મહાભારત · અધ્યાય 1.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.193.1
ततो दृष्ट्वाश्रमपदं रहितं तैः सुतैर्मुनिः ।
निर्जगाम सुदुःखार्तः पुनरप्याश्रमात्ततः ॥ १.१९३.१ ॥
ત્યારે પુત્રો વિનાનું ખાલી આશ્રમસ્થાન જોઈને, અતિશય દુઃખથી પીડિત એ મુનિ ફરી આશ્રમમાંથી નીકળી ગયા.
1.193.2
सोऽपश्यत्सरितं पूर्णां प्रावृट्काले नवाम्भसा ।
वृक्षान्बहुविधान्पार्थ हरन्तीं तीरजान्बहून् ॥ १.१९३.२ ॥
વર્ષાઋતુના નવા જળથી ભરેલી એક નદી તેણે જોઈ; હે પાર્થ, તે કિનારે ઊગેલાં અનેક પ્રકારનાં વૃક્ષો તાણી જઈ રહી હતી.
1.193.3
अथ चिन्तां समापेदे पुनः कौरवनन्दन ।
अम्भस्यस्या निमज्जेयमिति दुःखसमन्वितः ॥ १.१९३.३ ॥
પછી, હે કૌરવનંદન, તે ફરી ચિંતામાં ડૂબી ગયા; 'હું આ જળમાં ડૂબી જાઉં' એમ વિચારીને દુઃખથી ભરાઈ ગયા.
1.193.4
ततः पाशैस्तदात्मानं गाढं बद्ध्वा महामुनिः ।
तस्या जले महानद्या निममज्ज सुदुःखितः ॥ १.१९३.४ ॥
પછી તે મહામુનિએ પોતાને પાશોથી કસીને બાંધી, અતિશય દુઃખી થઈને તે મહાનદીના જળમાં ડૂબકી મારી.
1.193.5
अथ च्छित्त्वा नदी पाशांस्तस्यारिबलसूदन ।
स्थलस्थं तमृषिं कृत्वा विपाशं समवासृजत् ॥ १.१९३.५ ॥
પછી, હે શત્રુસેનાના સંહારક, નદીએ તેમના પાશો કાપી નાખ્યા અને તે ઋષિને સૂકી ભૂમિ પર ઊભા કરીને 'વિપાશ' (બંધનમુક્ત) કરીને છોડી દીધા.
1.193.6
उत्ततार ततः पाशैर्विमुक्तः स महानृषिः ।
विपाशेति च नामास्या नद्याश्चक्रे महानृषिः ॥ १.१९३.६ ॥
પછી પાશોથી મુક્ત થઈને તે મહર્ષિ બહાર નીકળ્યા; તે મહર્ષિએ આ નદીનું નામ 'વિપાશા' રાખ્યું.
1.193.7
सा विपाशेति विख्याता नदी लोकेषु भारत ।
ऋषेस्तस्य नरव्याघ्र वचनात्सत्यवादिनः।
उत्तीर्य च तदा राजन्दुःखितो भगवानृषिः ॥ १.१९३.७ ॥
હે ભારત, તે નદી ત્યારથી લોકોમાં વિપાશા નામે વિખ્યાત થઈ. હે નરવ્યાઘ્ર, સત્યવાદી એ ઋષિના વચનથી. હે રાજન, ત્યારે નદી પાર કરીને દુઃખી થયેલા ભગવાન ઋષિ...
1.193.8
शोके बुद्धिं तदा चक्रे न चैकत्र व्यतिष्ठत ।
सोऽगच्छत्पर्वतांश्चैव सरितश्च सरांसि च ॥ १.१९३.८ ॥
શોકમાં મન લગાવ્યું; એક સ્થાને રહ્યા નહીં. તે પર્વતો, નદીઓ અને સરોવરો તરફ ગયા.
1.193.9
दृष्ट्वा स पुनरेवर्षिर्नदीं हैमवतीं तदा ।
चण्डग्राहवतीं भीमां तस्याः स्रोतस्यपातयत् ॥ १.१९३.९ ॥
એ ઋષિએ ફરી ત્યારે હિમાલયની નદી જોઈ, અને ભયંકર મગરમચ્છોથી ભરેલા તેના પ્રવાહમાં પોતાને નાખ્યો.
1.193.10
सा तमग्निसं विप्रमनुचिन्त्य सरिद्वरा ।
शतधा विद्रुता तस्माच्छतद्रुरिति विश्रुता ॥ १.१९३.१० ॥
અગ્નિ સમાન એ બ્રાહ્મણ ઋષિનો વિચાર કરીને, એ શ્રેષ્ઠ નદી સો પ્રવાહોમાં વિખરાઈને ભાગી; તેથી તે શતદ્રુ નામે વિખ્યાત થઈ.
1.193.11
ततः स्थलगतं दृष्ट्वा तत्राप्यात्मानमात्मना ।
मर्तुं न शक्यमित्युक्त्वा पुवरेवाश्रमं ययौ ॥ १.१९३.११ ॥
પછી સ્થળ પર પહોંચેલા જોઈને, ત્યાં પણ પોતાને, 'હું મરી શકતો નથી' એમ કહીને, ફરી આશ્રમે ગયા.
1.193.12
स गत्वा विविधाञ्शैलान्देशान्बहुविधांस्तथा ।
अदृशन्त्याख्यया वध्वाथाश्रमेनुसृतोऽभवत् ॥ १.१९३.१२ ॥
તે વિવિધ પર્વતો અને અનેક પ્રકારના દેશોમાં જઈને, વધૂના નામે અદૃશ્ય થઈને, પછી આશ્રમને અનુસર્યા.
1.193.13
अथ शुश्राव संगत्या वेदाध्ययननिःस्वनम् ।
पृष्ठतः परिपूर्णार्थं षड्मिरङ्गैरलङ्कृतम् ॥ १.१९३.१३ ॥
ત્યારે પાછળથી સંયોગવશ, છ અંગોથી અલંકૃત અને અર્થપૂર્ણ વેદાધ્યયનનો ધ્વનિ તેણે સાંભળ્યો.
1.193.14
अनुव्रजति कोन्वेष मामित्येवाथ सोऽब्रवीत् ।
अदृश्यन्त्येवमुक्ता वै तं स्नुषा प्रत्यभाषत ॥ १.१९३.१४ ॥
"મારી પાછળ કોણ આવે છે?" એમ તેણે કહ્યું. અદૃશ્યંતી એ રીતે કહેવાતાં પુત્રવધૂએ તેને ઉત્તર આપ્યો.
1.193.15
शक्तोभार्या महाभाग तपोयुक्ता तपस्विनम् ।
अहमेकाकिनी चापि त्वया गच्छामि नापरः ॥ १.१९३.१५ ॥
"હે મહાભાગ, તપમાં યુક્ત એવી હું પત્ની છું, તપસ્વી એવા આપની સાથે જવા સમર્થ છું. હું એકલી આપની સાથે જઈ રહી છું, બીજું કોઈ નહીં."
1.193.16
पुत्रि कस्यैष साङ्गस्य वेदस्याध्ययनस्वनः ।
पुरा साङ्गस्य वेदस्य शक्तेरिव मया श्रुतः ॥ १.१९३.१६ ॥
"પુત્રી, અંગો સહિત વેદાધ્યયનનો આ ધ્વનિ કોનો છે? પહેલાં શક્તિના અંગ સહિતના વેદાધ્યયનના ધ્વનિ જેવો મેં સાંભળ્યો હતો."
1.193.17
अयं कुक्षौ समुत्पन्नः शक्तेर्गर्भः सुतस्य ते ।
समा द्वादश तस्येह वेदानभ्यस्यतो मुने ॥ १.१९३.१७ ॥
"આ તમારા પુત્ર શક્તિનો ગર્ભ છે, જે મારી કૂખે ઉત્પન્ન થયો છે. હે મુનિ, તે અહીં બાર વર્ષથી વેદોનો અભ્યાસ કરી રહ્યો છે."
1.193.18
एवमुक्तस्तया हृष्टो वसिष्ठः श्रेष्ठभागृषिः ।
अस्ति सन्तानमित्युक्त्वा मृत्योः पार्थ न्यवर्तत ॥ १.१९३.१८ ॥
તેણીએ એમ કહેતાં હર્ષિત થયેલા શ્રેષ્ઠભાગ્ય વસિષ્ઠ ઋષિ "વંશ છે" એમ કહી, હે પાર્થ, મૃત્યુથી પાછા ફર્યા.
1.193.19
ततः प्रतिनिवृत्तः स तया वध्वा सहानघ ।
कल्माषपादमासीनं ददर्श विजने वने ॥ १.१९३.१९ ॥
પછી તે તેની સાથે, હે નિષ્પાપ, પાછો ફર્યો અને નિર્જન વનમાં બેઠેલા કલ્માષપાદને જોયો.
1.193.20
स तु दृष्ट्वैव तं राजा क्रुद्ध उत्थाय भारत ।
आविष्टो रक्षसोग्रेण इयेषात्तुं तदा मुनिम् ॥ १.१९३.२० ॥
હે ભારત, તેને જોતાં જ રાજા ક્રોધથી ઊભો થયો; ભયંકર રાક્ષસથી આવિષ્ટ થઈને તે ત્યારે તે મુનિને ખાવા ઇચ્છતો હતો.
1.193.21
अदृश्यन्ती तु तं दृष्ट्वा क्रूरकर्माणमग्रतः ।
भयसंविग्नया वाचा वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥ १.१९३.२१ ॥
પરંતુ ક્રૂરકર્મીને સામે જોઈને, અદૃશ્ય રહેલી તે ભયથી વિચલિત વાણીમાં વસિષ્ઠને આમ બોલી.
1.193.22
असौ मृत्युरिवोग्रेण दण्डेन भगवन्नितः ।
प्रगृहीतेन काष्ठेन राक्षसोऽभ्येति दारुणः ॥ १.१९३.२२ ॥
ભગવન્, મૃત્યુ જેવો ભયંકર દંડ અને ઊંચી ઉઠાવેલી લાકડી લઈને એ ભયંકર રાક્ષસ અહીંથી આવી રહ્યો છે.
1.193.23
तं निवारयितुं शक्तो नान्योऽस्ति भुवि कश्चन ।
स्वदृतेऽद्य महाभाग सर्ववेदविदां वर ॥ १.१९३.२३ ॥
તેને રોકવા સમર્થ આ પૃથ્વી પર તમારા સિવાય બીજું કોઈ નથી; હે મહાભાગ, સર્વ વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, આજે.
1.193.24
पाहि मां भगवन्पापादस्माद्दारुणदर्शनात् ।
राक्षसोऽयमिहात्तुं वै नूनमावां समीहते ॥ १.१९३.२४ ॥
ભગવન્, આ ભયંકર દેખાવવાળા પાપીથી મારું રક્ષણ કરો; આ રાક્ષસ અહીં ચોક્કસ અમને બંનેને ખાવા ઇચ્છે છે.
1.193.25
माभैः पुत्रि न भेतव्यं राक्षसात्तु कथंचन ।
नैतद्रक्षो भयं यस्मात्पश्यसि त्वमुपस्थितम् ॥ १.१९३.२५ ॥
દીકરી, ડરીશ નહીં; રાક્ષસથી કોઈ પણ રીતે ડરવાની જરૂર નથી. તું સામે જુએ છે તે ભયનું કારણ નથી.
1.193.26
राजा कल्माषपादोऽयं वीर्यवान्प्रथितो भुवि ।
स एषोऽस्मिन्वनोद्देशे निवसत्यतिभीषणः ॥ १.१९३.२६ ॥
આ રાજા કલ્માષપાદ છે, પૃથ્વી પર પરાક્રમી અને પ્રસિદ્ધ. એ જ આ આ વનપ્રદેશમાં અતિ ભયંકર રૂપે રહે છે.
1.193.27
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य वसिष्ठो भगवानृषिः ।
वारयामास तेजस्वी हुङ्कारेणैव भारत ॥ १.१९३.२७ ॥
તેને ધસી આવતો જોઈને તેજસ્વી ભગવાન વસિષ્ઠ ઋષિએ, હે ભારત, માત્ર હુંકારથી જ તેને રોકી દીધો.
1.193.28
मन्त्रपूतेन च पुनः स तमभ्युक्ष्य वारिणा ।
मोक्षयामास वै शापात्तस्माद्योगान्नराधिपम् ॥ १.१९३.२८ ॥
ફરી મંત્રપૂત જળથી તેને છાંટીને તેમણે તે નરાધિપને શાપમાંથી અને તે યોગબળમાંથી મુક્ત કર્યો.
1.193.29
स हि द्वादश वर्षाणि वासिष्ठस्यैव तेजसा ।
ग्रस्त आसीद्ग्रहेणेव पर्वकाले दिवाकरः ॥ १.१९३.२९ ॥
તે બાર વર્ષ સુધી વસિષ્ઠના જ તેજથી ગ્રસ્ત રહ્યો, જેમ પર્વકાળે સૂર્ય કોઈ ગ્રહથી ગ્રસ્ત થાય છે.
1.193.30
रक्षसा विप्रमुक्तोऽथ स नृपस्तद्वनं महत् ।
तेजसा रञ्जयामास न्ध्याभ्रमिव भास्करः ॥ १.१९३.३० ॥
રાક્ષસથી મુક્ત થયેલા તે રાજાએ પોતાના તેજથી તે મહાન વનને ઉજાળી દીધું, જેમ સૂર્ય સાંજના વાદળને રંગી દે છે.
1.193.31
प्रतिलभ्य ततः संज्ञामभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
उवाच नृपतिः काले वसिष्ठमृषिसत्तमम् ॥ १.१९३.३१ ॥
પછી ભાનમાં આવેલા રાજાએ હાથ જોડી પ્રણામ કરીને, યોગ્ય સમયે ઋષિશ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠને કહ્યું.
1.193.32
सौदासोऽहं महाभाग याज्यस्ते मुनिसत्तम ।
अस्मिन्काले यदिष्टं ते ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १.१९३.३२ ॥
હું સૌદાસ છું; હે મહાભાગ, મુનિશ્રેષ્ઠ, હું તમારા યજ્ઞનો પાત્ર છું. આ સમયે તમને શું ઇષ્ટ છે તે કહો, હું તમારા માટે શું કરું?
1.193.33
वृत्तमेतद्यथाकालं गच्छ राज्यं प्रशाधि वै ।
ब्राह्मणं तु मनुष्येन्द्र माऽवमंस्थाः कदाचन ॥ १.१९३.३३ ॥
આ યોગ્ય સમયે બન્યું. હવે જા, રાજ્ય શાસન કર. પણ હે નરેન્દ્ર, ક્યારેય બ્રાહ્મણનું અપમાન ન કરજે.
1.193.34
नावमंस्ये महाभाग कदाचिद्ब्राह्मणर्षभान् ।
त्वन्निदेशे स्थितः सम्यक् पूजयिष्याम्यहं द्विजान् ॥ १.१९३.३४ ॥
હે મહાભાગ, હું શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોનું ક્યારેય અપમાન નહીં કરું. તમારી આજ્ઞામાં રહીને હું દ્વિજોનું યોગ્ય સન્માન કરીશ.
1.193.35
इक्ष्वाकूणां च येनाहमनृणः स्यां द्विजोत्तम ।
तत्त्वत्तः प्राप्तुमिच्छामि सर्ववेदविदां वर ॥ १.१९३.३५ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, ઇક્ષ્વાકુઓ પ્રત્યેના ઋણથી હું જેના દ્વારા મુક્ત થઈ શકું, તે હું તમારી પાસેથી મેળવવા ઇચ્છું છું, હે સર્વવેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ.
1.193.36
अपत्यायेप्सिताय त्वं महिषीं गन्तुमर्हसि ।
शीलरूपगुणोपेतामिक्ष्वाकुकुलवृद्धये ॥ १.१९३.३६ ॥
ઇચ્છિત સંતાન માટે, ઇક્ષ્વાકુ વંશની વૃદ્ધિ માટે, શીલ, રૂપ અને ગુણોથી યુક્ત તમારી મહિષી પાસે તમારે જવું જોઈએ.
1.193.37
ददानीत्येव तं तत्र राजानं प्रत्युवाच ह ।
वसिष्ठः परमेष्वासं सत्यसन्धो द्विजोत्तमः ॥ १.१९३.३७ ॥
સત્યસંધ અને દ્વિજોત્તમ વસિષ્ઠે ત્યાં તે પરમ ધનુર્ધર રાજાને કહ્યું, 'હું આપીશ.'
1.193.38
ततः प्रतिययौ काले वसिष्ठः सह तेन वै ।
ख्यातां पुरीमिमां लोकेष्वयोध्यां मनुजेश्वर ॥ १.१९३.३८ ॥
પછી યોગ્ય સમયે વસિષ્ઠ તે રાજા સાથે પાછા ફર્યા. હે મનુજેશ્વર, લોકોમાં પ્રખ્યાત આ નગરી અયોધ્યા છે.
1.193.39
तं प्रजाः प्रतिमोदन्त्यः सर्वाः प्रत्युद्गतास्तदा ।
विपाप्मानं महात्मानं दिवौकस इवेश्वरम् ॥ १.१९३.३९ ॥
ત્યારે સર્વ પ્રજા આનંદથી તે નિષ્પાપ મહાત્માને સામે ગઈ, જેમ દેવતાઓ પોતાના ઈશ્વરને સામે જાય છે.
1.193.40
सुचिराय मनुष्येन्द्रो नगरीं पुण्यलक्षणाम् ।
विवेश सहितस्तेन वसिष्ठेन महर्षिणा ॥ १.१९३.४० ॥
ઘણા સમય પછી મનુષ્યેન્દ્ર મહર્ષિ વસિષ્ઠ સાથે પુણ્યલક્ષણોવાળી તે નગરીમાં પ્રવેશ્યા.
1.193.41
ददृशुस्तं महीपालमयोध्यावासिनो जनाः ।
पुरोहितेन सहितं दिवाकरमिवोदितम् ॥ १.१९३.४१ ॥
અયોધ્યાના રહેવાસીઓએ તે રાજાને પુરોહિત સાથે ઉદિત સૂર્ય જેવો જોયો.
1.193.42
स च तां पूरयामास लक्ष्म्या लक्ष्मीवतां वरः ।
अयोध्यां व्योम शीतांशुः शरत्काल इवोदितः ॥ १.१९३.४२ ॥
ઐશ્વર્યવાનોમાં શ્રેષ્ઠ તેમણે પોતાના તેજથી અયોધ્યાને ભરી દીધી, જેમ શરદ ઋતુમાં ઉદિત ચંદ્ર આકાશને ભરે છે.
1.193.43
संसक्तिमृष्टपन्थानं पताकाध्वजशोभितम् ।
मनः प्रह्लादयामास तस्य तत्पुरमुत्तमम् ॥ १.१९३.४३ ॥
ભીડભર્યા, સાફ વાળેલા માર્ગવાળું, પતાકા અને ધ્વજથી શોભતું તે ઉત્તમ નગર તેના મનને પ્રસન્ન કરી ગયું.
1.193.44
तुष्टपुष्टजनाकीर्णा सा पुरी कुरुनन्दन ।
अशोभत तदा तेन शक्रेणेवामरावती ॥ १.१९३.४४ ॥
હે કુરુનંદન, સંતુષ્ટ અને પુષ્ટ લોકોથી ભરેલું તે નગર ત્યારે તેના દ્વારા ઇન્દ્રના અમરાવતી જેવું શોભ્યું.
1.193.45
ततः प्रविष्टे राजर्षौ तस्मिंस्तत्पुरमुत्तमम् ।
राज्ञस्तस्याज्ञया देवी वसिष्ठमुपचक्रमे ॥ १.१९३.४५ ॥
પછી તે રાજર્ષિ તે ઉત્તમ નગરમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે, રાજાની આજ્ઞાથી દેવી વસિષ્ઠ પાસે જવા લાગી.
1.193.46
ऋतावथ महर्षिस्तु संबभूव तया सह ।
देव्या दिव्येन विधिना वसिष्ठः श्रेष्ठभागृषिः ॥ १.१९३.४६ ॥
પછી ઋતુકાળે તે મહર્ષિ દેવી સાથે દિવ્ય વિધિથી સંગમ્યા; તે વસિષ્ઠ, શ્રેષ્ઠ ભાગ પામનાર ઋષિ હતા.
1.193.47
ततस्तस्यां समुत्पन्ने गर्भे स मुनिसत्तमः ।
राज्ञाभिवादितस्तेन जगाम मुनिराश्रमम् ॥ १.१९३.४७ ॥
પછી તેના ગર્ભ રહ્યો ત્યારે, તે મુનિશ્રેષ્ઠ રાજાથી આદરપૂર્વક અભિવાદન પામીને મુનિ-આશ્રમ તરફ ગયા.
1.193.48
दीर्घकालेन सा गर्भं सुषुवे न तु तं यदा ।
तदा देव्यश्मना कुक्षिं निर्बिभेद यशस्विनी ॥ १.१९३.४८ ॥
લાંબો સમય વીત્યા છતાં તેણે તે ગર્ભ જન્માવ્યો નહીં; ત્યારે તે યશસ્વિની દેવીએ પથ્થરથી પોતાનું પેટ ચીરી નાખ્યું.
1.193.49
ततो द्वादशमे वर्षे स जज्ञे पुरषर्षभः ।
अश्मको नाम राजर्षिः पौदन्यं यो न्यवेशयत् ॥ १.१९३.४९ ॥
પછી બારમા વર્ષે તે જન્મ્યો. પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, અશ્મક નામના રાજર્ષિ, જેમણે પૌદન્યને વસાવ્યું.