มหาภารตะ · อัธยายะ 1.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.214.1
पुरा वै नैमिशारण्ये देवाः सत्रमुपासते ।
तत्र वैवस्वतो राजञ्शामित्रमकरोत्तदा ॥ १.२१४.१ ॥
ในกาลก่อน ในป่านैมิศะ เหล่าเทพกำลังประกอบพิธีสัตระ ณ ที่นั้น ข้าแต่พระราชา วैวัสวตะ (ยม) ได้ทำหน้าที่ศามิตระปุโรหิตในคราวนั้น
1.214.2
ततो यमो दीक्षितस्तत्र राज-
न्नामारयत्कंचिदपि प्रजानाम्।
ततः प्रजास्ता बहुला बभूवुः ।
कालातिपातान्मरणप्रहीणाः ॥ १.२१४.२ ॥
ครั้นแล้ว ยมผู้ตั้งปณิธานประกอบพิธีอยู่ ณ ที่นั้น ข้าแต่พระราชา มิได้ทำลายสัตว์โลกแม้เพียงหนึ่งเดียว ฉะนั้น สัตว์โลกเหล่านั้นจึงเพิ่มจำนวนมากขึ้น และเมื่อกาลเวลาผ่านไป ก็พ้นจากความตาย
1.214.3
सोमश्च शक्रो वरुणः कुबेरः ।
साध्या रुद्रा वसवोऽथाश्विनौ च।
प्रजापतिर्भुवनस्य प्रणेता ।
समाजग्मुस्तत्र देवास्तथाऽन्ये ॥ १.२१४.३ ॥
โสมะ ศักระ (อินทร์) วรุณ กุเวร เหล่าสาธยะ เหล่ารุทระ เหล่าวสุ และอศวินทั้งสอง พระประชาบดีผู้นำแห่งโลกทั้งหลาย และเหล่าเทพอื่น ๆ ก็มาประชุมกัน ณ ที่นั้น
1.214.4
ततोऽब्रुवँल्लोकगुरुं समेता ।
भयात्तीव्रान्मानुषाणां विवृद्ध्या।
तस्माद्भयादुद्विजन्तः सुखेप्सवः ।
प्रयाम सर्वे शरणं भवन्तम् ॥ १.२१४.४ ॥
ครั้นแล้ว เหล่าเทพที่มาประชุมกันได้กล่าวแก่พระคุรุแห่งโลกว่า เพราะความหวาดกลัวอันรุนแรงซึ่งเกิดจากการเพิ่มจำนวนของมนุษย์อย่างมาก เราทั้งหลายหวั่นไหวเพราะความกลัวนั้น ปรารถนาความสุข จึงมาทั้งหมดขอพึ่งพระองค์
1.214.5
किं वो भयं मानुषेभ्यो यूयं सर्वे यदाऽमराः ।
मा वो मर्त्यसकाशाद्वै भयं भवितुमर्हति ॥ १.२१४.५ ॥
ท่านทั้งหลายผู้เป็นอมตะทั้งหมด จะมีความกลัวอะไรต่อมนุษย์ ความกลัวไม่ควรเกิดแก่ท่านทั้งหลายจากมนุษย์ผู้ต้องตายเลย
1.214.6
मर्त्या अमर्त्याः संवृत्ता न विशेषोऽस्ति कश्चन ।
अविशेषादुद्विजन्तो विशेषार्थमिहागताः ॥ १.२१४.६ ॥
มนุษย์ผู้ต้องตายกลายเป็นเช่นอมตะ และไม่เหลือความแตกต่างใดเลย เพราะความไร้ความแตกต่างนี้ เราจึงหวั่นไหว และมาที่นี่เพื่อแสวงหาความแตกต่าง
1.214.7
वैवस्वतो व्यापृतः सत्रहेतो-
स्तेन त्विमे न म्रियन्ते मनुष्याः।
तस्मिन्नेकाग्रे कृतसर्वकार्ये ।
तत एषां भवितैवान्तकालः ॥ १.२१४.७ ॥
วैวัสวตะกำลังง่วนอยู่กับพิธีสัตระ เพราะเหตุนี้มนุษย์เหล่านี้จึงไม่ตาย เมื่อท่านผู้มีจิตแน่วแน่อยู่ในสิ่งเดียวและทำกิจทั้งปวงเสร็จสิ้นแล้ว เวลาแห่งความตายของพวกเขาจะมาถึงอย่างแน่นอน
1.214.8
वैवस्वतस्यैव तनुर्विभक्ता ।
वीर्येण युष्माकमुत प्रवृद्धा।
सैषामन्तो भविता ह्यन्तकाले ।
न तत्र वीर्यं भविता नरेषु ॥ १.२१४.८ ॥
กายของวैวัสวตะนั่นเองได้ถูกแบ่งแยกออก และด้วยพลังของท่านทั้งหลายได้เจริญเติบโตขึ้น ร่างนั้นนั่นแหละจะเป็นที่สิ้นสุดของพวกเขาเมื่อถึงคราวตาย ในคราวนั้นมนุษย์จะไม่มีกำลังเหลืออยู่
1.214.9
ततस्तु ते पूर्वजदेववाक्यं ।
श्रुत्वा जग्मुर्यत्र देवा यजन्ते।
समासीनास्ते समेता महाबला ।
भागीरथ्यां ददृशुः पुण्डरीकम् ॥ १.२१४.९ ॥
ครั้นแล้ว เมื่อได้ฟังถ้อยคำของเทพบรรพชนแล้ว พวกเขาก็ไปยังที่ซึ่งเหล่าเทพกำลังประกอบพิธี เมื่อนั่งประชุมกันอยู่ที่นั่น ผู้มีกำลังมหาศาลเหล่านั้นได้เห็นดอกบัวขาวในแม่น้ำภาคีรที
1.214.10
दृष्ट्वा च तद्विस्मितास्ते बभूवु-
स्तेषामिन्द्रस्तत्र शूरो जगाम।
सोऽपश्यद्योषामथ पावकप्रभां ।
यत्र देवी गङ्गा सततं प्रसूता ॥ १.२१४.१० ॥
เมื่อเห็นแล้วก็ตื่นตะลึง ในหมู่พวกเขานั้น อินทร์ผู้กล้าหาญได้ไปที่นั่น และได้เห็นสตรีผู้มีรัศมีดุจไฟ ณ ที่ซึ่งพระเทวีคงคาได้ให้กำเนิดอยู่เสมอ
1.214.11
सा तत्र योषा रुदती जलार्थिनी ।
गङ्गां देवीं व्यवगाह्य व्यतिष्ठत्।
तस्याश्रुबिन्दुः पतितो जले य-
स्तत्पद्ममासीदथ तत्र काञ्चनम् ॥ १.२१४.११ ॥
สตรีผู้นั้นร้องไห้ ปรารถนาน้ำ ได้ลงไปในพระเทวีคงคาและยืนอยู่ที่นั่น หยดน้ำตาของนางหยดหนึ่งตกลงไปในน้ำ และที่นั่นมันก็กลายเป็นดอกบัวทองคำ
1.214.12
तदद्भुतं प्रेक्ष्य वज्री तदानी-
मपृच्छत्तां योषितमन्तिकाद्वै।
का त्वं भद्रे रोदिषि कस्य हेतो-
र्वाक्यं तथ्यं कामयेऽहं ब्रवीहि ॥ १.२१४.१२ ॥
เมื่อเห็นความอัศจรรย์นั้น ผู้ถือสายฟ้าได้ถามสตรีที่ยืนอยู่ใกล้ ๆ ในคราวนั้นว่า "นางผู้เจริญ เจ้าเป็นใคร และร้องไห้เพราะเหตุใด ข้าปรารถนาจะฟังถ้อยคำที่เป็นจริง จงบอกข้าเถิด"
1.214.13
त्वं वेत्स्यसे मामिह याऽस्मि शक्र ।
यदर्थं चाहं रोदिमि मन्दभाग्या।
आगच्छ राजन्पुरतो गमिष्ये ।
द्रष्टाऽसि तद्रोदिमि यत्कृतेऽहम् ॥ १.२१४.१३ ॥
ท่านจะรู้จักข้าที่นี่ ข้าแน่ะ ท่านอินทร์ ข้าเป็นผู้มีวาสนาน้อย และร้องไห้เพราะเหตุใด ข้าขอบอก เชิญมาเถิด ข้าแน่ะพระราชา ข้าจะไปนำหน้า ท่านจะได้เห็นสิ่งที่ข้าร้องไห้เพราะมันนั่นเอง
1.214.14
तां गच्छन्तीमन्वगच्छत्तदानीं ।
सोऽपश्यदारात्तरुणं दर्शनीयम्।
सिद्धासनस्थं युवतीसहायं ।
क्रीडन्तमक्षैर्गिरिराजमूर्ध्नि ॥ १.२१४.१४ ॥
ครั้นแล้ว เขาก็ติดตามนางไปในขณะที่นางเดินนำ จากที่ไกลเขาได้เห็นชายหนุ่มรูปงามน่าชม นั่งในท่าสิทธาสนะ มีหญิงสาวเป็นเพื่อน กำลังเล่นลูกเต๋าอยู่บนยอดแห่งราชาแห่งภูเขา
1.214.15
तमब्रवीद्देवराजो ममेदं ।
त्वं विद्धि विद्वन्भुवनं वशे स्थितम्।
ईशोऽहस्मीति समन्युरब्रवी-
द्दृष्ट्वा तमक्षैः सुभृशं प्रमत्तम् ॥ १.२१४.१५ ॥
เทพราชาได้กล่าวแก่เขาว่า "ท่านผู้รอบรู้ จงรู้ไว้เถิดว่าโลกนี้อยู่ใต้อำนาจของข้า ข้าคือพระผู้เป็นเจ้า" เมื่อเห็นเขามัวเมาอยู่กับลูกเต๋ามากนัก เขาก็กล่าวด้วยความโกรธ
1.214.16
क्रुद्धं च शक्रं प्रसमीक्ष्य देवो ।
जहाय शक्रं च शैरुदैक्षत।
संस्तम्भितोऽभूदथ देवराज-
स्तेनेक्षितः स्थाणुरिवावतस्थे ॥ १.२१४.१६ ॥
เมื่อเห็นอินทร์โกรธ เทพผู้นั้นก็ปล่อยอินทร์ไป แล้วมองดูตนเอง ครั้นแล้วเทพราชาก็ถูกทำให้นิ่งงัน ถูกเขาจ้องมอง ก็ยืนนิ่งดุจเสาหลัก
1.214.17
यदा तु पर्याप्तमिहास्य क्रीडया ।
तदा देवीं रुदतीं तामुवाच।
आनीयतामेष यतोऽहमारा-
न्नैनं दर्पः पुनरप्याविशेत ॥ १.२१४.१७ ॥
เมื่อการเล่นของเขาที่นี่พอแก่ใจแล้ว เขาจึงกล่าวแก่เทวีผู้กำลังร้องไห้ว่า "จงนำเขามา ข้าอยู่ไกลแล้ว เพื่อไม่ให้ความหยิ่งเข้าครอบงำเขาอีก"
1.214.18
ततः शक्रः स्पृष्टमात्रस्तया तु ।
स्रस्तैरङ्गैः पतितोऽभूद्धरण्याम्।
तमब्रवीद्भगवानुग्रतेजा ।
मैवं पुनः शक्र कृथाः कथंचित् ॥ १.२१४.१८ ॥
ครั้นแล้ว อินทร์เพียงถูกนางแตะต้อง ก็ล้มลงบนพื้นดินพร้อมกับอวัยวะที่อ่อนระทวย ครั้นแล้ว พระผู้มีเดชผู้เป็นมงคลได้กล่าวแก่เขาว่า "อินทร์เอ๋ย อย่าทำเช่นนี้อีกเป็นอันขาดเลย"
1.214.19
निवर्तयैनं च महाद्रिराजं ।
बलं च वीर्यं च तवाप्रमेयम्।
छिद्रस्य चैवाविश मध्यमस्य ।
यत्रासते त्वद्विधाः सूर्यभासः ॥ १.२१४.१९ ॥
จงหันเขาและเจ้าแห่งขุนเขาอันยิ่งใหญ่กลับไป และพลังกับความกล้าหาญของเจ้าอันหาที่สุดมิได้ จงเข้าไปในช่องว่างตรงกลาง ที่ซึ่งผู้มีรัศมีดุจดวงอาทิตย์เช่นเจ้าอาศัยอยู่
1.214.20
स तद्विवृत्य विवरं महागिरे-
स्तुल्यद्युतींश्चतुरोऽन्यान्ददर्श।
स तानभिप्रेक्ष्य बभूव दुःखितः ।
कच्चिन्नाहं भविता वै यथेमे ॥ १.२१४.२० ॥
เขาจึงเปิดช่องของภูเขาใหญ่ออก และได้เห็นสี่คนอื่นที่มีรัศมีเท่าเทียมกัน เมื่อเห็นพวกเขา เขาก็เศร้าโศก คิดว่า "เราจะไม่กลายเป็นเช่นพวกนี้บ้างหรือ"
1.214.21
ततो देवो गिरिशो वज्रपाणिं ।
विवृत्य नेत्रे कुपितोऽभ्युवाच।
दरीमेतां प्रविश त्वं शतक्रतो ।
यन्मां बाल्यादवमंस्थाः पुरस्तात् ॥ १.२१४.२१ ॥
ครั้งนั้น พระเทพเจ้าคิริศะ ทรงกริ้วจึงเบิกพระเนตรและตรัสแก่ผู้ถือสายฟ้า ว่า ดูก่อนศตกรตุ จงเข้าไปในถ้ำนี้เถิด เพราะเมื่อยังเยาว์เจ้าเคยดูหมิ่นเราไว้ก่อนหน้านี้
1.214.22
उक्तस्त्वेवं विभुना देवराजः ।
प्रावेपताऽऽर्तो भृशमेवाभिषङ्गात्।
स्रस्तैरङ्गैरनिलेनेव नुन्न-
मश्वत्थपत्रं गिरिराजमूर्ध्नि ॥ १.२१४.२२ ॥
เมื่อพระผู้ทรงอานุภาพตรัสดังนี้ พระราชาแห่งเทวดาก็สั่นสะท้านด้วยความทุกข์อย่างยิ่ง ร่างกายอ่อนแรงลง เหมือนใบอัศวัตถ์ที่ลมพัดสั่นอยู่บนยอดของราชาแห่งภูเขา
1.214.23
स प्राञ्जलिर्वै वृषवाहनेन ।
प्रवेपमानः सहसैवमुक्तः।
उवाच देवं बहुरूपमुग्र-
मद्याशेषस्य भुवनस्य त्वं भवाद्यः ॥ १.२१४.२३ ॥
ทันใดนั้น เมื่อพระผู้ทรงขี่โคเจ้าตรัสดังนี้ ท่านผู้สั่นสะท้านก็ประนมมือ และกล่าวต่อเทพผู้ดุร้ายผู้มีรูปหลายอย่างว่า วันนี้พระองค์เพียงผู้เดียวคือภวะและทุกสิ่งในโลกทั้งสิ้น
1.214.24
तमब्रवीदुग्रवर्चाः प्रहस्य ।
नैवंशीलाः शेषमिहाप्नुवन्ति।
एतेऽप्येवं भवितारः पुरस्ता-
त्तस्मादेतां दरीमाविश्य शेष्य ॥ १.२१४.२४ ॥
ผู้มีรัศมีอันดุร้ายตรัสแก่ท่านด้วยเสียงหัวเราะว่า ผู้มีอุปนิสัยเช่นนี้ย่อมไม่ได้ส่วนที่เหลือในที่นี้ แม้คนเหล่านี้ก็จะเป็นเช่นนั้นในอดีต ดังนั้น จงเข้าไปในถ้ำนี้และอยู่ในฐานะส่วนที่เหลือเถิด
1.214.25
एषा भार्या भविता वो न संशयो ।
योनिं सर्वे मानुषीमाविशध्वम्।
तत्र यूयं कर्म कृत्वाऽविषह्यं ।
बहूनन्यान्निधनं प्रापयित्वा ॥ १.२१४.२५ ॥
นางนี้จะเป็นภรรยาของพวกเจ้า ไม่ต้องสงสัย ดูก่อนพวกเจ้าทั้งหมด จงเข้าไปในครรภ์ของมนุษย์ ที่นั่นพวกเจ้าจะกระทำกรรมอันอดทนได้ยาก และนำผู้อื่นจำนวนมากให้ถึงความตาย
1.214.26
कर्तव्यमन्यद्विविधार्थयुक्तम् ॥ १.२१४.२६ ॥
ยังมีหน้าที่อื่นอีกประการหนึ่ง ซึ่งเกี่ยวข้องกับเป้าหมายหลายอย่าง
1.214.27
गमिष्यामो मानुषं देवलोका-
द्दुराधरो विहितो यत्र मोक्षः।
देवास्त्वस्मानादधीरञ्जनन्यां ।
धर्मो वायुर्मघवानश्विनौ च ॥ १.२१४.२७ ॥
พวกเราจะไปจากโลกของเทวดาสู่โลกมนุษย์ ซึ่งการหลุดพ้นถูกกำหนดไว้ แม้จะบรรลุได้ยาก ขอให้เทวดาทั้งหลายนำพวกเราไปไว้ในครรภ์มารดา คือธรรมะ วายุ มฆวาน (อินทร์) และอัศวินทั้งสอง
1.214.28
एतच्छ्रुत्वा वज्रपाणिर्वचस्तु ।
देवश्रेष्ठं पुनरेवेदमाह।
वीर्येणाहं पुरुषं कार्यहेतो-
र्दद्यामेषां पञ्चमं मत्प्रसूतम् ॥ १.२१४.२८ ॥
เมื่อได้ฟังดังนี้ ผู้ถือสายฟ้าซึ่งคือวัชรปาณี จึงกล่าววาจานี้อีกต่อเทพผู้ประเสริฐที่สุดว่า ด้วยอำนาจของเรา เพื่อประโยชน์แห่งกิจ เราจะให้บุรุษผู้เกิดจากเราเป็นคนที่ห้าในจำนวนเหล่านี้
1.214.29
विश्वभुग्भूतधामा च शिबिरिन्द्रः प्रतापवान् ।
शान्तिश्चतुर्थस्तेषां वै तेजस्वी पञ्चमः स्मृतः ॥ १.२१४.२९ ॥
วิศวภุก ภูตธามา ศิพี อินทร์ผู้ทรงอานุภาพ และศานติเป็นคนที่สี่ของพวกเขา ผู้รุ่งโรจน์ถูกจดจำว่าเป็นคนที่ห้า
1.214.30
तेषां कामं भगवानुग्रधन्वा ।
प्रादादिष्टं सन्निसर्गाद्यथोक्तम्।
तां चाप्येषां योषितं लोककान्तां ।
श्रियं भार्यां व्यदधान्मानुषेषु ॥ १.२१४.३० ॥
พระผู้มีโชคผู้ทรงธนูดุร้ายอุครธันวา (พระศิวะ) ทรงประทานความปรารถนาของพวกเขา ตามที่กล่าวไว้ ตามธรรมชาติของพวกเขา และทรงกำหนดให้ผู้หญิงของพวกเขา คือศรี ผู้เป็นที่รักของโลก เป็นภรรยาของพวกเขาในหมู่มนุษย์
1.214.31
तैरेव सार्धं तु ततः स देवो ।
जगाम नारायणमप्रमेयम्।
अनन्तमव्यक्तमजं पुराणं ।
सनातनं विश्वमनन्तरूपम् ॥ १.२१४.३१ ॥
จากนั้น เทพองค์นั้นพร้อมด้วยเทพเหล่านั้นได้เสด็จไปหานารายณ์ผู้ประมาณมิได้ ผู้ไม่มีที่สิ้นสุด ไม่ปรากฏ ไม่มีการเกิด เก่าแก่ นิรันดร์ เป็นจักรวาล มีรูปอันหาที่สุดมิได้
1.214.32
शुक्लमेकमपरं चापि कृष्णम् ॥ १.२१४.३२ ॥
องค์หนึ่งขาว อีกองค์หนึ่งดำ
1.214.33
केशो योऽसौ वर्णतः कृष्ण उक्तः ॥ १.२१४.३३ ॥
ผู้ที่เรียกว่าเกศวะนั้น กล่าวกันว่ามีสีดำคือกฤษณะ
1.214.34
ये ते पूर्वं शक्ररूपा निबद्धा-
स्तस्यां दर्यां पर्वतस्योत्तरस्य।
इहैव ते पाण्डवा वीर्यवन्तः ।
शक्रस्यांशः पाण्डवः सव्यसाची ॥ १.२१४.३४ ॥
ผู้ที่เคยมีรูปของพระอินทร์และถูกผูกมัดอยู่ในถ้ำของภูเขาทางเหนือนั้นมาก่อน บัดนี้ปาณฑพผู้เข้มแข็งเหล่านี้อยู่ที่นี่ ปาณฑพสัพยสาจิน (อรชุน) เป็นส่วนหนึ่งของพระอินทร์
1.214.35
एवमेते पाण्डवाः संबभूवु-
र्ये ते राजन्पूर्वमिन्द्रा बभूवुः।
लक्ष्मीश्चैषां पूर्वमेवोपदिष्टा ।
भार्या यैषा द्रौपदी दिव्यरूपा ॥ १.२१४.३५ ॥
ดูก่อนพระราชา ปาณฑพเหล่านี้จึงได้กำเนิดขึ้นดังนี้ คือผู้ที่เคยเป็นพระอินทร์มาก่อน พระลักษมีของพวกเขาก็ได้ถูกกล่าวไว้ก่อนแล้ว นางทราวปทีผู้มีรูปทิพย์นี้คือภรรยาของพวกเขา
1.214.36
कथं हि स्त्री कर्मणा ते महीतला-
त्समुत्तिष्ठेदन्यतो दैवयोगात्।
यस्या रूपं सोमसूर्यप्रकाशं ।
गन्धश्चास्याः कोशमात्रात्प्रवाति ॥ १.२१४.३६ ॥
หญิงผู้นี้จะผุดขึ้นมาจากพื้นแผ่นดินนี้ได้อย่างไร ด้วยการกระทำของท่านหรือด้วยโชคชะตาจากที่อื่นกัน รูปโฉมของนางส่องแสงดุจพระจันทร์และพระอาทิตย์ และกลิ่นหอมของนางก็แผ่ไปราวกับมาจากเพียงกลีบบัวเท่านั้น
1.214.37
इदं चान्यत्प्रीतिपूर्वं नरेन्द्र ।
ददानि ते वरमत्यद्भुतं च।
दिव्यं चक्षुः पश्य कुन्तीसुतांस्त्वं ।
पुण्यैर्दिव्यैः पूर्वदेहैरुपेतान् ॥ १.२१४.३७ ॥
ดูก่อนจอมนร ด้วยความเมตตา เราจะประทานพรอีกประการหนึ่งแก่ท่าน อันน่าอัศจรรย์ยิ่ง จงได้ดวงตาทิพย์ แล้วจงเห็นบุตรทั้งหลายของกุนตี ผู้ประกอบด้วยร่างเดิมอันศักดิ์สิทธิ์และเป็นบุญของพวกเขา
1.214.38
ततो व्यासः परमोदारकर्मा ।
शुचिर्विप्रस्तपसा तस्य राज्ञः।
चक्षुर्दिव्यं प्रददौ तांश्च सर्वान् ।
राजाऽपश्यत्पूर्वदेहैर्यथावत् ॥ १.२१४.३८ ॥
จากนั้น พระวยาสผู้มีกรรมอันประเสริฐยิ่ง ผู้เป็นพราหมณ์บริสุทธิ์ ด้วยอำนาจตบะของพระราชานั้น ได้ประทานดวงตาทิพย์ พระราชาจึงได้เห็นพวกเขาทั้งหมดตามที่เป็นจริง ในร่างเดิมของพวกเขา
1.214.39
ततो दिव्यान्हेमकिरीटमालिनः ।
शक्रप्रख्यान्पावकादित्यवर्णान्।
बद्धापीडांश्चारुरूपांश्च यूनो ।
व्यूढोरस्कांस्तालमात्रान्ददर्श ॥ १.२१४.३९ ॥
จากนั้น พระองค์ได้เห็นชายหนุ่มทิพย์ผู้สวมมงกุฎทองและพวงมาลัย เปรียบดุจพระอินทร์ มีรัศมีดุจไฟและดวงอาทิตย์ สวมผ้าโพกศีรษะที่มัดไว้ มีรูปงดงาม อกกว้าง สูงเท่าต้นตาล
1.214.40
दिव्यैर्वस्त्रैरजोभिः सुगन्धै-
र्माल्यैश्चाग्र्यैः शोभमानानतीव।
साक्षात्त्र्यक्षान्वा वसूंश्चापि रुद्रा-
नादित्यान्वा सर्वगुणोपपन्नान् ॥ १.२१४.४० ॥
รุ่งโรจน์ยิ่งนักด้วยอาภรณ์ทิพย์ ฝุ่นละออง และพวงมาลัยหอมที่ดีที่สุด ราวกับว่าเป็นพระผู้มีสามตาเองโดยตรง หรือเป็นวสุ รุทร หรืออาทิตย์ ผู้ประกอบด้วยคุณธรรมทั้งปวง
1.214.41
तान्पूर्वेन्द्रानभिवीक्ष्याभिरूपा-
त्र्शक्रात्मजं चेन्द्ररूपं निशम्य।
प्रीतो राजा द्रुपदो विस्मितश्च ।
दिव्यां मायां तामवेक्ष्याप्रमेयाम् ॥ १.२१४.४१ ॥
พระราชาทรงปีติและอัศจรรย์ใจ ครั้นทรงเห็นบรรดาอินทร์องค์ก่อนเหล่านั้นอันรูปงาม และเห็นโอรสของพระอินทร์กับรูปของพระอินทร์ พระองค์คือท้าวทรุปทะ ได้ทรงเห็นมายาทิพย์อันหาประมาณมิได้นั้น
1.214.42
तां चैवाग्र्यां स्त्रियमतिरूपयुक्तां ।
दिव्यां साक्षात्सोमवह्निप्रकाशाम्।
योग्यां तेषां रूपतेजोयशोभिः ।
पत्नी मत्वा हृष्टवान्पार्थिवेन्द्रः ॥ १.२१४.४२ ॥
ทั้งทรงเห็นสตรีผู้เลิศนั้น งดงามยิ่งนัก เป็นทิพย์ รุ่งโรจน์ดังดวงจันทร์และไฟ ควรแก่บรรดาเทพเหล่านั้นทั้งในความงาม ความรุ่งเรือง และเกียรติยศ ราชาแห่งกษัตริย์ทรงยินดี เพราะทรงดำริว่านางเป็นภรรยาของเทพเหล่านั้น
1.214.43
स तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यरूपं ।
जग्राह पादौ सत्यवत्याः सुतस्य।
नैतच्चित्रं परमर्षे त्वयीति ।
प्रसन्नचेताः स उवाच चैनम् ॥ १.२१४.४३ ॥
ครั้นทรงเห็นรูปอันอัศจรรย์ยิ่งใหญ่นั้นแล้ว พระองค์ก็ทรงจับพระบาทของบุตรแห่งสัตยวดี ด้วยพระทัยอันผ่องใส ตรัสแก่ท่านว่า โอ มหาฤๅษีผู้สูงสุด เรื่องนี้ไม่แปลกสำหรับท่านเลย
1.214.44
इदं चापि पुरावृत्तं तन्निबोध च भूमिम ।
कीर्त्यमानं नृपर्षीणां पूर्वेषां दारकर्मणि ॥ १.२१४.४४ ॥
โอ เจ้าแห่งแผ่นดิน จงฟังเรื่องเก่าแก่นี้ด้วย ซึ่งกล่าวถึงการสมรสของบรรดาราชฤๅษีในกาลก่อน
1.214.45
नितन्तुर्नाम राजर्षिर्बभूव भुवि विश्रुतः ।
तस्य पुत्रा महेष्वासा बभूवुः पञ्च भूमिताः ॥ १.२१४.४५ ॥
มีราชฤๅษีพระนามว่านิตันตุ เป็นที่ปรากฏในโลก ท่านมีบุตรห้าองค์ เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่
1.214.46
साल्वेयः शूरसेनश्च श्रुतसेनश्च वीर्यवान् ।
तिन्दुसारोऽतिसारश्च क्षत्रियाः क्रतुयाजिनः ॥ १.२१४.४६ ॥
สาลเวยะ ศูรเสนะ ศรุตเสนะผู้กล้าหาญ ติณฑุสาระ และอติสาระ เหล่านี้เป็นกษัตริย์ผู้ประกอบยัญพิธี
1.214.47
नातिचक्रमुरन्योन्यमन्योन्यस्य प्रियंवदाः ।
अनीर्ष्यवो धर्मविदः सौम्याश्चैव प्रियकराः ॥ १.२१४.४७ ॥
พวกเขาไม่ล่วงละเมิดกัน ต่างพูดจาอ่อนหวานต่อกัน ปราศจากความริษยา รู้ธรรม มีใจสงบ และทำแต่สิ่งที่เป็นที่พอใจ
1.214.48
एतान्नैतन्तवान्पञ्च शिबिपुत्री स्वयंवरे ।
अवाप स्वपतीन्वीरान्भौमाश्वी मनुजाधिपान् ॥ १.२१४.४८ ॥
ในพิธีเลือกคู่ของตนเอง ธิดาแห่งศิพิ ผู้เป็นภวมาศวี ได้รับบุรุษทั้งห้านี้ คือนัยตันตวะผู้กล้าหาญและเป็นเจ้าแห่งมนุษย์ เป็นสามีของนาง
1.214.49
वीणेव मधुरारावा गान्धर्वस्वरमूर्च्छिता ।
उत्तमा सर्वनारीणां भौमाश्वी ह्यभवत्तदा ॥ १.२१४.४९ ॥
นางมีเสียงไพเราะดังพิณ ประกอบด้วยเสียงแห่งดนตรีคันธรรพ์ ภวมาศวีในครั้งนั้นจึงเป็นผู้เลิศกว่าสตรีทั้งปวง
1.214.50
यस्या नैतन्तवाः पञ्च पतयः क्षत्रियर्षभाः ।
बभूवुः पृथिवीपालाः सर्वैः समुदिता गुणैः ॥ १.२१४.५० ॥
บรรดาผู้ที่มีสามีห้าคนเป็นนัยตันตวะ ผู้เป็นวัวจ่าฝูงในหมู่กษัตริย์ เป็นผู้พิทักษ์แผ่นดิน ประกอบด้วยคุณความดีทั้งปวงพร้อมกัน
1.214.51
तेषामेकाभवद्भार्या राज्ञामौशीनरी शुभा ।
भौमाश्वी नाम भद्रं ते तथारूपगुणान्विता ॥ १.२१४.५१ ॥
ท่านผู้เป็นภรรยาของกษัตริย์เหล่านั้นคนเดียวคือ ธิดาอันเป็นมงคลแห่งเผ่าอุศีนระ พระนามว่าภวมาศวี ขอให้เจริญในทางดีเถิด นางประกอบด้วยคุณสมบัติเช่นนั้น
1.214.52
पञ्चभ्यः पञ्चधा पञ्च दायादान्सा व्यजायत ।
तेभ्यो नैतन्तवेभ्यस्तु राजशार्दूल वै तदा ॥ १.२१४.५२ ॥
นางให้กำเนิดทายาทห้าคนแก่บุรุษทั้งห้า แต่ละคนด้วยวิธีที่ต่างกัน โอ พยัคฆ์แห่งกษัตริย์ เพื่อนัยตันตวะเหล่านั้นในครั้งนั้น
1.214.53
पृथगाख्याऽभवत्तेषां भ्रातॄणां पञ्चधा भुवि ।
यथावत्कीर्त्यमानांस्ताञ्छृणु मे राजसत्तम ॥ १.२१४.५३ ॥
พี่น้องเหล่านั้นได้รับนามต่างกันห้าแบบในแผ่นดิน โอ ผู้ประเสริฐกว่าบรรดากษัตริย์ จงฟังพวกเขาจากเราตามนามที่ได้กล่าวไว้อย่างถูกต้อง
1.214.54
साल्वेयाः शूरसेनाश्च श्रुतसेनाश्च पार्थिवाः ।
तिन्दुसारातिसाराश्च वंशा एषां नृपोत्तम ॥ १.२१४.५४ ॥
สาลเวยะ ศูรเสนะ บรรดากษัตริย์แห่งสายศรุตเสนะ และติณฑุสาระกับอติสาระ เหล่านี้คือวงศ์ของพวกเขา โอ ผู้ประเสริฐกว่านรปติ
1.214.55
एवमेकाऽभवद्भार्या भौमाश्वी भुवि विश्रुता ।
तथैव द्रुपदैषा ते सुता वै देवरूपिणी।
पञ्चानां विहिता पत्नी कृष्णा पार्षत्यनिन्दिता ॥ १.२१४.५५ ॥
ดังนี้ ภวมาศวีผู้เป็นที่รู้จักในโลกจึงมีภรรยาเพียงคนเดียว ดุจเช่นนั้นเอง นี่คือธิดาของท่านทรุปทะ ผู้มีรูปเป็นทิพย์ คือกฤษณาแห่งสายปฤษตะ ผู้ไม่มีใครตำหนิได้ ถูกกำหนดให้เป็นภรรยาของบุรุษทั้งห้า
1.214.56
आसीत्तपोवंने काचिदृषेः कन्या महात्मनः ।
नाध्यगच्छत्पतिं सा तु कन्या रूपवती सती ॥ १.२१४.५६ ॥
ในป่าแห่งการบำเพ็ญตบะ มีธิดาของฤๅษีผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่คนหนึ่ง นางมีรูปงามและประพฤติดี แต่นางไม่ได้สามีเลย
1.214.57
तोषयामास तपसा सा किलोग्रेण शङ्करम् ।
तामुवाचेश्वरः प्रीतो वृणु काममिति स्वयम् ॥ १.२१४.५७ ॥
นางบำเพ็ญตบะอย่างเข้มงวด ทำให้พระศังกรพอพระทัย ครั้นทรงโปรดปราน พระผู้เป็นเจ้าจึงตรัสแก่นางเองว่า จงเลือกพรตามความปรารถนาของเจ้าเถิด
1.214.58
सैवमुक्ताऽब्रवीत्कन्या देवं वरदमीश्वरम् ।
पतिं सर्वगुणोपेतमिच्छामीति पुनःपुनः ॥ १.२१४.५८ ॥
เมื่อได้รับตรัสดังนี้ นางจึงกล่าวกับพระเจ้าผู้ประทานพร คือพระอีศวรซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า หม่อมฉันปรารถนาสามีผู้ประกอบด้วยคุณความดีทั้งปวง
1.214.59
ददौ तस्यै स देवेशस्तं वरं प्रीतमानसः ।
पञ्च ते पतयो भद्रे भविष्यन्तीति शङ्करः ॥ १.२१४.५९ ॥
พระเจ้าแห่งเทพเจ้า คือพระศังกร ทรงมีพระทัยพอพระทัย จึงประทานพรนั้นแก่นาง ตรัสว่า โอ ผู้เป็นมงคล เจ้าจะมีสามีห้าคน
1.214.60
सा प्रसादयती देवमिदं भूयोऽभ्यभाषत ।
एकं पतिं गुणोपेतं त्वत्तोऽर्हामीति शङ्कर ॥ १.२१४.६० ॥
นางทูลเทพเจ้าให้ทรงพอพระทัย แล้วกล่าวอีกว่า โอ พระศังกร ขอพระองค์ประทานสามีหนึ่งคนที่ประกอบด้วยคุณธรรมแก่หม่อมฉันเถิด หม่อมฉันสมควรได้รับเช่นนั้นจากพระองค์
1.214.61
तां देवदेवः प्रीतात्मा पुनः प्राह शुभं वचः ।
पञ्चकृत्वस्त्वयोक्तोऽहं पतिं देहीति वै पुनः ॥ १.२१४.६१ ॥
พระเทวเทพผู้มีพระทัยโสมนัส ตรัสถ้อยคำอันเป็นมงคลแก่นางอีกครั้งว่า นางได้กล่าวกับเราห้าครั้งว่า ขอประทานสามีให้ข้าเถิด
1.214.62
तत्तथा भविता भद्रे वचस्तद्भद्रमस्तु ते ।
देहमन्यं गतायास्ते सर्वमेतद्भविष्यति ॥ १.२१४.६२ ॥
ดูก่อนผู้เป็นมงคล จะเป็นไปดังนั้น ขอให้พรนั้นจงมีแก่นางเถิด เมื่อนางไปสู่กายอื่นแล้ว เรื่องทั้งหมดนี้ก็จะเกิดขึ้น
1.214.63
द्रुपदैषा हि सा जज्ञे सुता वै देवरूपिणी ।
पञ्चानां विहिता पत्नी कृष्णा पार्षत्यनिन्दिता ॥ १.२१४.६३ ॥
ธิดาของท้าวทรุปทะนี้ เกิดมาด้วยรูปร่างอันเป็นทิพย์ นางกฤษณาผู้เป็นบุตรีของปรษัต ผู้ไม่มีใครติเตียนได้ ได้ถูกกำหนดให้เป็นภรรยาของทั้งห้า
1.214.64
सैव नालायनी भूत्वा रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
मौद्गल्यं पतिमास्थाय शिवाद्वरमभीप्सती ॥ १.२१४.६४ ॥
นางผู้นั้นเองจะกลายเป็นนาลายนี ผู้ไม่มีใครเปรียบได้ในความงามบนแผ่นดิน นางจะมีเมาทคัลยะเป็นสามี และปรารถนาพรจากพระศิวะ
1.214.65
एतद्देवरहस्यं ते श्रावितं राजसत्तम ।
नाख्यातव्यं कस्यचिद्वै देवगुह्यमिदं यतः ॥ १.२१४.६५ ॥
ดูก่อนยอดแห่งกษัตริย์ ความลับอันเป็นทิพย์นี้ได้ถูกบอกแก่ท่านแล้ว ไม่พึงบอกแก่ผู้ใดเลย เพราะนี่คือความลับของเทพเจ้า
1.214.66
स्वर्गश्रीः पाण्डवार्थं तु समुत्पन्ना महामखे ।
सेह तप्त्वा तपो घोरं दुहितृत्वं तवागता ॥ १.२१४.६६ ॥
เพื่อประโยชน์แก่บรรดาปาณฑพ พระลักษมีแห่งสวรรค์ได้บังเกิดขึ้นในมหายัญนั้น และนางได้บำเพ็ญตบะอันร้อนแรงที่นี่ จึงมาเป็นธิดาของท่าน
1.214.67
सैषा देवी रुचिरा देवजुष्टा ।
पञ्चानामेका स्वकृतेनेह कर्मणा।
सृष्टा स्वयं देवपत्नी स्वयंभुवा ।
श्रुत्वा राजन्द्रुपदेष्टं कुरुष्व ॥ १.२१४.६७ ॥
เทวีผู้งดงามนี้ เป็นที่รักของเทพทั้งหลาย นางได้เป็นหนึ่งในห้าด้วยกรรมที่นางได้กระทำไว้ที่นี่ พระสวยัมภูเองได้สร้างนางขึ้นเป็นภรรยาของเทพ ดูก่อนพระราชา เมื่อได้ทรงสดับความปรารถนาของท้าวทรุปทะแล้ว จงกระทำตามนั้นเถิด