महाभारत · अध्याय 1.208
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.208.1
ततस्तथोक्तः परिहृष्टरूपः ।
पित्रे शशंसाथ स राजपुत्रः।
धृष्टद्युम्नः सोमकानां प्रबर्हो ।
वृत्तं यथा येन हृता च कृष्णा ॥ १.२०८.१ ॥
असे सांगितल्यावर, आनंदित मुद्रेचा तो राजपुत्र, सोमकांमध्ये श्रेष्ठ धृष्टद्युम्न, आपल्या पित्याला कृष्णेचे हरण कसे आणि कोणी केले ते सांगू लागला.
1.208.2
योऽसौ युवा व्यायतलोहिताक्षः ।
कृष्णाजिनी देवसमानरूपः।
यः कार्मुकाग्र्यं कृतवानधिज्यं ।
लक्षं च यः पातितवान्पृथिव्याम् ॥ १.२०८.२ ॥
लांब तांबड्या डोळ्यांचा, काळे मृगाजिन परिधान केलेला, देवांसारखे रूप असलेला तो तरुण, ज्याने श्रेष्ठ धनुष्याला प्रत्यंचा चढवून लक्ष्य जमिनीवर पाडले.
1.208.3
असज्जमानश्च ततस्तरस्वी ।
वृतो द्विजाग्र्यैरभिपूज्यमानः।
चक्राम वज्रीव दितेः सुतेषु ।
सर्वैश्च देवैर्ऋषिभिश्च जुष्टः ॥ १.२०८.३ ॥
मग अनासक्त आणि वेगवान तो तरुण, श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी वेढलेला आणि पूजला जात, दितीच्या पुत्रांमध्ये वज्रधारी इंद्राप्रमाणे चालला; सर्व देव आणि ऋषींनी सेविलेला.
1.208.4
कृष्मा प्रगृह्याजिनमन्वयात्तं ।
नागं यथा नागवधूः प्रहृष्टा।
श्यामो युवा वारणमत्तगामी ।
कृत्वा महत्कर्म सुदुष्करं तत् ॥ १.२०८.४ ॥
कृष्णेने मृगाजिन धरून त्याचा पाठलाग केला, जसे आनंदित हत्तीण हत्तीचा पाठलाग करते. श्यामवर्णाचा, मत्त हत्तीसारखी चाल असलेला तो तरुण, अतिशय कठीण असे ते महान कर्म करून (गेला).
1.208.5
यः सूतपुत्रेण चकार युद्धं ।
शङ्केऽर्जुनं तं त्रिदशेशवीर्यम्।
अमृष्यमाणेषु नराधिपेषु ।
क्रुद्धेषु वै तत्र समापतत्सु ॥ १.२०८.५ ॥
ज्याने सूतपुत्रासोबत युद्ध केले — मला वाटते तो अर्जुन असावा, इंद्राच्या पराक्रमासारखा. राजे असह्य होऊन क्रोधाने तिथे एकत्र येऊन तुटून पडले तेव्हा.
1.208.6
ततोऽपरः पार्थिवसङ्घमध्ये ।
प्रवृद्धमारुज्य महीप्ररोहम्।
प्राकालयत्तेन स पार्थिवौघान् ।
भीमोऽन्तकः प्राणभृतो यथैव ॥ १.२०८.६ ॥
नंतर दुसरा एक राजांच्या समूहामध्ये वाढलेल्या झाडावर चढून, त्याच्याद्वारे राजांच्या समूहाला हाकलून लावले; प्राण्यांचा संहार करणाऱ्या भयंकर यमासारखा.
1.208.7
बाह्यां पुराद्भार्गवकर्मशालाम् ॥ १.२०८.७ ॥
नगराबाहेर, भार्गवाच्या (परशुरामाच्या) कर्मशाळेकडे.
1.208.8
तत्रोपविष्टार्चिरिवानलस्य ।
तेषां जनित्रीति मम प्रतर्कः।
तथाविधैरेव नरप्रवीरै-
रुपोपविष्टैस्त्रिबिरग्निकल्पैः ॥ १.२०८.८ ॥
तेथे बसलेले अग्नीच्या ज्वालेसारखे; त्यांची माता आहे असा माझा तर्क; अशा नरवीरांसह, अग्नीसमान तिघांसह बसलेले.
1.208.9
तस्यास्ततस्तावभिवाद्य पादा-
वुक्त्वा च कृष्णामभिवादयेति।
स्थितौ च तत्रैव निवेद्य कृष्णां ।
भिक्षाप्रचाराय गता नराग्र्याः ॥ १.२०८.९ ॥
नंतर तिच्या चरणांना वंदन करून, 'कृष्णेला वंदन कर' असे म्हणून ते दोघे तेथेच उभे राहिले; कृष्णेला तेथेच सोपवून, भिक्षेसाठी नरश्रेष्ठ निघून गेले.
1.208.10
तेषां तु भैक्षं प्रतिगृह्य कृष्णा ।
दत्वा बलिं ब्राह्मणसाच्च कृत्वा।
तां चैव वृद्धां परिवेष्य तांश्च ।
नरप्रवीरान्स्वयमप्यभुङ्क्त ॥ १.२०८.१० ॥
नंतर कृष्णेने त्यांची भिक्षा स्वीकारली, ब्राह्मणांना बलि अर्पण केला, त्या वृद्धेला वाढले, नरवीरांनाही वाढले आणि स्वतःही जेवली.
1.208.11
सुप्तास्तु ते पार्थिव सर्व एव ।
कृष्णा च तेषां चरणोपधाने।
आसीत्पृथिव्यां शयनं च तेषां ।
दर्भाजिनाग्रास्तरणोपपन्नम् ॥ १.२०८.११ ॥
हे राजा, ते सर्व झोपी गेले; कृष्णा त्यांच्या पायांची उशी झाली. त्यांची शय्या जमिनीवर होती, दर्भ आणि हरणाच्या कातड्यांनी सजलेली.
1.208.12
ते नर्दमाना इव कालमेघाः ।
कथा विचित्राः कथयांबभूवुः।
न वैश्यशूद्रौपयिकीः कथास्ता ।
न च द्विजानां कथयन्ति वीराः ॥ १.२०८.१२ ॥
ते गर्जणाऱ्या काळ्या मेघांसारखे विचित्र कथा सांगू लागले. त्या वैश्य व शूद्रांना योग्य कथा नव्हत्या, आणि ते वीर द्विजांच्या कथाही सांगत नव्हते.
1.208.13
निःसंशयं क्षत्रियपुंगवास्ते ।
यथा हि युद्धं कथयन्ति राजन्।
आशा हि नो व्यक्तमियं समृद्धा ।
मुक्तान्हि पार्थाञ्शृणुमोऽग्निदाहात् ॥ १.२०८.१३ ॥
निःसंशय हे क्षत्रियश्रेष्ठ आहेत, कारण हे राजा, ते युद्धाबद्दलच बोलत आहेत. पृथेचे पुत्र अग्निदाहातून मुक्त झाले असे आम्ही ऐकले आहे; आमची आशा स्पष्टपणे पूर्ण होत आहे.
1.208.14
यथा हि लक्ष्यं निहतं धनुश्च ।
सज्यं कृतं तेन तथा प्रसह्य।
यथा हि भाषन्ति परस्परं ते ।
छन्ना ध्रुवं ते प्रचरन्ति पार्थाः ॥ १.२०८.१४ ॥
लक्ष्य भेदले गेल्याप्रमाणे आणि धनुष्याला बळाने प्रत्यंचा चढवल्याप्रमाणे ते एकमेकांशी बोलत आहेत. निश्चितच पृथेचे पुत्र लपून संचार करत आहेत.
1.208.15
ततः स राजा द्रुपदः प्रहृष्टः ।
पुरोहितं प्रेषायामास तेषाम्।
विद्याम युष्मानिति भाषमाणो ।
महात्मानः पाण्डुसुताः स्थ कच्चित् ॥ १.२०८.१५ ॥
तेव्हा तो राजा द्रुपद आनंदित होऊन त्यांच्याकडे आपला पुरोहित पाठवू लागला; 'तुम्ही महात्मा पांडुपुत्र आहात काय हे आम्हाला जाणून घ्यायचे आहे' असे म्हणत.
1.208.16
गृहीतवाक्यो नृपतेः पुरोधा ।
गत्वा प्रशंसामभिधाय तेषाम्।
वाक्यं समग्रं नृपतेर्यथाव-
दुवाच चानुक्रमविक्रमेण ॥ १.२०८.१६ ॥
राजाचे शब्द स्वीकारून पुरोहित त्यांच्याकडे गेला, प्रशंसा करून राजाचा संपूर्ण संदेश यथाक्रम आणि पराक्रमाने सांगितला.
1.208.17
विज्ञातुमिच्छत्यवनीश्वरो वः ।
पाञ्चालराजो वरदो वरार्हाः।
लक्ष्यस्य वेद्धारमिमं हि दृष्ट्वा ।
हर्षस्य नान्तं प्रतिपद्यते सः ॥ १.२०८.१७ ॥
वर देणारा आणि वरास पात्र असलेला पांचाल राजा तुम्ही कोण आहात हे जाणू इच्छितो; या लक्ष्यभेदकाला पाहून त्याच्या आनंदाला सीमा उरत नाही.
1.208.18
आख्यात च ज्ञातिकुलानुपूर्वी ।
पदं शिरःसु द्विषतां कुरुध्वम्।
प्रह्लादयध्वं हृदयं ममेदं ।
पाञ्चालराजस्य च सानुगस्य ॥ १.२०८.१८ ॥
तुमच्या कुलाची आणि वंशपरंपरेची क्रमवार माहिती सांगा; शत्रूंच्या मस्तकावर पाय ठेवा; माझे आणि अनुचरांसह पांचाल राजाचे हृदय आनंदित करा.
1.208.19
पाण्डुर्हि राजा द्रुपदस्य राज्ञः ।
प्रियः सखा चात्मसमो बभूव।
तस्यैष कामो दुहिता ममेयं ।
स्नुषा यदि स्यादिह कौरवस्य ॥ १.२०८.१९ ॥
पांडू राजा द्रुपद राजाचा प्रिय मित्र आणि त्याच्या बरोबरीचा होता; त्याची इच्छा आहे की माझी ही कन्या कौरवाची सून व्हावी.
1.208.20
अयं हि कामो द्रुपदस्य राज्ञो ।
हृदि स्थितो नित्यमनिन्दिताङ्गाः।
यदर्जुनो वै पृथुदीर्घबाहु-
र्धर्मेण विन्देत सुतां ममैताम् ॥ १.२०८.२० ॥
हे निर्दोष अवयवांच्या, द्रुपद राजाच्या हृदयात सदैव असलेली इच्छा ही आहे: विशाल व दीर्घ बाहू असलेल्या अर्जुनाने धर्माने माझी ही कन्या मिळवावी.
1.208.21
कृतं हि तत्स्यात्सुकृतं ममेदं ।
यशश्च पुण्यं च हितं तदेतत्।
अथोक्तवाक्यं हि पुरोहितं स्थितं ।
ततो विनीतं समुदीक्ष्य राजा ॥ १.२०८.२१ ॥
हे माझ्याकडून घडलेले सत्कर्म होईल; हे यश, पुण्य आणि हितकारक आहे. बोलून उभ्या असलेल्या पुरोहिताकडे विनम्रपणे पाहून राजा.
1.208.22
समीपतो भीममिदं शशास ।
प्रदीयतां पाद्यमर्ध्यं तथाऽस्मै।
मान्यः पुरोधा द्रुपदस्य राज्ञ-
स्तस्मै प्रयोज्याऽभ्यधिका हि पूजा ॥ १.२०८.२२ ॥
जवळ असलेल्या भीमाला त्याने आज्ञा केली: "यांना पाद्य आणि अर्घ्य द्यावे. द्रुपद राजाचे आदरणीय पुरोहित हे आहेत; त्यांची अधिक पूजा व्हावी."
1.208.23
भीमस्ततस्तत्कृतवान्नरेन्द्र ।
तां चैव पूजां प्रतिगृह्य हर्षात्।
सुखोपविष्टं तु पुरोहितं तदा ।
युधिष्ठिरो ब्राह्मणमित्युवाच ॥ १.२०८.२३ ॥
हे नरेंद्रा! तेव्हा भीमाने ते केले. ती पूजा आनंदाने स्वीकारून पुरोहित सुखाने बसले. तेव्हा युधिष्ठिर त्या ब्राह्मणाला म्हणाला.
1.208.24
पाञ्चालराजेन सुता निसृष्टा ।
स्वधर्मदृष्टेन यथा न कामात्।
प्रदिष्टशुंल्का द्रुपदेन राज्ञा ।
सा तेन वीरेण तथाऽनुवृत्ता ॥ १.२०८.२४ ॥
पांचाल राजाने आपला धर्म मानून कन्या दिली, कामाने नाही. द्रुपद राजाने ठरवलेले पण जिंकणाऱ्या त्या वीराने तिला असे मिळवले.
1.208.25
न तत्र वर्णेषु कृता विवक्षा ।
न चापि शीले न कुले न गोत्रे।
कृतेन सज्येन हि कार्मुकेण ।
विद्धेन लक्ष्येण हि सा विसृष्टा ॥ १.२०८.२५ ॥
तेथे वर्णभेदाचा विचार केला नाही, शील, कुल किंवा गोत्र यांचाही नाही. प्रत्यंचा चढवलेल्या धनुष्याने लक्ष्य भेदणाऱ्यालाच ती दिली गेली.
1.208.26
सेयं तथाऽनेन महात्मनेह ।
कृष्णा जिता पार्थिवसङ्घमध्ये।
नैवं गते सौमकिरद्य राजा ।
सन्तापमर्हत्यसुखाय कर्तुम् ॥ १.२०८.२६ ॥
राजांच्या समूहामध्ये या महात्म्याने कृष्णेला असे जिंकले आहे. असे घडल्यानंतरही आज सोमकाचा राजा दुःख व असुखास पात्र नाही.
1.208.27
कामश्च योऽसौ द्रुपदस्य राज्ञः ।
स चापि संपत्स्यति पार्थिवस्य।
संप्राप्यरूपां हि नरेन्द्रकन्या-
मिमामहं ब्राह्मण साधु मन्ये ॥ १.२०८.२७ ॥
द्रुपद राजाची जी इच्छा आहे, तीही त्या राजाच्या प्राप्तीने पूर्ण होईल. हे ब्राह्मणा, सुंदर रूपाच्या या राजकन्येला मिळवणे योग्य आहे असे मला वाटते.
1.208.28
न तद्धनुर्मन्दबलेन शक्यं ।
मौर्व्या समायोजयितुं तथाहि।
न चाकृतास्त्रेण न हीनजेन ।
लक्ष्यं तथा पातयितुं हि शक्यम् ॥ १.२०८.२८ ॥
ते धनुष्य दुर्बल माणसाला प्रत्यंचेने सज्ज करणे शक्य नाही. अस्त्रविद्येत अकुशल किंवा हीन जातीचा माणूसही ते लक्ष्य असे पाडू शकत नाही.
1.208.29
तस्मान्न तापं दुहितुर्निमित्तं ।
पाञ्चालराजोऽर्हति कर्तुमद्य।
न चापि तत्पातनमन्यथेह ।
कर्तुं हि शक्यं भुवि मानवेन ॥ १.२०८.२९ ॥
म्हणून पांचाल राजाने आपल्या कन्येसाठी आज दुःख करणे योग्य नाही. आणि या पृथ्वीवर कोणी मनुष्य त्या लक्ष्याला दुसऱ्या प्रकारे पाडू शकणार नाही.
1.208.30
एवं ब्रुवत्येव युधिष्ठिरे तु ।
पाञ्चालराजस्य समीपतोऽन्यः।
तत्राजगामाशु नरो द्वितीयो ।
निवेदयिष्यन्निह सिद्धमन्नम् ॥ १.२०८.३० ॥
युधिष्ठिर असे बोलत असतानाच पांचाल राजाजवळ दुसरा एक माणूस तातडीने तेथे आला. तो येथे अन्न तयार असल्याचे कळवणार होता.