महाभारत · अध्याय 1.212
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.212.1
मा भूद्राजंस्तव तापो मनस्थः ।
पञ्चानां भार्या दुहिता ममेति।
मातुरेषा प्रार्थिता स्यात्तदानीं ।
पञ्चानां भार्या दुहिता ममेति ॥ १.२१२.१ ॥
हे राजा, 'पाच जणांची पत्नी माझी कन्या' हा शोक तुझ्या मनात राहू नये. तेव्हा मातेने हीच याचना केली होती: 'पाच जणांची पत्नी माझी कन्या' असे.
1.212.2
याजोपयाजौ धर्मरतौ तपोभ्यां ।
तौ चक्रतुः पञ्चपतित्वमस्याः।
तत्पञ्चभिः पाण्डुसुतैरवाप्ता ।
भार्या कृष्णा मोदतां वै कुलं ते ॥ १.२१२.२ ॥
धर्मनिरत याज व उपयाज यांनी तपाने हिला पाच पती होण्याची स्थिती घडवली. पांडूच्या पाच पुत्रांनी ती मिळवून कृष्णेला पत्नी केले. तुझे कुल खरोखर आनंदित होवो.
1.212.3
लोके नान्यो विद्यते त्वद्विशिष्टः ।
सर्वारीणामप्रधृष्योऽसि राजन्।
भूयस्त्विदं शृणु मे त्वं विशोको ।
यथाऽऽगतं पञ्चपत्नीत्वमस्याः ॥ १.२१२.३ ॥
जगात तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ दुसरा कोणी नाही. हे राजा, तू सर्व शत्रूंना अजिंक्य आहेस. पुन्हा हे ऐक; शोकरहित होण्यासाठी, हिला पाच पत्नींची स्थिती कशी प्राप्त झाली ते.
1.212.4
एषा नालायनी पूर्वं मौद्गल्यं स्थविरं पतिम् ।
आराधयामास तदा कुष्ठिनं तमनिन्दिता ॥ १.२१२.४ ॥
ही नालायनी पूर्वी वृद्ध मौद्गल्याला पती म्हणून प्रसन्न करून त्याची सेवा करीत होती; तो कुष्ठरोगी होता. तेव्हा ती निर्दोष स्त्री त्याची सेवा करीत असे.
1.212.5
त्वगस्थिभूतं कटुकं लोलमीर्ष्युं सुकोपनम् ।
सुगन्धेतरगन्धाढ्यं वलीपलितमूर्धजम् ॥ १.२१२.५ ॥
त्वचा व हाडे एवढाच उरलेला, कटू बोलणारा, चंचल, ईर्ष्याळू, लवकर रागावणारा; सुगंधाऐवजी दुर्गंधाने भरलेला, सुरकुत्या व पांढऱ्या केसांचा.
1.212.6
स्थविरं विकृताकारं शीर्यमाणनखत्वचम् ।
उच्छिष्टमुपभुञ्जाना पर्युपास्ते महामुनिम् ॥ १.२१२.६ ॥
वृद्ध, विकृत आकाराच्या, नखे आणि त्वचा गळून पडत असलेल्या त्या महामुनींची उष्टे अन्न खात ती सेवा करीत राहिली.
1.212.7
ततः कदाचिदङ्गुष्ठो भुञ्जानस्य व्यशीर्यत ।
अन्नादुद्धृत्य तच्चान्नमुपभुङ्क्तेऽविशङ्किता ॥ १.२१२.७ ॥
नंतर एके दिवशी जेवताना त्याचा अंगठा गळून पडला. तो अन्नातून काढून, कोणतीही शंका न घेता तिने ते अन्न खाल्ले.
1.212.8
तेन तस्याः प्रसन्नेन कामव्याहारिणा तदा ।
वरं वृणीष्वेत्यसकृदुक्ता वव्रे वरं तदा ॥ १.२१२.८ ॥
तेव्हा तिच्यावर प्रसन्न झालेल्या, इच्छेनुसार बोलणाऱ्या त्याने 'वर माग' असे वारंवार सांगितले, तेव्हा तिने एक वर मागितला.
1.212.9
नाहं वृद्धो न कटुको नेर्व्यावान्नैव कोपनः ।
न च दुर्गन्धवदनो न कृशो न च लोलुपः ॥ १.२१२.९ ॥
मी वृद्ध नाही, कटू नाही, ईर्ष्याळू नाही, रागीटही नाही. माझ्या तोंडाला दुर्गंध नाही, मी कृश नाही आणि लोभीही नाही.
1.212.10
कथं त्वां रमयामीह कथं त्वां वासयाम्यहम् ।
वद कल्याणि भद्रं ते यथा त्वं मनसेच्छसि ॥ १.२१२.१० ॥
मी तुला येथे कसे रमवू, कसे तुला राहायला लावू? हे कल्याणी, सांग, तुझे कल्याण होवो, तुझ्या मनाला जे हवे ते सांग.
1.212.11
सा तमक्लिष्टकर्माणं वरदं सर्वकामदम् ।
भर्तारमनवद्याङ्गी प्रसन्नं प्रत्युवाच ह ॥ १.२१२.११ ॥
निर्दोष अवयवांची ती स्त्री, अथक कर्म करणाऱ्या, वर देणाऱ्या, सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या, प्रसन्न पतीला उत्तर देती झाली.
1.212.12
पञ्चधा प्रविभक्तात्मा भगवांल्लोकविश्रुतः ।
रमय त्वमचिन्त्यात्मन्पुनश्चैकत्वमागतः ॥ १.२१२.१२ ॥
पाच रूपांत विभागलेल्या आत्म्या, लोकप्रसिद्ध भगवन्, हे अचिंत्य आत्मन्, पुन्हा एकत्व पावून मला रमवा.
1.212.13
तां तथेत्यब्रवीद्धीमान्महर्षिर्वै महातपाः ।
स पञ्चधा तु भूत्वा तां रमयामास सर्वतः ॥ १.२१२.१३ ॥
बुद्धिमान आणि महातपस्वी त्या महर्षींनी तिला 'तसेच होवो' असे म्हटले. ते पाच रूपे धारण करून सर्व बाजूंनी तिला रमवू लागले.
1.212.14
नालायनीं सुकेशान्तां मौद्गल्यश्चारुहासिनीम् ।
आश्रमेष्वधिकं चापि पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ १.२१२.१४ ॥
सुंदर केस आणि गोड हास्य असलेल्या नालायनीसह मौद्गल्य, आश्रमांत महर्षींकडून विशेषत्वाने पूजित होत.
1.212.15
स चचार यथाकामं कामरूपवपुः पुनः ।
यदा ययौ दिवं चापि तत्र देवर्षिभिः सह ॥ १.२१२.१५ ॥
ते इच्छेनुसार संचार करीत, इच्छेनुरूप देह धारण करीत. पुढे ते स्वर्गात गेले तेव्हा देवर्षींसह तेथेही गेले.
1.212.16
चचार सोऽमृताहारः सुरलोके चचार ह ।
पूज्यमानस्तथा शच्या शक्रस्य भवनेष्वपि ॥ १.२१२.१६ ॥
अमृत आहार करणारे ते देवलोकात संचार करीत. शची आणि इंद्राच्या भवनांतही त्यांचा सन्मान होत असे.
1.212.17
महेन्द्रसेनया सार्धं पर्यधावद्रिरंसया ।
सूर्यस्य च रथं दिव्यमारुह्य भगवान्प्रभुः ॥ १.२१२.१७ ॥
महेंद्रसेनेसह रमण्याच्या इच्छेने ते धावत फिरले. सूर्याच्या दिव्य रथावर आरूढ होऊन त्या भगवान प्रभूंनी असे केले.
1.212.18
पर्युपेत्य पुनर्मेरु मेरौ वासमरोचयत् ।
आकाशगङ्गामाप्लुत्य तया सह तपोधनः ॥ १.२१२.१८ ॥
ते पुन्हा मेरूजवळ येऊन मेरूवर वास करण्यास पसंत करू लागले. आकाशगंगेत स्नान करून तपोधन तिच्यासह राहिले.
1.212.19
रश्मिजालेषु चन्द्रस्य उवाच च यथाऽनिलः ।
गिरिरूपधरो योगी स महर्षिस्तदा पुनः ॥ १.२१२.१९ ॥
चंद्राच्या किरणजालात वाऱ्यासारखा, पर्वताचे रूप धारण केलेला तो योगी महर्षी तेव्हा पुन्हा संचार करू लागला.
1.212.20
तत्प्रभावेन सा तस्य मध्ये जज्ञे महानदी ।
यदा पुष्पाकुलः सालः संजज्ञे भगवानृषिः ॥ १.२१२.२० ॥
त्याच्या प्रभावाने त्यांच्या मध्ये एक महानदी निर्माण झाली; फुलांनी भरलेला साल वृक्ष भगवान ऋषी झाला तेव्हा.
1.212.21
लतात्वमनुसंपेदे तमेवाभ्यनुवेष्टती ।
पुपोष च वपुर्यस्य तस्य तस्यानुगं पुनः ॥ १.२१२.२१ ॥
वेलीचे रूप धारण करून तिने त्यालाच वेढून त्याचे शरीर पोसले; पुन्हा त्याच्या मागे राहिली.
1.212.22
सा पुपोष समं भर्त्रा स्कन्धेनापि चचार ह ।
ततस्तस्य च तस्याश्च तुल्या प्रीतिरवर्धत ॥ १.२१२.२२ ॥
ती पतीबरोबर समान वाढली, खांद्यावरही संचार करीत राहिली. मग त्याची आणि तिची सारखीच प्रीती वाढली.
1.212.23
तथा सा भगवांस्तस्याः प्रसादादृषिसत्तमः ।
विरराम च सा चैव दैवयोगेन भामिनी ॥ १.२१२.२३ ॥
याप्रमाणे तो भगवान, ऋषींमध्ये श्रेष्ठ, तिच्या कृपेने (तपस्येत स्थिर राहिला); आणि ती भामिनीही दैवयोगाने तिथेच विराम पावली.
1.212.24
स च तां तपसा देवीं रमयामास योगतः ।
एकपत्नी तथा भूत्वा सदैवाग्रे यशस्विनी ॥ १.२१२.२४ ॥
त्याने तपाने आणि योगबलाने त्या देवीला प्रसन्न केले; एकपत्नी होऊन ती सदैव अग्रस्थानी राहून यशस्विनी झाली.
1.212.25
अरुन्धतीव सीतेव बभूवातिपतिव्रता ।
दमयन्त्याश्च मातुः स विशेषमधिकं ययौ ॥ १.२१२.२५ ॥
ती अरुंधती आणि सीतेप्रमाणे अत्यंत पतिव्रता झाली; आणि तो दमयंतीच्या मातेपेक्षाही अधिक विशेषत्व पावला.
1.212.26
एतत्तथ्यं महाराज मा ते भूद्बुद्धिरन्यथा ।
सा वै नालायनी जज्ञे दैवयोगेन केनचित् ॥ १.२१२.२६ ॥
हे महाराज, हेच तथ्य आहे; तुमची बुद्धी याच्या विरुद्ध होऊ नये. ती नालायनी होती; कोणत्या तरी दैवयोगाने ती जन्मली.
1.212.27
राजंस्तवात्मजा कृष्णा वेद्यां तेजस्विनी शुभा ।
तस्मिंस्तस्या मनः सक्तं न चचाल कदाचन ॥ १.२१२.२७ ॥
हे राजा, तुझी कन्या कृष्णा वेदीवर तेजस्वी आणि शुभ आहे; तिचे मन त्याच्यावर स्थिर होते आणि ते कधीही ढळले नाही.
1.212.28
तथा प्रणिहितो ह्यात्मा तस्यास्तस्मिन्द्विजोत्तमे ॥ १.२१२.२८ ॥
अशा प्रकारे तिचा आत्मा त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणावर पूर्णपणे स्थिर होता.