มหาภารตะ · อัธยายะ 1.192
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.192.1
ऋष्योस्तु यत्कृते वैरं विश्वामित्रवसिष्ठयोः ।
बभूव गन्धर्वपते शंस तत्सर्वमेव मे ॥ १.१९२.१ ॥
ข้าแต่พระราชาแห่งคนธรรพ์ ขอทรงเล่าให้ข้าพเจ้าฟังทั้งหมดเถิด ว่าความเป็นศัตรูที่เกิดขึ้นระหว่างฤๅษีวิศวามิตรกับฤๅษีวสิษฐนั้นมีเหตุมาจากอะไร
1.192.2
माहात्म्यं च वसिष्ठस्य ब्राह्मण्यं ब्रह्मतेजसः ।
विश्वामित्रस्य च तथा क्षत्रस्य च महात्मनः ॥ १.१९२.२ ॥
และความยิ่งใหญ่ของพระวสิษฐ ความเป็นพราหมณ์ที่เปี่ยมด้วยเดชแห่งพรหม รวมทั้งความเป็นกษัตริย์ของพระวิศวามิตรผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ด้วย
1.192.3
न शृण्वानस्त्वहं तृप्तिमुपगच्छामि खेचर ।
आख्याहि गन्धर्वपते शंस तत्सर्वमेव मे ॥ १.१९२.३ ॥
แม้ข้าพเจ้าจะฟังอยู่ก็ยังไม่อิ่มพอ ข้าแต่ผู้เที่ยวไปในอากาศ ข้าแต่พระราชาแห่งคนธรรพ์ ขอทรงเล่าให้ข้าพเจ้าฟังทั้งหมดเถิด
1.192.4
माहात्म्यं च वसिष्ठस्य विश्वामित्रस्य भाषते ॥ १.१९२.४ ॥
พระองค์ตรัสถึงความยิ่งใหญ่ของพระวสิษฐและของพระวิศวามิตร
1.192.5
इदं वासिष्ठमाख्यानं पुराणं पुण्यमुत्तमम् ।
पार्थ सर्वेषु लोकेषु विश्रुतं तन्निबोध मे ॥ १.१९२.५ ॥
นี่คือเรื่องเล่าโบราณอันศักดิ์สิทธิ์และประเสริฐสุดเกี่ยวกับพระวสิษฐ ซึ่งเลื่องลือไปทั่วทุกโลก ข้าแต่ปารถ ขอทรงฟังจากข้าพเจ้าเถิด
1.192.6
कल्माषपाद इत्येवं लोके राजा बभूव ह ।
इक्ष्वाकुवंशजः पार्थ तेजसाऽसदृशो भुवि ॥ १.१९२.६ ॥
ในโลกนี้มีพระราชาพระนามว่ากัลมาษบาท เกิดในวงศ์อิกษวากุ ข้าแต่ปารถ บนแผ่นดินนี้ไม่มีผู้ใดเทียบเทียมความรุ่งโรจน์ของพระองค์ได้
1.192.7
स कदाचिद्वनं राजा मृगयां निर्ययौ पुरात् ।
मृगान्विध्यन्वराहांश्च चचार रिपुमर्दनः ॥ १.१९२.७ ॥
วันหนึ่งพระราชานั้นเสด็จออกจากเมืองไปป่าเพื่อล่าสัตว์ ผู้ปราบศัตรูได้ท่องเที่ยวไปพลางยิงกวางและหมูป่า
1.192.8
तस्मिन्वने महाघोरे खङ्गांश्च बहुशोऽहनत् ।
हत्वा च सुचिरं श्रान्तो राजा निववृते ततः ॥ १.१९२.८ ॥
ในป่าอันน่าสะพรึงกลัวนั้น พระองค์ฆ่าแรดหลายตัว เมื่อฆ่าอยู่นานจนเหนื่อยล้า พระราชาจึงเสด็จกลับ
1.192.9
अकामयत्तं याज्यार्थे विश्वामित्रः प्रतापवान् ।
स तु राजा महात्मानं वासिष्ठमृषिसत्तमम् ॥ १.१९२.९ ॥
พระวิศวามิตรผู้ทรงอำนาจปรารถนาให้พระราชาเป็นผู้ประกอบพิธีบูชายัญ แต่พระราชานั้นกลับปรารถนาพระวสิษฐผู้ยิ่งใหญ่ ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด
1.192.10
तृषार्तश्च क्षुधार्तश्च एकायनगतः पथि ।
अपश्यदजितः सङ्ख्ये मुनिं प्रतिमुखागतम् ॥ १.१९२.१० ॥
ขณะเสด็จไปตามทางเดียว ด้วยความกระหายน้ำและหิว พระราชาผู้ไม่เคยพ่ายแพ้ในการรบ ทอดพระเนตรเห็นฤๅษีองค์หนึ่งเดินสวนมาบนทาง
1.192.11
शक्तिं नाम महाभागं वसिष्ठकुलवर्धनम् ।
ज्येष्ठं पुत्रं पुत्रशताद्वसिष्ठस्य महात्मनः ॥ १.१९२.११ ॥
พระองค์ทอดพระเนตรเห็นพระศักติ ผู้มีโชคยิ่งนัก ผู้ทำให้วงศ์ของพระวสิษฐเจริญ เป็นบุตรคนโตในบรรดาบุตรหนึ่งร้อยคนของพระวสิษฐผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
1.192.12
अपगच्छ पथोऽस्माकमित्येवं पार्थिवोऽब्रवीत् ।
तथा ऋषिरुवाचैनं सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया गिरा ॥ १.१९२.१२ ॥
พระราชากล่าวว่า "จงหลีกทางของเราไปเสีย" ฝ่ายฤๅษีจึงกล่าวกับพระองค์ด้วยถ้อยคำอ่อนโยน เพื่อปลอบโยนพระองค์
1.192.13
मम पन्था महाराज धर्म एष सनातनः ।
वृद्धभीरुनृपस्नातस्त्रीरोगिवरचक्रिणाम् ॥ १.१९२.१३ ॥
ข้าแต่มหาราช นี่คือทางของข้าพเจ้า และนี่คือธรรมอันเป็นนิรันดร์ ผู้ชราภาพ ผู้ขลาดกลัว กษัตริย์ ผู้เพิ่งอาบน้ำ สตรี ผู้เจ็บป่วย และผู้ยอดเยี่ยมที่สุดในการรบด้วยรถศึก ควรได้รับการหลีกทางให้
1.192.14
पन्था देयो नृपैस्तेषामन्यैस्तैस्तस्य भूपतेः ।
राज्ञा सर्वेषा धर्मेषु देयः पन्था द्विजातये ॥ १.१९२.१४ ॥
กษัตริย์ควรหลีกทางให้แก่บุคคลเหล่านั้น และบุคคลอื่นควรหลีกทางให้แก่พระราชาองค์นั้น ตามธรรม พระราชาควรหลีกทางให้แก่ทุกคน และควรหลีกทางให้แก่ทวิชาติ
1.192.15
एवं परस्परं तौ तु पथोऽर्थं वाक्यमूचतुः ।
अपसर्पापसर्पेति वागुत्तरमकुर्वताम् ॥ १.१९२.१५ ॥
ทั้งสองจึงกล่าวถ้อยคำต่อกันด้วยเรื่องทาง ตอบกลับกันว่า "จงถอยไป จงถอยไป"
1.192.16
ऋषिस्तु नापचक्राम तस्मिन्धर्मपथे स्थितः ।
अपि राजा मुनेर्मार्गात्क्रोधान्नापजगाम ह ॥ १.१९२.१६ ॥
แต่ฤๅษีมั่นคงอยู่บนทางแห่งธรรม จึงไม่ถอยไป พระราชาเองด้วยความโกรธก็มิได้ทรงถอยออกจากทางของฤๅษี
1.192.17
अमुञ्चन्तं तु पन्थानं तमृषिं नृपसत्तमः ।
जगाम कशया मोहात्तदा राक्षसन्मुनिम् ॥ १.१९२.१७ ॥
เมื่อฤๅษีไม่ยอมหลีกทาง พระราชาผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ด้วยความหลงจึงเงื้อแส้ฟาดฤๅษีนั้นราวกับยักษ์
1.192.18
कशाप्रहाराभिहतस्ततः स मुनिसत्तमः ।
तं शशाप नृपश्रेष्ठं वासिष्ठः क्रोधमूर्च्छितः ॥ १.१९२.१८ ॥
ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดถูกแส้ฟาดจึงโกรธจนสิ้นสติ ผู้สืบเชื้อสายพระวสิษฐจึงสาปพระราชาผู้ประเสริฐที่สุดนั้น
1.192.19
हंसि राक्षसवद्यस्माद्राजापशद तापसम् ।
तस्मात्त्वमद्यप्रभृति पुरुषादो भविष्यसि ॥ १.१९२.१९ ॥
ข้าแต่พระราชา เพราะท่านฆ่าผู้บำเพ็ญตบะเหมือนยักษ์ ฉะนั้นตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ท่านจะกลายเป็นยักษ์กินคน
1.192.20
मनुष्यपिशिते सक्तश्चरिष्यसि महीमिमाम् ।
गच्छ राजाधमेत्युक्तः शक्तिना वीर्यशक्तिना ॥ १.१९२.२० ॥
ท่านจะยึดติดกับเนื้อมนุษย์และท่องเที่ยวไปบนแผ่นดินนี้ "ไปเถิด พระราชาผู้ต่ำทราม" ศักติผู้ทรงพลังด้วยอำนาจแห่งกำลังได้ตรัสเช่นนี้
1.192.21
ततो याज्यनिमित्तं तु विश्वामित्रवसिष्ठयोः ।
वैरमासीत्तदा तं तु विश्वामित्रोऽन्वपद्यत ॥ १.१९२.२१ ॥
จากนั้น เพราะเหตุแห่งการเป็นปุโรหิตผู้ประกอบยัญ จึงเกิดความเป็นศัตรูระหว่างพระวิศวามิตรกับพระวสิษฐ์ และพระวิศวามิตรก็ไล่ติดตามท่านไป
1.192.22
तयोर्विवदतोरेवं समीपमुपचक्रमे ।
ऋषिरुग्रतपाः पार्थ विश्वामित्रः प्रतापवान् ॥ १.१९२.२२ ॥
ขณะที่ทั้งสองกำลังโต้เถียงกันเช่นนั้น โอ ปารถ ฤๅษีผู้มีตบะรุนแรง พระวิศวามิตรผู้ทรงอานุภาพ ก็เข้ามาใกล้ทั้งสอง
1.192.23
ततः स बुबुधे पश्चात्तमृषिं नृपसत्तमः ।
ऋषेः पुत्रं वसिष्ठस्य वसिष्ठमिव तेजसा ॥ १.१९२.२३ ॥
ต่อมา กษัตริย์ผู้ประเสริฐที่สุดนั้นจึงรู้ว่าฤๅษีนั้นคือบุตรของฤๅษีวสิษฐ์ ดุจพระวสิษฐ์เองในความรุ่งเรือง
1.192.24
अन्तर्धाय ततोऽत्मानं विश्वामित्रोऽपि भारत ।
तावुभावतिचक्राम चिकीर्षन्नात्मनः प्रियम् ॥ १.१९२.२४ ॥
โอ ภารตะ พระวิศวามิตรก็ซ่อนตนเองเช่นกัน และเพราะปรารถนาจะสำเร็จสิ่งที่ตนรัก จึงเลยผ่านทั้งสองท่านไป
1.192.25
स तु शप्तस्तदा तेन शक्तिना वै नृपोत्तमः ।
जगाम शरणं शक्तिं प्रसादयितुमर्हयन् ॥ १.१९२.२५ ॥
ครั้นถูกศักติสาปแช่งในเวลานั้น กษัตริย์ผู้ประเสริฐที่สุดจึงไปพึ่งพิงศักติ เพื่อให้ท่านพอพระทัย
1.192.26
तस्य भावं विदित्वा स नृपतेः कुरुसत्तम ।
विश्वामित्रस्ततो रक्ष आदिदेश नृपं प्रति ॥ १.१९२.२६ ॥
โอ ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งกุรุ พระวิศวามิตรทรงทราบเจตนาของกษัตริย์นั้น จึงสั่งให้รากษสตนหนึ่งไปหาพระราชา
1.192.27
शापात्तस्य तु विप्रर्षेर्विश्वामित्रस्य चाज्ञया ।
राक्षसः किङ्करो नाम विवेश नृपतिं तदा ॥ १.१९२.२७ ॥
ด้วยคำสาปของพราหมณ์ฤๅษีผู้นั้น และด้วยคำสั่งของพระวิศวามิตร รากษสชื่อกิงกระ ได้เข้าสิงกษัตริย์ในเวลานั้น
1.192.28
रक्षसा तं गृहीतं तु विदित्वा मुनिसत्तमः ।
विश्वामित्रोऽप्यपाक्रामत्तस्माद्देशादरिन्दम ॥ १.१९२.२८ ॥
เมื่อทรงทราบว่าพระราชาถูกรากษสยึดไว้แล้ว พระวิศวามิตรผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษีก็ถอยจากสถานที่นั้นไป โอ ผู้ปราบศัตรู
1.192.29
ततः स नृपतिर्विद्वान्रक्षन्नात्मानमात्मना ।
बलवत्पीड्यमानोऽपि रक्षसान्तर्गतेन ह ॥ १.१९२.२९ ॥
จากนั้น กษัตริย์ผู้มีปัญญานั้น แม้จะถูกรากษสที่สิงอยู่ภายในทำร้ายอย่างรุนแรง ก็ยังปกป้องตนเองด้วยตนเองต่อไป
1.192.30
ददर्शाथ द्विजः कश्चिद्राजानं प्रस्थितं वनम् ।
अयाचत क्षुधापन्नः समांसं भोजनं तदा ॥ १.१९२.३० ॥
ต่อมา พราหมณ์คนหนึ่งซึ่งหิวโหยได้เห็นพระราชาเสด็จออกไปยังป่า และขออาหารที่มีเนื้อจากพระองค์ในเวลานั้น
1.192.31
तमुवाचाथ राजर्षिर्द्विजं मित्रसहस्तदा ।
आस्स्व ब्रह्मंस्त्वमत्रैव मुहूर्तं प्रतिपालयन् ॥ १.१९२.३१ ॥
ครั้นนั้น พระราชฤๅษีมิตรสหะได้ตรัสกับพราหมณ์ผู้นั้นว่า ข้าแต่พราหมณ์ ท่านจงนั่งรอที่นี่สักครู่
1.192.32
निवृत्तः प्रतिदास्यामि भोजनं ते यथेप्सितम् ।
इत्युक्त्वा प्रययौ राजा तस्थौ च द्विजसत्तमः ॥ १.१९२.३२ ॥
เมื่อข้ากลับมาแล้ว ข้าจะถวายอาหารให้ท่านตามที่ท่านปรารถนา เมื่อตรัสดังนี้แล้ว พระราชาก็เสด็จไป ส่วนพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดนั้นยังยืนอยู่ที่เดิม
1.192.33
ततो राजा परिक्रम्य यथाकामं यथासुखम् ।
निवृत्तोऽन्तःपुरं पार्थ प्रविवेश महामनाः ॥ १.१९२.३३ ॥
จากนั้น พระราชาทรงเดินเล่นตามพระทัยและตามความสบาย โอ ปารถ แล้วก็เสด็จกลับ และเข้าไปในวังชั้นใน พระองค์ทรงมีพระทัยกว้างขวาง
1.192.34
अन्तर्गतस्तदा राजा श्रुत्वा ब्राह्मणभाषितम् ।
सोऽन्तःपुरं प्रविश्याथ न सस्मार नराधिपः ॥ १.१९२.३४ ॥
ในขณะนั้น พระราชาทรงมีพระทัยครุ่นคิดอยู่ภายใน แม้จะได้ฟังคำของพราหมณ์แล้ว เมื่อเสด็จเข้าไปในวังชั้นใน ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์พระองค์นั้นก็มิได้ระลึกถึงคำนั้น
1.192.35
ततोऽर्धरात्र उत्थाय सूदमानाय्य सत्वरम् ।
उवाच राजा संस्मृत्य ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुतम् ॥ १.१९२.३५ ॥
ต่อมา เมื่อลุกขึ้นในเที่ยงคืน พระราชาก็รีบเรียกพ่อครัวมา และทรงระลึกถึงคำสัญญาที่ให้ไว้แก่พราหมณ์ จึงตรัสขึ้น
1.192.36
गच्छामुष्मिन्वनोद्देशे ब्राह्मणो मां प्रतीक्षते ।
अन्नार्थी तं त्वमन्नेन समांसेनोपपादय ॥ १.१९२.३६ ॥
ไปเถิด พราหมณ์กำลังรอเราอยู่ที่บริเวณป่านั้น ท่านผู้ปรารถนาอาหาร จงเตรียมอาหารที่มีเนื้อให้แก่พราหมณ์นั้น
1.192.37
एवमुक्तस्ततः सूदः सोऽनासाद्यामिषं क्वचित् ।
निवेदयामास तदा तस्मै राज्ञे व्यथान्वितः ॥ १.१९२.३७ ॥
เมื่อถูกสั่งเช่นนั้น พ่อครัวก็หาเนื้อไม่พบที่ใดเลย จึงกลับไปรายงานต่อพระราชาด้วยความทุกข์ใจ
1.192.38
राजा तु रक्षसाविष्टः सूदमाह गतव्यथः ।
अप्येनं नरमांसेन भोजयेति पुनः पुनः ॥ १.१९२.३८ ॥
ฝ่ายพระราชาซึ่งถูกรากษสเข้าสิงอยู่ และปราศจากความทุกข์ใจ ตรัสกับพ่อครัวซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า จงเลี้ยงพราหมณ์นั้นด้วยเนื้อมนุษย์เถิด
1.192.39
तथेत्युक्त्वा ततः सूदः संस्थानं वध्यघातिनाम् ।
गत्वाऽऽजहार त्वरितो नरमांसमपेतभीः ॥ १.१९२.३९ ॥
พ่อครัวตอบว่า ขอให้เป็นไปตามนั้น แล้วก็ไปยังที่ที่ผู้ฆ่านักโทษประหารอยู่ และไม่หวาดกลัว รีบนำเนื้อมนุษย์กลับมา
1.192.40
एतत्संस्कृत्य विधिवदन्नोपहितमाशु वै ।
तस्मै प्रादाद्ब्राह्मणाय क्षुधिताय तपस्विने ॥ १.१९२.४० ॥
เมื่อปรุงเนื้อนั้นตามพิธีแล้ว และจัดเป็นอาหารโดยเร็ว ท่านก็ถวายแก่พราหมณ์ผู้หิวโหยและเป็นตปัสวี
1.192.41
स सिद्धचक्षुषा दृष्ट्वा तदन्नं द्विजसत्तमः ।
अभोज्यमिदमित्याह क्रोधपर्याकुलेक्षणः ॥ १.१९२.४१ ॥
ทวิชผู้ประเสริฐที่สุดนั้น เมื่อเห็นอาหารนั้นด้วยทิพยจักษุที่สำเร็จแล้ว ก็กล่าวด้วยดวงตาที่สั่นไหวด้วยความโกรธว่า "อาหารนี้ไม่ควรแก่การบริโภค"
1.192.42
यस्मादभोज्यमन्नं मे ददाति स नृपाधमः ॥ १.१९२.४२ ॥
เพราะพระราชาผู้ต่ำช้าที่สุดพระองค์นั้นถวายอาหารที่ไม่ควรแก่การบริโภคแก่ข้าพเจ้า
1.192.43
सक्तो मानुषमांसेषु यथोक्तः शक्तिना पुरा ।
उद्वेजनीयो भूतानां चरिष्यति महीमिमाम् ॥ १.१९२.४३ ॥
ดังที่ศักติเคยกล่าวไว้แต่ก่อน พระองค์จะตกอยู่ในอำนาจของเนื้อมนุษย์ เป็นที่หวาดหวั่นของสรรพสัตว์ และจะท่องเที่ยวไปในแผ่นดินนี้
1.192.44
द्विरनुव्याहृते राज्ञः स शापो बलवानभूत् ।
रक्षोबलसमाविष्टो विसंज्ञश्चाभवन्नृपः ॥ १.१९२.४४ ॥
เมื่อพระราชาตรัสซ้ำอีกครั้ง คำสาปนั้นก็มีฤทธิ์กล้าขึ้น และพระราชาผู้ถูกอำนาจของรากษสครอบงำก็หมดสติไป
1.192.45
ततः स नृपतिश्रेष्ठो रक्षसापहृतेन्द्रियः ।
उवाच शख्तिं तं दृष्ट्वा न चिरादिव भारत ॥ १.१९२.४५ ॥
ครานั้น พระราชาผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ มีอินทรีย์ถูกรากษสยึดไป ทอดพระเนตรศักติแล้วตรัสกับเขา ราวกับเวลาไม่นานนัก ดูก่อนภารตะ
1.192.46
यस्मादसदृशः शापः प्रयुक्तोऽयं मयि त्वया ।
तस्मात्त्वत्तः प्रवर्तिष्ये खादितुं पुरुषानहम् ॥ १.१९२.४६ ॥
เพราะท่านได้สาปข้าพเจ้าด้วยคำสาปที่ไม่สมควรนี้ ดังนั้น ข้าพเจ้าจะเริ่มกินมนุษย์เพราะท่าน
1.192.47
एवमुक्त्वा ततः सद्यस्तं प्राणैर्विप्रयोज्य च ।
शक्तिं तं भक्षयामास व्याघ्रः पशुमिवेप्सितम् ॥ १.१९२.४७ ॥
ครั้นตรัสดังนี้แล้ว รากษสนั้นก็พรากชีวิตศักตินั้นทันที แล้วกินเสีย ดุจเสือกินสัตว์ที่มันปรารถนา
1.192.48
शक्तिनं तु मृतं दृष्ट्वा विश्वामित्रः पुनःपुनः ।
वसिष्ठस्यैव पुत्रेषु तद्रक्षः संदिदेश ह ॥ १.१९२.४८ ॥
เมื่อเห็นศักตินั้นตายแล้ว พระวิศวามิตรก็สั่งรากษสนั้นให้ไปทำร้ายบรรดาบุตรของพระวศิษฐ์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
1.192.49
स ताञ्शक्त्यवरान्पुत्रान्वसिष्ठस्य महात्मनः ।
भक्षयामास संक्रुद्धः सिंहः क्षुद्रमृगानिव ॥ १.१९२.४९ ॥
รากษสนั้นโกรธจัด จึงกินบรรดาบุตรน้อยของพระวศิษฐ์ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ดุจสิงโตกินเนื้อเล็ก ๆ
1.192.50
वसिष्ठो घातिताञ्श्रुत्वा विश्वामित्रेण तान्सुतान् ।
धारयामास तं शोकं महाद्रिरिव मेदिनीम् ॥ १.१९२.५० ॥
พระวศิษฐ์ได้ยินว่าบรรดาบุตรเหล่านั้นถูกพระวิศวามิตรฆ่าเสียแล้ว ก็ทรงแบกรับความโศกนั้นไว้ ดุจภูเขาใหญ่แบกรับแผ่นดินไว้
1.192.51
चक्रे चात्मविनाशाय बुद्धिं स मुनिसत्तमः ।
न त्वेव कौशिकोच्छेदं मेने मतिमतां वरः ॥ १.१९२.५१ ॥
มุนีผู้ประเสริฐที่สุดนั้นตั้งใจจะทำลายตนเอง แต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีปัญญาก็มิได้คิดจะทำลายเกาศิกะ (วิศวามิตร)
1.192.52
स मेरुकूटादात्मानं मुमोच भगवानृषिः ।
गिरेस्तस्य शिलायां तु तूलराशाविवापतत् ॥ १.१९२.५२ ॥
พระฤๅษีผู้ทรงพระภคะนั้นโดดลงจากยอดเขาเมรุ แต่เมื่อตกลงบนหินของภูเขานั้น กลับตกลงดุจตกลงบนกองสำลี
1.192.53
न ममार च पातेन स यदा तेन पाण्डव ।
तदाग्निमिद्धं भगवान्संविवेश महावने ॥ १.१९२.५३ ॥
ดูก่อนปาณฑพ เมื่อท่านไม่ตายจากการตกลงมานั้น พระฤๅษีผู้ทรงพระภคะจึงเข้าไปในกองไฟที่ลุกโพลงในป่าใหญ่
1.192.54
तं तदा सुसमिद्धोऽपि न ददाह हुताशनः ।
दीप्यमानोऽप्यमित्रघ्न शीतोऽग्निरभवत्ततः ॥ १.१९२.५४ ॥
แม้ไฟลุกโชนอยู่ก็มิได้เผาท่าน ดูก่อนผู้ทำลายศัตรู ไฟนั้นที่ลุกโพลงอยู่ก็กลับเย็นลง
1.192.55
स समुद्रमभिप्रेक्ष्य शोकाविष्टो महामुनिः ।
बद्ध्वा कण्ठे शिलां गुर्वीं निपपात तदाम्भसि ॥ १.१९२.५५ ॥
มหามุนีนั้นเมื่อเห็นมหาสมุทร ก็ถูกความโศกครอบงำ จึงผูกหินหนักไว้ที่คอแล้วโดดลงในน้ำนั้น
1.192.56
स समुद्रोर्मिवेगेन स्थले न्यस्तो महामुनिः ।
न ममार यदा विप्रः कथंचित्संशितव्रतः।
जगाम स ततः खिन्नः पुनरेवाश्रमं प्रति ॥ १.१९२.५६ ॥
มหามุนีนั้นถูกแรงคลื่นของมหาสมุทรซัดขึ้นฝั่ง แต่เพราะพราหมณ์ผู้มั่นคงในวัตรนั้นไม่ตาย จึงรอดชีวิตมาได้ ครานั้นท่านผู้เศร้าโศกจึงกลับไปยังอาศรมของตนอีกครั้ง