महाभारत · अध्याय 1.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.214.1
पुरा वै नैमिशारण्ये देवाः सत्रमुपासते ।
तत्र वैवस्वतो राजञ्शामित्रमकरोत्तदा ॥ १.२१४.१ ॥
पूर्वी नैमिषारण्यात देव सत्रयज्ञ करत होते. हे राजा, तेव्हा तेथे वैवस्वत (यम) याने शामित्राचे कार्य केले.
1.214.2
ततो यमो दीक्षितस्तत्र राज-
न्नामारयत्कंचिदपि प्रजानाम्।
ततः प्रजास्ता बहुला बभूवुः ।
कालातिपातान्मरणप्रहीणाः ॥ १.२१४.२ ॥
तेव्हा तेथे दीक्षित असलेल्या यमाने, हे राजा, प्रजांपैकी कोणालाही मारले नाही. त्यामुळे ती प्रजा विपुल झाली आणि कालांतराने मृत्यूरहित झाली.
1.214.3
सोमश्च शक्रो वरुणः कुबेरः ।
साध्या रुद्रा वसवोऽथाश्विनौ च।
प्रजापतिर्भुवनस्य प्रणेता ।
समाजग्मुस्तत्र देवास्तथाऽन्ये ॥ १.२१४.३ ॥
सोम, शक्र (इंद्र), वरुण, कुबेर, साध्य, रुद्र, वसू आणि दोन अश्विन, लोकांचा प्रणेता प्रजापती तसेच इतर देव तेथे एकत्र आले.
1.214.4
ततोऽब्रुवँल्लोकगुरुं समेता ।
भयात्तीव्रान्मानुषाणां विवृद्ध्या।
तस्माद्भयादुद्विजन्तः सुखेप्सवः ।
प्रयाम सर्वे शरणं भवन्तम् ॥ १.२१४.४ ॥
तेव्हा जमलेले देव लोकगुरूला म्हणाले: मानवांच्या प्रचंड वाढीमुळे निर्माण झालेल्या तीव्र भयाने, त्या भयाने व्याकुळ होऊन आणि सुखाची इच्छा करून आम्ही सर्वजण आपणास शरण आलो आहोत.
1.214.5
किं वो भयं मानुषेभ्यो यूयं सर्वे यदाऽमराः ।
मा वो मर्त्यसकाशाद्वै भयं भवितुमर्हति ॥ १.२१४.५ ॥
तुम्ही सर्व अमर असताना मानवांपासून तुम्हाला भय कशाचे? मर्त्य मानवांच्या सान्निध्यातून तुम्हाला भय वाटणे योग्य नाही.
1.214.6
मर्त्या अमर्त्याः संवृत्ता न विशेषोऽस्ति कश्चन ।
अविशेषादुद्विजन्तो विशेषार्थमिहागताः ॥ १.२१४.६ ॥
मर्त्य आणि अमर्त्य आता सारखेच झाले आहेत; कोणताही भेद उरलेला नाही. या अभेदामुळे व्याकुळ होऊन, भेद मिळवण्यासाठी आम्ही येथे आलो आहोत.
1.214.7
वैवस्वतो व्यापृतः सत्रहेतो-
स्तेन त्विमे न म्रियन्ते मनुष्याः।
तस्मिन्नेकाग्रे कृतसर्वकार्ये ।
तत एषां भवितैवान्तकालः ॥ १.२१४.७ ॥
वैवस्वत सत्रयज्ञासाठी व्यग्र असल्याने हे मनुष्य मरत नाहीत. तो एकाग्र होऊन सर्व कार्ये पूर्ण करील तेव्हा यांचा अंतकाळ निश्चितच येईल.
1.214.8
वैवस्वतस्यैव तनुर्विभक्ता ।
वीर्येण युष्माकमुत प्रवृद्धा।
सैषामन्तो भविता ह्यन्तकाले ।
न तत्र वीर्यं भविता नरेषु ॥ १.२१४.८ ॥
वैवस्वताचीच तनू विभागली गेली आहे आणि तुमच्या वीर्याने ती वाढली आहे. अंतकाळी तीच यांचा अंत होईल; त्या वेळी मनुष्यांमध्ये वीर्य राहणार नाही.
1.214.9
ततस्तु ते पूर्वजदेववाक्यं ।
श्रुत्वा जग्मुर्यत्र देवा यजन्ते।
समासीनास्ते समेता महाबला ।
भागीरथ्यां ददृशुः पुण्डरीकम् ॥ १.२१४.९ ॥
मग त्यांनी पूर्वज देवतांचे बोल ऐकून देव यज्ञ करतात तिथे गेले. तेथे एकत्र बसलेल्या त्या महाबलवानांनी भागीरथीत एक पांढरे कमळ पाहिले.
1.214.10
दृष्ट्वा च तद्विस्मितास्ते बभूवु-
स्तेषामिन्द्रस्तत्र शूरो जगाम।
सोऽपश्यद्योषामथ पावकप्रभां ।
यत्र देवी गङ्गा सततं प्रसूता ॥ १.२१४.१० ॥
ते पाहून ते चकित झाले. त्यांत शूर इंद्र तेथे गेला; अग्नीसारखी तेजस्वी एक स्त्री त्याने पाहिली — जिथे देवी गंगा सतत प्रसवली होती तिथे.
1.214.11
सा तत्र योषा रुदती जलार्थिनी ।
गङ्गां देवीं व्यवगाह्य व्यतिष्ठत्।
तस्याश्रुबिन्दुः पतितो जले य-
स्तत्पद्ममासीदथ तत्र काञ्चनम् ॥ १.२१४.११ ॥
ती तेथे रडत, पाण्याची इच्छा धरून, देवी गंगेत उतरून उभी राहिली. तिच्या अश्रूचा एक थेंब पाण्यात पडला; तेच तेथे एक सोनेरी कमळ झाले.
1.214.12
तदद्भुतं प्रेक्ष्य वज्री तदानी-
मपृच्छत्तां योषितमन्तिकाद्वै।
का त्वं भद्रे रोदिषि कस्य हेतो-
र्वाक्यं तथ्यं कामयेऽहं ब्रवीहि ॥ १.२१४.१२ ॥
ते अद्भुत पाहून वज्रधारी (इंद्र) तेव्हा जवून त्या स्त्रीला विचारू लागला: हे भद्रे, तू कोण आहेस आणि कोणत्या कारणाने रडत आहेस? मला खरे बोल ऐकायचे आहे, सांग.
1.214.13
त्वं वेत्स्यसे मामिह याऽस्मि शक्र ।
यदर्थं चाहं रोदिमि मन्दभाग्या।
आगच्छ राजन्पुरतो गमिष्ये ।
द्रष्टाऽसि तद्रोदिमि यत्कृतेऽहम् ॥ १.२१४.१३ ॥
हे शक्रा, मी कोण आहे हे तू इथेच जाणशील. मी दुर्दैवी जिच्या कारणाने रडत आहे, ये राजा, मी पुढे जाईन. मी ज्याच्यासाठी रडत आहे ते तू पाहशील.
1.214.14
तां गच्छन्तीमन्वगच्छत्तदानीं ।
सोऽपश्यदारात्तरुणं दर्शनीयम्।
सिद्धासनस्थं युवतीसहायं ।
क्रीडन्तमक्षैर्गिरिराजमूर्ध्नि ॥ १.२१४.१४ ॥
जाणाऱ्या तिच्या मागे तो तेव्हा गेला. दुरून त्याने एक सुंदर तरुण पाहिला, सिद्धासनावर बसलेला, एका तरुणीसोबत, पर्वतराजाच्या शिखरावर फासे खेळत.
1.214.15
तमब्रवीद्देवराजो ममेदं ।
त्वं विद्धि विद्वन्भुवनं वशे स्थितम्।
ईशोऽहस्मीति समन्युरब्रवी-
द्दृष्ट्वा तमक्षैः सुभृशं प्रमत्तम् ॥ १.२१४.१५ ॥
देवराज त्याला म्हणाला: हे विद्वाना, हे जग माझ्या अधीन स्थित आहे हे जाण. मी ईश्वर आहे. फाशांनी अत्यंत बेसावध झालेल्या त्याला पाहून संतापून तो म्हणाला.
1.214.16
क्रुद्धं च शक्रं प्रसमीक्ष्य देवो ।
जहाय शक्रं च शैरुदैक्षत।
संस्तम्भितोऽभूदथ देवराज-
स्तेनेक्षितः स्थाणुरिवावतस्थे ॥ १.२१४.१६ ॥
क्रुद्ध झालेल्या इंद्राकडे नीट पाहून देवाने इंद्राला सोडून स्वतःकडे पाहिले. तेव्हा देवराज स्तब्ध झाला; त्याच्याकडे पाहिले गेल्याने तो खांबासारखा उभा राहिला.
1.214.17
यदा तु पर्याप्तमिहास्य क्रीडया ।
तदा देवीं रुदतीं तामुवाच।
आनीयतामेष यतोऽहमारा-
न्नैनं दर्पः पुनरप्याविशेत ॥ १.२१४.१७ ॥
येथे त्याचा खेळ पुरेसा झाल्यावर, रडणाऱ्या देवीला तो म्हणाला: 'याला घेऊन ये; मी दूरूनच आहे, म्हणजे याच्यात पुन्हा गर्व शिरणार नाही.'
1.214.18
ततः शक्रः स्पृष्टमात्रस्तया तु ।
स्रस्तैरङ्गैः पतितोऽभूद्धरण्याम्।
तमब्रवीद्भगवानुग्रतेजा ।
मैवं पुनः शक्र कृथाः कथंचित् ॥ १.२१४.१८ ॥
तेव्हा इंद्र तिच्या स्पर्शमात्रेच शरीर सैल पडून जमिनीवर कोसळला. तेव्हा उग्र तेजस्वी भगवान त्याला म्हणाले: 'हे इंद्रा, असे पुन्हा कधीच कोणत्याही प्रकारे करू नकोस.'
1.214.19
निवर्तयैनं च महाद्रिराजं ।
बलं च वीर्यं च तवाप्रमेयम्।
छिद्रस्य चैवाविश मध्यमस्य ।
यत्रासते त्वद्विधाः सूर्यभासः ॥ १.२१४.१९ ॥
याला आणि महापर्वतराजाला परत फिरव; तुझे अपरिमित बल आणि पराक्रमही परत घे. मधल्या भेगेत प्रवेश कर, जिथे तुझ्यासारखे सूर्यतेजस्वी राहतात.
1.214.20
स तद्विवृत्य विवरं महागिरे-
स्तुल्यद्युतींश्चतुरोऽन्यान्ददर्श।
स तानभिप्रेक्ष्य बभूव दुःखितः ।
कच्चिन्नाहं भविता वै यथेमे ॥ १.२१४.२० ॥
त्याने त्या महापर्वताची भेग उघडून तेथे समान तेजाचे आणखी चार जण पाहिले. त्यांना पाहून तो दुःखी झाला; मी सुद्धा यांच्यासारखा होईन का, असे वाटून.
1.214.21
ततो देवो गिरिशो वज्रपाणिं ।
विवृत्य नेत्रे कुपितोऽभ्युवाच।
दरीमेतां प्रविश त्वं शतक्रतो ।
यन्मां बाल्यादवमंस्थाः पुरस्तात् ॥ १.२१४.२१ ॥
तेव्हा देव गिरीश वज्रपाणीकडे क्रोधाने डोळे उघडून म्हणाला: हे शतक्रतो, तू या गुहेत प्रवेश कर, कारण पूर्वी बालपणामुळे तू माझा अपमान केलास.
1.214.22
उक्तस्त्वेवं विभुना देवराजः ।
प्रावेपताऽऽर्तो भृशमेवाभिषङ्गात्।
स्रस्तैरङ्गैरनिलेनेव नुन्न-
मश्वत्थपत्रं गिरिराजमूर्ध्नि ॥ १.२१४.२२ ॥
त्या विभूने असे सांगितल्यावर देवराज अत्यंत भीतीने थरथरू लागला; त्याचे अवयव शिथिल झाले, जसे गिरिराजाच्या शिखरावर वाऱ्याने हलणारे पिंपळाचे पान.
1.214.23
स प्राञ्जलिर्वै वृषवाहनेन ।
प्रवेपमानः सहसैवमुक्तः।
उवाच देवं बहुरूपमुग्र-
मद्याशेषस्य भुवनस्य त्वं भवाद्यः ॥ १.२१४.२३ ॥
वृषवाहनाने अचानक असे सांगितल्यावर तो हात जोडून थरथरत बहुरूप व उग्र देवाला म्हणाला: आज तूच सर्व लोकांचा भव आदी आहेस.
1.214.24
तमब्रवीदुग्रवर्चाः प्रहस्य ।
नैवंशीलाः शेषमिहाप्नुवन्ति।
एतेऽप्येवं भवितारः पुरस्ता-
त्तस्मादेतां दरीमाविश्य शेष्य ॥ १.२१४.२४ ॥
उग्र तेजस्वी हसून त्याला म्हणाला: अशा स्वभावाचे लोक येथे शेष राहत नाहीत; हेही पूर्वी असेच होतील. म्हणून या गुहेत प्रवेश करून तू शेष राहा.
1.214.25
एषा भार्या भविता वो न संशयो ।
योनिं सर्वे मानुषीमाविशध्वम्।
तत्र यूयं कर्म कृत्वाऽविषह्यं ।
बहूनन्यान्निधनं प्रापयित्वा ॥ १.२१४.२५ ॥
ही तुमची पत्नी होईल, यात संशय नाही. तुम्ही सर्वजण मानुषी योनीत प्रवेश करा. तेथे तुम्ही असह्य कर्म करून इतरांना मृत्यूपर्यंत पोहोचवून.
1.214.26
कर्तव्यमन्यद्विविधार्थयुक्तम् ॥ १.२१४.२६ ॥
विविध हेतूंनी युक्त असे आणखी एक कर्तव्य आहे.
1.214.27
गमिष्यामो मानुषं देवलोका-
द्दुराधरो विहितो यत्र मोक्षः।
देवास्त्वस्मानादधीरञ्जनन्यां ।
धर्मो वायुर्मघवानश्विनौ च ॥ १.२१४.२७ ॥
देवलोकातून मनुष्यलोकात जाऊ; तेथे कठीण असले तरी मोक्ष विहित आहे. देव आम्हांला मातांच्या गर्भात स्थापित करोत — धर्म, वायू, मघवान (इंद्र) आणि दोन अश्विनीकुमार.
1.214.28
एतच्छ्रुत्वा वज्रपाणिर्वचस्तु ।
देवश्रेष्ठं पुनरेवेदमाह।
वीर्येणाहं पुरुषं कार्यहेतो-
र्दद्यामेषां पञ्चमं मत्प्रसूतम् ॥ १.२१४.२८ ॥
हे ऐकून वज्रपाणी (इंद्र) देवश्रेष्ठाला पुन्हा असे म्हणाला — "माझ्या पराक्रमाने, एखाद्या कार्यासाठी, यांच्यातील पाचवा म्हणून माझ्यापासून जन्मलेला एक पुरुष मी देईन."
1.214.29
विश्वभुग्भूतधामा च शिबिरिन्द्रः प्रतापवान् ।
शान्तिश्चतुर्थस्तेषां वै तेजस्वी पञ्चमः स्मृतः ॥ १.२१४.२९ ॥
विश्वभुक्, भूतधामा आणि प्रतापी इंद्र शिबि — त्यांच्यात चौथा शांती; तेजस्वी पाचवा स्मरला जातो.
1.214.30
तेषां कामं भगवानुग्रधन्वा ।
प्रादादिष्टं सन्निसर्गाद्यथोक्तम्।
तां चाप्येषां योषितं लोककान्तां ।
श्रियं भार्यां व्यदधान्मानुषेषु ॥ १.२१४.३० ॥
भगवान उग्रधन्वा (शिव) यांनी त्यांची इच्छा पूर्ण केली — सांगितल्याप्रमाणे स्वाभाविकपणे. आणि यांच्या त्या स्त्रीला — लोकप्रिय श्रीला — मानवांमध्ये पत्नी म्हणून नियुक्त केले.
1.214.31
तैरेव सार्धं तु ततः स देवो ।
जगाम नारायणमप्रमेयम्।
अनन्तमव्यक्तमजं पुराणं ।
सनातनं विश्वमनन्तरूपम् ॥ १.२१४.३१ ॥
मग त्यांच्यासह तो देव अप्रमेय नारायणाकडे गेला — जो अनंत, अव्यक्त, अज, पुरातन, सनातन, विश्वरूप आणि अनंतरूप आहे.
1.214.32
शुक्लमेकमपरं चापि कृष्णम् ॥ १.२१४.३२ ॥
एक शुभ्र, दुसरा काळा.
1.214.33
केशो योऽसौ वर्णतः कृष्ण उक्तः ॥ १.२१४.३३ ॥
जो केश म्हणवला जातो, तो वर्णाने कृष्ण म्हणून सांगितला आहे.
1.214.34
ये ते पूर्वं शक्ररूपा निबद्धा-
स्तस्यां दर्यां पर्वतस्योत्तरस्य।
इहैव ते पाण्डवा वीर्यवन्तः ।
शक्रस्यांशः पाण्डवः सव्यसाची ॥ १.२१४.३४ ॥
जे पूर्वी इंद्ररूप होते आणि उत्तरेकडील पर्वताच्या त्या गुहेत बद्ध होते, ते हे पराक्रमी पांडव येथेच आहेत. इंद्राचा अंश पांडव सव्यसाची (अर्जुन) आहे.
1.214.35
एवमेते पाण्डवाः संबभूवु-
र्ये ते राजन्पूर्वमिन्द्रा बभूवुः।
लक्ष्मीश्चैषां पूर्वमेवोपदिष्टा ।
भार्या यैषा द्रौपदी दिव्यरूपा ॥ १.२१४.३५ ॥
अशा प्रकारे हे पांडव उत्पन्न झाले, हे राजा; जे पूर्वी इंद्र होते. त्यांची लक्ष्मी आधीच सांगितली गेली होती; ही दिव्यरूपा द्रौपदी त्यांची भार्या आहे.
1.214.36
कथं हि स्त्री कर्मणा ते महीतला-
त्समुत्तिष्ठेदन्यतो दैवयोगात्।
यस्या रूपं सोमसूर्यप्रकाशं ।
गन्धश्चास्याः कोशमात्रात्प्रवाति ॥ १.२१४.३६ ॥
तुझ्या कर्मामुळे भूतलातून किंवा दैवयोगाने दुसरीकडून ही स्त्री कशी उत्पन्न होऊ शकेल? जिचे रूप चंद्रसूर्यासारखे प्रकाशमान आहे, आणि जिचा सुगंध केवळ कमलकोशातूनच पसरतो.
1.214.37
इदं चान्यत्प्रीतिपूर्वं नरेन्द्र ।
ददानि ते वरमत्यद्भुतं च।
दिव्यं चक्षुः पश्य कुन्तीसुतांस्त्वं ।
पुण्यैर्दिव्यैः पूर्वदेहैरुपेतान् ॥ १.२१४.३७ ॥
आणि हा आणखी एक वर, हे नरेंद्रा, प्रेमाने तुला देतो, जो अत्यंत अद्भुत आहे. दिव्य नेत्राने कुंतीपुत्रांना पाहा; ते पुण्यमय दिव्य पूर्वदेहांनी युक्त आहेत.
1.214.38
ततो व्यासः परमोदारकर्मा ।
शुचिर्विप्रस्तपसा तस्य राज्ञः।
चक्षुर्दिव्यं प्रददौ तांश्च सर्वान् ।
राजाऽपश्यत्पूर्वदेहैर्यथावत् ॥ १.२१४.३८ ॥
नंतर अत्यंत उदार कर्म करणारे, पवित्र ब्राह्मण व्यास यांनी त्या राजाच्या तपामुळे त्याला दिव्य दृष्टी दिली. राजाने त्या सर्वांना त्यांच्या पूर्वदेहांत यथावत पाहिले.
1.214.39
ततो दिव्यान्हेमकिरीटमालिनः ।
शक्रप्रख्यान्पावकादित्यवर्णान्।
बद्धापीडांश्चारुरूपांश्च यूनो ।
व्यूढोरस्कांस्तालमात्रान्ददर्श ॥ १.२१४.३९ ॥
नंतर सोन्याचे मुकुट आणि माळा धारण केलेले, इंद्रासारखे, अग्नी आणि सूर्याच्या वर्णाचे, बांधलेले फेटे घातलेले, सुंदर रूपाचे, रुंद छातीचे, ताडाच्या झाडाइतके उंच असे दिव्य तरुण त्याने पाहिले.
1.214.40
दिव्यैर्वस्त्रैरजोभिः सुगन्धै-
र्माल्यैश्चाग्र्यैः शोभमानानतीव।
साक्षात्त्र्यक्षान्वा वसूंश्चापि रुद्रा-
नादित्यान्वा सर्वगुणोपपन्नान् ॥ १.२१४.४० ॥
दिव्य वस्त्रांनी, न कोमेजणाऱ्या सुगंधी माळांनी अत्यंत शोभणारे; साक्षात त्र्यंबक, वसू, रुद्र किंवा आदित्य यांसारखे, सर्व गुणांनी युक्त.
1.214.41
तान्पूर्वेन्द्रानभिवीक्ष्याभिरूपा-
त्र्शक्रात्मजं चेन्द्ररूपं निशम्य।
प्रीतो राजा द्रुपदो विस्मितश्च ।
दिव्यां मायां तामवेक्ष्याप्रमेयाम् ॥ १.२१४.४१ ॥
त्या पूर्वेंद्रांना, सुंदर इंद्रपुत्राला आणि इंद्ररूपाला पाहून राजा द्रुपद आनंदित व विस्मित झाला, त्या अप्रमेय दिव्य मायेला पाहून.
1.214.42
तां चैवाग्र्यां स्त्रियमतिरूपयुक्तां ।
दिव्यां साक्षात्सोमवह्निप्रकाशाम्।
योग्यां तेषां रूपतेजोयशोभिः ।
पत्नी मत्वा हृष्टवान्पार्थिवेन्द्रः ॥ १.२१४.४२ ॥
ती श्रेष्ठ, अत्यंत रूपवती, दिव्य, साक्षात सोम आणि अग्नीसारखी तेजस्वी स्त्री, रूप, तेज आणि यश यांत त्यांच्यासाठी योग्य आहे असे मानून राजाधिराज हर्षित झाला.
1.214.43
स तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यरूपं ।
जग्राह पादौ सत्यवत्याः सुतस्य।
नैतच्चित्रं परमर्षे त्वयीति ।
प्रसन्नचेताः स उवाच चैनम् ॥ १.२१४.४३ ॥
ते महान आश्चर्यमय रूप पाहून त्याने सत्यवतीच्या पुत्राचे चरण धरले; 'हे परमर्षे, तुमच्यात हे काही विचित्र नाही' असे प्रसन्नचित्ताने तो त्यांना म्हणाला.
1.214.44
इदं चापि पुरावृत्तं तन्निबोध च भूमिम ।
कीर्त्यमानं नृपर्षीणां पूर्वेषां दारकर्मणि ॥ १.२१४.४४ ॥
हे भूपती, पूर्वीच्या राजर्षींच्या विवाहकर्माविषयी सांगितला जाणारा हा पुरातन वृत्तांतही ऐक.
1.214.45
नितन्तुर्नाम राजर्षिर्बभूव भुवि विश्रुतः ।
तस्य पुत्रा महेष्वासा बभूवुः पञ्च भूमिताः ॥ १.२१४.४५ ॥
नितंतु नावाचा एक राजर्षी पृथ्वीवर प्रसिद्ध होता. त्याला पाच महान धनुर्धर पुत्र झाले.
1.214.46
साल्वेयः शूरसेनश्च श्रुतसेनश्च वीर्यवान् ।
तिन्दुसारोऽतिसारश्च क्षत्रियाः क्रतुयाजिनः ॥ १.२१४.४६ ॥
साल्वेय, शूरसेन, पराक्रमी श्रुतसेन, तिंदुसार आणि अतिसार — हे क्षत्रिय आणि यज्ञ करणारे होते.
1.214.47
नातिचक्रमुरन्योन्यमन्योन्यस्य प्रियंवदाः ।
अनीर्ष्यवो धर्मविदः सौम्याश्चैव प्रियकराः ॥ १.२१४.४७ ॥
ते एकमेकांचे उल्लंघन करीत नव्हते; एकमेकांशी प्रियभाषण करीत; मत्सररहित, धर्मज्ञ, सौम्य आणि खरोखर प्रिय करणारे होते.
1.214.48
एतान्नैतन्तवान्पञ्च शिबिपुत्री स्वयंवरे ।
अवाप स्वपतीन्वीरान्भौमाश्वी मनुजाधिपान् ॥ १.२१४.४८ ॥
शिबीची कन्या स्वयंवरात या पाच नैतन्तव वीरांना, मनुष्याधिपतींना, आपले पती म्हणून मिळवती झाली.
1.214.49
वीणेव मधुरारावा गान्धर्वस्वरमूर्च्छिता ।
उत्तमा सर्वनारीणां भौमाश्वी ह्यभवत्तदा ॥ १.२१४.४९ ॥
वीणेप्रमाणे मधुर स्वराची, गान्धर्व स्वरांनी युक्त अशी ती तेव्हा सर्व स्त्रियांमध्ये उत्तम ठरली — भौमाश्वी.
1.214.50
यस्या नैतन्तवाः पञ्च पतयः क्षत्रियर्षभाः ।
बभूवुः पृथिवीपालाः सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ १.२१४.५० ॥
जिचे पाच पती होते — नैतन्तव, क्षत्रियांमधील वृषभ, पृथ्वीचे पालक, सर्व गुणांनी युक्त.
1.214.51
तेषामेकाभवद्भार्या राज्ञामौशीनरी शुभा ।
भौमाश्वी नाम भद्रं ते तथारूपगुणान्विता ॥ १.२१४.५१ ॥
त्या राजांची एकच पत्नी होती — उशीनर वंशातील शुभ कन्या, भौमाश्वी नावाची; तुझे कल्याण असो, अशा गुणांनी युक्त.
1.214.52
पञ्चभ्यः पञ्चधा पञ्च दायादान्सा व्यजायत ।
तेभ्यो नैतन्तवेभ्यस्तु राजशार्दूल वै तदा ॥ १.२१४.५२ ॥
तिने त्या पाचांपासून पाच प्रकारे पाच वारस जन्माला घातले — हे राजशार्दूला, त्या नैतन्तवांसाठी, तेव्हा.
1.214.53
पृथगाख्याऽभवत्तेषां भ्रातॄणां पञ्चधा भुवि ।
यथावत्कीर्त्यमानांस्ताञ्छृणु मे राजसत्तम ॥ १.२१४.५३ ॥
त्या भावांना पृथ्वीवर पाच प्रकारे वेगळी नावे झाली — यथावत् कीर्तन केल्या जाणाऱ्या त्यांना माझ्याकडून ऐक, हे राजसत्तमा.
1.214.54
साल्वेयाः शूरसेनाश्च श्रुतसेनाश्च पार्थिवाः ।
तिन्दुसारातिसाराश्च वंशा एषां नृपोत्तम ॥ १.२१४.५४ ॥
शाल्वेय, शूरसेन, श्रुतसेन राजे, तसेच तिन्दुसार आणि अतिसार — हे नृपश्रेष्ठा, हे त्यांचे वंश आहेत.
1.214.55
एवमेकाऽभवद्भार्या भौमाश्वी भुवि विश्रुता ।
तथैव द्रुपदैषा ते सुता वै देवरूपिणी।
पञ्चानां विहिता पत्नी कृष्णा पार्षत्यनिन्दिता ॥ १.२१४.५५ ॥
अशा प्रकारे पृथ्वीवर विख्यात भौमाश्वी एकच भार्या झाली. त्याचप्रमाणे द्रुपदाची ही देवरूपिणी कन्या, तुमची ती सुता — पाचांची पत्नी ठरलेली कृष्णा, पार्षती, निर्दोष.
1.214.56
आसीत्तपोवंने काचिदृषेः कन्या महात्मनः ।
नाध्यगच्छत्पतिं सा तु कन्या रूपवती सती ॥ १.२१४.५६ ॥
तपोवनात एका महात्म्या ऋषींची एक कन्या होती. रूपवती आणि सती असलेल्या त्या कन्येला पती मिळाला नाही.
1.214.57
तोषयामास तपसा सा किलोग्रेण शङ्करम् ।
तामुवाचेश्वरः प्रीतो वृणु काममिति स्वयम् ॥ १.२१४.५७ ॥
तिने घोर तपाने शंकरांना प्रसन्न केले. प्रसन्न झालेले ईश्वर स्वतः तिला म्हणाले, 'तुझी इच्छा वर म्हणून माग.'
1.214.58
सैवमुक्ताऽब्रवीत्कन्या देवं वरदमीश्वरम् ।
पतिं सर्वगुणोपेतमिच्छामीति पुनःपुनः ॥ १.२१४.५८ ॥
असे सांगितल्यावर ती कन्या वरदाता ईश्वर देवाला वारंवार म्हणाली, 'सर्वगुणसंपन्न पती मी इच्छिते.'
1.214.59
ददौ तस्यै स देवेशस्तं वरं प्रीतमानसः ।
पञ्च ते पतयो भद्रे भविष्यन्तीति शङ्करः ॥ १.२१४.५९ ॥
प्रसन्न मनाच्या देवेश शंकरांनी तिला तो वर दिला, 'हे भद्रे, तुला पाच पती होतील.'
1.214.60
सा प्रसादयती देवमिदं भूयोऽभ्यभाषत ।
एकं पतिं गुणोपेतं त्वत्तोऽर्हामीति शङ्कर ॥ १.२१४.६० ॥
ती देवाला प्रसन्न करत पुन्हा असे म्हणाली: हे शंकरा, गुणसंपन्न असा एकच पती तुमच्याकडून मिळण्यास मी पात्र आहे.
1.214.61
तां देवदेवः प्रीतात्मा पुनः प्राह शुभं वचः ।
पञ्चकृत्वस्त्वयोक्तोऽहं पतिं देहीति वै पुनः ॥ १.२१४.६१ ॥
देवदेव प्रसन्न मनाने तिला पुन्हा शुभ वचने बोलले: तू माझ्याजवळ पाच वेळा 'पती दे' असे म्हटले आहेस.
1.214.62
तत्तथा भविता भद्रे वचस्तद्भद्रमस्तु ते ।
देहमन्यं गतायास्ते सर्वमेतद्भविष्यति ॥ १.२१४.६२ ॥
हे कल्याणी, ते वचन तसेच होईल; तुझे कल्याण असो. तू दुसरे शरीर धारण केल्यावर हे सर्व घडेल.
1.214.63
द्रुपदैषा हि सा जज्ञे सुता वै देवरूपिणी ।
पञ्चानां विहिता पत्नी कृष्णा पार्षत्यनिन्दिता ॥ १.२१४.६३ ॥
द्रुपदाची ही कन्या खरोखर देवरूपिणी म्हणून जन्मली. पाच जणांची पत्नी म्हणून नियोजित झालेली ती कृष्णा, पार्षती, निर्दोष होती.
1.214.64
सैव नालायनी भूत्वा रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
मौद्गल्यं पतिमास्थाय शिवाद्वरमभीप्सती ॥ १.२१४.६४ ॥
तीच नालायनी होऊन, पृथ्वीवर रूपात अतुलनीय, मौद्गल्याला पती मानून शिवाकडून वर इच्छिणारी.
1.214.65
एतद्देवरहस्यं ते श्रावितं राजसत्तम ।
नाख्यातव्यं कस्यचिद्वै देवगुह्यमिदं यतः ॥ १.२१४.६५ ॥
हे राजश्रेष्ठा, हे देवरहस्य मी तुला ऐकवले आहे. हे देवगुह्य असल्याने कोणालाही सांगू नये.
1.214.66
स्वर्गश्रीः पाण्डवार्थं तु समुत्पन्ना महामखे ।
सेह तप्त्वा तपो घोरं दुहितृत्वं तवागता ॥ १.२१४.६६ ॥
स्वर्गश्री पाण्डवांसाठीच त्या महायज्ञात उत्पन्न झाली. तिने येथे घोर तप करून तुझी कन्या होण्याचे स्थान प्राप्त केले आहे.
1.214.67
सैषा देवी रुचिरा देवजुष्टा ।
पञ्चानामेका स्वकृतेनेह कर्मणा।
सृष्टा स्वयं देवपत्नी स्वयंभुवा ।
श्रुत्वा राजन्द्रुपदेष्टं कुरुष्व ॥ १.२१४.६७ ॥
देवांनाही प्रिय असलेली ती सुंदर देवी आपल्या स्वकर्मामुळे येथे पाचांपैकी एक झाली. स्वयंभूने तिला स्वतः देवपत्नी म्हणून निर्माण केले होते. हे राजा, द्रुपदाची इच्छा ऐकून तसेच कर.