มหาภารตะ · อัธยายะ 1.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.193.1
ततो दृष्ट्वाश्रमपदं रहितं तैः सुतैर्मुनिः ।
निर्जगाम सुदुःखार्तः पुनरप्याश्रमात्ततः ॥ १.१९३.१ ॥
จากนั้น เมื่อเห็นบริเวณอาศรมว่างเปล่า ปราศจากบุตรทั้งหลาย ฤๅษีผู้ทุกข์ระทมอย่างยิ่งจึงออกจากอาศรมไปอีกครั้ง
1.193.2
सोऽपश्यत्सरितं पूर्णां प्रावृट्काले नवाम्भसा ।
वृक्षान्बहुविधान्पार्थ हरन्तीं तीरजान्बहून् ॥ १.१९३.२ ॥
ท่านเห็นแม่น้ำที่เต็มไปด้วยน้ำใหม่ในฤดูฝน กำลังพัดพาต้นไม้นานาชนิดและต้นไม้มากมายที่ขึ้นอยู่บนฝั่งไป โอ บุตรแห่งปฤถา
1.193.3
अथ चिन्तां समापेदे पुनः कौरवनन्दन ।
अम्भस्यस्या निमज्जेयमिति दुःखसमन्वितः ॥ १.१९३.३ ॥
จากนั้น โอ ผู้เป็นที่รื่นรมย์ของกุรุ ท่านก็ตกอยู่ในความคิดอีกครั้งว่า “ข้าจะจมน้ำนี้ตาย” แล้วก็เต็มไปด้วยความโศก
1.193.4
ततः पाशैस्तदात्मानं गाढं बद्ध्वा महामुनिः ।
तस्या जले महानद्या निममज्ज सुदुःखितः ॥ १.१९३.४ ॥
จากนั้น มหาฤๅษีผูกตนเองด้วยบ่วงแน่นหนา และด้วยความทุกข์อย่างยิ่ง ท่านจึงจมลงในน้ำของแม่น้ำใหญ่สายนั้น
1.193.5
अथ च्छित्त्वा नदी पाशांस्तस्यारिबलसूदन ।
स्थलस्थं तमृषिं कृत्वा विपाशं समवासृजत् ॥ १.१९३.५ ॥
จากนั้น แม่น้ำตัดบ่วงของท่านขาด โอ ผู้ทำลายกองทัพของศัตรู แล้วให้ฤๅษีที่อยู่บนพื้นแห้งและปล่อยท่านไป ตั้งชื่อว่าวิปาศา ผู้ปราศจากบ่วง
1.193.6
उत्ततार ततः पाशैर्विमुक्तः स महानृषिः ।
विपाशेति च नामास्या नद्याश्चक्रे महानृषिः ॥ १.१९३.६ ॥
จากนั้น มหาฤๅษีผู้หลุดพ้นจากบ่วงก็ขึ้นมาจากแม่น้ำ และท่านได้ตั้งชื่อแม่น้ำนี้ว่าวิปาศา
1.193.7
सा विपाशेति विख्याता नदी लोकेषु भारत ।
ऋषेस्तस्य नरव्याघ्र वचनात्सत्यवादिनः।
उत्तीर्य च तदा राजन्दुःखितो भगवानृषिः ॥ १.१९३.७ ॥
แม่น้ำนั้นได้เป็นที่รู้จักในโลกว่าวิปาศ โอ ภารตะ ด้วยคำของฤๅษีผู้ซื่อสัตย์นั้น โอ ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ และเมื่อข้ามฝั่งไปแล้ว โอ พระราชา มหาฤๅษีผู้ทรงเกียรติผู้เศร้าโศกนั้น...
1.193.8
शोके बुद्धिं तदा चक्रे न चैकत्र व्यतिष्ठत ।
सोऽगच्छत्पर्वतांश्चैव सरितश्च सरांसि च ॥ १.१९३.८ ॥
ท่านจึงตั้งใจอยู่กับความโศก และไม่ได้อยู่ที่ใดที่หนึ่ง ท่านไปยังภูเขา แม่น้ำ และทะเลสาบทั้งหลาย
1.193.9
दृष्ट्वा स पुनरेवर्षिर्नदीं हैमवतीं तदा ।
चण्डग्राहवतीं भीमां तस्याः स्रोतस्यपातयत् ॥ १.१९३.९ ॥
เมื่อเห็นแม่น้ำหิมาลัย ฤๅษีก็โยนตนเองลงสู่กระแสน้ำอีกครั้ง แม่น้ำนั้นน่าสะพรึงด้วยจระเข้ดุร้าย
1.193.10
सा तमग्निसं विप्रमनुचिन्त्य सरिद्वरा ।
शतधा विद्रुता तस्माच्छतद्रुरिति विश्रुता ॥ १.१९३.१० ॥
แม่น้ำอันประเสริฐนั้นระลึกถึงพราหมณ์ฤๅษีผู้เปรียบดั่งไฟ จึงแตกกระจายเป็นร้อยสายแล้วหนีไป เพราะเหตุนั้นจึงได้ชื่อว่าศตทรุ ผู้มีร้อยสาย
1.193.11
ततः स्थलगतं दृष्ट्वा तत्राप्यात्मानमात्मना ।
मर्तुं न शक्यमित्युक्त्वा पुवरेवाश्रमं ययौ ॥ १.१९३.११ ॥
จากนั้น เมื่อเห็นตนเองอยู่บนพื้นแห้ง ท่านจึงกล่าวกับตนเองว่า “แม้ที่นี่ข้าก็ตายไม่ได้” แล้วกลับไปยังอาศรมอีกครั้ง
1.193.12
स गत्वा विविधाञ्शैलान्देशान्बहुविधांस्तथा ।
अदृशन्त्याख्यया वध्वाथाश्रमेनुसृतोऽभवत् ॥ १.१९३.१२ ॥
ท่านไปยังภูเขาและดินแดนนานาชนิด ท่านไม่ปรากฏต่อผู้ใดด้วยชื่อของสะใภ้ของท่าน แล้วจึงกลับมาตามทางสู่อาศรม
1.193.13
अथ शुश्राव संगत्या वेदाध्ययननिःस्वनम् ।
पृष्ठतः परिपूर्णार्थं षड्मिरङ्गैरलङ्कृतम् ॥ १.१९३.१३ ॥
จากนั้น โดยบังเอิญ ท่านได้ยินเสียงสวดพระเวทจากด้านหลัง เต็มไปด้วยความหมาย ประดับด้วยเวทางค์ทั้งหก
1.193.14
अनुव्रजति कोन्वेष मामित्येवाथ सोऽब्रवीत् ।
अदृश्यन्त्येवमुक्ता वै तं स्नुषा प्रत्यभाषत ॥ १.१९३.१४ ॥
“ใครเดินตามข้ามา” ท่านกล่าว เมื่ออทฤศยันตีกล่าวอย่างนั้นแล้ว สะใภ้ของท่านจึงตอบท่าน
1.193.15
शक्तोभार्या महाभाग तपोयुक्ता तपस्विनम् ।
अहमेकाकिनी चापि त्वया गच्छामि नापरः ॥ १.१९३.१५ ॥
“ข้าเป็นภรรยาผู้มีความสามารถและผูกพันกับการบำเพ็ญตบะ โอ ผู้มีบุญอันยิ่งใหญ่ ข้าไปกับท่านผู้บำเพ็ญตบะได้ ข้าไปคนเดียวกับท่าน ไม่มีผู้อื่น”
1.193.16
पुत्रि कस्यैष साङ्गस्य वेदस्याध्ययनस्वनः ।
पुरा साङ्गस्य वेदस्य शक्तेरिव मया श्रुतः ॥ १.१९३.१६ ॥
“ลูกเอ๋ย เสียงสวดพระเวทพร้อมเวทางค์นี้เป็นของผู้ใด ในอดีตข้าเคยได้ยินเสียงของศักติผู้มีเวทางค์ ดั่งที่ได้ยินเสียงนั้น”
1.193.17
अयं कुक्षौ समुत्पन्नः शक्तेर्गर्भः सुतस्य ते ।
समा द्वादश तस्येह वेदानभ्यस्यतो मुने ॥ १.१९३.१७ ॥
“นี่คือครรภ์ของศักติบุตรของเจ้า ซึ่งตั้งขึ้นในครรภ์ของข้า โอ ฤๅษี เป็นเวลาสิบสองปีแล้วที่เขาศึกษาพระเวทอยู่ที่นี่”
1.193.18
एवमुक्तस्तया हृष्टो वसिष्ठः श्रेष्ठभागृषिः ।
अस्ति सन्तानमित्युक्त्वा मृत्योः पार्थ न्यवर्तत ॥ १.१९३.१८ ॥
วสิษฐะ ฤๅษีผู้เป็นเลิศในบรรดาผู้มีบุญ มีความยินดีเมื่อนางกล่าวเช่นนั้น โอ ปารถะ ท่านกล่าวว่า “ยังมีผู้สืบสกุล” แล้วก็หันกลับจากความตาย
1.193.19
ततः प्रतिनिवृत्तः स तया वध्वा सहानघ ।
कल्माषपादमासीनं ददर्श विजने वने ॥ १.१९३.१९ ॥
จากนั้น โอ ผู้ปราศจากบาป ท่านหันกลับพร้อมกับภรรยาของท่าน และเห็นกัลมาษบาทนั่งอยู่ในป่าอันเปลี่ยวเปล่า
1.193.20
स तु दृष्ट्वैव तं राजा क्रुद्ध उत्थाय भारत ।
आविष्टो रक्षसोग्रेण इयेषात्तुं तदा मुनिम् ॥ १.१९३.२० ॥
ทันทีที่เห็นท่าน พระราชาผู้โกรธแค้นก็ลุกขึ้น โอ ภารตะ ถูกรากษสดุร้ายเข้าสิง ในขณะนั้นพระองค์ปรารถนาจะกลืนกินฤๅษีนั้น
1.193.21
अदृश्यन्ती तु तं दृष्ट्वा क्रूरकर्माणमग्रतः ।
भयसंविग्नया वाचा वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥ १.१९३.२१ ॥
นางอทฤศยันตีเห็นราษฎรผู้กระทำการร้ายนั้นอยู่เบื้องหน้า จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่วสิษฐ์ด้วยเสียงสั่นเพราะความกลัว
1.193.22
असौ मृत्युरिवोग्रेण दण्डेन भगवन्नितः ।
प्रगृहीतेन काष्ठेन राक्षसोऽभ्येति दारुणः ॥ १.१९३.२२ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ทรงคุณ ราชาอสูรผู้น่ากลัวนั้นกำลังมาจากทางนี้ เงื้อไม้พลองดุจความตายและไม้ท่อนหนึ่งที่ยกขึ้น
1.193.23
तं निवारयितुं शक्तो नान्योऽस्ति भुवि कश्चन ।
स्वदृतेऽद्य महाभाग सर्ववेदविदां वर ॥ १.१९३.२३ ॥
ในโลกนี้ไม่มีผู้ใดอื่นที่สามารถห้ามมันได้ นอกจากท่านในวันนี้ ข้าแต่ท่านผู้มีโชคยิ่ง ผู้เป็นเลิศในบรรดาผู้รู้พระเวททั้งหลาย
1.193.24
पाहि मां भगवन्पापादस्माद्दारुणदर्शनात् ।
राक्षसोऽयमिहात्तुं वै नूनमावां समीहते ॥ १.१९३.२४ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ทรงคุณ โปรดปกป้องข้าจากผู้บาปที่มีรูปร่างน่าสะพรึงนี้ อสูรนี้ตั้งใจจะกินพวกเราทั้งสองที่นี่แน่นอน
1.193.25
माभैः पुत्रि न भेतव्यं राक्षसात्तु कथंचन ।
नैतद्रक्षो भयं यस्मात्पश्यसि त्वमुपस्थितम् ॥ १.१९३.२५ ॥
ลูกเอ๋ย อย่ากลัวเลย อย่ากลัวราชาอสูรนั้นด้วยประการใด ๆ สิ่งที่เจ้าเห็นอยู่ตรงหน้านี้มิใช่เหตุแห่งความกลัว
1.193.26
राजा कल्माषपादोऽयं वीर्यवान्प्रथितो भुवि ।
स एषोऽस्मिन्वनोद्देशे निवसत्यतिभीषणः ॥ १.१९३.२६ ॥
ผู้นี้คือพระเจ้ากัลมาษบาท กษัตริย์ผู้มีพลานุภาพ ขจรขจายไปทั่วแผ่นดิน เขาอาศัยอยู่ในเขตป่านี้ ผู้น่ากลัวยิ่งนัก
1.193.27
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य वसिष्ठो भगवानृषिः ।
वारयामास तेजस्वी हुङ्कारेणैव भारत ॥ १.१९३.२७ ॥
เมื่อเห็นเขาพุ่งเข้ามา ฤๅษีวสิษฐ์ผู้ทรงคุณและรุ่งโรจน์ ได้ห้ามเขาไว้ ข้าแต่ภารตะ ด้วยเพียงเสียงตะโกนเท่านั้น
1.193.28
मन्त्रपूतेन च पुनः स तमभ्युक्ष्य वारिणा ।
मोक्षयामास वै शापात्तस्माद्योगान्नराधिपम् ॥ १.१९३.२८ ॥
แล้วท่านก็ประพรมน้ำที่ชำระด้วยมนตร์ให้เขาอีกครั้ง ปลดเปลื้องราชาผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์นั้นจากคำสาปและจากอำนาจแห่งโยคะนั้น
1.193.29
स हि द्वादश वर्षाणि वासिष्ठस्यैव तेजसा ।
ग्रस्त आसीद्ग्रहेणेव पर्वकाले दिवाकरः ॥ १.१९३.२९ ॥
เพราะท่านถูกอำนาจของวสิษฐ์ยึดไว้เป็นเวลาสิบสองปี เหมือนดวงอาทิตย์ถูกดาวเคราะห์บดบังในคราวสุริยุปราคา
1.193.30
रक्षसा विप्रमुक्तोऽथ स नृपस्तद्वनं महत् ।
तेजसा रञ्जयामास न्ध्याभ्रमिव भास्करः ॥ १.१९३.३० ॥
เมื่อพ้นจากอสูรแล้ว พระราชาก็ทรงทำให้ป่าใหญ่นั้นสว่างไสวด้วยรัศมีของพระองค์ ดุจดวงอาทิตย์ย้อมสีให้เมฆยามเย็น
1.193.31
प्रतिलभ्य ततः संज्ञामभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
उवाच नृपतिः काले वसिष्ठमृषिसत्तमम् ॥ १.१९३.३१ ॥
จากนั้น เมื่อได้สติคืนมา พระราชาก็ประนมมือ กราบไหว้ และในเวลาอันควร ได้กล่าวกับวสิษฐ์ ผู้เป็นเลิศในบรรดาฤๅษี
1.193.32
सौदासोऽहं महाभाग याज्यस्ते मुनिसत्तम ।
अस्मिन्काले यदिष्टं ते ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १.१९३.३२ ॥
ข้าแต่ท่านผู้มีโชคยิ่ง ข้าคือโอรสของพระเจ้าสุทาสะ ข้าแต่ท่านผู้เป็นเลิศในบรรดามุนี ข้าคือผู้ที่ท่านควรประกอบพิธีให้ บัดนี้ โปรดบอกว่าท่านปรารถนาสิ่งใด ข้าจะทำอะไรให้ท่าน
1.193.33
वृत्तमेतद्यथाकालं गच्छ राज्यं प्रशाधि वै ।
ब्राह्मणं तु मनुष्येन्द्र माऽवमंस्थाः कदाचन ॥ १.१९३.३३ ॥
เรื่องนี้เกิดขึ้นตามเวลาที่ควรแล้ว บัดนี้จงกลับไปปกครองราชอาณาจักร แต่ข้าแต่จอมมนุษย์ อย่าได้ดูหมิ่นพราหมณ์เป็นอันขาด
1.193.34
नावमंस्ये महाभाग कदाचिद्ब्राह्मणर्षभान् ।
त्वन्निदेशे स्थितः सम्यक् पूजयिष्याम्यहं द्विजान् ॥ १.१९३.३४ ॥
ข้าแต่ท่านผู้มีโชคยิ่ง ข้าจะไม่ดูหมิ่นพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดเลย เมื่อดำรงอยู่ตามคำสั่งของท่าน ข้าจะบูชาพวกทวิชาอย่างเหมาะสม
1.193.35
इक्ष्वाकूणां च येनाहमनृणः स्यां द्विजोत्तम ।
तत्त्वत्तः प्राप्तुमिच्छामि सर्ववेदविदां वर ॥ १.१९३.३५ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ ข้าปรารถนาจะรับจากท่านถึงวิธีที่ข้าจะพ้นจากหนี้ต่อวงศ์อิกษวากุ ข้าแต่ผู้เป็นเลิศในบรรดาผู้รู้พระเวท ข้าปรารถนาจะได้ความจริงนั้นจากท่าน
1.193.36
अपत्यायेप्सिताय त्वं महिषीं गन्तुमर्हसि ।
शीलरूपगुणोपेतामिक्ष्वाकुकुलवृद्धये ॥ १.१९३.३६ ॥
เพื่อให้ได้บุตรที่ปรารถนา ท่านควรไปหาพระมเหสีเอกของท่าน ผู้ประกอบด้วยความประพฤติ รูปงาม และคุณธรรม เพื่อความเจริญของวงศ์อิกษวากุ
1.193.37
ददानीत्येव तं तत्र राजानं प्रत्युवाच ह ।
वसिष्ठः परमेष्वासं सत्यसन्धो द्विजोत्तमः ॥ १.१९३.३७ ॥
วสิษฐ์ ผู้ซื่อสัตย์ต่อคำมั่นและเป็นเลิศในบรรดาทวิชา ได้ตอบพระราชาผู้เป็นนักธนูชั้นเยี่ยมที่นั่นว่า ข้าจะให้เช่นนั้น
1.193.38
ततः प्रतिययौ काले वसिष्ठः सह तेन वै ।
ख्यातां पुरीमिमां लोकेष्वयोध्यां मनुजेश्वर ॥ १.१९३.३८ ॥
ต่อมา เมื่อถึงเวลา วสิษฐ์ก็เดินทางกลับพร้อมกับพระราชานั้น ข้าแต่จอมมนุษย์ นครนี้อันขจรขจายไปในโลกทั้งหลายคืออโยธยา
1.193.39
तं प्रजाः प्रतिमोदन्त्यः सर्वाः प्रत्युद्गतास्तदा ।
विपाप्मानं महात्मानं दिवौकस इवेश्वरम् ॥ १.१९३.३९ ॥
ประชาชนทั้งปวงต่างยินดี พากันออกมาต้อนรับพระองค์ผู้ปราศจากบาป ผู้มีจิตใจสูงส่ง ดุจเหล่าเทพย่อมออกไปต้อนรับเจ้าแห่งตน
1.193.40
सुचिराय मनुष्येन्द्रो नगरीं पुण्यलक्षणाम् ।
विवेश सहितस्तेन वसिष्ठेन महर्षिणा ॥ १.१९३.४० ॥
หลังจากนานแล้ว จอมมนุษย์ก็เข้าสู่นครอันเป็นมงคลพร้อมกับมหาฤๅษีวสิษฐ์
1.193.41
ददृशुस्तं महीपालमयोध्यावासिनो जनाः ।
पुरोहितेन सहितं दिवाकरमिवोदितम् ॥ १.१९३.४१ ॥
ประชาชนผู้อาศัยในอโยธยาได้เห็นพระราชานั้น พร้อมด้วยปุโรหิต ดุจพระอาทิตย์ที่ขึ้นแล้ว
1.193.42
स च तां पूरयामास लक्ष्म्या लक्ष्मीवतां वरः ।
अयोध्यां व्योम शीतांशुः शरत्काल इवोदितः ॥ १.१९३.४२ ॥
และพระองค์ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้รุ่งเรือง ได้ทำให้อโยธยาเต็มไปด้วยความรุ่งเรืองของพระองค์ ดุจพระจันทร์ที่มีรังสีเย็น ขึ้นในฤดูสารทแล้วทำให้ท้องฟ้าเต็มไปด้วยแสง
1.193.43
संसक्तिमृष्टपन्थानं पताकाध्वजशोभितम् ।
मनः प्रह्लादयामास तस्य तत्पुरमुत्तमम् ॥ १.१९३.४३ ॥
นครอันประเสริฐนั้น มีถนนที่กวาดสะอาดและเต็มไปด้วยผู้คน ประดับด้วยธงและธุชทั้งหลาย ได้ทำให้พระทัยของพระองค์เบิกบาน
1.193.44
तुष्टपुष्टजनाकीर्णा सा पुरी कुरुनन्दन ।
अशोभत तदा तेन शक्रेणेवामरावती ॥ १.१९३.४४ ॥
โอ้ผู้เป็นที่ชื่นชมของกุรุ นครนั้นเต็มไปด้วยประชาชนที่อิ่มเอมและมั่งคั่ง ในเวลานั้นได้รุ่งเรืองด้วยพระองค์ ดุจอมราวดีที่รุ่งเรืองด้วยพระอินทร์
1.193.45
ततः प्रविष्टे राजर्षौ तस्मिंस्तत्पुरमुत्तमम् ।
राज्ञस्तस्याज्ञया देवी वसिष्ठमुपचक्रमे ॥ १.१९३.४५ ॥
ครั้นเมื่อพระราชฤๅษีนั้นเข้าสู่นครอันประเสริฐนั้นแล้ว พระเทวีจึงตามพระบัญชาของพระราชา เริ่มเข้าไปหาพระวสิษฐ
1.193.46
ऋतावथ महर्षिस्तु संबभूव तया सह ।
देव्या दिव्येन विधिना वसिष्ठः श्रेष्ठभागृषिः ॥ १.१९३.४६ ॥
ต่อมาในฤดูที่เหมาะสม มหาฤๅษีนั้นได้อยู่ร่วมกับพระนางด้วยพิธีอันทิพย์ พระวสิษฐผู้ได้ส่วนอันประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี
1.193.47
ततस्तस्यां समुत्पन्ने गर्भे स मुनिसत्तमः ।
राज्ञाभिवादितस्तेन जगाम मुनिराश्रमम् ॥ १.१९३.४७ ॥
ต่อมาเมื่อครรภ์เกิดขึ้นในพระนางแล้ว มุนีผู้ประเสริฐที่สุดนั้นได้รับการกราบไหว้ด้วยความเคารพจากพระราชา แล้วจึงเสด็จกลับไปยังอาศรมของพระองค์
1.193.48
दीर्घकालेन सा गर्भं सुषुवे न तु तं यदा ।
तदा देव्यश्मना कुक्षिं निर्बिभेद यशस्विनी ॥ १.१९३.४८ ॥
เป็นเวลานาน พระนางยังไม่คลอดครรภ์นั้นออกมา ครั้งนั้น พระเทวีผู้มีพระเกียรติยศจึงใช้หินผ่าท้องของพระนางออก
1.193.49
ततो द्वादशमे वर्षे स जज्ञे पुरषर्षभः ।
अश्मको नाम राजर्षिः पौदन्यं यो न्यवेशयत् ॥ १.१९३.४९ ॥
ต่อมาในปีที่สิบสอง พระองค์ผู้ประเสริฐในหมู่บุรุษจึงประสูติ คือพระราชฤๅษีนามว่าอัศมกะ ผู้ทรงตั้งเมืองเปาทันยะ