महाभारत · अध्याय 1.194
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.194.1
आश्रमस्था ततः पुत्रमदृश्यन्ती व्यजायत ।
शक्तेः कुलकरं राजन् द्वितीयमिव शक्तिनम् ॥ १.१९४.१ ॥
नंतर आश्रमात राहणाऱ्या अदृश्यन्तीला एक पुत्र झाला. हे राजा, तो शक्तीच्या कुलाला पुढे नेणारा होता, जणू दुसरा शक्तीच.
1.194.2
जातकर्मादिकास्तस्य क्रियाः स मुनिसत्तमः ।
पौत्रस्य भरतश्रेष्ठ चकार भगवान्स्वयम् ॥ १.१९४.२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्या मुनिश्रेष्ठ भगवंतांनी स्वतः आपल्या नातवाचे जातकर्म इत्यादी संस्कार केले.
1.194.3
परासुः स यतस्तेन वसिष्ठः स्थापितो मुनिः ।
गर्भस्थेन ततो लोके पराशर इति स्मृतः ॥ १.१९४.३ ॥
मृत असलेल्या त्या मुलाला वसिष्ठांनी मुनी म्हणून स्थापित केले, म्हणून गर्भात असतानाच तो जगात पराशर नावाने ओळखला गेला.
1.194.4
अमन्यत स धर्मात्मा वसिष्ठं पितरं मुनिः ।
जन्मप्रभृति तस्मिंस्तु पितरीवान्ववर्तत ॥ १.१९४.४ ॥
त्या धर्मात्म्या मुनींनी वसिष्ठांना आपला पिता मानले; जन्मापासूनच ते त्यांच्याशी पित्याप्रमाणे वागत.
1.194.5
स तात इति विप्रर्षिं वसिष्ठं प्रत्यभाषत ।
मातुः समक्षं कौन्तेय अदृश्यन्त्याः परन्तप ॥ १.१९४.५ ॥
त्याने विप्रर्षी वसिष्ठांना 'तात' असे संबोधले; हे कौन्तेया, हे परंतपा, मातेच्या अदृश्यन्तीसमोर.
1.194.6
तातेति परिपूर्णार्थं तस्य तन्मधुरं वचः ।
अदृश्यन्त्यश्रुपूर्णाक्षी शृण्वती तमुवाच ह ॥ १.१९४.६ ॥
'तात' हे त्याचे मधुर वचन अर्थाने परिपूर्ण होते; अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी ऐकणारी अदृश्यन्ती त्याला म्हणाली.
1.194.7
मा तात ताततातेति ब्रूह्येनं पितरं पितुः ।
रक्षसा भक्षितस्तात तव तातो वनान्तरे ॥ १.१९४.७ ॥
हे पुत्रा, 'तात, तात' असे म्हणू नकोस. तुझ्या वडिलांच्या वडिलांना असे सांग: हे पुत्रा, तुझ्या वडिलांना वनात एका राक्षसाने खाऊन टाकले आहे.
1.194.8
मन्यसे यं तु तातेति नैष तातस्तवानघ ।
आर्य एष पिता तस्य पितुस्तव यशस्विनः ॥ १.१९४.८ ॥
हे निष्पाप, ज्याला तू 'तात' समजतोस तो तुझा पिता नाही. हा तुझ्या यशस्वी वडिलांचा पिता आहे.
1.194.9
स एवमुक्तो दुःखार्तः सत्यवागृषिसत्तमः ।
सर्वलोकविनाशाय मतिं चक्रे महामनाः ॥ १.१९४.९ ॥
असे सांगितले असता दुःखाने पीडित, सत्यवादी, ऋषीश्रेष्ठ त्या महामनाने सर्व लोकांच्या विनाशाचा निश्चय केला.
1.194.10
तं तथा निश्चितात्मानं स महात्मा महातपाः ।
ऋषिर्ब्रह्मविदां श्रष्ठो मैत्रावरुणिरन्त्यधीः ॥ १.१९४.१० ॥
असा दृढनिश्चयी झालेल्या त्याला, त्या महात्मा, महातपस्वी, ब्रह्मज्ञांमध्ये श्रेष्ठ, मैत्रावरुणी, अन्त्यधी ऋषींनी (रोखले).
1.194.11
वसिष्ठो वारयामास हेतुना येन तच्छृणु ।
कृतवीर्य इति ख्यातो बभूव पृथिवीपतिः ॥ १.१९४.११ ॥
वसिष्ठांनी त्याला रोखले; कोणत्या कारणाने ते ऐक. कृतवीर्य नावाने प्रसिद्ध झालेला तो पृथ्वीपती झाला.
1.194.12
याज्यो वेदविदां लोके भृगूणां पार्थिवर्षभः ।
स तानग्रभुजस्तात धान्येन च धनेन च ॥ १.१९४.१२ ॥
हे पुत्रा, तो राजांमध्ये वृषभ आहे. जगात वेदज्ञांचा याज्य; भृगूंना धान्याने आणि धनाने प्रथम भोग देणारा.
1.194.13
सोमान्ते तर्पयामास विपुलेन विशांपतिः ।
तस्मिन्नृपतिशार्दूले स्वर्यातेऽथ कथंचन ॥ १.१९४.१३ ॥
सोमयागाच्या शेवटी राजाने विपुल दानांनी त्यांना तृप्त केले. त्या नृपश्रेष्ठाने स्वर्गाला गेल्यानंतर कसेतरी…
1.194.14
बभूव तत्कुलेयानां द्रव्यकार्यमुपस्थितम् ।
भृगूणां तु धनं ज्ञात्वा राजानः सर्व एव ते ॥ १.१९४.१४ ॥
त्या कुळातील लोकांसाठी द्रव्यविषयक प्रसंग उद्भवला. भृगूंचे धन जाणून ते सर्व राजे…
1.194.15
याचिष्णवोऽभिजग्मुस्तांस्ततो भार्गवसत्तमान् ।
भूमौ तु निददुः केचिद्भृगवो धनमक्षयम् ॥ १.१९४.१५ ॥
तेव्हा याचक त्या श्रेष्ठ भार्गवांकडे गेले. काही भृगूंनी अक्षय धन जमिनीत खाली पुरून ठेवले.
1.194.16
ददुः केचिद्द्विजातिभ्यो ज्ञात्वा क्षत्रियतो भयम् ।
भृहवस्तु ददुः केचित्तेषां वित्तं यथेप्सितम् ॥ १.१९४.१६ ॥
क्षत्रियांकडून भय आहे हे जाणून काहींनी ते द्विजांना दिले. काहींनी त्यांच्या इच्छेप्रमाणे धन दिले.
1.194.17
क्षत्रियाणां तदा तात कारणान्तरदर्शनात् ।
ततो महीतलं तात क्षत्रियेण यदृच्छया ॥ १.१९४.१७ ॥
हे वत्सा, तेव्हा क्षत्रियांना दुसरे कारण दिसले. मग, हे वत्सा, पृथ्वीचा पृष्ठभाग एका क्षत्रियाने योगायोगाने…
1.194.18
खनताऽधिगतं वित्तं केनच्चिद्धृगुवेश्मनि ।
तद्वित्तं ददृशुः सर्वे समेताः क्षत्रियर्षभाः ॥ १.१९४.१८ ॥
कोणा एकाला भृगूच्या घरात खणताना धन सापडले. एकत्र आलेल्या सर्व क्षत्रियश्रेष्ठांनी ते धन पाहिले.
1.194.19
अवमन्य ततः क्रोधाद्भृगूंस्ताञ्छरणगतान् ।
निजघ्नुः परमेष्वासाः सर्वांस्तान्निशितैः शरैः ॥ १.१९४.१९ ॥
मग क्रोधाने शरणागत भृगूंचा अपमान करून महान धनुर्धरांनी तीक्ष्ण बाणांनी त्या सर्वांना ठार केले.
1.194.20
आगर्भादवकृन्तन्तश्चेरुः सर्वां वसुन्धराम् ।
तत उच्छिद्यमानेषु भृगुष्वेवं भयात्तदा ॥ १.१९४.२० ॥
गर्भापर्यंत भृगूंना छेच्छेदीत करीत ते सर्व पृथ्वीवर फिरले. भृगू नष्ट होत असताना भयाने तेव्हा असे घडले.
1.194.21
भृगुपत्न्यो गिरिं दुर्गं हिमवन्तं प्रपेदिरे ।
तासामन्यतमा गर्भं भयाद्दध्रे महौजसम् ॥ १.१९४.२१ ॥
भृगूंच्या पत्नी दुर्गम हिमालय पर्वताचा आश्रय घेत्या. त्यांच्यापैकी एकीने भयाने महातेजस्वी गर्भ धारण केला.
1.194.22
ऊरुणैकेन वाभोरूर्भर्तुः कुलविवृद्धये ।
तं गर्भमुपलभ्याशु ब्राह्मण्येका भयार्दिता ॥ १.१९४.२२ ॥
पतीच्या कुलवृद्धीसाठी त्या सुंदर मांडीच्या स्त्रीने मांडीत तो गर्भ धारण केला. तो गर्भ लगेच ओळखून एका ब्राह्मणीने भयाने पीडित होऊन.
1.194.23
गत्वा वै कथयामास क्षत्रियाणामुपह्वरे ।
ततस्ते क्षत्रिया जग्मुस्तं गर्भं हन्तुमुद्यताः ॥ १.१९४.२३ ॥
जाऊन तिने गुप्तपणे क्षत्रियांना सांगितले. तेव्हा ते क्षत्रिय त्या गर्भाला मारण्यास तयार होऊन गेले.
1.194.24
ददृशुर्ब्राह्मणीं तेऽथ दीप्यमानां स्वतेजसा ।
अथ गर्भः स भित्त्वोरुं ब्राह्मण्या निर्जगाम ह ॥ १.१९४.२४ ॥
त्यांनी त्या ब्राह्मणीला स्वतःच्या तेजाने प्रकाशमान पाहिले. तेव्हा तो गर्भ ब्राह्मणीची मांडी फोडून बाहेर आला.
1.194.25
मुष्णन्दृष्टीः क्षत्रियाणां मध्याह्न इव भास्करः ।
ततश्चक्षुर्विहीनास्ते गिरिदुर्गेषु बभ्रमुः ॥ १.१९४.२५ ॥
मध्याह्नीचा सूर्य जसा, तसे क्षत्रियांची दृष्टी हरण करीत. मग दृष्टिहीन झालेले ते पर्वतदुर्गांत भटकू लागले.
1.194.26
ततस्ते मोघसङ्कल्पा भयार्ताः क्षत्रियाः पुनः ।
ब्राह्मणीं शरमं जग्मुर्दृष्ट्यर्थं तामनिन्दिताम् ॥ १.१९४.२६ ॥
मग व्यर्थ संकल्प झालेले, भयाने पीडित ते क्षत्रिय दृष्टी परत मिळवण्यासाठी त्या निर्दोष ब्राह्मणीला शरण गेले.
1.194.27
ऊचुश्चैनां महाभागां क्षत्रियास्ते विचेतसः ।
ज्योतिःप्रहीणा दुःखार्ताः शान्तार्चिष इवाग्नयः ॥ १.१९४.२७ ॥
त्या विचलित मनाच्या क्षत्रियांनी त्या महाभागेला म्हटले — प्रकाश गमावलेले, दुःखाने पीडित, विझलेल्या ज्वालांच्या अग्नींप्रमाणे.
1.194.28
भगवत्याः प्रसादेन गच्छेत्क्षत्रमनामयम् ।
उपारम्य च गच्छेम सहिताः पापकर्मणः ॥ १.१९४.२८ ॥
भगवतीच्या कृपेने क्षत्रकुल सुखरूप राहो. पापकर्मांपासून विरक्त होऊन आपण सर्वजण एकत्र जाऊ.
1.194.29
सपुत्रा त्वं प्रसादं नः कर्तुमर्हसि शोभने ।
पुनर्दृष्टिप्रदानेन राज्ञः संत्रातुमर्हसि ॥ १.१९४.२९ ॥
हे शोभने, तू पुत्रासह आमच्यावर कृपा करावीस. पुन्हा दृष्टी देऊन राजाचे रक्षण करण्यास तू योग्य आहेस.