महाभारत · अध्याय 1.219
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.219.1
वृत्ते स्वयंवरे चैव राजानः सर्व एव ते ।
यथागतं विप्रजग्मुर्विदित्वा पाण्डवान्वृतान् ॥ १.२१९.१ ॥
स्वयंवर संपल्यावर, पांडव वरले गेले हे जाणून सर्व राजे जसे आले होते तसेच परत गेले.
1.219.2
अथ दुर्योधनो राजा विमना भ्रातृभिः सह ।
अश्वत्थाम्ना मातुलेन कर्णेन च कृपेण च ॥ १.२१९.२ ॥
नंतर राजा दुर्योधन खिन्न मनाने आपले भाऊ, अश्वत्थामा, मामा, कर्ण आणि कृप यांच्यासह निघाला.
1.219.3
विनिवृत्तो वृतं दृष्ट्वा द्रौपद्या श्वेतवाहनम् ।
तं तु दुःशासनोऽव्रीडो मन्दंमन्दमिवाब्रवीत् ॥ १.२१९.३ ॥
द्रौपदीने श्वेतवाहन अर्जुनाला वरलेले पाहून परतलेला निर्लज्ज दुःशासन त्याच्याशी हळूहळू बोलला.
1.219.4
यद्यसौ ब्राह्मणो न स्याद्विन्देत द्रौपदीं न सः ।
न हि तं तत्त्वतो राजन्वेद कश्चिद्धनंजयम् ॥ १.२१९.४ ॥
तो ब्राह्मण नसता तर त्याला द्रौपदी मिळाली नसती. हे राजा, खरोखर धनंजयाला कोणी ओळखत नाही.
1.219.5
दैवं च परमं मन्ये पौरुषं चाप्यनर्थकम् ।
धिगस्तु पौरुषं मन्त्रं यद्धरन्तीह पाण्डवाः ॥ १.२१९.५ ॥
दैव हेच सर्वश्रेष्ठ आहे असे मी मानतो, पौरुषही निरर्थक आहे. पांडव येथे जे हरण करतात त्या पौरुषाला आणि मंत्राला धिक्कार असो.
1.219.6
बध्वा चक्षूंषि नः पार्था राज्ञां च द्रुपदात्मजाम् ।
उद्वाह्य राज्ञां तैर्न्यस्तो वामः पादः पृथासुतैः ॥ १.२१९.६ ॥
पृथेच्या पुत्रांनी आमचे डोळे बांधून, द्रुपदकन्येशी विवाह करून नेले आणि राजांवर डावा पाय ठेवला.
1.219.7
विमुक्ताः कथमेतेन जतुवेश्मविर्भुजः ।
अस्माकं पौरुषं सत्वं बुद्धिश्चापि गता ततः ॥ १.२१९.७ ॥
याच्यामुळे जतुगृहातून सुटलेले पांडव कसे मुक्त झाले? तेव्हा आमचे पौरुष, धैर्य आणि बुद्धीही नष्ट झाली.
1.219.8
वयं हता मातुलाद्य विश्वस्य च पुरोचनम् ।
अदग्ध्वा पाण्डवानेतान्स्वयं दग्धो हुताशने ॥ १.२१९.८ ॥
मामा, आज आम्ही नष्ट झालो; विश्वासू पुरोचनही. या पांडवांना न जाळता तोच स्वतः अग्नीत जळून गेला.
1.219.9
मत्तो मातुल मन्येऽहं पाण्डवा बुद्धिमत्तराः ।
तेषां नास्ति भयं मृत्योर्मुक्तानां जतुवेश्मनः ॥ १.२१९.९ ॥
मामा, पांडव माझ्यापेक्षा अधिक बुद्धिमान आहेत असे मला वाटते. लाक्षागृहातून मुक्त झालेल्यांना मृत्यूचे भय नाही.
1.219.10
एवं संभाषमाणास्ते निन्दन्तश्च पुरोचनम् ।
पञ्चपुत्रां किरातीं च विदुरं च महामतिम् ॥ १.२१९.१० ॥
असे बोलत असताना त्यांनी पुरोचनाची, पाच पुत्रांची माता असलेल्या किरात स्त्रीची आणि महामती विदुराची निंदा केली.
1.219.11
विविशुर्हास्तिनपुरं दीना विगतचेतसः ॥ १.२१९.११ ॥
दीन व खचलेल्या मनाने ते हस्तिनापुरात प्रवेशले.
1.219.12
त्रस्ता विगतसंकल्पा दृष्ट्वा पार्थान्महौजसः ।
मुक्तान्हव्यभुजश्चैव संयुक्तान्द्रुपदेन च ॥ १.२१९.१२ ॥
महापराक्रमी पृथापुत्र मुक्त होऊन द्रुपदासह एकत्र असलेले पाहून ते भयभीत होऊन संकल्पहीन झाले.
1.219.13
धृष्टद्युम्नं तु संचिन्त्य तथैव च शिखण्डिनम् ।
द्रुपदस्यात्मजांश्चान्यान्सर्वयुद्धविशारदान् ॥ १.२१९.१३ ॥
धृष्टद्युम्न, तसेच शिखंडी, आणि द्रुपदाचे इतर पुत्र, जे सर्व युद्धकुशल होते, यांचा विचार करून (ते भयभीत झाले).
1.219.14
विदुरस्त्वथ ताञ्श्रुत्वा द्रौपद्या पाण्डवान्वृतान् ।
व्रीडितान्धार्तराष्ट्रांश्च भग्नदर्पानुपागतान् ॥ १.२१९.१४ ॥
नंतर विदुराने द्रौपदीने पांडवांना वरल्याचे ऐकले, आणि धृतराष्ट्राचे पुत्र लज्जित व गर्वभंग होऊन परत आल्याचे ऐकले.
1.219.15
ततः प्रीतमनाः क्षत्ता धृतराष्ट्रं विशांपते ।
उवाच दिष्ट्या कुरवो वर्ध्त इति विस्मितः ॥ १.२१९.१५ ॥
नंतर प्रसन्न मनाच्या विदुराने आश्चर्यचकित होऊन धृतराष्ट्राला म्हटले, "हे नृपा, नशिबाने कुरू वाढत आहेत."
1.219.16
वैचित्रवीर्यस्तु नृपो निशम्य विदुरस्य तत् ।
अब्रवीत्परमप्रीतो दिष्ट्या दिष्ट्येति भारत ॥ १.२१९.१६ ॥
विचित्रवीर्याचा पुत्र राजा विदुराचे ते बोलणे ऐकून अत्यंत आनंदित होऊन म्हणाला, "नशीब! नशीब!" हे भरता.
1.219.17
मन्यते स वृतं पुत्रं ज्येष्ठं द्रुपदकन्यया ।
दुर्योधनमविज्ञानात्प्रज्ञाचक्षुर्नरेश्वरः ॥ १.२१९.१७ ॥
तो राजा, प्रज्ञाचक्षू, अज्ञानामुळे द्रुपदकन्येने आपला ज्येष्ठ पुत्र दुर्योधन वरला असे मानतो.
1.219.18
अथ त्वाज्ञापयामास द्रौपद्या भूषणं बहु ।
आनीयतां वै कृष्णेति पुत्रं दुर्योधनं तदा ॥ १.२१९.१८ ॥
नंतर त्याने द्रौपदीसाठी पुष्कळ अलंकार आणण्याची आज्ञा दिली; "कृष्णेला आणा" असे म्हणून, आणि त्या वेळी पुत्र दुर्योधनालाही.
1.219.19
अथ स्म पश्चाद्विदुर आचख्यावम्बिकात्मजम् ।
कौरव्या इति सामान्यान्न मन्येथास्तवात्मजान् ॥ १.२१९.१९ ॥
नंतर विदुर अंबिकेच्या पुत्राला म्हणाला: 'कौरव्य हे सामान्य नाव ऐकून आपल्या पुत्रांना (पांडवांपासून) वेगळे समजू नका.'
1.219.20
वर्धन्त इति मद्वाक्याद्वर्धिताः पाण्डुनन्दनाः ।
कृष्णया संवृताः पार्था विमुक्ता राजसङ्गरात् ॥ १.२१९.२० ॥
'वर्धन्ताम्' (भरभराटी व्हावे) या माझ्या शब्दांनी पांडुपुत्र वाढले. राजाच्या पणातून मुक्त होऊन पृथेचे पुत्र कृष्णेसह एकत्र झाले.
1.219.21
दिष्ट्या कुशलिनो राजन्पूजिता द्रुपदेन च ॥ १.२१९.२१ ॥
हे राजा! सुदैवाने ते कुशल आहेत आणि द्रुपदाने त्यांचा सन्मान केला आहे.
1.219.22
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं विदुरस्य नराधिपः ।
आकारच्छादनार्थाय दिष्ट्यादिष्ट्येति चाब्रवीत् ॥ १.२१९.२२ ॥
विदुराचे हे बोल ऐकून राजा आपले मनोभाव लपविण्यासाठी म्हणाला, 'सुदैव! सुदैव!'
1.219.23
एवं विदुर भद्रं ते यदि जीवन्ति पाण्डवाः ।
न ममौ मे तनौ प्रीतिस्त्वद्वाक्यामृतसंभवा ॥ १.२१९.२३ ॥
'तसेच होवो, विदुरा! तुझे कल्याण असो. पांडव जिवंत असतील तर तुझ्या अमृततुल्य शब्दांपासून उद्भवलेला आनंद माझ्या देहात मावत नाही.'
1.219.24
साध्वाचारतया तेषां संबन्धो द्रुपदेन च ।
बभूव परमश्लाघ्यो दिष्ट्यादिष्ट्येति चाब्रवीत् ॥ १.२१९.२४ ॥
त्यांच्या सदाचारामुळे द्रुपदाशी त्यांचे नाते अत्यंत प्रशंसनीय ठरले. 'सुदैव! सुदैव!' असे तो म्हणाला.
1.219.25
अन्ववाये वसोर्जातः प्रवरे मात्स्यके कुले ।
वृत्तविद्यातपोवृद्धः पार्थिवानां च संमतः ॥ १.२१९.२५ ॥
वसूच्या वंशात, श्रेष्ठ मत्स्य कुलात जन्मलेला; आचार, विद्या आणि तपात वृद्ध; राजांमध्ये मान्य असलेला.
1.219.26
पुत्राश्चास्य तथा पौत्राः सर्वे सुचरितव्रताः ।
तेषां संबन्धिनश्चान्ये बहवः सुमहाबलाः ॥ १.२१९.२६ ॥
त्याचे पुत्र आणि पौत्र सर्व सुचरित व्रते पाळणारे; त्यांचे इतर अनेक नातेवाईक अत्यंत बलवान.
1.219.27
यथैव पाण्डोः पुत्रास्ते ततोऽप्यभ्यधिका मम ।
सेयमभ्यधिकान्येभ्यो वृत्तिर्विदुर मे मता ॥ १.२१९.२७ ॥
पांडूचे पुत्र जसे, तसेच तेही माझ्या दृष्टीने त्यांच्यापेक्षाही अधिक आहेत. विदुरा, माझी ही वागणूक या सर्वांपेक्षाही अधिक मानली आहे.
1.219.28
या प्रीतिः पाण्डुपुत्रेषु न साऽन्यत्र ममाभिभो ।
नित्योऽयं चिन्तितः क्षत्तः सत्यं सत्येन शपे ॥ १.२१९.२८ ॥
पांडुपुत्रांवरील माझी प्रीती इतरत्र नाही, हे समर्था. विदुरा, ही चिंता नित्य आहे; सत्याने सत्यच शपथ घेतो.
1.219.29
यत्ते कुशलिनो वीराः पाण्डुपुत्रा महारथाः ।
मित्रवन्तोऽभवन्पुत्रा दुर्योधनमुखास्तथा ॥ १.२१९.२९ ॥
पांडुपुत्र वीर महारथी कुशलपणे मित्रयुक्त झाले हे तुला शुभ आहे; दुर्योधनाला अग्रभागी ठेवणारे माझे पुत्रही तसेच झाले.
1.219.30
मया श्रुतं यदा वह्नेर्दग्धाः पाण्डुसुता इति ।
तदाऽदह्यं दिवारात्रं न भोक्ष्ये न स्वपामि च ॥ १.२१९.३० ॥
पांडुपुत्र अग्नीत जळाले असे मी ऐकले तेव्हा मी दिवसरात्र जळत राहिलो; मी जेवणार नाही, झोपणारही नाही.
1.219.31
असहायाश्चं मे पुत्रा लूनपक्षा इव द्विजाः ।
तत्त्वतः शृणु मे क्षत्तः सुसहायाः सुता मम।
अद्य वै स्थिरसाम्राज्यमाचन्द्रार्कं ममाभवत् ॥ १.२१९.३१ ॥
माझे पुत्र सहाय्यहीन आहेत, छाटलेल्या पंखांच्या पक्ष्यांसारखे. विदुरा, ऐक; खरोखर माझ्या पुत्रांना चांगले सहाय्यक आहेत. आज माझे साम्राज्य चंद्रसूर्य असेपर्यंत स्थिर झाले.
1.219.32
को हि द्रुपदमासाद्य मित्रं क्षत्तः सबान्धवम् ।
न बुभूषेद्भवेनार्थी गतश्रीरपि पार्थिवः ॥ १.२१९.३२ ॥
विदुरा, द्रुपद आणि त्याच्या नातेवाइकांना मित्र म्हणून गाठले तर, वैभव गेलेला राजाही समृद्धीची इच्छा न धरील का?
1.219.33
तं तथा भाषमाणं तु विदुरः प्रत्यभाषत ।
नित्यं भवतु ते बुद्धिरेषा राजञ्छतं समाः।
इत्युक्त्वा प्रययौ राजन्विदुरः स्वं निवेशनम् ॥ १.२१९.३३ ॥
असे बोलणाऱ्या त्याला विदुराने उत्तर दिले: राजा, तुझी ही बुद्धी सदैव शंभर वर्षे राहो. असे म्हणून, राजा, विदुर आपल्या निवासस्थानी गेला.
1.219.34
ततो दुर्योधनश्चापि राधेयश्च विशांपते ।
धृतराष्ट्रमुपागम्य वचोऽब्रूतामिदं तदा ॥ १.२१९.३४ ॥
तेव्हा, हे प्रजापती, दुर्योधन आणि राधेय कर्ण हेही धृतराष्ट्राजवळ येऊन हे शब्द बोलले.
1.219.35
सन्निधौ विदुरस्य त्वां दोषं वक्तुं न शक्नुवः ।
विविक्तमिति वक्ष्यावः किं तवेदं चिकीर्षितम् ॥ १.२१९.३५ ॥
विदुराच्या उपस्थितीत तुला दोष देण्याचे आम्हाला धैर्य होत नाही. एकांतात बोलू. तुझा हा हेतू काय आहे?
1.219.36
सपत्नवृद्धिं यत्तात मन्यसे वृद्धिमात्मनः ।
अभिष्टौषि च यत्क्षत्तुः समीपे द्विपदांवर ॥ १.२१९.३६ ॥
हे तात, शत्रूंच्या वाढीला तू स्वतःची वाढ मानतोस; विदुराजवळ त्यांची स्तुती करतोस, हे नरश्रेष्ठा.
1.219.37
अन्यस्मिन्नृप कर्तव्ये त्वमन्यत्कुरुषेऽनघ ।
तेषां बलविघातो हि कर्तव्यस्तात नित्यशः ॥ १.२१९.३७ ॥
हे निष्पाप राजा, दुसऱ्या कर्तव्यात तू वेगळेच करतोस. हे तात, त्यांच्या बलाचा नाश करणे नेहमीच कर्तव्य आहे.
1.219.38
ते वयं प्राप्तकालस्य चिकीर्षां मन्त्रयामहे ।
यथा नो न ग्रसेयुस्ते सपुत्रबलबान्धवान् ॥ १.२१९.३८ ॥
योग्य वेळी करावयाच्या कार्याचा आम्ही विचार करतो, म्हणजे ते आम्हाला, पुत्र, बल व बांधवांसह गिळणार नाहीत.