મહાભારત · અધ્યાય 1.219
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.219.1
वृत्ते स्वयंवरे चैव राजानः सर्व एव ते ।
यथागतं विप्रजग्मुर्विदित्वा पाण्डवान्वृतान् ॥ १.२१९.१ ॥
સ્વયંવર પૂર્ણ થતાં, પાંડવો વરાયા છે એમ જાણીને સર્વ રાજાઓ જે રીતે આવ્યા હતા તે રીતે પાછા ગયા.
1.219.2
अथ दुर्योधनो राजा विमना भ्रातृभिः सह ।
अश्वत्थाम्ना मातुलेन कर्णेन च कृपेण च ॥ १.२१९.२ ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધન ઉદાસ મનથી પોતાના ભાઈઓ, અશ્વત્થામા, મામા, કર્ણ અને કૃપ સાથે ચાલ્યો ગયો.
1.219.3
विनिवृत्तो वृतं दृष्ट्वा द्रौपद्या श्वेतवाहनम् ।
तं तु दुःशासनोऽव्रीडो मन्दंमन्दमिवाब्रवीत् ॥ १.२१९.३ ॥
દ્રૌપદીએ શ્વેતવાહન અર્જુનને વર્યો છે એ જોઈને પાછો વળેલો નિર્લજ્જ દુઃશાસન તેની સાથે ધીમેથી બોલ્યો.
1.219.4
यद्यसौ ब्राह्मणो न स्याद्विन्देत द्रौपदीं न सः ।
न हि तं तत्त्वतो राजन्वेद कश्चिद्धनंजयम् ॥ १.२१९.४ ॥
જો તે બ્રાહ્મણ ન હોત તો તેને દ્રૌપદી ન મળત. હે રાજન, ખરેખર ધનંજયને કોઈ ઓળખતું નથી.
1.219.5
दैवं च परमं मन्ये पौरुषं चाप्यनर्थकम् ।
धिगस्तु पौरुषं मन्त्रं यद्धरन्तीह पाण्डवाः ॥ १.२१९.५ ॥
હું દૈવને પરમ માનું છું, અને પુરુષાર્થ પણ નિરર્થક છે. પાંડવો અહીં જે હરી લે છે તે પુરુષાર્થ અને મંત્રને ધિક્કાર છે.
1.219.6
बध्वा चक्षूंषि नः पार्था राज्ञां च द्रुपदात्मजाम् ।
उद्वाह्य राज्ञां तैर्न्यस्तो वामः पादः पृथासुतैः ॥ १.२१९.६ ॥
પૃથાના પુત્રોએ અમારી આંખો બાંધીને, દ્રુપદની પુત્રીને પરણીને લઈ જઈ, રાજાઓ પર પોતાનો ડાબો પગ મૂક્યો છે.
1.219.7
विमुक्ताः कथमेतेन जतुवेश्मविर्भुजः ।
अस्माकं पौरुषं सत्वं बुद्धिश्चापि गता ततः ॥ १.२१९.७ ॥
આના કારણે લાક્ષાગૃહમાંથી બચેલા પાંડવો કેવી રીતે મુક્ત થયા? ત્યારે અમારું પૌરુષ, સાહસ અને બુદ્ધિ પણ ચાલ્યાં ગયાં.
1.219.8
वयं हता मातुलाद्य विश्वस्य च पुरोचनम् ।
अदग्ध्वा पाण्डवानेतान्स्वयं दग्धो हुताशने ॥ १.२१९.८ ॥
મામા, આજે અમે નાશ પામ્યા; વિશ્વાસુ પુરોચન પણ. આ પાંડવોને બાળ્યા વિના તે પોતે જ અગ્નિમાં બળી ગયો.
1.219.9
मत्तो मातुल मन्येऽहं पाण्डवा बुद्धिमत्तराः ।
तेषां नास्ति भयं मृत्योर्मुक्तानां जतुवेश्मनः ॥ १.२१९.९ ॥
મામા, મને લાગે છે કે પાંડવો મારા કરતાં વધુ બુદ્ધિમાન છે. લાક્ષાગૃહમાંથી મુક્ત થયેલાઓને મૃત્યુનો ભય નથી.
1.219.10
एवं संभाषमाणास्ते निन्दन्तश्च पुरोचनम् ।
पञ्चपुत्रां किरातीं च विदुरं च महामतिम् ॥ १.२१९.१० ॥
આ પ્રમાણે વાતચીત કરતાં તેઓ પુરોચનની, પાંચ પુત્રોની માતા કિરાત સ્ત્રીની અને મહામતિ વિદુરની નિંદા કરતા રહ્યા.
1.219.11
विविशुर्हास्तिनपुरं दीना विगतचेतसः ॥ १.२१९.११ ॥
દીન અને ભાંગેલા મનવાળા તેઓ હસ્તિનાપુરમાં પ્રવેશ્યા.
1.219.12
त्रस्ता विगतसंकल्पा दृष्ट्वा पार्थान्महौजसः ।
मुक्तान्हव्यभुजश्चैव संयुक्तान्द्रुपदेन च ॥ १.२१९.१२ ॥
મહાપરાક્રમી પૃથાપુત્રોને મુક્ત અને દ્રુપદ સાથે જોડાયેલા જોઈને તેઓ ભયભીત થઈ સંકલ્પ ગુમાવી બેઠા.
1.219.13
धृष्टद्युम्नं तु संचिन्त्य तथैव च शिखण्डिनम् ।
द्रुपदस्यात्मजांश्चान्यान्सर्वयुद्धविशारदान् ॥ १.२१९.१३ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, તેમજ શિખંડી, અને દ્રુપદના બીજા પુત્રો, જેઓ સર્વ યુદ્ધમાં કુશળ હતા, તેમનો વિચાર કરીને (તેઓ ભયભીત થયા).
1.219.14
विदुरस्त्वथ ताञ्श्रुत्वा द्रौपद्या पाण्डवान्वृतान् ।
व्रीडितान्धार्तराष्ट्रांश्च भग्नदर्पानुपागतान् ॥ १.२१९.१४ ॥
પછી વિદુરે દ્રૌપદીએ પાંડવોને વર્યા છે એ સાંભળ્યું, અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો લજ્જિત અને ગર્વ ભાંગીને પાછા આવ્યા છે એ પણ સાંભળ્યું.
1.219.15
ततः प्रीतमनाः क्षत्ता धृतराष्ट्रं विशांपते ।
उवाच दिष्ट्या कुरवो वर्ध्त इति विस्मितः ॥ १.२१९.१५ ॥
પછી પ્રસન્ન મનવાળા વિદુરે વિસ્મિત થઈને ધૃતરાષ્ટ્રને કહ્યું, "હે રાજન, ભાગ્યથી કુરુઓ વૃદ્ધિ પામી રહ્યા છે."
1.219.16
वैचित्रवीर्यस्तु नृपो निशम्य विदुरस्य तत् ।
अब्रवीत्परमप्रीतो दिष्ट्या दिष्ट्येति भारत ॥ १.२१९.१६ ॥
વિચિત્રવીર્યના પુત્ર રાજાએ વિદુરની એ વાત સાંભળીને અત્યંત પ્રસન્ન થઈને કહ્યું, "ભાગ્ય! ભાગ્ય!" હે ભરત.
1.219.17
मन्यते स वृतं पुत्रं ज्येष्ठं द्रुपदकन्यया ।
दुर्योधनमविज्ञानात्प्रज्ञाचक्षुर्नरेश्वरः ॥ १.२१९.१७ ॥
તે રાજા, પ્રજ્ઞાચક્ષુ, અજ્ઞાનને કારણે માને છે કે દ્રુપદની પુત્રીએ તેમના જ્યેષ્ઠ પુત્ર દુર્યોધનને વર્યો છે.
1.219.18
अथ त्वाज्ञापयामास द्रौपद्या भूषणं बहु ।
आनीयतां वै कृष्णेति पुत्रं दुर्योधनं तदा ॥ १.२१९.१८ ॥
પછી તેણે દ્રૌપદી માટે ઘણાં આભૂષણો લાવવાનો આદેશ આપ્યો; "કૃષ્ણાને લાવો" એમ કહીને, અને ત્યારે પુત્ર દુર્યોધનને પણ.
1.219.19
अथ स्म पश्चाद्विदुर आचख्यावम्बिकात्मजम् ।
कौरव्या इति सामान्यान्न मन्येथास्तवात्मजान् ॥ १.२१९.१९ ॥
પછી વિદુરે અંબિકાના પુત્રને કહ્યું: 'કૌરવ્ય એવા સામાન્ય નામથી તમારા પુત્રોને (પાંડવોથી) જુદા ન માનો.'
1.219.20
वर्धन्त इति मद्वाक्याद्वर्धिताः पाण्डुनन्दनाः ।
कृष्णया संवृताः पार्था विमुक्ता राजसङ्गरात् ॥ १.२१९.२० ॥
'વર્ધન્તામ્' (વૃદ્ધિ પામો) એ મારા વચનથી પાંડુપુત્રો સમૃદ્ધ થયા. રાજાના બંધનમાંથી મુક્ત થઈને પૃથાના પુત્રો કૃષ્ણા સાથે ભેગા થયા.
1.219.21
दिष्ट्या कुशलिनो राजन्पूजिता द्रुपदेन च ॥ १.२१९.२१ ॥
હે રાજન્! સદ્ભાગ્યે તેઓ કુશળ છે, અને દ્રુપદ દ્વારા સન્માનિત થયા છે.
1.219.22
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं विदुरस्य नराधिपः ।
आकारच्छादनार्थाय दिष्ट्यादिष्ट्येति चाब्रवीत् ॥ १.२१९.२२ ॥
વિદુરનાં આ વચન સાંભળીને રાજાએ પોતાના ભાવ છુપાવવા માટે કહ્યું, 'સદ્ભાગ્ય! સદ્ભાગ્ય!'
1.219.23
एवं विदुर भद्रं ते यदि जीवन्ति पाण्डवाः ।
न ममौ मे तनौ प्रीतिस्त्वद्वाक्यामृतसंभवा ॥ १.२१९.२३ ॥
'એવું જ થાઓ, વિદુર! તારું કલ્યાણ થાઓ. પાંડવો જીવિત હોય તો તારા અમૃતવચનોથી જન્મેલો આનંદ મારા શરીરમાં સમાતો નથી.'
1.219.24
साध्वाचारतया तेषां संबन्धो द्रुपदेन च ।
बभूव परमश्लाघ्यो दिष्ट्यादिष्ट्येति चाब्रवीत् ॥ १.२१९.२४ ॥
તેમના સદાચારને કારણે દ્રુપદ સાથેનો તેમનો સંબંધ અત્યંત પ્રશંસનીય બન્યો. 'સદ્ભાગ્ય! સદ્ભાગ્ય!' એમ તે બોલ્યો.
1.219.25
अन्ववाये वसोर्जातः प्रवरे मात्स्यके कुले ।
वृत्तविद्यातपोवृद्धः पार्थिवानां च संमतः ॥ १.२१९.२५ ॥
વસુના વંશમાં, શ્રેષ્ઠ મત્સ્ય કુળમાં જન્મેલો; આચાર, વિદ્યા અને તપમાં વૃદ્ધ; રાજાઓમાં સન્માનિત.
1.219.26
पुत्राश्चास्य तथा पौत्राः सर्वे सुचरितव्रताः ।
तेषां संबन्धिनश्चान्ये बहवः सुमहाबलाः ॥ १.२१९.२६ ॥
તેના પુત્રો અને પૌત્રો બધા સુચરિત વ્રતધારી; તેમના અન્ય ઘણા સંબંધીઓ અતિ બળવાન.
1.219.27
यथैव पाण्डोः पुत्रास्ते ततोऽप्यभ्यधिका मम ।
सेयमभ्यधिकान्येभ्यो वृत्तिर्विदुर मे मता ॥ १.२१९.२७ ॥
પાંડુના પુત્રો જેવા છે, તેવા જ તેઓ મને તેમનાથી પણ વધારે છે. હે વિદુર, મારી આ વર્તણૂક આ બધાથી પણ વધુ ગણાય છે.
1.219.28
या प्रीतिः पाण्डुपुत्रेषु न साऽन्यत्र ममाभिभो ।
नित्योऽयं चिन्तितः क्षत्तः सत्यं सत्येन शपे ॥ १.२१९.२८ ॥
પાંડુપુત્રો પ્રત્યેનો મારો પ્રેમ બીજે ક્યાંય નથી, હે સમર્થ. હે વિદુર, આ ચિંતા સદા રહે છે; સત્ય પર સત્યથી હું શપથ લઉં છું.
1.219.29
यत्ते कुशलिनो वीराः पाण्डुपुत्रा महारथाः ।
मित्रवन्तोऽभवन्पुत्रा दुर्योधनमुखास्तथा ॥ १.२१९.२९ ॥
પાંડુપુત્રો, વીર મહારથીઓ, કુશળ રીતે મિત્રોવાળા થયા એ તારા માટે શુભ છે; દુર્યોધન મુખ્ય છે તેવા મારા પુત્રો પણ તેવા જ થયા.
1.219.30
मया श्रुतं यदा वह्नेर्दग्धाः पाण्डुसुता इति ।
तदाऽदह्यं दिवारात्रं न भोक्ष्ये न स्वपामि च ॥ १.२१९.३० ॥
પાંડુપુત્રો અગ્નિમાં બળી ગયા એવું મેં સાંભળ્યું ત્યારે હું દિવસ-રાત બળ્યો; હું ભોજન નહીં કરું, ઊંઘીશ પણ નહીં.
1.219.31
असहायाश्चं मे पुत्रा लूनपक्षा इव द्विजाः ।
तत्त्वतः शृणु मे क्षत्तः सुसहायाः सुता मम।
अद्य वै स्थिरसाम्राज्यमाचन्द्रार्कं ममाभवत् ॥ १.२१९.३१ ॥
મારા પુત્રો સહાયકહીન છે, પાંખ કપાયેલાં પક્ષીઓ જેવા. હે વિદુર, સાંભળ; ખરેખર મારા પુત્રોને સારા સહાયકો છે. આજે મારું સામ્રાજ્ય ચંદ્ર-સૂર્ય રહે ત્યાં સુધી સ્થિર થયું.
1.219.32
को हि द्रुपदमासाद्य मित्रं क्षत्तः सबान्धवम् ।
न बुभूषेद्भवेनार्थी गतश्रीरपि पार्थिवः ॥ १.२१९.३२ ॥
હે વિદુર, દ્રુપદ અને તેના સગાંઓને મિત્ર તરીકે પામીને, વૈભવ ગુમાવેલો રાજા પણ સમૃદ્ધિની ઇચ્છા ન રાખે શું?
1.219.33
तं तथा भाषमाणं तु विदुरः प्रत्यभाषत ।
नित्यं भवतु ते बुद्धिरेषा राजञ्छतं समाः।
इत्युक्त्वा प्रययौ राजन्विदुरः स्वं निवेशनम् ॥ १.२१९.३३ ॥
આ રીતે બોલતા તેને વિદુરે ઉત્તર આપ્યો: રાજા, તારી આ બુદ્ધિ સદા સો વર્ષ સુધી રહો. એમ કહીને, રાજા, વિદુર પોતાના નિવાસે ગયો.
1.219.34
ततो दुर्योधनश्चापि राधेयश्च विशांपते ।
धृतराष्ट्रमुपागम्य वचोऽब्रूतामिदं तदा ॥ १.२१९.३४ ॥
ત્યારે, હે પ્રજાપતિ, દુર્યોધન અને રાધેય કર્ણ પણ ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે આવીને આ વચન બોલ્યા.
1.219.35
सन्निधौ विदुरस्य त्वां दोषं वक्तुं न शक्नुवः ।
विविक्तमिति वक्ष्यावः किं तवेदं चिकीर्षितम् ॥ १.२१९.३५ ॥
વિદુરની હાજરીમાં તને દોષ આપવાનું અમારામાં સાહસ નથી. એકાંતમાં બોલીશું. તારો આ હેતુ શું છે?
1.219.36
सपत्नवृद्धिं यत्तात मन्यसे वृद्धिमात्मनः ।
अभिष्टौषि च यत्क्षत्तुः समीपे द्विपदांवर ॥ १.२१९.३६ ॥
હે પિતા, શત્રુઓની વૃદ્ધિને તું તારી વૃદ્ધિ માને છે; વિદુરની સમીપે તેમની પ્રશંસા કરે છે, હે નરશ્રેષ્ઠ.
1.219.37
अन्यस्मिन्नृप कर्तव्ये त्वमन्यत्कुरुषेऽनघ ।
तेषां बलविघातो हि कर्तव्यस्तात नित्यशः ॥ १.२१९.३७ ॥
હે નિષ્પાપ રાજન, બીજા કર્તવ્યમાં તું બીજું જ કરે છે. હે તાત, તેમના બળનો નાશ સદા કરવો જોઈએ.
1.219.38
ते वयं प्राप्तकालस्य चिकीर्षां मन्त्रयामहे ।
यथा नो न ग्रसेयुस्ते सपुत्रबलबान्धवान् ॥ १.२१९.३८ ॥
યોગ્ય સમયે કરવા યોગ્ય કાર્યનો અમે વિચાર કરીએ છીએ, જેથી તેઓ અમને, પુત્રો, બળ અને બંધુઓ સહિત ગળી ન જાય.