्सितः ।
ब्राह्मणो गुणवान्कश्चित्पुरोधाः प्रतिदृश्यताम् ॥ १.१९०.१४ ॥
म्हणून धर्मप्रधान स्वभावाचा, वेदधर्म जाणणारा, सर्वांना इष्ट, गुणवान असा कोणी ब्राह्मण पुरोहित म्हणून शोधावा.
1.190.15
क्षत्रियेणाभिजातेन पृथिवीं जेतुमिच्छता ।
पूर्वं पुरोहितः कार्यः पार्थ राज्याभिवृद्धये ॥ १.१९०.१५ ॥
हे पार्था, पृथ्वी जिंकू इच्छिणाऱ्या कुलीन क्षत्रियाने राज्याच्या वृद्धीसाठी आधी पुरोहित नेमावा.
1.190.16
महीं जिगीषता राज्ञा ब्रह्म कार्यं पुरःस्कृतम् ।
तस्मात्पुरोहितः कश्चिद्गुणवान्विजितेन्द्रियः।
विद्वान्भवतु वो विप्रो धर्मकामार्थतत्त्ववित् ॥ १.१९०.१६ ॥
पृथ्वी जिंकू इच्छिणाऱ्या राजाने ब्रह्म (पुरोहितशक्ती) पुढे ठेवावी. म्हणून गुणवान, इंद्रियजयी, विद्वान, धर्म-काम-अर्थाचे तत्त्व जाणणारा असा कोणी ब्राह्मण तुमचा पुरोहित असो.