महाभारत · अध्याय 1.217
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.217.1
ततो राज्ञां चैरराप्तैः प्रवृत्तिरुपनीयत ।
पाण्डवैरुपसंपन्ना द्रौपदी पतिभिः शुभा ॥ १.२१७.१ ॥
तेव्हा राजांच्या हेरांकडून बातमी आणली गेली की शुभ द्रौपदी पांडवांना व आपल्या पतींना येऊन मिळाली आहे.
1.217.2
येन तद्धनुरादाय लक्ष्यं विद्धं महात्मना ।
सोऽर्जुनो जयतां श्रेष्ठो महाबाणधनुर्धरः ॥ १.२१७.२ ॥
ते धनुष्य उचलून ज्याने लक्ष्य भेदले, तो महात्मा — जयवंतांमध्ये श्रेष्ठ अर्जुन, महान बाण व धनुष्य धारण करणारा.
1.217.3
यः शल्यं मद्रराजं वै प्रोत्क्षिप्यापातयद्बली ।
त्रासयामास संक्रुद्धो वृक्षेण पुरुषान्रणे ॥ १.२१७.३ ॥
ज्या बलवानाने मद्रराज शल्याला उचलून पाडले, आणि क्रोधित होऊन युद्धात झाडाने लोकांना भयभीत केले.
1.217.4
न चास्य संभ्रमः कश्चिदासीत्तत्र महात्मनः ।
स भीमो भीमसंस्पर्शः शत्रुसेनाङ्गपातनः ॥ १.२१७.४ ॥
त्या महात्म्यामध्ये कोणतीही घाबरगुंडी नव्हती. तो भीम होता — ज्याचा स्पर्श भयंकर होता, शत्रुसैन्याचे अवयव पाडणारा.
1.217.5
योऽसावत्यक्रमीद्युध्यन्युद्धे दुर्योधनं तथा ।
स राजा पाण्डवश्रेष्ठः पुण्यभाग्बुद्धिवर्धनः ॥ १.२१७.५ ॥
जो त्या युद्धात लढताना दुर्योधनालाही मागे टाकणारा होता — पांडवांमध्ये श्रेष्ठ तो राजा, पुण्याचा भागीदार, बुद्धी वाढवणारा.
1.217.6
दुर्योधनस्यावरजैर्यौ युध्येतां प्रतीपवत् ।
तौ यमौ वृत्तसंपन्नौ संपन्नबलविक्रमौ ॥ १.२१७.६ ॥
दुर्योधनाच्या धाकट्या भावांशी शत्रूसारखे लढलेले ते दोघे यमज — सदाचारसंपन्न, बल व पराक्रमाने युक्त.
1.217.7
ब्रह्मरूपधराञ्श्रुत्वा प्रशान्तान्पाण्डुनन्दनान् ।
कौन्तेयान्मनुजेन्द्राणां विस्मयः समजायत ॥ १.२१७.७ ॥
ब्राह्मणरूप धारण केलेले, शांत पाण्डुपुत्र कुंतीपुत्र यांच्याविषयी ऐकून राजांना आश्चर्य वाटले.
1.217.8
पौरा हि सर्वे राजन्याः समपद्यन्त विस्मिताः ।
सपुत्रा हि पुरा कुन्ती दग्धा जतुगृहे श्रुता ॥ १.२१७.८ ॥
सर्व नागरिक आणि क्षत्रिय राजे विस्मित झाले; पूर्वी ऐकले होते की पुत्रांसह कुंती लाक्षागृहात जळून गेली.
1.217.9
सर्वभूमिपतीनां च राष्ट्राणां च यशस्विनी ।
पुनर्जातानिव च तांस्तेऽमन्यन्त नराधिपाः ॥ १.२१७.९ ॥
सर्व भूपतींची आणि राष्ट्रांची यशस्विनी (कुंती); राजांनी त्यांना जणू पुनर्जन्म मिळालेले मानले.
1.217.10
धिगकुर्वंस्तदा भीष्मं धृतराष्ट्रं च कौरवम् ।
कर्मणाऽतिनृशंसेन पुरोचनकृतेन वै ॥ १.२१७.१० ॥
तेव्हा त्यांनी भीष्म आणि कौरव धृतराष्ट्र यांचा धिक्कार केला, पुरोचनाने केलेल्या अत्यंत क्रूर कृत्यामुळे.
1.217.11
धार्मिकान्वृत्तसंपन्नान्मातुः प्रियहिते रतान् ।
यदा तानीदृशान्पार्थानुत्सादयितुमिच्छति ॥ १.२१७.११ ॥
धार्मिक, सदाचारसंपन्न, मातेच्या प्रिय आणि हितात रत असलेल्या त्या पृथापुत्रांचा नाश करण्याची जेव्हा त्याने इच्छा केली.
1.217.12
ततः स्वयंवरे वृत्ते धार्तराष्ट्राश्च भारत ।
मन्त्रयन्ति ततः सर्वे कर्णसौबलदूषिताः ॥ १.२१७.१२ ॥
नंतर स्वयंवर पार पडल्यावर, हे भारता, धृतराष्ट्राचे सर्व पुत्र कर्ण आणि शकुनी यांनी भ्रष्ट केलेले होऊन विचारविनिमय करू लागले.
1.217.13
कश्चिच्छत्रुः कर्शनीयः पीडनीयस्तथाऽपरः ।
उत्सादनीयाः कौन्तेयाः सर्वक्षत्रस्य मे मताः ॥ १.२१७.१३ ॥
एखाद्या शत्रूला दुर्बल करावे, दुसऱ्याला पीडा द्यावी. कुंतीचे पुत्र हे सर्व क्षत्रियांच्या मते माझ्याकडून नष्ट करण्यायोग्य मानले गेले आहेत.
1.217.14
एवं पराजिताः सर्वे यदि यूयं गमिष्यथ ।
अकृत्वा संविदं कांचिन्मनस्तप्स्यत्यसंशयम् ॥ १.२१७.१४ ॥
तुम्ही सर्व असे पराभूत होऊन, कोणताही करार न करता गेलात, तर निःसंशय तुमचे मन खंती करील.
1.217.15
अयं देशश्च कालश्च पाण्डवाहरणाय नः ।
न चेदेवं करिष्यध्वं लोके हास्या भविष्यथ ॥ १.२१७.१५ ॥
हे स्थान आणि हा काळ पांडवांना पकडण्यासाठी आपल्यासाठी योग्य आहे. तुम्ही असे केले नाही तर जगात हास्याचे पात्र व्हाल.
1.217.16
यमेते संश्रिता वस्तुं कामयन्ते च भूमिपम् ।
सोऽल्पवीर्यबलो राजा द्रुपदो वै मतो मम ॥ १.२१७.१६ ॥
हे ज्याच्या आश्रयाला राहू इच्छितात, तो राजा द्रुपद, ज्याचा पराक्रम आणि बल अल्प आहे, असे माझे मत आहे.
1.217.17
यावदेतान्न जानन्ति जीवतो वृष्णिपुङ्गवाः ।
चैद्यश्च पुरुषव्याघ्रः शिशुपालः प्रतापवान् ॥ १.२१७.१७ ॥
वृष्णिवंशातील श्रेष्ठ वीर आणि पुरुषांत व्याघ्रासारखा प्रतापी चैद्य शिशुपाल जिवंत असताना, ते यांना जाणत नाहीत तोपर्यंत.
1.217.18
एकीभावं गतो राज्ञा द्रुपदेन महात्मना ।
दुराधर्षतरा राजन्भविष्यन्ति न संशयः ॥ १.२१७.१८ ॥
महात्मा राजा द्रुपदाशी एकरूप होऊन, हे राजा, ते निःसंशय अधिक दुर्धर्ष होतील.
1.217.19
यावच्चञ्चलतां सर्वे प्राप्नुवन्ति नराधिपाः ।
तावदेव व्यवस्यामः पाण्डवानां वधं प्रति ॥ १.२१७.१९ ॥
सर्व राजे अस्थिर असतानाच आपण पाण्डवांच्या वधाचा निश्चय करू.
1.217.20
मुक्ता जतुगृहाद्भीमादाशीविषमुखादिव ।
पुनस्ते यदि मुच्यन्ते महन्नो भयमागतम् ॥ १.२१७.२० ॥
लाक्षागृहातून सर्पमुखातून सुटल्याप्रमाणे ते पुन्हा सुटले, तर आपल्यावर मोठे भय आले आहे.
1.217.21
तेषामिहोपयातानामेषां तु चिरवासिनाम् ।
अन्तरे दुष्करं स्थातुं गजयोर्महतोरिव ॥ १.२१७.२१ ॥
येथे आलेल्या, दीर्घकाल राहणाऱ्या त्यांच्यामध्ये उभे राहणे दोन मोठ्या हत्तींमध्ये उभे राहण्याइतके कठीण आहे.
1.217.22
हनध्वं प्रगृहीतानि बलानि बलिनां वराः ।
यावन्नः कुरुसेनायां पतन्ति पतगा इव ॥ १.२१७.२२ ॥
हे बलवानांत श्रेष्ठांनो, ताब्यात घेतलेल्या सैन्यांचा वध करा, ते आपल्या कुरुसेनेवर पतंगांप्रमाणे कोसळण्यापूर्वी.
1.217.23
तावत्सर्वाभिसारेण पुरमेतद्विहन्यताम् ।
एतन्मम मतं चैव प्राप्तकालं नरर्षभ ॥ १.२१७.२३ ॥
तेव्हा सर्व बाजूंनी हल्ला करून हे नगर उद्ध्वस्त करावे. हेच माझे मत आहे आणि हाच योग्य काळ आहे, नरश्रेष्ठा.
1.217.24
शकुनेर्वचनं श्रुत्वा भाषमाणस्य दुर्मतेः ।
सोमदत्तिरिदं वाक्यं जगाद परमं ततः ॥ १.२१७.२४ ॥
दुर्बुद्धी शकुनीचे ते बोलणे ऐकून मग सोमदत्ताच्या पुत्राने हे श्रेष्ठ वचन म्हटले.
1.217.25
प्रकृतीः सप्त वै ज्ञात्वा आत्मनश्च परस्य च ।
तथा देशं च कालं च षड्विधान्स नयोद्गुणान् ॥ १.२१७.२५ ॥
स्वतःची आणि शत्रूची सात प्रकृती, देश आणि काल जाणून, तसेच सहा प्रकारचे नीतिगुण (तो जाणतो).
1.217.26
स्थानं वृद्धिं क्षयं चैव भूमिं मित्राणि विक्रमम् ।
प्रसमीक्ष्याभियुञ्जीत परं व्यसनपीडितम् ॥ १.२१७.२६ ॥
स्थिती, वृद्धी, क्षय, भूमी, मित्र आणि पराक्रम यांचा नीट विचार करून, संकटाने पीडित शत्रूवर आक्रमण करावे.
1.217.27
ततोऽहं पाण्डवान्मन्ये मित्रकोशसमन्वितान् ।
बलस्थान्विक्रमस्थांश्च स्वकृतैः प्रकृतिप्रियान् ॥ १.२१७.२७ ॥
तेव्हा मी पांडवांना मित्र आणि कोशाने युक्त, बल व पराक्रमात स्थिर, आपल्या कर्मांनी प्रजेला प्रिय मानतो.
1.217.28
वपुषा हि तु भूतानां नेत्राणि हृदयानि च ।
श्रोत्रं मधुरया वाचा रमयत्यर्जुनो नृणाम् ॥ १.२१७.२८ ॥
आपल्या रूपानेच अर्जुन माणसांचे डोळे आणि हृदये रमवतो; मधुर वाणीने त्यांचे कानही आनंदित करतो.
1.217.29
न तु केवलदैवेन प्रजा भावेन भेजिरे ।
यद्बभूव मनःकान्तं कर्मणा स चकार तत् ॥ १.२१७.२९ ॥
परंतु प्रजा केवळ दैवाने नव्हे, तर आपल्या भावनेने त्याच्याकडे आकृष्ट झाली; मनाला प्रिय ते त्याने कर्माने साधले.
1.217.30
न ह्ययुक्तं न चासक्तं नानृतं न च विप्रियम् ।
भाषितं चारुभाषस्य जज्ञे पार्थस्य भारती ॥ १.२१७.३० ॥
सुंदर बोलणाऱ्या पार्थाच्या वाणीतून अयोग्य, आसक्त, असत्य किंवा अप्रिय असे काही निघाले नाही.
1.217.31
तानेवंगुणसंपन्नान्संपन्नान्राजलक्षणैः ।
न तान्पश्यामि ये शक्ताः समुच्छेत्तुं यथा बलात् ॥ १.२१७.३१ ॥
अशा गुणांनी संपन्न आणि राजलक्षणांनी युक्त अशा त्यांना बलाने समूळ उखडून टाकण्यास समर्थ असे कोणी मला दिसत नाही.
1.217.32
प्रभावशक्तिर्विपुला मन्त्रशक्तिश्च पुष्कला ।
तथैवोत्साहशक्तिश्च पार्थेष्वप्यधितिष्ठति ॥ १.२१७.३२ ॥
पांडवांच्या ठायी विपुल प्रभावशक्ती, मुबलक मंत्रशक्ती आणि तशीच उत्साहशक्तीही वास करते.
1.217.33
मौलमित्रबलानां च कालज्ञो वै युधिष्टिरः ।
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेनेति युधिष्ठिरः ॥ १.२१७.३३ ॥
युधिष्ठिर काळ जाणणारा आहे; वंशपरंपरागत, मित्र आणि सैन्यबल यांचा तो साम, दान, भेद आणि दंड यांनी उपयोग करतो.
1.217.34
अमित्रांश्च ततो जेतुनं न रोषेणेति मे मतिः ।
परिक्रीय धनैः शत्रुं मित्राणि च बलानि च ॥ १.२१७.३४ ॥
मग शत्रूंना रागाने नव्हे, तर जिंकले पाहिजे असे माझे मत आहे. धनाने शत्रूला, मित्रांना आणि सैन्यांना विकत घेऊन जिंकावे.
1.217.35
मूलं च सुकृतं कृत्वा भुङ्क्ते भूमिं च पाण्डवः ।
अशक्यान्पाण्डवान्मन्ये देवैरपि सवासवैः ॥ १.२१७.३५ ॥
मूळ सत्कर्म करून पांडव पृथ्वीचा उपभोग घेतो. इंद्रासह देवांनाही पांडव अजिंक्य आहेत असे मला वाटते.
1.217.36
येषामर्थे सदा युक्तौ कृष्णसंकर्षणावुभौ ।
श्रेयश्च यदि मन्यद्वं मन्मतं यदि वा मतम् ॥ १.२१७.३६ ॥
ज्यांच्या हितासाठी कृष्ण आणि संकर्षण दोघेही सदैव तत्पर आहेत—जर तुम्ही श्रेय मानत असाल, जर माझे हे मत तुम्हाला योग्य वाटत असेल किंवा दुसरे मत असेल तर—
1.217.37
संविदं पाण्डवैः सर्वैः कृत्वा याम यथागतम् ।
गोपुराट्टालकैरुच्चैरुपतल्पशतैरपि ॥ १.२१७.३७ ॥
पांडवांशी सर्वांचा करार करून आपण जसे आलो तसेच परत जाऊ, जिथे उंच गोपुरे, अट्टालिका आणि शेकडो शय्या आहेत.
1.217.38
गुप्तं पुरवरश्रेष्ठमेतदद्भिश्च संवृतम् ।
तृणधान्येन्धरसैस्तथा यन्त्रायुधौषधैः ॥ १.२१७.३८ ॥
हे श्रेष्ठ नगर पाण्याने वेढलेले आणि संरक्षित आहे; गवत, धान्य, इंधन, रस, यंत्रे, शस्त्रे आणि औषधांनी भरलेले आहे.
1.217.39
युक्तं बहुकवाटैश्च द्रव्यागारसुवेदिकैः ।
भीमोच्छ्रितमहाचक्रं बृहदट्टालसंवृतम् ॥ १.२१७.३९ ॥
हे अनेक दरवाजे, धान्यागारे आणि सुंदर चबुतऱ्यांनी युक्त आहे; उंच उभी असलेली मोठी यंत्रचक्रे आणि मोठ्या अट्टालिकांनी वेढलेले आहे.
1.217.40
दृढप्राकारनिर्यूहं शतघ्नीशतसंकुलम् ।
ऐष्टको दारवो वप्रो मानुषश्चेति यः स्मृतः ॥ १.२१७.४० ॥
मजबूत तटबंदी आणि पुढे आलेल्या कठड्यांनी युक्त; शेकडो शतघ्नी यंत्रांनी गजबजलेले. वीट, लाकूड आणि मानवनिर्मित तट म्हणून ओळखला जाणारा.
1.217.41
प्राकारकर्तृभिर्वीरैर्नृगर्भस्तत्र पूजितः ।
तदेतन्नरगर्भेण पाण्डरेण विराजते ॥ १.२१७.४१ ॥
तटबंदी बांधणाऱ्या वीरांकडून तेथे नृगर्भ नावाचा तट पूजला गेला. माणसांनी बांधलेल्या गाभ्याच्या पांढऱ्या तटाने हे शोभते.
1.217.42
सालेनानेकतालेन सर्वतः संवृतं पुरम् ।
अनुरक्ताः प्रकृतयो द्रुपदस्य महात्मनः ॥ १.२१७.४२ ॥
साल वृक्ष आणि अनेक ताडवृक्षांनी सर्व बाजूंनी वेढलेले हे नगर आहे; महात्मा द्रुपदाची प्रजा त्याच्यावर अनुरक्त आहे.
1.217.43
दानमानार्जिताः सर्वे बाह्याभ्यन्तरगाश्च ये ।
प्रतिरुद्धानिमाञ्ज्ञात्वा राजभिर्भीमविक्रमैः ॥ १.२१७.४३ ॥
दान आणि मान यांनी जिंकलेले सर्व, नगराच्या बाहेर व आत असलेले, हे भयंकर पराक्रमी राजांनी वेढलेले आहेत हे जाणून.
1.217.44
उपयास्यन्ति दाशार्हाः समुदग्रोच्छ्रितायुधाः ।
तस्मात्संन्धिं वयं कृत्वा धार्तराष्ट्रस्य पाण्डवैः ॥ १.२१७.४४ ॥
दाशार्ह उंच उभारलेल्या शस्त्रांसह येतील. म्हणून धृतराष्ट्राचा पुत्र व पांडव यांच्याशी आपण तह करूया.
1.217.45
स्वराष्ट्रमेव गच्छामो यद्याप्तं वचनं मम ।
एतन्मम मतं सर्वैः क्रियतां यदि रोचते।
एतद्धि सुकृतं मन्ये क्षेमं चापि महीभिताम् ॥ १.२१७.४५ ॥
माझे बोलणे विश्वासार्ह असेल तर आपण आपल्याच राष्ट्राकडे परत जाऊ. हे माझे मत आहे; सर्वांना पसंत असेल तर हेच करावे. हेच उत्तम आणि राजांसाठी कल्याणकारक आहे असे मी मानतो.