મહાભારત · અધ્યાય 1.217
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.217.1
ततो राज्ञां चैरराप्तैः प्रवृत्तिरुपनीयत ।
पाण्डवैरुपसंपन्ना द्रौपदी पतिभिः शुभा ॥ १.२१७.१ ॥
ત્યારે રાજાઓના ગુપ્તચરો દ્વારા સમાચાર લાવવામાં આવ્યા કે શુભ દ્રૌપદી પાંડવો અને પોતાના પતિઓ સાથે જોડાઈ ગઈ છે.
1.217.2
येन तद्धनुरादाय लक्ष्यं विद्धं महात्मना ।
सोऽर्जुनो जयतां श्रेष्ठो महाबाणधनुर्धरः ॥ १.२१७.२ ॥
તે ધનુષ્ય ઉપાડીને જેણે લક્ષ્ય વીંધ્યું, તે મહાત્મા — વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન, મહાબાણ અને ધનુષ્ય ધારણ કરનાર.
1.217.3
यः शल्यं मद्रराजं वै प्रोत्क्षिप्यापातयद्बली ।
त्रासयामास संक्रुद्धो वृक्षेण पुरुषान्रणे ॥ १.२१७.३ ॥
જે બળવાને મદ્રરાજ શલ્યને ઊંચકીને પાડી દીધો, અને ક્રોધે ભરાઈને યુદ્ધમાં વૃક્ષ વડે લોકોને ત્રાસ આપ્યો.
1.217.4
न चास्य संभ्रमः कश्चिदासीत्तत्र महात्मनः ।
स भीमो भीमसंस्पर्शः शत्रुसेनाङ्गपातनः ॥ १.२१७.४ ॥
ત્યાં તે મહાત્મામાં કોઈ ગભરાટ નહોતો. તે ભીમ હતા — જેમનો સ્પર્શ ભયંકર હતો, શત્રુસેનાના અંગો પાડનારા.
1.217.5
योऽसावत्यक्रमीद्युध्यन्युद्धे दुर्योधनं तथा ।
स राजा पाण्डवश्रेष्ठः पुण्यभाग्बुद्धिवर्धनः ॥ १.२१७.५ ॥
જે તે યુદ્ધમાં લડતા દુર્યોધનને પણ પાછળ છોડી ગયા — પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ તે રાજા, પુણ્યના ભાગીદાર, બુદ્ધિવર્ધક.
1.217.6
दुर्योधनस्यावरजैर्यौ युध्येतां प्रतीपवत् ।
तौ यमौ वृत्तसंपन्नौ संपन्नबलविक्रमौ ॥ १.२१७.६ ॥
દુર્યોધનના નાના ભાઈઓ સાથે શત્રુની જેમ લડનારા તે બે યમળ ભાઈઓ — સદાચારસંપન્ન, બળ અને પરાક્રમથી યુક્ત.
1.217.7
ब्रह्मरूपधराञ्श्रुत्वा प्रशान्तान्पाण्डुनन्दनान् ।
कौन्तेयान्मनुजेन्द्राणां विस्मयः समजायत ॥ १.२१७.७ ॥
બ્રાહ્મણ રૂપ ધારણ કરેલા, શાંત પાંડુપુત્રો અને કુંતીપુત્રો વિશે સાંભળીને રાજાઓમાં વિસ્મય ઉત્પન્ન થયો.
1.217.8
पौरा हि सर्वे राजन्याः समपद्यन्त विस्मिताः ।
सपुत्रा हि पुरा कुन्ती दग्धा जतुगृहे श्रुता ॥ १.२१७.८ ॥
બધા નગરજનો અને ક્ષત્રિય રાજાઓ વિસ્મિત થઈ ગયા; પહેલાં સાંભળ્યું હતું કે પુત્રો સહિત કુંતી લાક્ષાગૃહમાં બળી ગઈ હતી.
1.217.9
सर्वभूमिपतीनां च राष्ट्राणां च यशस्विनी ।
पुनर्जातानिव च तांस्तेऽमन्यन्त नराधिपाः ॥ १.२१७.९ ॥
બધા ભૂપતિઓ અને રાષ્ટ્રોની યશસ્વિની (કુંતી); રાજાઓએ તેમને જાણે પુનર્જન્મ પામેલા માન્યા.
1.217.10
धिगकुर्वंस्तदा भीष्मं धृतराष्ट्रं च कौरवम् ।
कर्मणाऽतिनृशंसेन पुरोचनकृतेन वै ॥ १.२१७.१० ॥
ત્યારે તેમણે ભીષ્મ અને કૌરવ ધૃતરાષ્ટ્રને ધિક્કાર્યા, પુરોચને કરેલા અતિ ક્રૂર કર્મને કારણે.
1.217.11
धार्मिकान्वृत्तसंपन्नान्मातुः प्रियहिते रतान् ।
यदा तानीदृशान्पार्थानुत्सादयितुमिच्छति ॥ १.२१७.११ ॥
ધાર્મિક, સદાચારસંપન્ન, માતાના પ્રિય અને હિતમાં રત એ પૃથાપુત્રોનો જ્યારે તેણે નાશ કરવા ઇચ્છ્યો.
1.217.12
ततः स्वयंवरे वृत्ते धार्तराष्ट्राश्च भारत ।
मन्त्रयन्ति ततः सर्वे कर्णसौबलदूषिताः ॥ १.२१७.१२ ॥
પછી સ્વયંવર પૂર્ણ થયા પછી, હે ભારત, ધૃતરાષ્ટ્રના બધા પુત્રો કર્ણ અને શકુનિથી દૂષિત થઈને મંત્રણા કરવા લાગ્યા.
1.217.13
कश्चिच्छत्रुः कर्शनीयः पीडनीयस्तथाऽपरः ।
उत्सादनीयाः कौन्तेयाः सर्वक्षत्रस्य मे मताः ॥ १.२१७.१३ ॥
કોઈ શત્રુને નિર્બળ કરવો જોઈએ, અને બીજાને પીડવો જોઈએ. કુંતીના પુત્રો સર્વ ક્ષત્રિયોના મતે મારા દ્વારા નાશ કરવા યોગ્ય માનવામાં આવ્યા છે.
1.217.14
एवं पराजिताः सर्वे यदि यूयं गमिष्यथ ।
अकृत्वा संविदं कांचिन्मनस्तप्स्यत्यसंशयम् ॥ १.२१७.१४ ॥
જો તમે સૌ આ રીતે પરાજિત થઈને, કોઈ સંધિ કર્યા વિના જશો, તો નિઃસંદેહ તમારું મન પસ્તાશે.
1.217.15
अयं देशश्च कालश्च पाण्डवाहरणाय नः ।
न चेदेवं करिष्यध्वं लोके हास्या भविष्यथ ॥ १.२१७.१५ ॥
આ સ્થાન અને આ સમય પાંડવોને પકડવા માટે આપણા માટે યોગ્ય છે. જો તમે એમ નહીં કરો, તો જગતમાં હાંસીપાત્ર બનશો.
1.217.16
यमेते संश्रिता वस्तुं कामयन्ते च भूमिपम् ।
सोऽल्पवीर्यबलो राजा द्रुपदो वै मतो मम ॥ १.२१७.१६ ॥
આ જેમના આશ્રયમાં રહેવા ઇચ્છે છે, તે રાજા દ્રુપદ, જેમનું વીર્ય અને બળ અલ્પ છે, એવો મારો મત છે.
1.217.17
यावदेतान्न जानन्ति जीवतो वृष्णिपुङ्गवाः ।
चैद्यश्च पुरुषव्याघ्रः शिशुपालः प्रतापवान् ॥ १.२१७.१७ ॥
વૃષ્ણિ વંશના શ્રેષ્ઠ વીરો અને પુરુષોમાં વાઘ સમાન પ્રતાપી ચૈદ્ય શિશુપાલ જીવિત છે ત્યાં સુધી, જ્યાં સુધી તેઓ આમને જાણતા નથી.
1.217.18
एकीभावं गतो राज्ञा द्रुपदेन महात्मना ।
दुराधर्षतरा राजन्भविष्यन्ति न संशयः ॥ १.२१७.१८ ॥
મહાત્મા રાજા દ્રુપદ સાથે એકતા પામીને, હે રાજન, તેઓ નિઃસંદેહ વધુ અજેય બનશે.
1.217.19
यावच्चञ्चलतां सर्वे प्राप्नुवन्ति नराधिपाः ।
तावदेव व्यवस्यामः पाण्डवानां वधं प्रति ॥ १.२१७.१९ ॥
બધા રાજાઓ ડગમગેલા છે ત્યારે જ આપણે પાંડવોના વધનો નિશ્ચય કરી લઈએ.
1.217.20
मुक्ता जतुगृहाद्भीमादाशीविषमुखादिव ।
पुनस्ते यदि मुच्यन्ते महन्नो भयमागतम् ॥ १.२१७.२० ॥
લાક્ષાગૃહમાંથી સર્પના મુખમાંથી છૂટ્યા હોય તેમ જો તેઓ ફરી છૂટી જાય, તો આપણા પર મોટો ભય આવ્યો છે.
1.217.21
तेषामिहोपयातानामेषां तु चिरवासिनाम् ।
अन्तरे दुष्करं स्थातुं गजयोर्महतोरिव ॥ १.२१७.२१ ॥
અહીં આવેલા, લાંબા સમયથી રહેતા તેમની વચ્ચે ઊભા રહેવું બે મોટા હાથીઓ વચ્ચે ઊભા રહેવા જેટલું કઠિન છે.
1.217.22
हनध्वं प्रगृहीतानि बलानि बलिनां वराः ।
यावन्नः कुरुसेनायां पतन्ति पतगा इव ॥ १.२१७.२२ ॥
હે બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠો, પકડાયેલાં સૈન્યોને મારી નાખો, જ્યાં સુધી તે આપણી કૌરવ સેના પર પતંગિયાંની જેમ પડે નહીં.
1.217.23
तावत्सर्वाभिसारेण पुरमेतद्विहन्यताम् ।
एतन्मम मतं चैव प्राप्तकालं नरर्षभ ॥ १.२१७.२३ ॥
ત્યારે બધી બાજુએથી હુમલો કરીને આ નગરનો નાશ કરીએ. મારો મત આ જ છે, અને આ જ યોગ્ય સમય છે, નરશ્રેષ્ઠ.
1.217.24
शकुनेर्वचनं श्रुत्वा भाषमाणस्य दुर्मतेः ।
सोमदत्तिरिदं वाक्यं जगाद परमं ततः ॥ १.२१७.२४ ॥
દુર્બુદ્ધિ શકુનિનાં વચનો સાંભળીને પછી સોમદત્તના પુત્રે આ શ્રેષ્ઠ વચન કહ્યું.
1.217.25
प्रकृतीः सप्त वै ज्ञात्वा आत्मनश्च परस्य च ।
तथा देशं च कालं च षड्विधान्स नयोद्गुणान् ॥ १.२१७.२५ ॥
પોતાની અને શત્રુની સાત પ્રકૃતિઓ, દેશ અને કાળ જાણીને, તેમજ છ પ્રકારના નીતિગુણો (તે જાણે છે).
1.217.26
स्थानं वृद्धिं क्षयं चैव भूमिं मित्राणि विक्रमम् ।
प्रसमीक्ष्याभियुञ्जीत परं व्यसनपीडितम् ॥ १.२१७.२६ ॥
સ્થાન, વૃદ્ધિ, ક્ષય, ભૂમિ, મિત્રો અને પરાક્રમ સારી રીતે તપાસીને, આપત્તિથી પીડિત શત્રુ પર આક્રમણ કરવું.
1.217.27
ततोऽहं पाण्डवान्मन्ये मित्रकोशसमन्वितान् ।
बलस्थान्विक्रमस्थांश्च स्वकृतैः प्रकृतिप्रियान् ॥ १.२१७.२७ ॥
ત્યારે હું પાંડવોને મિત્રો અને ખજાનાથી યુક્ત, બળ અને પરાક્રમમાં સ્થિર, પોતાનાં કર્મોથી પ્રજાને પ્રિય માનું છું.
1.217.28
वपुषा हि तु भूतानां नेत्राणि हृदयानि च ।
श्रोत्रं मधुरया वाचा रमयत्यर्जुनो नृणाम् ॥ १.२१७.२८ ॥
પોતાના રૂપથી જ અર્જુન માણસોની આંખો અને હૃદય આનંદિત કરે છે; મધુર વાણીથી તેમના કાન પણ આનંદિત કરે છે.
1.217.29
न तु केवलदैवेन प्रजा भावेन भेजिरे ।
यद्बभूव मनःकान्तं कर्मणा स चकार तत् ॥ १.२१७.२९ ॥
પરંતુ પ્રજા કેવળ દૈવથી નહીં, પોતાના ભાવથી તેને આશરે ગઈ; મનને જે પ્રિય લાગ્યું તે તેણે કર્મથી સિદ્ધ કર્યું.
1.217.30
न ह्ययुक्तं न चासक्तं नानृतं न च विप्रियम् ।
भाषितं चारुभाषस्य जज्ञे पार्थस्य भारती ॥ १.२१७.३० ॥
સુંદર બોલનારા પાર્થની વાણીમાંથી અયોગ્ય, આસક્ત, અસત્ય કે અપ્રિય કંઈ નીકળ્યું નહીં.
1.217.31
तानेवंगुणसंपन्नान्संपन्नान्राजलक्षणैः ।
न तान्पश्यामि ये शक्ताः समुच्छेत्तुं यथा बलात् ॥ १.२१७.३१ ॥
આવા ગુણોથી સંપન્ન અને રાજલક્ષણોથી યુક્ત એવા તેમને બળથી મૂળમાંથી ઉખેડી નાખવા સમર્થ એવા કોઈને હું જોતો નથી.
1.217.32
प्रभावशक्तिर्विपुला मन्त्रशक्तिश्च पुष्कला ।
तथैवोत्साहशक्तिश्च पार्थेष्वप्यधितिष्ठति ॥ १.२१७.३२ ॥
પાંડવોમાં વિપુલ પ્રભાવશક્તિ, પુષ્કળ મંત્રશક્તિ અને એવી જ ઉત્સાહશક્તિ પણ વસે છે.
1.217.33
मौलमित्रबलानां च कालज्ञो वै युधिष्टिरः ।
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेनेति युधिष्ठिरः ॥ १.२१७.३३ ॥
યુધિષ્ઠિર કાળજ્ઞ છે; મૌલ, મિત્ર અને સૈન્યબળોનો તે સામ, દાન, ભેદ અને દંડ વડે ઉપયોગ કરે છે.
1.217.34
अमित्रांश्च ततो जेतुनं न रोषेणेति मे मतिः ।
परिक्रीय धनैः शत्रुं मित्राणि च बलानि च ॥ १.२१७.३४ ॥
પછી શત્રુઓને ક્રોધથી નહીં, પણ જીતવા જોઈએ—એવો મારો મત છે. ધનથી શત્રુને, મિત્રોને અને સેનાઓને ખરીદીને જીતવા જોઈએ.
1.217.35
मूलं च सुकृतं कृत्वा भुङ्क्ते भूमिं च पाण्डवः ।
अशक्यान्पाण्डवान्मन्ये देवैरपि सवासवैः ॥ १.२१७.३५ ॥
મૂળભૂત સુકર્મ કરીને પાંડવ પૃથ્વીનો ઉપભોગ કરે છે. ઇન્દ્ર સહિત દેવોથી પણ પાંડવો અજેય છે એમ હું માનું છું.
1.217.36
येषामर्थे सदा युक्तौ कृष्णसंकर्षणावुभौ ।
श्रेयश्च यदि मन्यद्वं मन्मतं यदि वा मतम् ॥ १.२१७.३६ ॥
જેમના હિત માટે કૃષ્ણ અને સંકર્ષણ બંને સદા તત્પર રહે છે—જો તમે શ્રેય માનતા હો, જો મારો આ મત તમને યોગ્ય લાગે, અથવા જો બીજો મત હોય—
1.217.37
संविदं पाण्डवैः सर्वैः कृत्वा याम यथागतम् ।
गोपुराट्टालकैरुच्चैरुपतल्पशतैरपि ॥ १.२१७.३७ ॥
પાંડવો સાથે સૌની સંમતિ કરીને આપણે જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા જઈએ, જ્યાં ઊંચા ગોપુર, અટ્ટાલિકાઓ અને સો શય્યાઓ છે.
1.217.38
गुप्तं पुरवरश्रेष्ठमेतदद्भिश्च संवृतम् ।
तृणधान्येन्धरसैस्तथा यन्त्रायुधौषधैः ॥ १.२१७.३८ ॥
આ શ્રેષ્ઠ નગર પાણીથી ઘેરાયેલું અને સુરક્ષિત છે; ઘાસ, અનાજ, બળતણ, રસ, યંત્ર, શસ્ત્ર અને ઔષધોથી ભરેલું છે.
1.217.39
युक्तं बहुकवाटैश्च द्रव्यागारसुवेदिकैः ।
भीमोच्छ्रितमहाचक्रं बृहदट्टालसंवृतम् ॥ १.२१७.३९ ॥
આ ઘણા દરવાજા, ભંડારગૃહો અને સુંદર ચબૂતરાઓથી યુક્ત છે; ઊંચાં વિશાળ યંત્રચક્રો અને મોટી અટ્ટાલિકાઓથી ઘેરાયેલું છે.
1.217.40
दृढप्राकारनिर्यूहं शतघ्नीशतसंकुलम् ।
ऐष्टको दारवो वप्रो मानुषश्चेति यः स्मृतः ॥ १.२१७.४० ॥
મજબૂત પ્રાકારો અને આગળ નીકળેલા કિનારીઓથી યુક્ત; સો શતઘ્ની યંત્રોથી ભરેલું. ઈંટ, લાકડું અને માનવનિર્મિત કોટ તરીકે જે કહેવાયો છે.
1.217.41
प्राकारकर्तृभिर्वीरैर्नृगर्भस्तत्र पूजितः ।
तदेतन्नरगर्भेण पाण्डरेण विराजते ॥ १.२१७.४१ ॥
કોટ બનાવનારા વીરો દ્વારા ત્યાં નૃગર્ભ નામનો કોટ પૂજાયો. માનવ-નિર્મિત ગર્ભવાળા શ્વેત કોટથી આ શોભે છે.
1.217.42
सालेनानेकतालेन सर्वतः संवृतं पुरम् ।
अनुरक्ताः प्रकृतयो द्रुपदस्य महात्मनः ॥ १.२१७.४२ ॥
સાલ વૃક્ષો અને અનેક તાડવૃક્ષોથી ચારેય બાજુ ઘેરાયેલું આ નગર છે; મહાત્મા દ્રુપદની પ્રજા તેમના પ્રત્યે અનુરક્ત છે.
1.217.43
दानमानार्जिताः सर्वे बाह्याभ्यन्तरगाश्च ये ।
प्रतिरुद्धानिमाञ्ज्ञात्वा राजभिर्भीमविक्रमैः ॥ १.२१७.४३ ॥
દાન અને માનથી જીતાયેલા સર્વ, નગરની અંદર અને બહાર રહેલા, આ લોકો ભીષણ પરાક્રમી રાજાઓ વડે ઘેરાયેલા છે એમ જાણીને.
1.217.44
उपयास्यन्ति दाशार्हाः समुदग्रोच्छ्रितायुधाः ।
तस्मात्संन्धिं वयं कृत्वा धार्तराष्ट्रस्य पाण्डवैः ॥ १.२१७.४४ ॥
દાશાર્હો ઊંચા ઉઠાવેલા શસ્ત્રો સાથે આવશે. તેથી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર અને પાંડવો સાથે આપણે સંધિ કરીએ.
1.217.45
स्वराष्ट्रमेव गच्छामो यद्याप्तं वचनं मम ।
एतन्मम मतं सर्वैः क्रियतां यदि रोचते।
एतद्धि सुकृतं मन्ये क्षेमं चापि महीभिताम् ॥ १.२१७.४५ ॥
મારી વાત વિશ્વસનીય હોય તો આપણે આપણા જ રાષ્ટ્રમાં પાછા જઈએ. આ મારો મત છે; સૌને ગમે તો આ જ કરવું. આને હું ઉત્તમ માનું છું અને રાજાઓ માટે પણ આ કલ્યાણકારી છે.