મહાભારત · અધ્યાય 1.223
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.223.1
मन्त्राय समुपानीतैर्धृतराष्ट्र हितैर्नृप ।
धर्म्यमर्थ्यं यशस्यं च वाच्यमित्यनुशुश्रुम ॥ १.२२३.१ ॥
હે રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર, મંત્રણા માટે ભેગા થયેલા હિતેચ્છુઓ વચ્ચે ધર્મયુક્ત, હિતકારી અને યશદાયી વાત જે કહેવા યોગ્ય છે, તે અમે સાંભળી છે.
1.223.2
ममाप्येषा मतिस्तात या भीष्मस्य महात्मनः ।
संविभज्यास्तु कौन्तेया धर्म एष सनातनः ॥ १.२२३.२ ॥
હે પ્રિય, મહાત્મા ભીષ્મનો જે મત છે, એ જ મારો પણ મત છે. કુંતીના પુત્રોમાં (રાજ્ય) વહેંચી દેવું; આ જ સનાતન ધર્મ છે.
1.223.3
प्रेष्यतां द्रुपदायाशु नऱः कश्चित्प्रियंवदः ।
बहुलं रत्नमादाय तेषामर्थाय भारत ॥ १.२२३.३ ॥
હે ભારત, તરત જ દ્રુપદ પાસે મધુરભાષી કોઈ માણસ મોકલવો; તેમના માટે ઘણાં રત્નો લઈને જાય.
1.223.4
मिथः कृत्यं च तस्मै स आदाय वसु गच्छतु ।
वृद्धिं च परमां ब्रूयात्तत्संयोगोद्भवां तथा ॥ १.२२३.४ ॥
તેને પરસ્પર કામકાજની વાત પણ કહેવી; તે ધન લઈને જાય અને એ સંબંધથી ઉદ્ભવતી પરમ સમૃદ્ધિની વાત કહે.
1.223.5
संप्रीयमाणं त्वां ब्रूयाद्राजन्दुर्योधनं तथा ।
असकृद्द्रुपदे चैव धृष्टद्युम्ने च भारत ॥ १.२२३.५ ॥
હે રાજા, તે તમને પ્રસન્ન જાણીને દુર્યોધન વિશે પણ કહે; હે ભારત, દ્રુપદ અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નને પણ વારંવાર કહે.
1.223.6
उचितत्वं प्रियत्वं च योगस्यापि च वर्णयेत् ।
पुनःपुनश्च कौन्येयान्माद्रीपुत्रौ च सान्त्वयन् ॥ १.२२३.६ ॥
યોગ્યતા, પ્રેમ અને એ સંબંધનો લાભ પણ વર્ણવે; કુંતીના પુત્રોને અને માદ્રીના બે પુત્રોને વારંવાર આશ્વાસન આપતાં.
1.223.7
हिरण्मयानि शुभ्राणि बहून्याभरणानि च ।
वचनात्तव राजेन्द्र द्रौपद्याः संप्रयच्छतु ॥ १.२२३.७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તારા વચનથી સોનાના તેજસ્વી ઘણા આભૂષણો દ્રૌપદીને મોકલવામાં આવે.
1.223.8
तथा द्रुपदपुत्राणां सर्वेषां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां च सर्वेषां कुन्त्या युक्तानि यानि च ॥ १.२२३.८ ॥
એ જ રીતે, હે ભરતર્ષભ, દ્રુપદના સર્વ પુત્રો માટે અને સર્વ પાંડવો માટે કુંતીએ તૈયાર કરેલી યોગ્ય વસ્તુઓ પણ મોકલવામાં આવે.
1.223.9
दत्त्वा तानि महार्हाणि पाण्डवान्संप्रहर्षय ।
एवं सान्त्वसमायुक्तं द्रुपदं पाण्डवैः सह।
उक्त्वा सोऽनन्तरं ब्रूयात्तेषामागमनं प्रति ॥ १.२२३.९ ॥
તે અતિ મૂલ્યવાન વસ્તુઓ આપીને પાંડવોને પ્રસન્ન કરો. આ રીતે સાંત્વના સહિત દ્રુપદ અને પાંડવો સાથે બોલીને, પછી તેમના આગમન વિશે કહેવું.
1.223.10
अनुज्ञातेषु वीरेषु बलं गच्छतु शोभनम् ।
दुःशासनो विकर्णश्चाप्यानेतुं पाण्डवानिह ॥ १.२२३.१० ॥
વીરોને અનુમતિ મળ્યા પછી સુંદર સૈન્ય પ્રયાણ કરે. દુઃશાસન અને વિકર્ણ પણ પાંડવોને અહીં લાવવા જાય.
1.223.11
ततस्ते पाण्डवाः श्रेष्ठाः पूज्यमानाः सदा त्वया ।
प्रकृतीनामनुमते पदे स्थास्यन्ति पैतृके ॥ १.२२३.११ ॥
પછી તું સદા માન આપતો એ શ્રેષ્ઠ પાંડવો, પ્રજાની સંમતિથી પોતાના પૈતૃક પદ પર સ્થિર થશે.
1.223.12
एतत्तव महाराज तेषु पुत्रेषु चैव हि ।
वृत्तमौपयिकं मन्ये भीष्मेण सह भारत ॥ १.२२३.१२ ॥
હે મહારાજ, હે ભરત, મારા મતે ભીષ્મ સાથે મળીને તારા અને તારા પુત્રો પ્રત્યે આ જ આચરણ ઉચિત છે.
1.223.13
योजितावर्थमानाभ्यां सर्वकार्येष्वनन्तरौ ।
न मन्त्रयेतां त्वच्छ्रेयः किमद्भुततरं ततः ॥ १.२२३.१३ ॥
ધન અને માનથી જોડાયેલા, સર્વ કાર્યોમાં નજીક રહેલા બે જણ જો તમારા કલ્યાણની ચર્ચા ન કરે, તો તેથી વધુ અદ્ભુત શું હોઈ શકે?
1.223.14
दुष्टेन मनसा यो वै प्रच्छन्नेनान्तरात्मना ।
ब्रूयान्निश्रेयसं नाम कथं कुर्यात्सतां मतम् ॥ १.२२३.१४ ॥
દૂષિત મનથી અને છુપાયેલા અંતરાત્માથી જે માત્ર કલ્યાણનું નામ લઈને બોલે, તે સજ્જનોના મત પ્રમાણે કેવી રીતે વર્તશે?
1.223.15
न मित्राण्यर्थकृच्छ्रेषु श्रेयसे चेतराय वा ।
विधिपूर्वं हि सर्वस्य दुःखं वा यदि वा सुखम् ॥ १.२२३.१५ ॥
કષ્ટના સમયમાં મિત્રો પોતાના કે બીજાના કલ્યાણ માટે કામ કરતા નથી; સર્વને દુઃખ કે સુખ વિધિ પ્રમાણે જ આવે છે.
1.223.16
कृतप्रज्ञोऽकृतप्रज्ञो बालो वृद्धश्च मानवः ।
ससहायोऽसहायश्च सर्वं सर्वत्र विन्दति ॥ १.२२३.१६ ॥
કેળવાયેલી બુદ્ધિવાળો કે ન કેળવાયેલી બુદ્ધિવાળો, બાળક કે વૃદ્ધ, સાથીસહિત કે સાથી વગરનો — દરેક મનુષ્ય સર્વત્ર સર્વ કંઈ મેળવે છે.
1.223.17
श्रूयते हि पुरा कश्चिदम्बुवीच इतीश्वरः ।
आसीद्राजगृहे राजा मागधानां महीक्षिताम् ॥ १.२२३.१७ ॥
સાંભળ્યું છે કે પૂર્વે રાજગૃહમાં અંબુવીચ નામનો એક રાજા હતો; તે માગધ રાજાઓમાં રાજા હતો.
1.223.18
स हीनः करणैः सर्वैरुच्छ्वासपरमो नृपः ।
अमात्यसंस्थः सर्वेषु कार्येष्वेवाभवत्तदा ॥ १.२२३.१८ ॥
તે રાજા સર્વ ઇન્દ્રિયોથી રહિત થઈ કેવળ શ્વાસ પર ટકી રહ્યો હતો; ત્યારે તે મંત્રીઓના આધારે જ સર્વ કાર્યોમાં રહ્યો.
1.223.19
तस्यामात्यो महाकर्णिर्बभूवैकेश्वरस्तदा ।
स लब्धबलमात्मानं मन्यमानोऽवमन्यते ॥ १.२२३.१९ ॥
તેનો મંત્રી મહાકર્ણિ ત્યારે એકમાત્ર સ્વામી બન્યો. પોતાને બળવાન માની તે બીજાઓનું અપમાન કરવા લાગ્યો.
1.223.20
स राज्ञ उपभोग्यानि स्त्रियो रत्नधनानि च ।
आददे सर्वशो मूढ ऐश्वर्यं च स्वयं तदा ॥ १.२२३.२० ॥
તેણે રાજાની ભોગ્ય સ્ત્રીઓ, રત્નો અને ધન બધું લઈ લીધું. તે મૂર્ખે ત્યારે પોતે જ ઐશ્વર્ય પણ હાથમાં લઈ લીધું.
1.223.21
तदादाय च लुब्धस्य लोभाल्लोभोऽभ्यवर्धत ।
तथाहि सर्वमादाय राज्यमस्य जिहीर्षति ॥ १.२२३.२१ ॥
તે મેળવીને લોભીનો લોભ લોભથી જ વધ્યો. આ રીતે બધું લઈને તે તેનું રાજ્ય પણ હરવા ઇચ્છે છે.
1.223.22
हीनस्य करणैः सर्वैरच्छ्वासपरमस्य च ।
यतमानोऽपि तद्राज्यं न शशाकेति नः श्रुतं ॥ १.२२३.२२ ॥
બધી ઇન્દ્રિયો ગુમાવીને માત્ર શ્વાસ બાકી રહેલો તે રાજા પ્રયત્ન કરવા છતાં તે રાજ્ય મેળવી શક્યો નહીં, એવું અમે સાંભળ્યું છે.
1.223.23
किमन्यद्विहिता नूनं तस्य सा पुरुषेन्द्रता ।
यदि ते विहितं राज्यं भविष्यति विशांपते ॥ १.२२३.२३ ॥
શું તેનું એ પુરુષશ્રેષ્ઠત્વ નિશ્ચયથી વિધિએ નક્કી કર્યું ન હતું? હે પ્રજાપતિ, જો તારા માટે રાજ્ય વિહિત હશે તો તે તને જ મળશે.
1.223.24
मिषतः सर्वलोकस्य स्थास्यते त्वयि तद्धुवम् ।
अतोऽन्यथा चेद्विहितं यतमानो न लप्स्यसे ॥ १.२२३.२४ ॥
સમગ્ર લોક જોતું રહેશે ત્યારે તે ચોક્કસ તારામાં સ્થિર રહેશે. નહિતર, જો એમ વિહિત ન હોય તો પ્રયત્ન કરવા છતાં તું તે પામીશ નહીં.
1.223.25
एवं विद्वन्नुपादत्स्व मन्त्रिणां साध्वसाधुताम् ।
दुष्टानां चैव बोद्धव्यमदुष्टानां च भाषितम् ॥ १.२२३.२५ ॥
હે વિદ્વાન, આ રીતે મંત્રીઓની સારી અને ખરાબ વાત સમજી લો. દુષ્ટોની અને અદુષ્ટોની વાત પણ જાણવી જોઈએ.
1.223.26
विद्म ते भावदोषेण यदर्थमिदमुच्यते ।
दुष्ट पाण्डवहेतोस्त्वं दोषमाख्यापयस्युत ॥ १.२२३.२६ ॥
તારા મનના દોષથી જ આ કહેવાઈ રહ્યું છે એ અમે જાણીએ છીએ. હે દુષ્ટ, પાંડવોના કારણે તું દોષ પ્રગટ કરે છે.
1.223.27
हितं तु परमं कर्ण ब्रवीमि कुलवर्धनम् ।
अथ त्वं मन्यसे दुष्टं ब्रूहि यत्परमं हितम् ॥ १.२२३.२७ ॥
હે કર્ણ, કુળને વધારનારું પરમ હિત હું કહું છું. જો તને આ દુષ્ટ લાગે તો પરમ હિત શું છે તે તું જ કહે.
1.223.28
अतोऽन्यथा चेत्क्रियते यद्ब्रवीमि परं हितम् ।
कुरवो वै विनङ्क्ष्यन्ति नचिरेणैव मे मतिः ॥ १.२२३.२८ ॥
હું જે પરમ હિત કહું છું તેનાથી ઊલટું જો કરાશે તો કૌરવો થોડા જ સમયમાં નાશ પામશે. આ જ મારો મત છે.