महाभारत · अध्याय 1.213
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.213.1
ब्रूहि तत्कारणं येन ब्रह्मन्नालायनी शुभा ।
जाता ममाध्वरे कृष्मा सर्ववेदविदां वर ॥ १.२१३.१ ॥
हे ब्रह्मन्, सर्ववेदज्ञांत श्रेष्ठ, नालायनी शुभा माझ्या यज्ञात कृष्णा म्हणून कोणत्या कारणाने जन्मली ते सांगा.
1.213.2
शृणु राजन्यथा ह्यस्या दत्तो रुद्रेण वै वरः ।
यदर्थं चैव संभूता तव गेहे यशस्विनी ॥ १.२१३.२ ॥
हे राजा, ऐका. रुद्राने हिला दिलेला वर आणि ज्यासाठी ही यशस्विनी तुमच्या घरी जन्मली ते.
1.213.3
हन्त त कथयिष्यामि कृष्मायाः पौर्वदेहिकम् ।
इन्द्रसेनेति विख्याता पुरा नालायनी शुभा ॥ १.२१३.३ ॥
आता कृष्णेच्या पूर्वजन्माची कथा सांगतो. पूर्वी इंद्रसेना नावाने प्रसिद्ध असलेली नालायनी शुभा.
1.213.4
मौद्गल्यस्य पतिमासाद्य चचार विगतज्वरा ।
मौद्गल्यस्य महर्षेश्च रममाणस्य वै तया ॥ १.२१३.४ ॥
मौद्गल्याला पती म्हणून मिळवून ती दुःखमुक्त राहिली. महर्षी मौद्गल्यही तिच्यासह रममाण होत होते.
1.213.5
संवत्सरगणा राजन्व्यतीयुः क्षणवत्तदा ।
ततः कदाचिद्धर्मात्मा तृप्तः कामैर्व्यरज्यत ॥ १.२१३.५ ॥
हे राजा, वर्षांचे समूह क्षणाप्रमाणे गेले. मग एकदा धर्मात्मा कामांनी तृप्त होऊन विरक्त झाला.
1.213.6
अन्विच्छन्परमं धर्मं ब्रह्मयोगपरोऽभवत् ।
उत्ससर्ज स तां विप्रः सा तदा चापतद्भुवि।
मौद्गल्यो राजशार्दूल तपोभिर्भावितः सदा ॥ १.२१३.६ ॥
परम धर्माचा शोध घेऊन तो ब्रह्मयोगात रमला. त्या विप्राने तिचा त्याग केला; तेव्हा ती भूमीवर कोसळली. हे राजशार्दूला, मौद्गल्य सदैव तपाने शुद्ध होता.
1.213.7
प्रसीद भगवन्मह्यं न मामुत्स्रष्टुमर्हसि ।
अवितृप्तास्मि ब्रह्मर्षे कामानां कामसेवनात् ॥ १.२१३.७ ॥
हे भगवन्, माझ्यावर प्रसन्न व्हा; मला त्याग करणे आपल्याला योग्य नाही. हे ब्रह्मर्षी, कामोपभोगांनी मी अजून तृप्त झालेली नाही.
1.213.8
यस्मात्त्वं मामनिःशङ्का ह्यवक्तव्यं भाषसे ।
आचरन्ती तपोविघ्नं तस्माच्छृणु वचो मम ॥ १.२१३.८ ॥
कारण तू निर्भयपणे माझ्याशी न बोलण्याजोगे बोलत आहेस आणि माझ्या तपश्चर्येत विघ्न आणत आहेस, म्हणून आता माझे बोलणे ऐक.
1.213.9
भविष्यसि नृलोके त्वं राजपुत्री यशस्वि ।
पाञ्चालराजस्य सुता द्रुपदस्य महात्मनः ॥ १.२१३.९ ॥
तू मनुष्यलोकात यशस्विनी राजकन्या होशील — महात्मा द्रुपदाची, पांचाल राजाची कन्या.
1.213.10
भवितारस्तत्र तव पतयः पञ्च विप्लुताः ।
तैः सार्धं मधुराकारैश्चिरं रतिमवाप्स्यसि ॥ १.२१३.१० ॥
तेथे तुला पाच पती असतील; मधुर रूपाच्या त्यांच्यासह तू दीर्घकाळ सुख मिळवशील.
1.213.11
सैवं शप्ता तु विमना वनं प्रागाद्यशस्विनी ।
भोगैरतृप्ता देवेशं तपसाऽऽराधयत्तदा ॥ १.२१३.११ ॥
असा शाप मिळालेली ती यशस्विनी खिन्न मनाने वनात गेली; भोगांनी तृप्त न होता तिने तपाने देवेशाची आराधना केली.
1.213.12
निराशीर्मारुताहारा निराहारा तथैव च ।
अनुवर्तमाना त्वादित्यं तथा पञ्चतपाभवत् ॥ १.२१३.१२ ॥
निराशी, केवळ वारा आहार करणारी, निराहार राहणारी आणि सूर्याची उपासना करणारी ती पंचाग्नी तप करणारी झाली.
1.213.13
तीव्रेण तपसा तस्यास्तुष्टः पशुपतिः स्वयम् ।
वचं प्रादात्तदा रुद्रः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः ॥ १.२१३.१३ ॥
तिच्या तीव्र तपाने संतुष्ट होऊन स्वतः पशुपतींनी तेव्हा वर दिला. ते रुद्र, सर्वलोकेश्वर, प्रभू होते.
1.213.14
भविष्यति परं जन्म भविष्यति वराङ्गना ।
भविष्यन्ति परं भद्रे पतयः पञ्च विश्रुताः ॥ १.२१३.१४ ॥
पुढे आणखी एक जन्म होईल, तू श्रेष्ठ स्त्री होशील. हे भद्रे, पाच प्रसिद्ध पती होतील.
1.213.15
महेन्द्रवपुषः सर्वे महेन्द्रसमविक्रमाः ।
तत्रस्था च महत्कर्म सुराणां त्वं करिष्यसि ॥ १.२१३.१५ ॥
ते सर्व इंद्रासारख्या रूपाचे आणि इंद्रासारख्या पराक्रमाचे असतील. तेथे राहून तू देवांचे महत्कार्य करशील.
1.213.16
एकः खलु मया भर्ता वृतः पञ्च त्विमे कथम् ।
एको भवति नैकस्या बहवस्तद्ब्रवीहि मे ॥ १.२१३.१६ ॥
मी तर एकच पती निवडला होता, हे पाच कसे? एका स्त्रीला एकाऐवजी अनेक पती कसे होतात? ते मला सांगा.
1.213.17
पञ्चकृत्वस्त्वया चोक्तः पतिं देहीत्यहं पुनः ।
पञ्चते पतयो भद्रे भविष्यन्ति सुखावहाः ॥ १.२१३.१७ ॥
तू 'मला पती दे' असे पाच वेळा म्हणाली होतीस. हे भद्रे, तुला सुख देणारे पाच पती होतील.
1.213.18
धर्म एकः पतिः स्त्रीणां पूर्वमे प्रकल्पितः ।
बहुपत्नीकता पुंसो धर्मश्च बहुभिः कृतः ॥ १.२१३.१८ ॥
पूर्वी स्त्रियांसाठी धर्म एकच पती असा माझ्याकडून ठरवला गेला आहे. पुरुषासाठी बहुपत्नीत्व अनेकांनी धर्म म्हणून केले आहे.
1.213.19
स्त्रीधर्मः पूर्वमेवायं निर्मितो मुनिभिः सदा ।
सहधर्मचरी भर्तुरेका एकस्य चोच्यते ॥ १.२१३.१९ ॥
हा स्त्रीधर्म पूर्वीपासून मुनींनी सदैव स्थापित केला आहे. पतीची सहधर्मचारिणी एकच असते, एकाचीच असे म्हटले जाते.
1.213.20
एको हि भर्ता नारीणां कौमार इति लौकिकः ।
आपत्सु च नियोगेन भर्तुर्नार्याः परः स्मृतः ॥ १.२१३.२० ॥
स्त्रियांना कौमार्यापासून एकच पती असतो, असे लोकव्यवहारात म्हटले जाते. आपत्तीत नियोगाने पतीव्यतिरिक्त दुसरा पुरुष स्त्रीसाठी स्मृत मानला गेला आहे.
1.213.21
गच्छेत न तृतीयं तु तस्या निष्कृतिरुच्यते ।
चतुर्थे पतिता नारी पञ्चमे वर्धकी भवेत् ॥ १.२१३.२१ ॥
तिसऱ्या पुरुषाकडे जाऊ नये; त्यावर प्रायश्चित्त सांगितले आहे. चौथ्यात स्त्री पतित होते, आणि पाचव्यात ती वर्धकी (निंद्य) होते.
1.213.22
एवं गते धर्मपथे न वृणे बहुपुंस्कताम् ।
अलोकाचरितात्त्समात्कथं मुच्येय सङ्करात् ॥ १.२१३.२२ ॥
असा धर्मपथ असताना मी बहुपुरुषत्व स्वीकारणार नाही. लोकाचाराबाहेरच्या लोकांनी आचरलेल्या त्या मार्गाने मी संकरापासून कशी मुक्त होऊ?
1.213.23
अनावृताः पुरा नार्यो ह्यासञ्शुध्यन्ति चार्तवे ।
सकृदुक्तं त्वया नैतन्नाधर्मस्ते भविष्यति ॥ १.२१३.२३ ॥
पूर्वी स्त्रिया अनावृत होत्या; ऋतुकाळी त्या शुद्ध होत असत. तू हे एकदा सांगितलेस; हे तुला अधर्म होणार नाही.
1.213.24
यदि मे पतयः पञ्च रतिमिच्छामि तैर्मिथः ।
कौमारं च भवेत्सर्वैः संगमे संगमे च मे ॥ १.२१३.२४ ॥
माझे पाच पती असले तर मी त्यांच्याशी परस्पर रती इच्छिते; सर्वांकडून माझे कौमार्य होवो, प्रत्येक संगमात माझे कौमार्य राहो.
1.213.25
पतिशुश्रूषया चैव सिद्धिः प्राप्ता मया पुरा ।
भोगेच्छा च मया प्राप्ता स च भोगश्च मे भवेत् ॥ १.२१३.२५ ॥
पतीची सेवा केल्यानेच मी पूर्वी सिद्धी मिळवली; भोगाची इच्छाही मला प्राप्त झाली; तो भोगही मला लाभो.
1.213.26
रतिश्च भद्रे सिद्धिश्च न भजेते परस्परम् ।
भोगानाप्स्यसि सिद्धिं च योगेन च महत्त्वताम् ॥ १.२१३.२६ ॥
हे भद्रे, रती आणि सिद्धी परस्परांशी एकत्र राहत नाहीत; तू भोग मिळवशील आणि योगाने महत्त्वासह सिद्धीही मिळवशील.
1.213.27
अन्यदेहान्तरे चैव रूपभाग्यगुणान्विता ।
पञ्चभिः प्राप्य कौमारं महाभागा भविष्यसि ॥ १.२१३.२७ ॥
दुसऱ्या देहातही तू रूप, सौभाग्य आणि गुणांनी युक्त होशील; पाच जणांकडून कौमार्य मिळवून तू महाभागा होशील.
1.213.28
गच्छ गङ्गाजलस्था च नरं पश्यसि यं शुभे ।
तमानय ममाभ्याशं सुरराजं शुचिस्मिते ॥ १.२१३.२८ ॥
हे शुभे, जा; गंगाजलात उभा असलेला जो पुरुष तू पाहशील, हे शुचिस्मिते, त्या सुरराजाला माझ्याजवळ आण.
1.213.29
इत्युक्ता विश्वरूपेण रुद्रं कृत्वा प्रदक्षिणम् ।
जगाम गङ्गामुद्दिश्य पुण्यां त्रिपथगां नदीम् ॥ १.२१३.२९ ॥
विश्वरूपाने असे सांगितल्यावर ती रुद्राला प्रदक्षिणा घालून पवित्र त्रिपथगा गंगा नदीकडे निघाली.