महाभारत · अध्याय 1.197
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.197.1
एवमुक्तः स विप्रर्षिर्वसिष्ठेन महात्मना ।
न्ययच्छदात्मनः क्रोधं सर्वलोकपराभवात् ॥ १.१९७.१ ॥
महात्मा वसिष्ठांनी असे सांगितल्यावर त्या विप्रर्षीने सर्व लोकांच्या नाशाचा विचार करून आपला क्रोध आवरला.
1.197.2
ईजे च स महातेजाः सर्ववेदविदां वरः ।
ऋषी राक्षससत्रेण शाक्तेयोऽथ पराशरः ॥ १.१९७.२ ॥
सर्व वेदज्ञांत श्रेष्ठ, महातेजस्वी शक्तीचा पुत्र पराशर यांनी राक्षससत्र यज्ञ केला.
1.197.3
ततो वृद्धांश्च बालांश्च राक्षसान्स महामुनिः ।
ददाह वितते यज्ञे शक्तेर्वधमनुस्मरन् ॥ १.१९७.३ ॥
नंतर त्या महामुनींनी शक्तीच्या वधाचे स्मरण करून त्या विस्तीर्ण यज्ञात वृद्ध, बालक आणि राक्षसांना जाळले.
1.197.4
न हि तं वारयामास वसिष्ठो रक्षसां वधात् ।
द्वितीयामस्य मां भाङ्क्षं प्रतिज्ञामिति निश्चयात् ॥ १.१९७.४ ॥
वसिष्ठांनी राक्षसांच्या वधापासून त्यांना अडवले नाही, कारण 'त्याची दुसरी प्रतिज्ञा मी मोडणार नाही' असा त्यांचा निश्चय होता.
1.197.5
त्रयाणां पावकानां च सत्रे तस्मिन्महामुनिः ।
आसीत्पुरस्ताद्दीप्तानां चतुर्थ इव पावकः ॥ १.१९७.५ ॥
त्या यज्ञात ते महामुनी प्रज्वलित तीन अग्नींसमोर चौथ्या अग्नीसारखे दिसत होते.
1.197.6
तेन यज्ञेन शुभ्रेण हूयमानेन शक्तितः ।
तद्विदीपितमाकाशं सूर्येणेव घनात्यये ॥ १.१९७.६ ॥
आपल्या शक्तीनुसार आहुती दिल्या जात असलेल्या त्या शुभ्र यज्ञाने पावसाळ्याच्या शेवटी सूर्याने उजळावे तसे आकाश उजळून निघाले.
1.197.7
तं वसिष्ठादयः सर्वे मुनयस्तत्र मेनिरे ।
तेजसा दीप्यमानं वै द्वितीयमिव भास्करम् ॥ १.१९७.७ ॥
वसिष्ठादी सर्व मुनींनी तेथे त्याला तेजाने तळपणारा दुसरा सूर्यच मानले.
1.197.8
ततः परमदुष्प्रापमन्यैर्ऋषिरुधारधीः ।
समापिपयिषुः सत्रं तमत्रिः समुपागमत् ॥ १.१९७.८ ॥
मग उदारबुद्धी अत्री ऋषी, जे इतरांना अत्यंत दुर्लभ होते, ते सत्र पूर्ण करण्याच्या इच्छेने तेथे आले.
1.197.9
तथा पुलस्त्यः पुलहः क्रतुश्चैव महाक्रतुः ।
तत्राजग्मुरमित्रघ्न रक्षसां जीवितेप्सया ॥ १.१९७.९ ॥
तसेच पुलस्त्य, पुलह, क्रतु आणि महाक्रतु हेही तेथे आले, हे शत्रुघ्ना, राक्षसांचे प्राण इच्छून.
1.197.10
पुलस्त्यस्तु वधात्तेषां रक्षसां भरतर्षभ ।
उवाचेदं वचः पार्थ पराशरमरिन्दमम् ॥ १.१९७.१० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, राक्षसांच्या वधाविषयी पुलस्त्य हे वचन बोलले — हे पार्था, शत्रुदमन पराशराला.
1.197.11
कच्चित्तातापविघ्नं ते कच्चिन्नन्दसि पुत्रक ।
अजानतामदोषाणां सर्वेषां रक्षसां वधात् ॥ १.१९७.११ ॥
हे तात, तुला काही विघ्न आले नाही ना? हे पुत्रा, जे अजाण आणि निर्दोष होते, त्या सर्व राक्षसांच्या वधामुळे तू आनंदित आहेस ना?
1.197.12
प्रजोच्छेदमिमं मह्यं न हि कर्तु त्वमर्हसि ।
नैष तात द्विजातीनां धर्मो दृष्टस्तपस्विनाम् ॥ १.१९७.१२ ॥
माझ्या वंशाचा हा नाश तुला करणे योग्य नाही. हे तात, तपस्वी द्विजांचा धर्म हा असल्याचे पाहिलेले नाही.
1.197.13
शम एव परो धर्मस्तमाचर पराशर ।
अधर्मिष्ठं वरिष्ठः सन्कुरुषे त्वं पराशर ॥ १.१९७.१३ ॥
शम हाच परम धर्म आहे; हे पराशरा, त्याचेच आचरण कर. श्रेष्ठ असूनही तू अधर्म करीत आहेस, हे पराशरा.
1.197.14
शक्तिं चापि हि धर्मज्ञं नातिक्रान्तुमिहार्हसि ।
प्रजायाश्च ममोच्छेदं न चैवं कर्तुमर्हसि ॥ १.१९७.१४ ॥
हे धर्मज्ञा, येथे शक्तीचेही तू उल्लंघन करू नये; आणि माझ्या संततीचा असा उच्छेद करणेही तुला योग्य नाही.
1.197.15
शापाद्धि शक्तेर्वासिष्ठ तदा तदुपपादितम् ।
आत्मजेन स दोषेण शक्तिर्नीत इतो दिवम् ॥ १.१९७.१५ ॥
हे वसिष्ठपुत्रा, शक्तीच्या शापामुळेच तेव्हा ते घडले; स्वतःच्या पुत्राच्या दोषाने शक्ती येथून स्वर्गाला नेला गेला.
1.197.16
न हि तं राक्षसः कश्चिच्छक्तो भक्षयितुं मुने ।
वासिष्ठो भक्षितश्चासीत्कौशिकोत्सृष्टरक्षसा।
शापं न कुर्वन्ति तदा न च त्राणपरायणाः ॥ १.१९७.१६ ॥
हे मुनी, कोणताही राक्षस त्याला खाण्यास समर्थ नव्हता; परंतु कौशिकाने सोडलेल्या राक्षसाने वसिष्ठपुत्राला खाल्ले. तेव्हा रक्षणात तत्पर असलेल्यांनीही शाप दिला नाही.
1.197.17
क्षमावन्तोऽदहन्देहं देहमन्यद्भवत्विति ।
आत्मनैवात्मनस्तेन दृष्टो मृत्युस्तदाऽभवत् ॥ १.१९७.१७ ॥
क्षमाशील लोकांनी शरीर जाळले, 'दुसरे शरीर होवो' असे म्हणून; तेव्हा स्वतःकडूनच मृत्यू पाहिला गेला.
1.197.18
निमित्तभूतस्तत्रासीद्विश्वामित्रः पराशर ।
राजा कल्माषपादश्च दिवमारुह्य मोदते ॥ १.१९७.१८ ॥
हे पराशरा, तेथे विश्वामित्र निमित्त होता; आणि राजा कल्माषपाद स्वर्गात चढून आनंद घेत आहे.
1.197.19
ये च शक्त्यवराः पुत्रा वसिष्ठस्य महामुने ।
ते च सर्वे मुदा युक्ता मोदन्ते सहिताः सुरैः ॥ १.१९७.१९ ॥
हे महामुनी, वसिष्ठांचा पुत्र शक्ती यांचे कनिष्ठ पुत्र सर्वजण आनंदाने युक्त होऊन देवांसह आनंद घेतात.
1.197.20
सर्वमेतद्वसिष्ठस्य विदितं वै महामुने ।
रक्षसां च समुच्छेद एष तात तपस्विनाम् ॥ १.१९७.२० ॥
हे महामुनी, हे सर्व वसिष्ठांना ठाऊक होते. हे तात, हा तपस्व्यांसाठी राक्षसांचा विनाश आहे.
1.197.21
निमित्तभूतस्त्वं चात्र क्रतौ वासिष्ठनन्दन ।
तत्सत्रं मुञ्च भद्रं ते समाप्तमिदमस्तु ते ॥ १.१९७.२१ ॥
हे वसिष्ठपुत्रा, या यज्ञात तूच निमित्त आहेस. तो सत्र सोड. तुझे कल्याण होवो, हे समाप्त होवो.
1.197.22
एवमुक्तः पुलस्त्येन वसिष्ठेन च धीमता ।
तदा समापयामास सत्रं शाक्तो महामुनिः ॥ १.१९७.२२ ॥
पुलस्त्य आणि बुद्धिमान वसिष्ठ यांनी असे सांगितल्यावर, तेव्हा महामुनी शाक्ताने तो सत्र समाप्त केला.
1.197.23
सर्वराक्षससत्राय संभृतं पावकं तदा ।
उत्तरे हिमवत्पार्श्वे उत्ससर्ज महावने ॥ १.१९७.२३ ॥
सर्व राक्षसांच्या सत्रासाठी जमवलेला तो अग्नी तेव्हा उत्तरेस, हिमालयाच्या बाजूला, महावनात सोडला.
1.197.24
स तत्राद्यापि रक्षांसि वृक्षानश्मन एव च ।
भक्षयन्दृश्यते वह्निः सदा पर्वणि पर्वणि ॥ १.१९७.२४ ॥
तो अग्नी आजही तेथे राक्षस, वृक्ष आणि दगड भक्षण करताना दिसतो, नेहमी प्रत्येक पर्वात.