મહાભારત · અધ્યાય 1.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.214.1
पुरा वै नैमिशारण्ये देवाः सत्रमुपासते ।
तत्र वैवस्वतो राजञ्शामित्रमकरोत्तदा ॥ १.२१४.१ ॥
પ્રાચીન સમયમાં નૈમિશારણ્યમાં દેવતાઓ સત્રયજ્ઞ કરતા હતા. હે રાજન્, ત્યારે ત્યાં વૈવસ્વત (યમ)એ શામિત્ર કાર્ય કર્યું.
1.214.2
ततो यमो दीक्षितस्तत्र राज-
न्नामारयत्कंचिदपि प्रजानाम्।
ततः प्रजास्ता बहुला बभूवुः ।
कालातिपातान्मरणप्रहीणाः ॥ १.२१४.२ ॥
ત્યારે ત્યાં દીક્ષિત યમે, હે રાજન્, પ્રજાઓમાંથી કોઈને પણ માર્યું નહીં. તેથી તે પ્રજા વધી ગઈ અને સમય જતાં મૃત્યુરહિત થઈ ગઈ.
1.214.3
सोमश्च शक्रो वरुणः कुबेरः ।
साध्या रुद्रा वसवोऽथाश्विनौ च।
प्रजापतिर्भुवनस्य प्रणेता ।
समाजग्मुस्तत्र देवास्तथाऽन्ये ॥ १.२१४.३ ॥
સોમ, શક્ર (ઇન્દ્ર), વરુણ, કુબેર, સાધ્યો, રુદ્રો, વસુઓ, બે અશ્વિનીકુમારો, લોકોના પ્રણેતા પ્રજાપતિ અને અન્ય દેવો પણ ત્યાં એકત્ર થયા.
1.214.4
ततोऽब्रुवँल्लोकगुरुं समेता ।
भयात्तीव्रान्मानुषाणां विवृद्ध्या।
तस्माद्भयादुद्विजन्तः सुखेप्सवः ।
प्रयाम सर्वे शरणं भवन्तम् ॥ १.२१४.४ ॥
ત્યારે એકત્ર થયેલા દેવોએ લોકગુરુને કહ્યું: માણસોની તીવ્ર વૃદ્ધિથી ઉત્પન્ન થયેલા ભયને કારણે, એ ભયથી ઉદ્વિગ્ન થઈને અને સુખની ઇચ્છાથી અમે સૌ આપને શરણે આવ્યા છીએ.
1.214.5
किं वो भयं मानुषेभ्यो यूयं सर्वे यदाऽमराः ।
मा वो मर्त्यसकाशाद्वै भयं भवितुमर्हति ॥ १.२१४.५ ॥
તમે સૌ અમર છો, તો મનુષ્યોથી તમને શાનો ભય? મર્ત્ય મનુષ્યોની નજીકથી તમને ભય થવો યોગ્ય નથી.
1.214.6
मर्त्या अमर्त्याः संवृत्ता न विशेषोऽस्ति कश्चन ।
अविशेषादुद्विजन्तो विशेषार्थमिहागताः ॥ १.२१४.६ ॥
મર્ત્ય અને અમર્ત્ય હવે એક સરખા થઈ ગયા છે; કોઈ ભેદ રહ્યો નથી. આ અભેદથી ઉદ્વિગ્ન થઈને, ભેદ માટે અમે અહીં આવ્યા છીએ.
1.214.7
वैवस्वतो व्यापृतः सत्रहेतो-
स्तेन त्विमे न म्रियन्ते मनुष्याः।
तस्मिन्नेकाग्रे कृतसर्वकार्ये ।
तत एषां भवितैवान्तकालः ॥ १.२१४.७ ॥
વૈવસ્વત સત્રયજ્ઞ માટે વ્યસ્ત હોવાથી આ મનુષ્યો મરતા નથી. તે એકાગ્ર થઈ સર્વ કાર્યો પૂરાં કરશે ત્યારે તેમનો અંતકાળ અવશ્ય આવશે.
1.214.8
वैवस्वतस्यैव तनुर्विभक्ता ।
वीर्येण युष्माकमुत प्रवृद्धा।
सैषामन्तो भविता ह्यन्तकाले ।
न तत्र वीर्यं भविता नरेषु ॥ १.२१४.८ ॥
વૈવસ્વતનું જ શરીર વિભાજિત થયું છે અને તમારા વીર્યથી તે વૃદ્ધિ પામ્યું છે. અંતકાળે એ જ એમનો અંત થશે; તે સમયે મનુષ્યોમાં વીર્ય રહેશે નહીં.
1.214.9
ततस्तु ते पूर्वजदेववाक्यं ।
श्रुत्वा जग्मुर्यत्र देवा यजन्ते।
समासीनास्ते समेता महाबला ।
भागीरथ्यां ददृशुः पुण्डरीकम् ॥ १.२१४.९ ॥
પછી તેઓ પૂર્વજ દેવોના વચન સાંભળીને જ્યાં દેવો યજ્ઞ કરે છે ત્યાં ગયા. ત્યાં એકત્ર બેઠેલા એ મહાબલવાનોએ ભાગીરથીમાં એક સફેદ કમળ જોયું.
1.214.10
दृष्ट्वा च तद्विस्मितास्ते बभूवु-
स्तेषामिन्द्रस्तत्र शूरो जगाम।
सोऽपश्यद्योषामथ पावकप्रभां ।
यत्र देवी गङ्गा सततं प्रसूता ॥ १.२१४.१० ॥
તે જોઈને તેઓ વિસ્મિત થયા. તેમનામાં શૂર ઇન્દ્ર ત્યાં ગયો; અગ્નિ જેવી તેજસ્વી એક સ્ત્રી તેણે જોઈ — જ્યાં દેવી ગંગા સતત પ્રસવ કરતી હતી ત્યાં.
1.214.11
सा तत्र योषा रुदती जलार्थिनी ।
गङ्गां देवीं व्यवगाह्य व्यतिष्ठत्।
तस्याश्रुबिन्दुः पतितो जले य-
स्तत्पद्ममासीदथ तत्र काञ्चनम् ॥ १.२१४.११ ॥
તે ત્યાં રડતી, પાણીની ઇચ્છાથી, દેવી ગંગામાં ઊતરીને ઊભી રહી. તેના આંસુનું એક ટીપું પાણીમાં પડ્યું; તે ત્યાં એક સોનેરી કમળ બન્યું.
1.214.12
तदद्भुतं प्रेक्ष्य वज्री तदानी-
मपृच्छत्तां योषितमन्तिकाद्वै।
का त्वं भद्रे रोदिषि कस्य हेतो-
र्वाक्यं तथ्यं कामयेऽहं ब्रवीहि ॥ १.२१४.१२ ॥
તે અદ્ભુત જોઈને વજ્રધારી (ઇન્દ્ર) ત્યારે નજીકથી તે સ્ત્રીને પૂછવા લાગ્યા: હે ભદ્રે, તું કોણ છે, કયા કારણે રડે છે? હું સત્ય વચન ઇચ્છું છું, કહે.
1.214.13
त्वं वेत्स्यसे मामिह याऽस्मि शक्र ।
यदर्थं चाहं रोदिमि मन्दभाग्या।
आगच्छ राजन्पुरतो गमिष्ये ।
द्रष्टाऽसि तद्रोदिमि यत्कृतेऽहम् ॥ १.२१४.१३ ॥
હે શક્ર, હું કોણ છું તે તું અહીં જાણીશ. હું અભાગી જે કારણે રડું છું, આવ રાજન, હું આગળ ચાલીશ. જેના માટે હું રડું છું તે તું જોઈશ.
1.214.14
तां गच्छन्तीमन्वगच्छत्तदानीं ।
सोऽपश्यदारात्तरुणं दर्शनीयम्।
सिद्धासनस्थं युवतीसहायं ।
क्रीडन्तमक्षैर्गिरिराजमूर्ध्नि ॥ १.२१४.१४ ॥
જતી તેની પાછળ તે ત્યારે ગયો. દૂરથી તેણે એક સુંદર યુવાનને જોયો, સિદ્ધાસનમાં બેઠેલો, એક યુવતી સાથે, પર્વતરાજના શિખર પર પાસાથી રમતો.
1.214.15
तमब्रवीद्देवराजो ममेदं ।
त्वं विद्धि विद्वन्भुवनं वशे स्थितम्।
ईशोऽहस्मीति समन्युरब्रवी-
द्दृष्ट्वा तमक्षैः सुभृशं प्रमत्तम् ॥ १.२१४.१५ ॥
દેવરાજે તેને કહ્યું: હે વિદ્વાન, જાણ કે આ લોક મારા વશમાં સ્થિત છે. હું ઈશ્વર છું. પાસાથી અત્યંત અસાવધ એવા તેને જોઈને ક્રોધથી તે બોલ્યો.
1.214.16
क्रुद्धं च शक्रं प्रसमीक्ष्य देवो ।
जहाय शक्रं च शैरुदैक्षत।
संस्तम्भितोऽभूदथ देवराज-
स्तेनेक्षितः स्थाणुरिवावतस्थे ॥ १.२१४.१६ ॥
ક્રોધિત ઇન્દ્રને ધ્યાનથી જોઈને દેવે ઇન્દ્રને છોડી દીધો અને પોતાની તરફ જોયું. ત્યારે દેવરાજ સ્તબ્ધ થઈ ગયા; તેમના દ્વારા જોવાઈને તેઓ ઠૂંઠા જેવા ઊભા રહ્યા.
1.214.17
यदा तु पर्याप्तमिहास्य क्रीडया ।
तदा देवीं रुदतीं तामुवाच।
आनीयतामेष यतोऽहमारा-
न्नैनं दर्पः पुनरप्याविशेत ॥ १.२१४.१७ ॥
અહીં જ્યારે તેમની રમત પૂરતી થઈ, ત્યારે રડતી દેવીને તેમણે કહ્યું: 'આને લઈ આવ; હું દૂરથી જ છું, જેથી આનામાં ફરી અભિમાન પ્રવેશે નહીં.'
1.214.18
ततः शक्रः स्पृष्टमात्रस्तया तु ।
स्रस्तैरङ्गैः पतितोऽभूद्धरण्याम्।
तमब्रवीद्भगवानुग्रतेजा ।
मैवं पुनः शक्र कृथाः कथंचित् ॥ १.२१४.१८ ॥
ત્યારે ઇન્દ્ર તેમના સ્પર્શમાત્રથી જ અંગો ઢીલાં થઈ જમીન પર પડી ગયા. ત્યારે ઉગ્ર તેજવાળા ભગવાને તેમને કહ્યું: 'હે ઇન્દ્ર, હવે ફરી ક્યારેય આ રીતે કોઈ પણ રીતે ન કરજે.'
1.214.19
निवर्तयैनं च महाद्रिराजं ।
बलं च वीर्यं च तवाप्रमेयम्।
छिद्रस्य चैवाविश मध्यमस्य ।
यत्रासते त्वद्विधाः सूर्यभासः ॥ १.२१४.१९ ॥
આને અને મહાપર્વતરાજને પાછા વાળ; તારું અપ્રમેય બળ અને પરાક્રમ પણ પાછું લે. મધ્યની ફાટમાં પ્રવેશ કર, જ્યાં તારા જેવા સૂર્યતેજસ્વી રહે છે.
1.214.20
स तद्विवृत्य विवरं महागिरे-
स्तुल्यद्युतींश्चतुरोऽन्यान्ददर्श।
स तानभिप्रेक्ष्य बभूव दुःखितः ।
कच्चिन्नाहं भविता वै यथेमे ॥ १.२१४.२० ॥
તેણે તે મહાપર્વતની ફાટ ખોલી અને ત્યાં સમાન તેજવાળા બીજા ચાર જણને જોયા. તેમને જોઈને તે દુઃખી થયા; શું હું પણ આમના જેવો થઈશ નહીં, એમ વિચારીને.
1.214.21
ततो देवो गिरिशो वज्रपाणिं ।
विवृत्य नेत्रे कुपितोऽभ्युवाच।
दरीमेतां प्रविश त्वं शतक्रतो ।
यन्मां बाल्यादवमंस्थाः पुरस्तात् ॥ १.२१४.२१ ॥
ત્યારે દેવ ગિરીશે વજ્રપાણિ તરફ ક્રોધથી આંખો ખોલીને કહ્યું: હે શતક્રતુ, તું આ ગુફામાં પ્રવેશ કર, કારણ કે પહેલાં બાળપણને કારણે તેં મારું અપમાન કર્યું હતું.
1.214.22
उक्तस्त्वेवं विभुना देवराजः ।
प्रावेपताऽऽर्तो भृशमेवाभिषङ्गात्।
स्रस्तैरङ्गैरनिलेनेव नुन्न-
मश्वत्थपत्रं गिरिराजमूर्ध्नि ॥ १.२१४.२२ ॥
તે વિભુએ આ રીતે કહ્યું ત્યારે દેવરાજ અત્યંત ભયથી કંપવા લાગ્યો; તેના અંગો શિથિલ થયા, જેમ ગિરિરાજના શિખર પર પવનથી હલતું પીપળાનું પાંદડું.
1.214.23
स प्राञ्जलिर्वै वृषवाहनेन ।
प्रवेपमानः सहसैवमुक्तः।
उवाच देवं बहुरूपमुग्र-
मद्याशेषस्य भुवनस्य त्वं भवाद्यः ॥ १.२१४.२३ ॥
વૃષવાહને અચાનક આમ કહ્યું ત્યારે તે હાથ જોડીને કંપતો બહુરૂપ અને ઉગ્ર દેવને બોલ્યો: આજે તમે જ સમગ્ર લોકોના ભવ આદિ છો.
1.214.24
तमब्रवीदुग्रवर्चाः प्रहस्य ।
नैवंशीलाः शेषमिहाप्नुवन्ति।
एतेऽप्येवं भवितारः पुरस्ता-
त्तस्मादेतां दरीमाविश्य शेष्य ॥ १.२१४.२४ ॥
ઉગ્ર તેજવાળો હસીને તેને બોલ્યો: આવા સ્વભાવવાળા અહીં શેષ રહેતા નથી; આ પણ પહેલાં આવા જ થશે. માટે આ ગુફામાં પ્રવેશીને તું શેષ રહે.
1.214.25
एषा भार्या भविता वो न संशयो ।
योनिं सर्वे मानुषीमाविशध्वम्।
तत्र यूयं कर्म कृत्वाऽविषह्यं ।
बहूनन्यान्निधनं प्रापयित्वा ॥ १.२१४.२५ ॥
આ તમારી પત્ની થશે, એમાં સંદેહ નથી. તમે બધા માનુષી યોનિમાં પ્રવેશ કરો. ત્યાં તમે અસહ્ય કર્મો કરીને ઘણા બીજાઓને મૃત્યુ પમાડીને.
1.214.26
कर्तव्यमन्यद्विविधार्थयुक्तम् ॥ १.२१४.२६ ॥
વિવિધ હેતુઓથી યુક્ત બીજું એક કર્તવ્ય છે.
1.214.27
गमिष्यामो मानुषं देवलोका-
द्दुराधरो विहितो यत्र मोक्षः।
देवास्त्वस्मानादधीरञ्जनन्यां ।
धर्मो वायुर्मघवानश्विनौ च ॥ १.२१४.२७ ॥
દેવલોકથી મનુષ્યલોકમાં જઈશું; કઠિન હોવા છતાં ત્યાં મોક્ષ વિહિત છે. દેવો અમને માતાઓના ગર્ભમાં સ્થાપિત કરે — ધર્મ, વાયુ, મઘવાન (ઇન્દ્ર) અને બે અશ્વિનીકુમારો.
1.214.28
एतच्छ्रुत्वा वज्रपाणिर्वचस्तु ।
देवश्रेष्ठं पुनरेवेदमाह।
वीर्येणाहं पुरुषं कार्यहेतो-
र्दद्यामेषां पञ्चमं मत्प्रसूतम् ॥ १.२१४.२८ ॥
આ સાંભળીને વજ્રપાણિ (ઇન્દ્ર) દેવશ્રેષ્ઠને ફરી આમ બોલ્યા — "મારા પરાક્રમથી, કોઈ કાર્ય માટે, આમાંના પાંચમા તરીકે મારાથી જન્મેલો એક પુરુષ હું આપીશ."
1.214.29
विश्वभुग्भूतधामा च शिबिरिन्द्रः प्रतापवान् ।
शान्तिश्चतुर्थस्तेषां वै तेजस्वी पञ्चमः स्मृतः ॥ १.२१४.२९ ॥
વિશ્વભુક્, ભૂતધામા અને પ્રતાપી ઇન્દ્ર શિબિ — તેમનામાં ચોથા શાંતિ; તેજસ્વી પાંચમો સ્મરાય છે.
1.214.30
तेषां कामं भगवानुग्रधन्वा ।
प्रादादिष्टं सन्निसर्गाद्यथोक्तम्।
तां चाप्येषां योषितं लोककान्तां ।
श्रियं भार्यां व्यदधान्मानुषेषु ॥ १.२१४.३० ॥
ભગવાન ઉગ્રધન્વા (શિવ) એ તેમની ઇચ્છા પૂર્ણ કરી — કહ્યા પ્રમાણે સ્વાભાવિક રીતે. અને તેમની એ સ્ત્રીને — લોકપ્રિય શ્રીને — મનુષ્યોમાં પત્ની તરીકે નિયુક્ત કરી.
1.214.31
तैरेव सार्धं तु ततः स देवो ।
जगाम नारायणमप्रमेयम्।
अनन्तमव्यक्तमजं पुराणं ।
सनातनं विश्वमनन्तरूपम् ॥ १.२१४.३१ ॥
પછી તેમની સાથે જ તે દેવ અપ્રમેય નારાયણ પાસે ગયા — જે અનંત, અવ્યક્ત, અજ, પુરાતન, સનાતન, વિશ્વરૂપ અને અનંતરૂપ છે.
1.214.32
शुक्लमेकमपरं चापि कृष्णम् ॥ १.२१४.३२ ॥
એક શ્વેત અને બીજો કાળો.
1.214.33
केशो योऽसौ वर्णतः कृष्ण उक्तः ॥ १.२१४.३३ ॥
જે કેશ કહેવાય છે, તે વર્ણથી કૃષ્ણ કહેવાયા છે.
1.214.34
ये ते पूर्वं शक्ररूपा निबद्धा-
स्तस्यां दर्यां पर्वतस्योत्तरस्य।
इहैव ते पाण्डवा वीर्यवन्तः ।
शक्रस्यांशः पाण्डवः सव्यसाची ॥ १.२१४.३४ ॥
જેઓ પૂર્વે ઇન્દ્રરૂપ હતા અને ઉત્તર પર્વતની તે ગુફામાં બંધાયેલા હતા, તે આ પરાક્રમી પાંડવો અહીં જ છે. ઇન્દ્રનો અંશ પાંડવ સવ્યસાચી (અર્જુન) છે.
1.214.35
एवमेते पाण्डवाः संबभूवु-
र्ये ते राजन्पूर्वमिन्द्रा बभूवुः।
लक्ष्मीश्चैषां पूर्वमेवोपदिष्टा ।
भार्या यैषा द्रौपदी दिव्यरूपा ॥ १.२१४.३५ ॥
આ રીતે આ પાંડવો ઉત્પન્ન થયા, હે રાજન; જેઓ પૂર્વે ઇન્દ્ર હતા. તેમની લક્ષ્મી પણ પહેલેથી કહેવાઈ હતી; દિવ્યરૂપા આ દ્રૌપદી તેમની પત્ની છે.
1.214.36
कथं हि स्त्री कर्मणा ते महीतला-
त्समुत्तिष्ठेदन्यतो दैवयोगात्।
यस्या रूपं सोमसूर्यप्रकाशं ।
गन्धश्चास्याः कोशमात्रात्प्रवाति ॥ १.२१४.३६ ॥
તારા કર્મથી ભૂતળમાંથી કે દૈવયોગથી બીજેથી આ સ્ત્રી કેવી રીતે ઉત્પન્ન થઈ શકે? જેનું રૂપ ચંદ્રસૂર્ય સમાન પ્રકાશે છે, અને જેની સુગંધ માત્ર કમલકોશમાંથી જ ફેલાય છે.
1.214.37
इदं चान्यत्प्रीतिपूर्वं नरेन्द्र ।
ददानि ते वरमत्यद्भुतं च।
दिव्यं चक्षुः पश्य कुन्तीसुतांस्त्वं ।
पुण्यैर्दिव्यैः पूर्वदेहैरुपेतान् ॥ १.२१४.३७ ॥
અને આ બીજો વર, હે નરેન્દ્ર, પ્રેમથી તને આપું છું, જે અત્યંત અદ્ભુત છે. દિવ્ય ચક્ષુથી કુંતીના પુત્રોને જો; તેઓ પુણ્યમય દિવ્ય પૂર્વદેહોથી યુક્ત છે.
1.214.38
ततो व्यासः परमोदारकर्मा ।
शुचिर्विप्रस्तपसा तस्य राज्ञः।
चक्षुर्दिव्यं प्रददौ तांश्च सर्वान् ।
राजाऽपश्यत्पूर्वदेहैर्यथावत् ॥ १.२१४.३८ ॥
ત્યારે અત્યંત ઉદાર કર્મ કરનારા, પવિત્ર બ્રાહ્મણ વ્યાસે તે રાજાની તપસ્યાના બળે તેને દિવ્ય દૃષ્ટિ આપી. રાજાએ તે સર્વેને તેમના પૂર્વદેહોમાં યથાવત્ જોયા.
1.214.39
ततो दिव्यान्हेमकिरीटमालिनः ।
शक्रप्रख्यान्पावकादित्यवर्णान्।
बद्धापीडांश्चारुरूपांश्च यूनो ।
व्यूढोरस्कांस्तालमात्रान्ददर्श ॥ १.२१४.३९ ॥
પછી સોનાના મુગટ અને માળા ધારણ કરેલા, ઇન્દ્ર સમાન, અગ્નિ અને સૂર્યના વર્ણના, બાંધેલા પાઘડીવાળા, સુંદર રૂપવાળા, પહોળી છાતીવાળા, તાડવૃક્ષ જેવા ઊંચા દિવ્ય યુવાનોને તેણે જોયા.
1.214.40
दिव्यैर्वस्त्रैरजोभिः सुगन्धै-
र्माल्यैश्चाग्र्यैः शोभमानानतीव।
साक्षात्त्र्यक्षान्वा वसूंश्चापि रुद्रा-
नादित्यान्वा सर्वगुणोपपन्नान् ॥ १.२१४.४० ॥
દિવ્ય વસ્ત્રો અને ન કરમાતી સુગંધિત માળાઓથી અતિ શોભતા; જાણે સાક્ષાત ત્ર્યંબક, વસુ, રુદ્ર કે આદિત્ય હોય, સર્વ ગુણોથી સંપન્ન.
1.214.41
तान्पूर्वेन्द्रानभिवीक्ष्याभिरूपा-
त्र्शक्रात्मजं चेन्द्ररूपं निशम्य।
प्रीतो राजा द्रुपदो विस्मितश्च ।
दिव्यां मायां तामवेक्ष्याप्रमेयाम् ॥ १.२१४.४१ ॥
તે પૂર્વ ઇન્દ્રોને, સુંદર ઇન્દ્રપુત્રને અને ઇન્દ્રરૂપને જોઈને રાજા દ્રુપદ પ્રસન્ન અને વિસ્મિત થયા, એ અપ્રમેય દિવ્ય માયાને જોઈને.
1.214.42
तां चैवाग्र्यां स्त्रियमतिरूपयुक्तां ।
दिव्यां साक्षात्सोमवह्निप्रकाशाम्।
योग्यां तेषां रूपतेजोयशोभिः ।
पत्नी मत्वा हृष्टवान्पार्थिवेन्द्रः ॥ १.२१४.४२ ॥
તે શ્રેષ્ઠ, અતિ રૂપવતી, દિવ્ય, સાક્ષાત્ સોમ અને અગ્નિ સમાન તેજસ્વી સ્ત્રીને, રૂપ, તેજ અને યશમાં તેમને યોગ્ય માનીને રાજાધિરાજ હર્ષિત થયા.
1.214.43
स तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यरूपं ।
जग्राह पादौ सत्यवत्याः सुतस्य।
नैतच्चित्रं परमर्षे त्वयीति ।
प्रसन्नचेताः स उवाच चैनम् ॥ १.२१४.४३ ॥
તે મહાન આશ્ચર્યમય રૂપ જોઈને તેણે સત્યવતીના પુત્રના ચરણ પકડ્યા; 'હે પરમર્ષિ, આપનામાં આ કંઈ વિચિત્ર નથી' એમ પ્રસન્નચિત્તે તેમને કહ્યું.
1.214.44
इदं चापि पुरावृत्तं तन्निबोध च भूमिम ।
कीर्त्यमानं नृपर्षीणां पूर्वेषां दारकर्मणि ॥ १.२१४.४४ ॥
હે ભૂપતિ, પૂર્વકાલના રાજર્ષિઓના વિવાહકર્મ વિશે કહેવાતો આ પ્રાચીન વૃત્તાંત પણ સાંભળ.
1.214.45
नितन्तुर्नाम राजर्षिर्बभूव भुवि विश्रुतः ।
तस्य पुत्रा महेष्वासा बभूवुः पञ्च भूमिताः ॥ १.२१४.४५ ॥
નિતંતુ નામે એક રાજર્ષિ પૃથ્વી પર વિખ્યાત હતા. તેમને પાંચ મહાન ધનુર્ધર પુત્રો થયા.
1.214.46
साल्वेयः शूरसेनश्च श्रुतसेनश्च वीर्यवान् ।
तिन्दुसारोऽतिसारश्च क्षत्रियाः क्रतुयाजिनः ॥ १.२१४.४६ ॥
સાલ્વેય, શૂરસેન, વીર્યવાન શ્રુતસેન, તિંદુસાર અને અતિસાર — આ ક્ષત્રિયો અને યજ્ઞ કરનારા હતા.
1.214.47
नातिचक्रमुरन्योन्यमन्योन्यस्य प्रियंवदाः ।
अनीर्ष्यवो धर्मविदः सौम्याश्चैव प्रियकराः ॥ १.२१४.४७ ॥
તેઓ એકબીજાનું ઉલ્લંઘન કરતા નહોતા; એકબીજા સાથે પ્રિય બોલતા; ઈર્ષ્યારહિત, ધર્મજ્ઞ, સૌમ્ય અને ખરેખર પ્રિય કરનારા હતા.
1.214.48
एतान्नैतन्तवान्पञ्च शिबिपुत्री स्वयंवरे ।
अवाप स्वपतीन्वीरान्भौमाश्वी मनुजाधिपान् ॥ १.२१४.४८ ॥
શિબિની પુત્રીએ સ્વયંવરમાં આ પાંચ નૈતન્તવ વીરોને, મનુષ્યાધિપતિઓને, પોતાના પતિ તરીકે પ્રાપ્ત કર્યા.
1.214.49
वीणेव मधुरारावा गान्धर्वस्वरमूर्च्छिता ।
उत्तमा सर्वनारीणां भौमाश्वी ह्यभवत्तदा ॥ १.२१४.४९ ॥
વીણા જેવા મધુર સ્વરવાળી, ગાંધર્વ સ્વરોથી યુક્ત એ તે સમયે સર્વ સ્ત્રીઓમાં ઉત્તમ બની — ભૌમાશ્વી.
1.214.50
यस्या नैतन्तवाः पञ्च पतयः क्षत्रियर्षभाः ।
बभूवुः पृथिवीपालाः सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ १.२१४.५० ॥
જેના પાંચ પતિ હતા — નૈતન્તવ, ક્ષત્રિયોમાં વૃષભ સમાન, પૃથ્વીના રક્ષકો, સર્વ ગુણોથી યુક્ત.
1.214.51
तेषामेकाभवद्भार्या राज्ञामौशीनरी शुभा ।
भौमाश्वी नाम भद्रं ते तथारूपगुणान्विता ॥ १.२१४.५१ ॥
તે રાજાઓની એક જ પત્ની હતી — ઉશીનર વંશની શુભ કન્યા, ભૌમાશ્વી નામની; તારું કલ્યાણ થાઓ, આવા ગુણોથી યુક્ત.
1.214.52
पञ्चभ्यः पञ्चधा पञ्च दायादान्सा व्यजायत ।
तेभ्यो नैतन्तवेभ्यस्तु राजशार्दूल वै तदा ॥ १.२१४.५२ ॥
તેણીએ તે પાંચથી પાંચ પ્રકારે પાંચ વારસો જન્માવ્યા — હે રાજશાર્દૂલ, તે નૈતન્તવો માટે, ત્યારે.
1.214.53
पृथगाख्याऽभवत्तेषां भ्रातॄणां पञ्चधा भुवि ।
यथावत्कीर्त्यमानांस्ताञ्छृणु मे राजसत्तम ॥ १.२१४.५३ ॥
તે ભાઈઓનાં પૃથ્વી પર પાંચ પ્રકારે જુદાં નામ પડ્યાં — યથાવત્ કીર્તન થતાં તેમને મારી પાસેથી સાંભળ, હે રાજસત્તમ.
1.214.54
साल्वेयाः शूरसेनाश्च श्रुतसेनाश्च पार्थिवाः ।
तिन्दुसारातिसाराश्च वंशा एषां नृपोत्तम ॥ १.२१४.५४ ॥
શાલ્વેય, શૂરસેન, શ્રુતસેન રાજાઓ, તેમજ તિન્દુસાર અને અતિસાર — હે નૃપોત્તમ, આ તેમના વંશો છે.
1.214.55
एवमेकाऽभवद्भार्या भौमाश्वी भुवि विश्रुता ।
तथैव द्रुपदैषा ते सुता वै देवरूपिणी।
पञ्चानां विहिता पत्नी कृष्णा पार्षत्यनिन्दिता ॥ १.२१४.५५ ॥
આ રીતે પૃથ્વી પર વિખ્યાત ભૌમાશ્વી એક જ પત્ની થઈ. તેવી જ રીતે દ્રુપદની આ દેવરૂપિણી પુત્રી, તમારી એ સુતા — પાંચેયની પત્ની નિયત થયેલી કૃષ્ણા, પાર્ષતી, નિર્દોષ.
1.214.56
आसीत्तपोवंने काचिदृषेः कन्या महात्मनः ।
नाध्यगच्छत्पतिं सा तु कन्या रूपवती सती ॥ १.२१४.५६ ॥
તપોવનમાં એક મહાત્મા ઋષિની એક કન્યા હતી. રૂપવતી અને સતી એવી એ કન્યાને પતિ મળ્યો નહીં.
1.214.57
तोषयामास तपसा सा किलोग्रेण शङ्करम् ।
तामुवाचेश्वरः प्रीतो वृणु काममिति स्वयम् ॥ १.२१४.५७ ॥
તેણીએ ઘોર તપથી શંકરને પ્રસન્ન કર્યા. પ્રસન્ન થયેલા ઈશ્વરે પોતે તેને કહ્યું, 'તારી ઇચ્છા વર તરીકે માગ.'
1.214.58
सैवमुक्ताऽब्रवीत्कन्या देवं वरदमीश्वरम् ।
पतिं सर्वगुणोपेतमिच्छामीति पुनःपुनः ॥ १.२१४.५८ ॥
આમ કહેવાયા પછી તે કન્યાએ વરદાતા દેવ ઈશ્વરને વારંવાર કહ્યું, 'સર્વગુણસંપન્ન પતિની હું ઇચ્છા રાખું છું.'
1.214.59
ददौ तस्यै स देवेशस्तं वरं प्रीतमानसः ।
पञ्च ते पतयो भद्रे भविष्यन्तीति शङ्करः ॥ १.२१४.५९ ॥
પ્રસન્ન મનવાળા દેવેશ શંકરે તેને તે વર આપ્યો, 'હે ભદ્રે, તારા પાંચ પતિ થશે.'
1.214.60
सा प्रसादयती देवमिदं भूयोऽभ्यभाषत ।
एकं पतिं गुणोपेतं त्वत्तोऽर्हामीति शङ्कर ॥ १.२१४.६० ॥
તે દેવને પ્રસન્ન કરતી ફરી આમ બોલી: હે શંકર, આપની પાસેથી ગુણસંપન્ન એક જ પતિ મેળવવા હું યોગ્ય છું.
1.214.61
तां देवदेवः प्रीतात्मा पुनः प्राह शुभं वचः ।
पञ्चकृत्वस्त्वयोक्तोऽहं पतिं देहीति वै पुनः ॥ १.२१४.६१ ॥
દેવદેવે પ્રસન્ન ચિત્તે તેને ફરી શુભ વચન કહ્યાં: તેં મને પાંચ વાર કહ્યું છે કે 'પતિ આપો'.
1.214.62
तत्तथा भविता भद्रे वचस्तद्भद्रमस्तु ते ।
देहमन्यं गतायास्ते सर्वमेतद्भविष्यति ॥ १.२१४.६२ ॥
હે કલ્યાણી, તે વચન તેમ જ થશે; તારું કલ્યાણ થાઓ. તું બીજો દેહ ધારણ કરીશ ત્યારે આ બધું થશે.
1.214.63
द्रुपदैषा हि सा जज्ञे सुता वै देवरूपिणी ।
पञ्चानां विहिता पत्नी कृष्णा पार्षत्यनिन्दिता ॥ १.२१४.६३ ॥
દ્રુપદની આ પુત્રી ખરેખર દેવરૂપિણી બનીને જન્મી. પાંચની પત્ની તરીકે નિશ્ચિત થયેલી તે કૃષ્ણા, પાર્ષતી, નિર્દોષ છે.
1.214.64
सैव नालायनी भूत्वा रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
मौद्गल्यं पतिमास्थाय शिवाद्वरमभीप्सती ॥ १.२१४.६४ ॥
તે જ નાલાયની થઈને, પૃથ્વી પર રૂપમાં અદ્વિતીય, મૌદ્ગલ્યને પતિ બનાવી શિવ પાસેથી વર ઇચ્છતી.
1.214.65
एतद्देवरहस्यं ते श्रावितं राजसत्तम ।
नाख्यातव्यं कस्यचिद्वै देवगुह्यमिदं यतः ॥ १.२१४.६५ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ, આ દેવરહસ્ય મેં તને સંભળાવ્યું છે. આ દેવગુહ્ય હોવાથી કોઈને કહેવું નહીં.
1.214.66
स्वर्गश्रीः पाण्डवार्थं तु समुत्पन्ना महामखे ।
सेह तप्त्वा तपो घोरं दुहितृत्वं तवागता ॥ १.२१४.६६ ॥
સ્વર્ગશ્રી પાંડવો માટે જ એ મહાયજ્ઞમાં ઉત્પન્ન થઈ હતી. તેણે અહીં ઘોર તપ કરીને તારી પુત્રીપણું પ્રાપ્ત કર્યું છે.
1.214.67
सैषा देवी रुचिरा देवजुष्टा ।
पञ्चानामेका स्वकृतेनेह कर्मणा।
सृष्टा स्वयं देवपत्नी स्वयंभुवा ।
श्रुत्वा राजन्द्रुपदेष्टं कुरुष्व ॥ १.२१४.६७ ॥
દેવોને પણ પ્રિય એ સુંદર દેવી પોતાના સ્વકર્મથી અહીં પાંચમાંની એક બની છે. સ્વયંભૂએ તેને સ્વયં દેવપત્ની તરીકે રચી હતી. રાજન્, દ્રુપદની ઇચ્છા સાંભળીને તેમ કર.