મહાભારત · અધ્યાય 1.203
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.203.1
यदा निवृत्ता राजानो धनुषः सज्यकर्मणः ।
अथोदतिष्ठद्विप्राणां मध्याज्जिष्णुरुदारधीः ॥ १.२०३.१ ॥
જ્યારે રાજાઓ ધનુષ પર દોરી ચઢાવવાના કાર્યથી પાછા ફર્યા, ત્યારે બ્રાહ્મણોની મધ્યમાંથી ઉદારબુદ્ધિ જિષ્ણુ (અર્જુન) ઊભો થયો.
1.203.2
उदक्रोशन्विप्रमुख्या विधुन्वन्तोऽजिनानि च ।
दृष्ट्वा संप्रस्थितं पार्थमिन्द्रकेतुसमप्रभम् ॥ १.२०३.२ ॥
ઇન્દ્રધ્વજ સમાન તેજસ્વી પાર્થ (અર્જુન)ને આગળ વધતો જોઈને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પોતાના મૃગચર્મ હલાવતા મોટેથી પોકારી ઊઠ્યા.
1.203.3
केचिदासन्विमनसः केचिदासन्मुदान्विताः ।
आहुः परस्परं केचिन्निपुणा बुद्धिजीविनः ॥ १.२०३.३ ॥
કેટલાક મનમાં ઉદાસ થયા, કેટલાક આનંદથી ભરાઈ ગયા; બુદ્ધિ પર જીવતા નિપુણ કેટલાક પરસ્પર વાત કરવા લાગ્યા.
1.203.4
यत्कर्णशल्यप्रमुखैः क्षत्रियैर्लोकविश्रुतैः ।
नानतं बलवद्भिर्हि धनुर्वेदपरायणैः ॥ १.२०३.४ ॥
કર્ણ, શલ્ય જેવા લોકવિખ્યાત, બળવાન અને ધનુર્વેદમાં નિષ્ઠ ક્ષત્રિયોથી પણ જે ધનુષ્ય નમાવી શકાયું નહોતું.
1.203.5
तत्कथं त्वकृतास्त्रेण प्राणतो दुर्बलीयसा ।
वटुमात्रेण शक्यं हि सज्यं कर्तुं धनुर्द्विजाः ॥ १.२०३.५ ॥
હે દ્વિજો! શસ્ત્રવિદ્યામાં અનભિજ્ઞ, શરીરે દુર્બળ, માત્ર એક કિશોર વડે ધનુષ પર દોરી ચઢાવવી કેવી રીતે શક્ય છે?
1.203.6
अवहास्या भविष्यन्ति ब्राह्मणाः सर्वराजसु ।
कर्मण्यस्मिन्नसंसिद्धे चापलादपरीक्षिते ॥ १.२०३.६ ॥
આ કાર્ય સિદ્ધ ન થાય, પરીક્ષા વિના ચપળતાથી કરવામાં આવે, તો બધા રાજાઓ વચ્ચે બ્રાહ્મણો હાસ્યપાત્ર બનશે.
1.203.7
यद्येष दर्पाद्धर्षाद्वाप्यथ ब्राह्मणचापलात् ।
प्रस्थितो धनुरायन्तुं वार्यतां साधु मा गमत् ॥ १.२०३.७ ॥
જો આ અભિમાનથી, હર્ષથી, કે બ્રાહ્મણની ચપળતાથી ધનુષ્ય ખેંચવા આગળ વધ્યો હોય, તો તેને સારી રીતે રોકો; તે આગળ ન જાય.
1.203.8
नावहास्या भविष्यामो न च लाघवमास्थिताः ।
न च विद्विष्टतां लोके गमिष्यामो महीक्षिताम् ॥ १.२०३.८ ॥
અમે ઉપહાસને પાત્ર નહીં બનીએ, હલકાઈ નહીં અપનાવીએ, અને જગતમાં રાજાઓના દ્વેષના ભાગીદાર નહીં બનીએ.
1.203.9
केचिदाहुर्युवा श्रीमान्नागराजकरोपमः ।
पीनस्कन्धोरुबाहुश्च धैर्येण हिमवानिव ॥ १.२०३.९ ॥
કેટલાક બોલ્યા — તે યુવાન, તેજસ્વી છે; ગજરાજની સૂંઢ જેવો; ભરાવદાર ખભા, સાથળ અને બાહુવાળો; ધૈર્યમાં હિમાલય સમાન.
1.203.10
सिंहखेलगतिः श्रीमान्मत्तनागेन्द्रविक्रमः ।
संभाव्यमस्मिन्कर्मेदमुत्साहाच्चानुमीयते ॥ १.२०३.१० ॥
સિંહની રમતિયાળ ચાલવાળો, તેજસ્વી, મદમસ્ત ગજરાજના પરાક્રમવાળો — એનામાં આ કર્મ શક્ય છે; ઉત્સાહથી પણ એવું અનુમાન થાય છે.
1.203.11
शक्तिरस्य महोत्साहा न ह्यशक्तः स्वयं व्रजेत् ।
न च तद्विद्यते किंचित्कर्म लोकेषु यद्भवेत् ॥ १.२०३.११ ॥
એનામાં મહાન ઉત્સાહ સાથે શક્તિ પણ છે; અશક્ત માણસ પોતે આગળ વધતો નથી. લોકોમાં એવું કોઈ કર્મ નથી જે શક્ય ન હોય.
1.203.12
ब्राह्मणानामसाध्यं च नृषु संस्थानचारिषु ।
अब्भक्षा वायुभक्षाश्च फलाहारा दृढव्रताः ॥ १.२०३.१२ ॥
મનુષ્યોમાં પોતપોતાની મર્યાદામાં ચાલતા બ્રાહ્મણોને અસાધ્ય કંઈ નથી — પાણી પીનારા, વાયુ ખાનારા, ફળાહારી, દૃઢવ્રતી.
1.203.13
दुर्बला अपि विप्रा हि बलीयांसः स्वेतजसा ।
ब्राह्मणो नावमन्तव्यः सदसद्वा समाचरन् ॥ १.२०३.१३ ॥
બ્રાહ્મણો નિર્બળ દેખાય તોપણ પોતાના તેજથી તેઓ અત્યંત બળવાન હોય છે. સારું કે ખોટું આચરણ કરે તોપણ બ્રાહ્મણનું અપમાન ન કરવું.
1.203.14
सुखं दुःखं महद्ध्रस्वं कर्म यत्समुपागतम् ।
जामदग्न्येन रामेण निर्जिताः क्षत्रिया युधि ॥ १.२०३.१४ ॥
સુખ-દુઃખ, મોટું-નાનું, જે કર્મ આવી પડ્યું તેના ફળથી જામદગ્ન્ય રામે યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયોને જીત્યા.
1.203.15
पीतः समुद्रोऽगस्त्येन अगाधो ब्रह्मतेजसा ।
तस्माद्ब्रुवन्तु सर्वेऽत्र वटुरेष धनुर्महान् ॥ १.२०३.१५ ॥
અગાધ સમુદ્રને અગસ્ત્યે બ્રહ્મતેજથી પી લીધો હતો. તેથી અહીં સૌ કહે કે આ યુવક આ મહાન ધનુષ્યને (ઉઠાવી શકે).
1.203.16
आरोपयतु शीघ्रं वै तथेत्यूचुर्द्विजर्षभाः ।
एवं तेषां विलपतां विप्राणां विविधा गिरः ॥ १.२०३.१६ ॥
'આ શીઘ્ર ધનુષ્ય પર દોરી ચઢાવે' એમ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ કહ્યું. આ રીતે વિલાપ કરતા તે બ્રાહ્મણોની અનેક પ્રકારની વાણી (સંભળાઈ).
1.203.17
अर्जुनो धनुषोऽभ्याशे तस्थौ गिरिरिवाचलः ।
अर्जुनः पाण्डवश्रेष्ठो धृष्टद्युम्नमथाब्रवीत् ॥ १.२०३.१७ ॥
અર્જુન ધનુષ્યની નજીક પર્વતની જેમ અચળ ઊભો રહ્યો. ત્યારે પાંડવશ્રેષ્ઠ અર્જુને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને કહ્યું.
1.203.18
एतद्धनुर्ब्राह्मणानां सज्यं कर्तुमलं तु किम् ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धृष्टद्युम्नोऽब्रवीद्वचः ॥ १.२०३.१८ ॥
'આ ધનુષ્ય બ્રાહ્મણો માટે દોરીયુક્ત કરવા શક્ય છે?' તેનું તે વચન સાંભળી ધૃષ્ટદ્યુમ્ને આ વાત કહી.
1.203.19
ब्राह्मणो वाथ राजन्यो वैश्यो वा शूद्र एव वा ।
एतेषां यो धनुःश्रेष्ठं सज्यं कुर्याद्द्विजोत्तम ॥ १.२०३.१९ ॥
બ્રાહ્મણ હો, ક્ષત્રિય હો, વૈશ્ય હો કે શૂદ્ર જ હો — તેમાંથી જે શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યને પ્રત્યંચા ચડાવશે, હે દ્વિજોત્તમ.
1.203.20
तस्मै प्रदेया भगिनी सत्यमुक्तं मया वचः ॥ १.२०३.२० ॥
તેને જ બહેન આપવી — આ વચન મેં સત્ય કહ્યું છે.
1.203.21
ततः पश्चान्महातेजाः पाण्डवो रणदुर्जयः ।
स तद्धनुः परिक्रम्य प्रदक्षिणमथाकरोत् ॥ १.२०३.२१ ॥
પછી મહાતેજસ્વી, યુદ્ધમાં અજેય પાંડવે તે ધનુષ્યની પ્રદક્ષિણા કરી.
1.203.22
प्रणम्य शिरसा देवमीनं वरदं प्रभुम् ।
कृष्णं च मनसा कृत्वा जगृहे चार्जुनो धनुः ॥ १.२०३.२२ ॥
માથું નમાવીને વરદાતા દેવ, મીનધ્વજ પ્રભુને પ્રણામ કરીને અને મનમાં કૃષ્ણને ધારણ કરીને અર્જુને તે ધનુષ્ય ગ્રહણ કર્યું.
1.203.23
यत्पार्थिवै रुक्मसुनीथवक्रै ।
राधेयदुर्योधनशल्यसाल्वैः।
तदा धनुर्वेदपरैर्नृसिंहैः ।
कृतं न सज्यं महतोऽपि यत्नात् ॥ १.२०३.२३ ॥
રુક્મી, સુનીથ, વક્ર, રાધેય (કર્ણ), દુર્યોધન, શલ્ય, સાલ્વ જેવા રાજાઓ તથા ધનુર્વેદમાં નિપુણ નરસિંહોએ મોટા પ્રયત્ને પણ તે ધનુષ્યને પ્રત્યંચા ચડાવી શક્યા નહોતા.
1.203.24
तदर्जुनो वीर्यवतां सदर्प-
स्तदैन्द्रिरिन्द्रावरजप्रभावः।
सज्यं च चक्रे निमिषान्तरेण ।
शरांश्च जग्राह दशार्दसङ्ख्यान् ॥ १.२०३.२४ ॥
ત્યારે વીરોમાં ગર્વિષ્ઠ અર્જુન, ઇન્દ્રના પુત્ર, ઇન્દ્રના નાના ભાઈ (વિષ્ણુ)ના પ્રભાવવાળા, એક ક્ષણમાં તે ધનુષ્યને પ્રત્યંચા ચડાવી અને પાંચ બાણ પણ ઉપાડ્યાં.
1.203.25
विव्याध लक्ष्यं निपपात तच्च ।
छिद्रेण भूमौ सहसातिविद्धम्।
ततोऽन्तरिक्षे च बभूव नादः ।
समाजमध्ये च महान्निनादः ॥ १.२०३.२५ ॥
તેણે લક્ષ્યને વીંધ્યું; તે પડી ગયું. છિદ્રમાંથી તે અચાનક ભૂમિ પર પડ્યું, સંપૂર્ણપણે વીંધાઈને. પછી આકાશમાં એક અવાજ ઊઠ્યો, અને સભાની મધ્યમાં એક મહાન ગર્જના થઈ.
1.203.26
पुष्पाणि दिव्यानि ववर्ष देवः ।
पार्थस्य मूर्ध्नि द्विषतां निहन्तुः ॥ १.२०३.२६ ॥
દેવે પાર્થના મસ્તક પર, શત્રુઓનો સંહાર કરનાર પર, દિવ્ય પુષ્પોની વર્ષા કરી.
1.203.27
चेलानि विव्यधुस्तत्र ब्राह्मणाश्च सहस्रशः ।
विलक्षितास्ततश्चक्रुर्हाहाकारांश्च सर्वशः।
न्यपतंश्चात्र नभसः समन्तात्पुष्पवृष्टयः ॥ १.२०३.२७ ॥
ત્યાં હજારો બ્રાહ્મણોએ પોતાનાં વસ્ત્ર ફરકાવ્યાં. આશ્ચર્યચકિત થઈને તેઓ બધી બાજુ હાહાકાર કરવા લાગ્યા. અહીં આકાશમાંથી ચોતરફ પુષ્પવર્ષા થવા લાગી.
1.203.28
शताङ्गानि च तूर्याणि वादकाः समवादयन् ।
सूतमागधसङ्घाश्चाप्यस्तुवंस्तत्र सुस्वराः ॥ १.२०३.२८ ॥
શતાંગ વાદ્યો વગાડનારાઓએ સાથે વગાડ્યાં; સૂતો અને માગધોના સમૂહોએ પણ ત્યાં મધુર સ્વરે સ્તુતિ કરી.
1.203.29
तं दृष्ट्वा द्रुपदः प्रीतो बभूव रिपुसूदनः ।
सह सैन्यैश्च पार्थस्य साहाय्यार्थमियेष सः ॥ १.२०३.२९ ॥
તેને જોઈને શત્રુસૂદન દ્રુપદ પ્રસન્ન થયા. પોતાની સેનાઓ સાથે પાર્થની સહાય માટે તેમણે ઇચ્છા કરી.
1.203.30
तस्मिंस्तु शब्दे महति प्रवृद्धे ।
युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः।
आवासमेवोपजगाम शीघ्रं ।
सार्धं यमाभ्यां पुरुषोत्तमाभ्याम् ॥ १.२०३.३० ॥
તે મહાન ધ્વનિ વધતાં, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિર તરત જ નિવાસ તરફ ગયા, બે પુરુષોત્તમ યમળ ભાઈઓ સાથે.
1.203.31
विद्धं तु लक्ष्यं प्रसमीक्ष्य कृष्णा ।
पार्थं च शक्रप्रतिमं निरीक्ष्य।
स्वभ्यस्तरूपापि नवेव नित्यं ।
विनापि हासं हसतीव कन्या ॥ १.२०३.३१ ॥
લક્ષ્ય વીંધાયેલું જોઈને કૃષ્ણાએ ઇન્દ્રસમાન પાર્થને નિહાળ્યો. હંમેશાં નવી લાગતી, સારી રીતે પરિચિત રૂપવાળી એ કન્યા, હાસ્ય વિના પણ હસતી હોય તેમ લાગી.
1.203.32
मदादृतेऽपि स्खलतीव भावै-
र्वाचा विना व्याहरतीव दृष्ट्या।
आदाय शुक्लं वरमाल्यदाम ।
जगाम कुन्तीसुतमुत्स्मयन्ती ॥ १.२०३.३२ ॥
મદ વિના પણ જાણે ભાવોથી ડગમગતી, વાણી વિના પણ જાણે નજરથી બોલતી, એ શ્વેત શ્રેષ્ઠ માળા લઈને હસતી હસતી કુંતીપુત્ર પાસે ગઈ.
1.203.33
गत्वा च पश्चात्प्रसमीक्ष्य कृष्णा ।
पार्थस्य वक्षस्यविशङ्कमाना।
क्षिप्त्वा स्रजं पार्थिववीरमध्ये ।
वराय वव्रे द्विजसङ्घमध्ये ॥ १.२०३.३३ ॥
જઈને, પછી કૃષ્ણાએ પાર્થની છાતી તરફ નિઃસંકોચ નજર કરી. રાજવીરોની વચ્ચે માળા ફેંકીને, બ્રાહ્મણોના સમૂહ વચ્ચે તેણે તેને જ વર તરીકે વર્યો.
1.203.34
शचीव देवेन्द्रमथाग्निदेवं ।
स्वाहेव लक्ष्मीश्च यथा मुकुन्दम्।
उषेव सूर्यं मदनं रतीव ।
महेश्वरं पर्वतराजपुत्री ॥ १.२०३.३४ ॥
શચી ઇન્દ્રને, અગ્નિદેવને સ્વાહા, લક્ષ્મી મુકુંદને, ઉષા સૂર્યને, રતિ મદનને, પર્વતરાજની પુત્રી મહેશ્વરને (વરે તેમ).
1.203.35
स तामुपादाय विजित्य रङ्गे ।
द्विजातिभिस्तैरभिपूज्यमानः।
रङ्गान्निरक्रामदचिन्त्यकर्मा ।
पत्न्या तया चाप्यनुगम्यमानः ॥ १.२०३.३५ ॥
તેણે તેને લઈને, રંગભૂમિમાં વિજય મેળવીને, તે દ્વિજોથી સન્માનિત થતાં, અચિંત્યકર્મા તે રંગભૂમિની બહાર નીકળ્યો; તેની પત્ની પણ તેની પાછળ ચાલી.