महाभारत · अध्याय 1.204
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.204.1
तस्मै दित्सति कन्यां तु ब्राह्मणाय तदा नृपे ।
कोप आसीन्महीपानामालोक्यान्योन्यमन्तिकात् ॥ १.२०४.१ ॥
तो राजा त्या ब्राह्मणाला कन्या देऊ इच्छित असताना, तेथील राजांमध्ये क्रोध उत्पन्न झाला; ते एकमेकांकडे जवळून पाहू लागले.
1.204.2
ऊचुः सर्वे समागम्य परस्परहितैषिणः ।
वयं सर्वे समाहूता द्रुपदेन दुरात्मना।
संहत्य चाभ्यगच्छाम स्वयंवरदिदृक्षया ॥ १.२०४.२ ॥
सर्वजण एकत्र जमून, एकमेकांच्या हिताची इच्छा करत म्हणाले: 'दुरात्मा द्रुपदाने आम्हा सर्वांना बोलावले आहे; स्वयंवर पाहण्याच्या इच्छेने आम्ही एकत्र आलो.'
1.204.3
अस्मानयमतिक्रम्य तृणीकृत्य च संगतान् ।
दातुमिच्छति विप्राय द्रौपदीं योषितां वराम् ॥ १.२०४.३ ॥
हा आपल्याला डावलून, एकत्र जमलेल्या आपल्याला गवताच्या काडीसमान लेखून, स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ द्रौपदीला एका ब्राह्मणाला देऊ इच्छितो.
1.204.4
अवरोप्येह वृक्षस्तु फलकाले निपात्यते ।
निहन्मैनं दुरात्मानं योयमस्मान्न मन्यते ॥ १.२०४.४ ॥
फळांच्या काळात झाड तोडून पाडले जाते, त्याप्रमाणे आपल्याला न मानणाऱ्या या दुरात्म्याला मी ठार मारीन.
1.204.5
न ह्यर्हत्येष संमानं नापि वृद्धक्रमं गुणैः ।
हन्मैनं सह पुत्रेण दुराचारं नृपद्विषम् ॥ १.२०४.५ ॥
गुणांनी हा सन्मानास किंवा वडिलधाऱ्यांच्या क्रमासही पात्र नाही; या दुराचारी, राजद्वेष्ट्याला मी त्याच्या पुत्रासह ठार मारीन.
1.204.6
अयं हि सर्वानाहूय सत्कृत्य च नराधिपान् ।
गुणवद्भोजयित्वान्नं ततः पश्चान्न मन्यते ॥ १.२०४.६ ॥
हा सर्व राजांना बोलावून, त्यांचा सत्कार करून, उत्तम अन्नाने भोजन घालून, नंतर त्यांना मानत नाही.
1.204.7
अस्मिन्राजसमवाये देवानामिव सन्नये ।
किमयं सदृशं कंचिन्नृपतिं नैव दृष्टवान् ॥ १.२०४.७ ॥
देवांच्या सभेसारख्या या राजसमवायात, याच्या बरोबरीचा कोणताही राजा याने पाहिला नाही काय?
1.204.8
न च विप्रेष्वधीकारो विद्यते वरणं प्रति ।
स्वयंवरः क्षत्रियाणामितीयं प्रथिता श्रुतिः ॥ १.२०४.८ ॥
वरणाबाबत ब्राह्मणांना अधिकार नाही; क्षत्रियांचा स्वयंवर असतो, अशी ही प्रसिद्ध श्रुती आहे.
1.204.9
अथवा यदि कन्येयं न च कंचिद्बुभूषति ।
अग्नावेनां परिक्षिप्य याम राष्ट्राणि पार्थिवाः ॥ १.२०४.९ ॥
किंवा ही कन्या कुणालाही इच्छित नसेल तर, हे राजांनो, तिला अग्नीत टाकून आपण आपापल्या राष्ट्रांकडे जाऊ.
1.204.10
ब्राह्मणो यदि चापल्याल्लोभाद्वा कृतवानिदम् ।
विप्रियं पार्थिवेन्द्राणां नैष वध्यः कथंचन ॥ १.२०४.१० ॥
एखाद्या ब्राह्मणाने चापल्याने किंवा लोभाने हे केले असेल, तरी राजाधिराजांचा हा अपराध केल्याबद्दल त्याला कोणत्याही प्रकारे वध करण्यास योग्य नाही.
1.204.11
ब्राह्मणार्थं हि नो राज्यं जीवितं हि वसूनि च ।
पुत्रपौत्रं च यच्चान्यदस्माकं विद्यते धनम् ॥ १.२०४.११ ॥
ब्राह्मणांसाठीच आमचे राज्य, आमचे जीवन, संपत्ती, पुत्र-पौत्र आणि आमच्याजवळ असलेले इतर सर्व धन आहे.
1.204.12
अवमानभयाच्चैव स्वधर्मस्य च रक्षणात् ।
स्वयंवराणामन्येषां मा भूदेवंविधा गतिः ॥ १.२०४.१२ ॥
अपमानाच्या भीतीने आणि स्वधर्माच्या रक्षणासाठी, इतर स्वयंवरांची अशी गती होऊ नये.
1.204.13
इत्युक्त्वा राजशार्दूला रुष्टाः परिघबाहवः ।
द्रुपदं तु जिघांसन्तः सायुधाः समुपाद्रवन् ॥ १.२०४.१३ ॥
असे बोलून लोखंडी परिघासारख्या बाहूंचे, संतप्त राजशार्दूल द्रुपदाला मारण्याच्या इच्छेने शस्त्रांसह त्याच्यावर धावून गेले.
1.204.14
तान्गृहीतशरावापान्क्रुद्धानापततो बहून् ।
द्रुपदो वीक्ष्य संग्रासाद्ब्राह्मणाञ्छरणं गतः ॥ १.२०४.१४ ॥
धनुष्यबाण हाती घेऊन रागाने आपल्यावर धावून येणाऱ्या त्या अनेकांना पाहून द्रुपद त्या आक्रमणापासून वाचण्यासाठी ब्राह्मणांना शरण गेला.
1.204.15
न भयान्नापि कार्पण्यान्न प्राणपरिरक्षणात् ।
जगाम द्रुपदो विप्राञ्शमार्थी प्रत्यपद्यत ॥ १.२०४.१५ ॥
भयाने नव्हे, दैन्याने नव्हे, प्राण वाचवण्यासाठीही नव्हे; शांतीची इच्छा धरून द्रुपद ब्राह्मणांकडे गेला आणि त्यांना शरण गेला.
1.204.16
वेगेनापततस्तांस्तु प्रभिन्नानिव वारणान् ।
पाण्डुपुत्रौ महेष्वासौ प्रतियातावरिन्दमौ ॥ १.२०४.१६ ॥
वेगाने धावून येणाऱ्या त्यांच्याकडे, मदोन्मत्त हत्तींप्रमाणे, पांडूचे ते दोन महाधनुर्धर शत्रुदमन पुत्र प्रतिकारासाठी पुढे सरसावले.
1.204.17
ततः समुत्पेतुरुदायुधास्ते ।
महीक्षितो बद्धगोधाङ्गुलित्राः।
जिघांसमानाः कुरुराजपुत्रा-
वमर्षयन्तोऽर्जुनभीमसेनौ ॥ १.२०४.१७ ॥
तेव्हा गोधाचर्माची बोटांची संरक्षणकवचे बांधून, शस्त्रे उगारून ते राजे उसळले; कुरुराजाच्या पुत्रांना, अर्जुन व भीमसेनाला, मारण्याच्या इच्छेने, त्यांचा द्वेष करत.
1.204.18
ततस्तु भीमोऽद्भुतभीमकर्मा ।
महाबलो वज्रसमानसारः।
उत्पाट्य दोर्भ्यां द्रुममेकवीरो ।
निष्पत्रयामास यथा गजेन्द्रः ॥ १.२०४.१८ ॥
तेव्हा अद्भुत व भयंकर कर्मे करणारा, महाबलवान, वज्रासारखे सार असलेला तो एकवीर भीम दोन्ही बाहूंनी एक वृक्ष उपटून, गजराजाप्रमाणे त्याची पाने झाडू लागला.
1.204.19
तं वृक्षमादाय रिपुप्रमाथी ।
दण्डीव दण्डं पितृराज उग्रम्।
तस्थौ समीपे पुरुषर्षभस्य ।
पार्थस्य पार्थः पृथुदीर्घबाहुः ॥ १.२०४.१९ ॥
शत्रूंचा संहार करणारा तो भीम तो वृक्ष उचलून, दंडधारी यमाच्या उग्र दंडाप्रमाणे, पुरुषश्रेष्ठ पार्थ (अर्जुन) यांच्या समीप उभा राहिला. विशाल आणि दीर्घ बाहू असलेला पार्थ असे करत होता.
1.204.20
तत्प्रेक्ष्य कर्मातिमनुष्यबुद्धि-
र्जिष्णुः स हि भ्रातुरचिन्त्यकर्मा।
विसिष्मिये चापि भयं विहाय ।
तस्थौ धनुर्गृह्य महेन्द्रकर्मा ॥ १.२०४.२० ॥
ते कृत्य पाहून, मानवी बुद्धी व कर्माच्या पलीकडील जिष्णू (अर्जुन) चकित झाला; तो बंधूचे अचिंत्य कर्म होते. भय सोडून महेंद्रासारखे कर्म करणारा तो धनुष्य घेऊन उभा राहिला.
1.204.21
तत्प्रेक्ष्य कर्मातिमनुष्यबुद्धि-
र्जिष्णोः सहभ्रातुरचिन्त्यकर्मा।
दामोदरो भ्रातरमुग्रवीर्यं ।
हलायुधं वाक्यमिदं बभाषे ॥ १.२०४.२१ ॥
अर्जुन व त्याचा बंधू यांचे ते मानवी बुद्धीच्या पलीकडील, अचिंत्य कर्म पाहून, दामोदर (कृष्ण) यांनी उग्र पराक्रमी बंधू हलायुध (बलराम) यांना हे वचन सांगितले.
1.204.22
य एष सिंहर्षभखेलगामी ।
मदद्धनुः कर्षति तालमात्रम्।
एषोऽर्जुनो नात्र विचार्यमस्ति ।
यद्यस्मि संकर्षण वासुदेवः ॥ १.२०४.२२ ॥
सिंह आणि वृषभासारख्या चालीने चालणारा हा आपले धनुष्य तालवृक्षाएवढे ओढत आहे; हा अर्जुनच आहे, यात शंका नाही. हे संकर्षणा! मी वासुदेव असेन तर हे खरे आहे.
1.204.23
यस्त्वेष वृक्षं तरसाऽवभज्य ।
राज्ञां निकारे सहसा प्रवृत्तः।
वृकोदरान्नान्य इहैतदद्य ।
कर्तुं समर्थः समरे पृथिव्याम् ॥ १.२०४.२३ ॥
वृक्ष जोराने मोडून राजांच्या संहारात अचानक प्रवृत्त झालेला हा; वृकोदर (भीम) वाचून या पृथ्वीवर आज युद्धात हे करण्यास दुसरा कोणीही समर्थ नाही.
1.204.24
योऽसौ पुरस्तात्कमलायताक्षो ।
महातनुः सिंहगतिर्विनीतः।
गौरः प्रलम्बोज्ज्वलचारुघोणो ।
विनिःसृतः सोऽप्युत धर्मपुत्रः ॥ १.२०४.२४ ॥
जे पूर्वी कमलासारखे विशाल नेत्र, विशाल देह, सिंहासारखी चाल, विनयशील, गोरे, लांब, तेजस्वी व सुंदर नाक असलेले होते, ते धर्मपुत्र (युधिष्ठिर) ही बाहेर पडले.
1.204.25
यौ तौ कुमाराविव कार्तिकेयौ ।
द्वावाश्विनेयाविति मे वितर्कः।
मुक्ता हि तस्माज्जतुवेश्मदाहा-
न्मया श्रुताः पाण्डुसुताः पृथा च ॥ १.२०४.२५ ॥
कार्तिकेयासारखे ते दोन कुमार, आणि अश्विनीकुमारांसारखे ते दोघे — असा माझा तर्क आहे. जतुगृहाच्या दाहातून ते सुटले होते असे मी ऐकले आहे — पांडुपुत्र आणि पृथा.
1.204.26
तमब्रवीन्निर्जलतोयदाभो ।
हलायुधोऽनन्तरजं प्रतीतः।
प्रीतोऽस्मि दृष्ट्वा हि पितृष्वसारं ।
पृथां विमुक्तां सह कौरवाग्र्यैः ॥ १.२०४.२६ ॥
पाण्याविना मेघासारख्या तेजाचे, नांगर हेच शस्त्र असलेले (बलराम) आपल्या धाकट्या भावाला म्हणाले — मावशी पृथा कौरवश्रेष्ठांसह मुक्त असलेली पाहून मी आनंदित आहे.