महाभारत · अध्याय 1.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.20.1
एतत्ते कथितं सर्वममृतं मथितं यथा ।
यत्र सोऽश्वः समुत्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः ॥ १.२०.१ ॥
अमृत कसे मथिले गेले आणि अतुल पराक्रमी, श्रीमान असा तो अश्व जेथे उत्पन्न झाला, ते सर्व तुला सांगितले.
1.20.2
तं निशाम्य तदा कद्रूर्विनतामिदमब्रवीत् ।
उच्चैःश्रवा हि किंवर्णो भद्रे प्रब्रूहि मा चिरम् ॥ १.२०.२ ॥
ते पाहून तेव्हा कद्रू विनतेला म्हणाली: 'हे भद्रे, उच्चैःश्रवा कोणत्या रंगाचा आहे? लवकर सांग, उशीर करू नकोस.'
1.20.3
श्वेत एवाश्वराजोऽयं किं वा त्वं मन्यसे शुभे ।
ब्रूहि वर्णं त्वमप्यस्य ततोऽत्र विपणावहे ॥ १.२०.३ ॥
विनता म्हणाली: 'हा अश्वराज पांढरा आहे. हे शुभे, तुला काय वाटते? तूही याचा रंग सांग, मग येथे पैज लावू.'
1.20.4
कृष्णवालमहं मन्ये हयमेनं शुचिस्मिते ।
एहि सार्धं मया दीव्य दासीभावाय भामिनि ॥ १.२०.४ ॥
कद्रू म्हणाली: 'मला वाटते हा घोडा काळ्या शेपटीचा आहे. हे शुचिस्मिते, ये, माझ्याशी पैज लाव, हे भामिनी, दासी होण्यासाठी.'
1.20.5
एवं ते समयं कृत्वा दासीभावाय वै मिथः ।
जग्मतुः स्वगृहानेव श्वो द्रक्ष्याव इति स्म ह ॥ १.२०.५ ॥
अशा प्रकारे दासी होण्याचा करार करून, 'उद्या पाहू' असे म्हणत त्या दोघी आपापल्या घरी गेल्या.
1.20.6
ततः पुत्रसहस्रं तु कद्रूर्जिह्यं चिकीर्षती ।
आज्ञापयामास तदा वाला भूत्वाऽञ्जनप्रभाः ॥ १.२०.६ ॥
तेव्हा फसवणूक करू इच्छिणाऱ्या कद्रूने आपल्या हजार पुत्रांना आज्ञा दिली: अंजनासारख्या तेजाचे केस होऊन त्या घोड्याच्या शेपटीस चिकटा.
1.20.7
आविशध्वं हयं क्षिप्रं दासी न स्यामहं यथा ।
नावपद्यन्त ये वाक्यं ताञ्शशाप भुजंगमान् ॥ १.२०.७ ॥
"लवकर घोड्यात प्रवेश करा, म्हणजे मी दासी होणार नाही." जे सर्प ही आज्ञा पाळत नव्हते, त्यांना तिने शाप दिला.
1.20.8
सर्पसत्रे वर्तमाने पावको वः प्रधक्ष्यति ।
जनमेजयस्य राजर्षेः पाण्डवेयस्य धीमतः ॥ १.२०.८ ॥
"सर्पसत्र सुरू असताना, पांडववंशज आणि बुद्धिमान राजर्षी जनमेजयाचा अग्नी तुम्हाला भस्म करील."
1.20.9
शापमेनं तु शुश्राव स्वयमेव पितामहः ।
अतिक्रूरं समुत्सृष्टं कद्र्वा दैवादतीव हि ॥ १.२०.९ ॥
हा शाप स्वतः पितामहांनी (ब्रह्मदेवांनी) ऐकला. कद्रूने उच्चारलेला हा शाप, दैवयोगाने, अत्यंत क्रूर होता.
1.20.10
सार्धं देवगणैः सर्वैर्वाचं तामन्वमोदत ।
बहुत्वं प्रेक्ष्य सर्पाणां प्रजानां हितकाम्यया ॥ १.२०.१० ॥
सर्व देवगणांसह त्यांनी त्या वचनास संमती दिली. सर्पांची वाढती संख्या पाहून, प्रजांच्या हिताच्या इच्छेने.
1.20.11
तिग्मवीर्यविषा ह्येते दन्दशूका महाबलाः ।
तेषां तीक्ष्णविषत्वाद्धि प्रजानां च हिताय च ॥ १.२०.११ ॥
हे दंशणारे सर्प प्रचंड वीर्य आणि विष असलेले, महाबलवान आहेत. त्यांच्या तीक्ष्ण विषामुळे, आणि प्रजांच्या हितासाठीही.
1.20.12
युक्तं मात्रा कृतं तेषां परपीडोपसर्पिणाम् ।
अन्येषामपि सत्त्वानां नित्यं दोषपरास्तु ये ॥ १.२०.१२ ॥
इतरांना पीडा देण्यासाठी रांगणाऱ्या त्यांच्यासाठी मातेने केलेले योग्यच आहे. इतर प्राण्यांचे अनिष्ट नेहमी इच्छिणाऱ्यांसाठीही तेच.
1.20.13
तेषां प्राणान्तिको दण्डो दैवेन विनिपात्यते ।
एवं संभाष्य देवस्तु पूज्य कद्रूं च तां तदा ॥ १.२०.१३ ॥
त्यांना प्राणांतिक दंड दैवाने प्राप्त होतो. असे बोलून तेव्हा देवाने कद्रूचा सन्मान केला.
1.20.14
आहूय कश्यपं देव इदं वचनमब्रवीत् ।
यदेते दन्दशूकाश्च सर्पा जातास्त्वयानघ ॥ १.२०.१४ ॥
कश्यपाला बोलावून देव हे वचन म्हणाला - हे निष्पापा, हे दंदशूक आणि सर्प तुझ्यापासून जन्मले आहेत.
1.20.15
विषोल्बणा महाभोगा मात्रा शप्ताः परंतप ।
तत्र मन्युस्त्वया तात न कर्तव्यः कथंचन ॥ १.२०.१५ ॥
विषाने उग्र, महान वेटोळे असलेले सर्प मातेने शापित झाले आहेत. हे परंतपा, हे तात, यात तू कोणत्याही प्रकारे क्रोध करू नये.
1.20.16
दृष्टं पुरातनं ह्येतद्यज्ञे सर्पविनाशनम् ।
इत्युक्त्वा सृष्टिकृद्देवस्तं प्रसाद्य प्रजापतिम्।
प्रादाद्विषहरीं विद्यां कश्यपाय महात्मने ॥ १.२०.१६ ॥
हे पूर्वी यज्ञात सर्पविनाश म्हणून पाहिले गेले आहे. असे बोलून सृष्टिकर्ता देवाने प्रजापतीला प्रसन्न केले आणि महात्मा कश्यपाला विषहरी विद्या दिली.
1.20.17
एवं शप्तेषु नागेषु कद्र्वातु द्विजसत्तम ।
अद्विग्नः शापतस्तस्याः कद्रूं कर्कोटकोऽब्रवीत् ॥ १.२०.१७ ॥
अशा प्रकारे कद्रूने नागांना शाप दिल्यावर, हे द्विजश्रेष्ठा, तिच्या शापाने विचलित न होता कर्कोटक कद्रूला म्हणाला.
1.20.18
मातरं परमप्रीतस्तथा भुजगसत्तमः ।
आविश्य वाजिनं मुख्यं बालो भूत्वाञ्जनप्रभः ॥ १.२०.१८ ॥
मातेवर अत्यंत प्रसन्न असलेला सर्पश्रेष्ठ तसाच उत्तम घोड्यात प्रवेश करून, काजळासारख्या कांतीचा बालक होऊन.
1.20.19
दर्शयिष्यामि तत्राहमात्मानं काममाश्वस ।
एवमस्त्विति सा पुत्रं प्रत्युवाच यशस्विनी ॥ १.२०.१९ ॥
तिथे मी स्वतःला दाखवीन; तुझ्या इच्छेप्रमाणे धीर धर. "असेच होवो" असे म्हणून त्या यशस्विनीने आपल्या पुत्राला उत्तर दिले.