મહાભારત · અધ્યાય 1.202
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.202.1
तेऽलङ्कृताः कुण्डलिनो युवानः ।
परस्परं स्पर्धमाना नरेन्द्राः।
अस्त्रं बलं चात्मनि मन्यमानाः ।
सर्वें समुत्पेतुरुदायुधास्ते ॥ १.२०२.१ ॥
શણગારેલા, કુંડળ પહેરેલા તે યુવાન રાજાઓ, એકબીજા સાથે હરીફાઈ કરતા, પોતાનામાં અસ્ત્ર અને બળ છે એમ માનતા, સૌ શસ્ત્રો ઊંચા કરીને ઊભા થઈ ગયા.
1.202.2
रूपेण वीर्येण कुले चैव ।
शीलेन वित्तेन च यौवनेन।
समिद्धदर्पा मदवेगभिन्ना ।
मत्ता यथा हैमवता गजेन्द्राः ॥ १.२०२.२ ॥
રૂપ, વીર્ય, કુળ, શીલ, ધન અને યૌવનથી જેમનો દર્પ પ્રજ્વલિત હતો, મદના વેગથી ઉન્મત્ત, હિમાલયના શ્રેષ્ઠ ગજરાજો જેવા.
1.202.3
परस्परं स्पर्धया प्रेक्षमाणाः ।
सङ्कल्पजेनाभिपरिप्लुताङ्गाः।
कृष्णा ममैवेत्यभिभाषमाणा ।
नृपाः समुत्पेतुरथासनेभ्यः ॥ १.२०२.३ ॥
એકબીજા તરફ હરીફાઈથી જોતા, કામથી ઉત્પન્ન વિકારથી અંગો વ્યાપ્ત, 'કૃષ્ણા મારી જ છે' એમ બોલતા, રાજાઓ આસનો પરથી ઊભા થઈ ગયા.
1.202.4
ते क्षत्रिया रङ्गगताः समेता ।
जिगीषमाणा द्रुपदात्मजां ताम्।
चकाशिरे पर्वतराजकन्या-
मुमां यथा देवगणाः समेताः ॥ १.२०२.४ ॥
રંગભૂમિમાં ભેગા થયેલા તે ક્ષત્રિયો, દ્રુપદની પુત્રીને જીતવાની ઇચ્છાથી, પર્વતરાજની કન્યા ઉમાની આસપાસ ભેગા થયેલા દેવગણો જેવા શોભ્યા.
1.202.5
कन्दर्पबाणाभिनिपीडिताङ्गां ।
कृष्णागतैस्ते हृदयैर्नरेन्द्राः।
रङ्गावतीर्णा द्रुपदात्मजार्थं ।
द्वेषं प्रचक्रुः सुहृदोऽपि तत्र ॥ १.२०२.५ ॥
કામદેવના બાણોથી અંગો વીંધાયેલા, કૃષ્ણા પર હૃદય ટેકવેલા તે રાજાઓ, રંગભૂમિમાં ઊતરીને, દ્રુપદની પુત્રી માટે ત્યાં મિત્રો પર પણ દ્વેષ કરવા લાગ્યા.
1.202.6
अथाययुर्देवगणा विमानै ।
रुद्रादित्या वसवोऽथाश्विनौ च।
साध्याश्च सर्वे मरुतस्तथैव ।
यमं पुरस्कृत्य धनेश्वरं च ॥ १.२०२.६ ॥
પછી વિમાનોમાં દેવગણો આવ્યા. રુદ્રો, આદિત્યો, વસુઓ અને બંને અશ્વિનીકુમાર, સર્વ સાધ્યો અને મરુતો પણ આવ્યા; યમને આગળ રાખીને ધનેશ્વર કુબેરને પણ લાવ્યા.
1.202.7
दैत्याः सुपर्णाश्च महोरगाश्च ।
देवर्षयो गुह्यकाश्चारणाश्च।
विश्वावसुर्नारदपर्वतौ च ।
गन्धर्वमुख्याः सहसाऽप्सरोभिः ॥ १.२०२.७ ॥
દૈત્યો, સુપર્ણો અને મહાનાગો, દેવર્ષિઓ, ગુહ્યકો અને ચારણો, વિશ્વાવસુ, નારદ અને પર્વત, તથા મુખ્ય ગંધર્વો અપ્સરાઓ સહિત અચાનક આવ્યા.
1.202.8
हलायुधस्तत्र जनार्दनश्च ।
वृष्ण्यन्धकाश्चैव यताप्रधानम्।
प्रेक्षां स्म चक्रुर्यदुपुङ्गवास्ते ।
स्थिताश्च कृष्णस्य मते महान्तः ॥ १.२०२.८ ॥
ત્યાં હલાયુધ બલરામ અને જનાર્દન કૃષ્ણ, વૃષ્ણિ-અંધક વંશના યદુવીરો જોતા હતા; સંયમીઓમાં મુખ્ય અને કૃષ્ણના મતમાં સ્થિર મહાન પુરુષો પણ ત્યાં હતા.
1.202.9
दृष्ट्वा तु तान्मत्तगजेन्द्ररूपा-
न्पञ्चाभिपद्मानिव वारणेन्द्रान्।
भस्मावृताङ्गानिव हव्यवाहान् ।
कृष्णः प्रदध्यौ यदुवीरमुख्यः ॥ १.२०२.९ ॥
મદમસ્ત ગજેન્દ્રોના રૂપવાળા તેમને, પાંચ કમળ જેવા શ્રેષ્ઠ હાથીઓ સમાન, ભસ્મથી ઢંકાયેલા અંગવાળા હવ્યવાહન અગ્નિઓ સમાન જોઈને યદુવીરોમાં મુખ્ય કૃષ્ણ ચિંતન કરવા લાગ્યા.
1.202.10
शशंस रामाय युधिष्ठिरं स ।
भीमं सजिष्णुं च यमौ च वीरौ।
शनैःशनैस्तान्प्रसमीक्ष्य रामो ।
जनार्दनं प्रीतमना ददर्श ह ॥ १.२०२.१० ॥
તેણે રામને યુધિષ્ઠિર, ભીમ, વિજયી અર્જુન અને બે વીર યમળભાઈઓ વિશે કહ્યું. ધીમે ધીમે તેમને સારી રીતે જોઈને પ્રસન્ન મનવાળા રામે જનાર્દન તરફ જોયું.
1.202.11
अन्ये तु वीरा नृपपुत्रपौत्राः ।
कृष्णागतैर्नत्रमनःस्वभावैः।
व्यायच्छमाना ददृशुर्न तान्वै ।
सन्दष्टदन्तच्छदताम्रनेत्राः ॥ १.२०२.११ ॥
પરંતુ કૃષ્ણા માટે આવેલા અન્ય વીરો, રાજપુત્રો અને પૌત્રો, જેમનાં મન અને સ્વભાવ તેના તરફ વળેલાં હતાં, પ્રયત્ન કરવા છતાં તેઓ તે જોઈ શક્યા નહીં; દાંતથી હોઠ કરડી લાલ આંખો સાથે ઊભા રહ્યા.
1.202.12
तथैव पार्थाः पृथुबाहवस्ते ।
वीरौ यमौ चैव महानुभावौ।
तां द्रौपदीं प्रेक्ष्य तदा स्म सर्वे ।
कन्दर्पबाणाभिहता बभूवुः ॥ १.२०२.१२ ॥
તેવી રીતે પૃથાના તે વિશાળબાહુ પુત્રો અને મહાપ્રભાવી જોડિયા વીરો પણ દ્રૌપદીને જોઈને સૌ કામદેવના બાણોથી ઘાયલ થઈ ગયા.
1.202.13
देवर्षिगन्धर्वसमाकुलं त-
त्सुपर्णनागासुरसिद्धजुष्टम्।
दिव्येन गन्धेन समाकुलं च ।
दिव्यैश्च पुष्पैरवकीर्यमाणम् ॥ १.२०२.१३ ॥
દેવો, ઋષિઓ અને ગંધર્વોથી ભરેલું તે સ્થળ, સુપર્ણો, નાગો, અસુરો અને સિદ્ધોથી સેવિત; દિવ્ય સુગંધથી ભરેલું અને દિવ્ય પુષ્પોની વર્ષાથી આચ્છાદિત હતું.
1.202.14
महास्वनैर्दुन्दुभिनादितैश्च ।
बभूव तत्सङ्कुलमन्तरिक्षम्।
विमानसंबाधमभूत्समन्ता-
त्सवेणुवीणापणवानुनादम् ॥ १.२०२.१४ ॥
મહાન અવાજો અને દુંદુભિના નાદથી તે આકાશ ભરાઈ ગયું; ચોતરફ વિમાનોથી ગીચ થઈને વેણુ, વીણા અને પણવના પડઘાથી ગુંજી ઊઠ્યું.
1.202.15
समाजवाटोपरि संस्थितानां ।
मेघैः समन्तादिव गर्जमानैः।
ततस्तु ते राजगणाः क्रमेण ।
कृष्णानिमित्तं कृतविक्रमाश्च।
सकर्णदुर्योधनशाल्वशल्य-
द्रौणायनिक्राथसुनीथवक्राः ॥ १.२०२.१५ ॥
સભાની વાડ ઉપર ઊભેલાઓની ચારે બાજુ ગર્જતા મેઘોની જેમ, ત્યારે તે રાજસમૂહો ક્રમશઃ કૃષ્ણ માટે પોતાનો પરાક્રમ બતાવવા લાગ્યા. કર્ણ, દુર્યોધન, શાલ્વ, શલ્ય, દ્રૌણાયનિ, ક્રાથ, સુનીથ અને વક્ર તેમની સાથે હતા.
1.202.16
कलिङ्गवङ्गाधिपपाण्ड्यपौण्ड्रा ।
विदेहराजो यवनाधिपश्च।
अन्ये च नानानृपपुत्रपौत्रा ।
राष्ट्राधिपाः पङ्कजपत्रनेत्राः ॥ १.२०२.१६ ॥
કલિંગ, વંગ, પાંડ્ય, પૌંડ્ર દેશોના અધિપતિઓ, વિદેહનો રાજા, યવનોનો અધિપતિ, અને અન્ય અનેક રાજાઓના પુત્રો-પૌત્રો, રાષ્ટ્રોના અધિપતિઓ; કમળની પાંખડી જેવાં નેત્રોવાળા.
1.202.17
किरीटहाराङ्गदचक्रवालै-
र्विभूषिताङ्गाः पृथुबाहवस्ते।
अनुक्रमं विक्रमसत्वयुक्ता ।
बलेन वीर्येण च नर्दमानाः ॥ १.२०२.१७ ॥
મુકુટ, હાર, અંગદ અને કંકણથી શોભતાં અંગવાળા, વિશાળ ભુજાવાળા તેઓ, ક્રમશઃ પરાક્રમ અને સત્ત્વથી યુક્ત, બળ અને વીર્યથી ગર્જતા.
1.202.18
तत्कार्मुकं संहननोपपन्नं ।
सज्यं न शेकुर्मनसाऽपि कर्तुम्।
ते विक्रमन्तः स्फुरता दृढेन ।
विक्षिप्यमाणा धनुषा नरेन्द्राः ॥ १.२०२.१८ ॥
તે ધનુષ્ય દૃઢ રીતે બનેલું હતું; તેને પ્રત્યંચા ચડાવવાનું તેઓ મનથી પણ કરી શક્યા નહીં. પરાક્રમ કરતા એ રાજાઓ, તે દૃઢ અને કંપતા ધનુષથી આમતેમ ફેંકાયા.
1.202.19
विचेष्टमाना धरणीतलस्था ।
यथाबलं शैक्ष्यगुणक्रमाश्च।
गतौजसः स्नस्तकिरीटहारा ।
विनिःश्वसन्तः शमयांबभूवुः ॥ १.२०२.१९ ॥
ધરતી પર પડેલા, તરફડતા, પોતાના બળ અને કૌશલ્ય-ગુણના ક્રમ પ્રમાણે, ઓજસ વિનાના, મુકુટ અને હાર સરી ગયેલા, ઊંડા નિસાસા નાખતા તેઓ શાંત થઈ ગયા.
1.202.20
हहाकृतं तद्धनुषा दृढेन ।
विस्रस्तहाराङ्गदचक्रवालम्।
कृष्णानिमित्तं विनिवृत्तकामं ।
राज्ञां तदा मण्डलमार्तमासीत् ॥ १.२०२.२० ॥
તે દૃઢ ધનુષ્યથી ત્યારે સભા 'હાય હાય' કરી ઊઠી. રાજાઓના હાર, બાજુબંધ અને કંકણ સરી પડ્યા; કૃષ્ણને કારણે તેમની ઇચ્છા પાછી વળી; રાજાઓનો સમૂહ પીડાયો.
1.202.21
एवं तेषु निवृत्तेषु क्षत्रियेषु समन्ततः ।
चेदीनामधिपो वीरो बलवानन्तकोपमः ॥ १.२०२.२१ ॥
આ રીતે તે ક્ષત્રિયો ચારે બાજુથી પાછા હટી ગયા ત્યારે, ચેદિઓનો વીર અને બળવાન અધિપતિ, યમ સમાન, આગળ આવ્યો.
1.202.22
दमघोषात्मजो धीमाञ्शिशुपालो महाद्युतिः ।
धनुषोऽभ्याशमागम्य तस्थौ राज्ञां समक्षतः ॥ १.२०२.२२ ॥
દમઘોષનો પુત્ર, બુદ્ધિમાન અને મહાતેજસ્વી શિશુપાલ ધનુષ્ય પાસે આવીને રાજાઓની સામે ઊભો રહ્યો.
1.202.23
तदप्यारोप्यमाणं तु माषमात्रेऽभ्यताडयत् ।
धनुषा पीड्यमानस्तु जानुभ्यामगमन्महीम् ॥ १.२०२.२३ ॥
ધનુષ્ય ચડાવવામાં આવતું હતું ત્યારે જ, એક માષા જેટલા અંતરે તેણે તેને પ્રહાર કર્યો; ધનુષ્યથી પીડાઈને તે ઘૂંટણો પર ધરતી પર પડ્યો.
1.202.24
तत उत्थाय राजा स स्वराष्ट्राण्यभिजग्मिवान् ।
ततो राजा जरासन्धो महावीर्यो महाबलः ॥ १.२०२.२४ ॥
ત્યારે તે રાજા ઊઠીને પોતાના રાજ્યો તરફ ચાલ્યો ગયો. પછી મહાપરાક્રમી અને મહાબળવાન રાજા જરાસંધ આગળ આવ્યો.
1.202.25
कम्बुग्रीवः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमः ।
मत्तवारणताम्राक्षो मत्तवारणवेगवान् ॥ १.२०२.२५ ॥
શંખ જેવી ગરદનવાળો, પહોળા ખભાવાળો, મદિલા હાથીના પરાક્રમવાળો, મદિલા હાથીના જેવી તાંબા રંગની આંખોવાળો, મદિલા હાથીના વેગવાળો.
1.202.26
धनुषोऽभ्याशमागत्य तस्थौ गिरिरिवाचलः ।
धनुरारोप्यमाणं तु सर्षमात्रेऽभ्यताडयत् ॥ १.२०२.२६ ॥
ધનુષ્ય પાસે આવીને તે પર્વતની જેમ અચળ ઊભો રહ્યો. ધનુષ્ય પર દોરી ચડાવાતી હતી ત્યારે તેણે સરસવના દાણા પર પ્રહાર કર્યો.
1.202.27
ततः शल्यो महावीर्यो मद्रराजो महाबलः ।
धनुरारोप्यमाणं तु मुद्गमात्रेऽभ्यताडयत् ॥ १.२०२.२७ ॥
પછી મહાવીર્યવાન અને મહાબલવાન મદ્રરાજ શલ્યે ધનુષ્ય પર દોરી ચડાવાતી હતી ત્યારે મગના દાણા પર પ્રહાર કર્યો.
1.202.28
तदैवागात्स्वयं राज्यं पश्चादनवलोकयन् ।
इदं धनुर्वरं कोऽद्य सज्यं कुर्वीत पार्थिवः ॥ १.२०२.२८ ॥
ત્યારે રાજાઓનો સમૂહ પાછળ જોયા વિના પોતે આગળ આવ્યો અને વિચારવા લાગ્યો — આજે આ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય પર કયો રાજા દોરી ચડાવશે?
1.202.29
इति निश्चित्य मनसा भूय एव स्थितस्तदा ।
ततो दुर्योधनो राजा धार्तराष्ट्रः परन्तपः ॥ १.२०२.२९ ॥
મનમાં આ નિશ્ચય કરીને તેઓ ફરી ઊભા રહ્યા. ત્યારે શત્રુઓને તપાવનાર રાજા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુર્યોધન —
1.202.30
मानी दृढास्त्रसंपन्नः सर्वैश्च नृपलक्षणैः ।
उत्थितः सहसा तत्र भ्रातृमध्ये महाबलः ॥ १.२०२.३० ॥
માની, દૃઢ અસ્ત્રોમાં નિપુણ અને રાજાનાં બધાં લક્ષણોથી યુક્ત એ મહાબલવાન ભાઈઓની વચ્ચેથી અચાનક ઊભા થયા.
1.202.31
विलोक्य द्रौपदीं हृष्टो धनुषोऽभ्याशमागमत् ।
स बभौ धनुरादाय शक्रश्चापधरो यथा ॥ १.२०२.३१ ॥
દ્રૌપદીને જોઈને હર્ષિત થઈને તે ધનુષ્ય પાસે ગયો. ધનુષ્ય હાથમાં લઈને તે ધનુર્ધર ઇન્દ્રની જેમ શોભ્યો.
1.202.32
धनुरारोपयामास तिलमात्रेऽभ्यताडयत् ।
आरोप्यमाणं तद्राजा धनुषा बलिना तदा ॥ १.२०२.३२ ॥
તેણે ધનુષ્યને પણંચ ચડાવી અને તલ જેટલા લક્ષ્યને વીંધ્યું. ત્યારે રાજાએ બળવાન ધનુષ વડે ચડાવાતા તે ધનુષને ફટકાર્યું.
1.202.33
उत्तानशय्यमपतदङ्गुल्यन्तरताडितः ।
स ययौ ताडितस्तेन व्रीडन्निव नराधिपः ॥ १.२०२.३३ ॥
આંગળીઓ વચ્ચે માર ખાઈને તે ચત્તો પડ્યો. તેનાથી પ્રહાર પામેલો તે નરાધિપ લજ્જિત થઈને ચાલ્યો ગયો.
1.202.34
ततो वैकर्तनः कर्णो वृषा वै सूतनन्दनः ।
धनुरभ्याशमागम्य तोलयामास तद्धनुः ॥ १.२०२.३४ ॥
પછી વિકર્તનના પુત્ર કર્ણ, સૂતપુત્ર વૃષ, ધનુષ્ય પાસે આવીને તે ધનુષ્ય તોળવા લાગ્યો.
1.202.35
तं चाप्यारोप्यमाणं तद्रोममात्रेऽभ्यताडयत् ।
त्रैलोक्यविजयी कर्णः सत्वे त्रैलोक्यविश्रुतः ॥ १.२०२.३५ ॥
ચડાવાતા તે ધનુષ્યને પણ તેણે વાળ જેટલા લક્ષ્ય પર ફટકાર્યું. ત્રિલોકવિજયી કર્ણ, પરાક્રમમાં ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત.
1.202.36
धनुषा सोऽपि निर्धूत इति सर्वे भयाकुलाः ।
एवं कर्णे विनिर्धूते धनुषा च नृपोत्तमाः ॥ १.२०२.३६ ॥
ધનુષ્ય વડે તે પણ ફેંકાઈ ગયો, એમ વિચારીને સૌ ભયથી વ્યાકુળ થયા. એ રીતે કર્ણ ધનુષ્ય વડે ફેંકાઈ ગયો ત્યારે, શ્રેષ્ઠ રાજાઓ.
1.202.37
चक्षुर्भिरपि नापश्यन्विनम्रमुखपङ्कजाः ।
दृष्ट्वा कर्णं विनिर्धूतं लोके वीरा नृपोत्तमाः ॥ १.२०२.३७ ॥
નમેલા કમળ જેવાં મુખવાળા તેઓ આંખોથી પણ જોઈ શક્યા નહીં. કર્ણને ફેંકાયેલો જોઈને લોકના વીર શ્રેષ્ઠ રાજાઓ.
1.202.38
निराशा धनुरुद्धारे द्रौपदीसंगमेऽपि च ॥ १.२०२.३८ ॥
ધનુષ્ય ઉપાડવામાં અને દ્રૌપદીને મેળવવામાં પણ નિરાશા (થઈ).
1.202.39
तस्मिंस्तु संभ्रान्तजने समाजे ।
निक्षिप्तवादेषु जनाधिपेषु।
कुन्तीसुतो जिष्णुरियेष कर्तुं ।
सज्यं धनुस्तत्सशरं च वीरः ॥ १.२०२.३९ ॥
મૂંઝાયેલા લોકોથી ભરેલી તે સભામાં, રાજાઓએ વિવાદ છોડ્યા પછી, કુંતીપુત્ર જિષ્ણુ (અર્જુન) વીર તરીકે તે ધનુષ્યને પણછ અને બાણ સહિત તૈયાર કરવા ઇચ્છતા હતા.
1.202.40
ततो वरिष्ठः सुरदानवाना-
मुदरधीर्वृष्णिकुलप्रवीरः।
जहर्ष रामेण स पीड्य हस्तं ।
हस्तंगतां पाण्डुसुतस्य मत्वा ॥ १.२०२.४० ॥
ત્યારે દેવ-દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, ઉદારબુદ્ધિ, વૃષ્ણિકુળના પ્રવીર (કૃષ્ણ) બલરામ સાથે હાથ દબાવીને હર્ષ પામ્યા, માનીને કે પાંડુપુત્રને વિજય હાથમાં આવી ગયો છે.
1.202.41
न जज्ञिरेऽन्ये नृपविप्रमुख्याः ।
संछन्नरूपानथ पाण्डुपुत्रान्।
विना हि लोके च यदुप्रवीरौ ।
धौम्यं हि धर्मं सह सोदरांश्च ॥ १.२०२.४१ ॥
બીજા મુખ્ય રાજાઓ અને બ્રાહ્મણો વેશ બદલેલા પાંડુપુત્રોને ઓળખી શક્યા નહીં; જગતમાં યાદવ વીરો બે સિવાય. ધૌમ્ય અને ભાઈઓ સહિત ધર્મને પણ (ઓળખ્યો નહીં).