महाभारत · अध्याय 1.223
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.223.1
मन्त्राय समुपानीतैर्धृतराष्ट्र हितैर्नृप ।
धर्म्यमर्थ्यं यशस्यं च वाच्यमित्यनुशुश्रुम ॥ १.२२३.१ ॥
हे राजा धृतराष्ट्रा, मंत्रणेसाठी एकत्र आलेल्या हितचिंतकांमध्ये जे धर्मयुक्त, हितकारक आणि यशदायक बोलण्यायोग्य आहे, तेच आम्ही ऐकले आहे.
1.223.2
ममाप्येषा मतिस्तात या भीष्मस्य महात्मनः ।
संविभज्यास्तु कौन्तेया धर्म एष सनातनः ॥ १.२२३.२ ॥
हे प्रिया, महात्मा भीष्मांचे जे मत तेच माझेही मत आहे. कुंतीच्या पुत्रांमध्ये (राज्य) वाटून द्यावे; हाच सनातन धर्म आहे.
1.223.3
प्रेष्यतां द्रुपदायाशु नऱः कश्चित्प्रियंवदः ।
बहुलं रत्नमादाय तेषामर्थाय भारत ॥ १.२२३.३ ॥
हे भारता, लवकरच द्रुपदाकडे गोड बोलणाऱ्या एखाद्या माणसाला पाठवावे; त्यांच्यासाठी पुष्कळ रत्ने घेऊन जावी.
1.223.4
मिथः कृत्यं च तस्मै स आदाय वसु गच्छतु ।
वृद्धिं च परमां ब्रूयात्तत्संयोगोद्भवां तथा ॥ १.२२३.४ ॥
त्याला परस्पर कामकाजाची गोष्टही सांगावी; त्याने धन घेऊन जाऊन त्या संबंधातून निर्माण होणाऱ्या परम समृद्धीविषयी सांगावे.
1.223.5
संप्रीयमाणं त्वां ब्रूयाद्राजन्दुर्योधनं तथा ।
असकृद्द्रुपदे चैव धृष्टद्युम्ने च भारत ॥ १.२२३.५ ॥
हे राजा, तो तुम्हाला संतुष्ट पाहून दुर्योधनाविषयीही सांगो; हे भारता, द्रुपद आणि धृष्टद्युम्नालाही वारंवार सांगो.
1.223.6
उचितत्वं प्रियत्वं च योगस्यापि च वर्णयेत् ।
पुनःपुनश्च कौन्येयान्माद्रीपुत्रौ च सान्त्वयन् ॥ १.२२३.६ ॥
योग्यता, प्रेम आणि त्या संबंधाचे फायदेही वर्णन करावे; कुंतीच्या पुत्रांना आणि माद्रीच्या दोन पुत्रांना वारंवार धीर देत.
1.223.7
हिरण्मयानि शुभ्राणि बहून्याभरणानि च ।
वचनात्तव राजेन्द्र द्रौपद्याः संप्रयच्छतु ॥ १.२२३.७ ॥
हे राजेंद्रा, तुझ्या वचनाने सोन्याचे, तेजस्वी असे पुष्कळ अलंकार द्रौपदीला पाठवावेत.
1.223.8
तथा द्रुपदपुत्राणां सर्वेषां भरतर्षभ ।
पाण्डवानां च सर्वेषां कुन्त्या युक्तानि यानि च ॥ १.२२३.८ ॥
तसेच, हे भरतर्षभा, द्रुपदाच्या सर्व पुत्रांसाठी आणि सर्व पांडवांसाठी कुंतीने तयार केलेल्या योग्य वस्तू पाठवाव्यात.
1.223.9
दत्त्वा तानि महार्हाणि पाण्डवान्संप्रहर्षय ।
एवं सान्त्वसमायुक्तं द्रुपदं पाण्डवैः सह।
उक्त्वा सोऽनन्तरं ब्रूयात्तेषामागमनं प्रति ॥ १.२२३.९ ॥
ती अत्यंत मौल्यवान वस्तू देऊन पांडवांना आनंदित कर. अशा प्रकारे सांत्वनेने द्रुपद आणि पांडवांशी बोलून नंतर त्यांच्या आगमनाविषयी सांगावे.
1.223.10
अनुज्ञातेषु वीरेषु बलं गच्छतु शोभनम् ।
दुःशासनो विकर्णश्चाप्यानेतुं पाण्डवानिह ॥ १.२२३.१० ॥
वीरांना परवानगी दिल्यावर सुंदर सैन्य निघो. दुःशासन आणि विकर्णही पांडवांना येथे आणण्यासाठी जावेत.
1.223.11
ततस्ते पाण्डवाः श्रेष्ठाः पूज्यमानाः सदा त्वया ।
प्रकृतीनामनुमते पदे स्थास्यन्ति पैतृके ॥ १.२२३.११ ॥
मग तुझ्याकडून सदैव सन्मानित झालेले ते श्रेष्ठ पांडव प्रजांच्या संमतीने आपल्या पैतृक पदावर स्थिर होतील.
1.223.12
एतत्तव महाराज तेषु पुत्रेषु चैव हि ।
वृत्तमौपयिकं मन्ये भीष्मेण सह भारत ॥ १.२२३.१२ ॥
हे महाराजा, हे भरता, मला वाटते की भीष्मांसह तुझ्यासाठी आणि तुझ्या पुत्रांसाठी हेच आचरण योग्य आहे.
1.223.13
योजितावर्थमानाभ्यां सर्वकार्येष्वनन्तरौ ।
न मन्त्रयेतां त्वच्छ्रेयः किमद्भुततरं ततः ॥ १.२२३.१३ ॥
धन आणि मान यांनी जोडलेले, सर्व कामांत जवळ असलेले दोघे जर तुमच्या हिताचा विचार करत नसतील, तर त्याहून अद्भुत काय असेल?
1.223.14
दुष्टेन मनसा यो वै प्रच्छन्नेनान्तरात्मना ।
ब्रूयान्निश्रेयसं नाम कथं कुर्यात्सतां मतम् ॥ १.२२३.१४ ॥
दूषित मनाने आणि लपलेल्या अंतरात्म्याने जो केवळ कल्याणाचे नाव घेऊन बोलतो, तो सज्जनांच्या मतानुसार कसा वागेल?
1.223.15
न मित्राण्यर्थकृच्छ्रेषु श्रेयसे चेतराय वा ।
विधिपूर्वं हि सर्वस्य दुःखं वा यदि वा सुखम् ॥ १.२२३.१५ ॥
संकटाच्या वेळी मित्र स्वतःच्या किंवा दुसऱ्याच्या कल्याणासाठी काही करत नाहीत; सर्वांना दुःख किंवा सुख विधीप्रमाणेच येते.
1.223.16
कृतप्रज्ञोऽकृतप्रज्ञो बालो वृद्धश्च मानवः ।
ससहायोऽसहायश्च सर्वं सर्वत्र विन्दति ॥ १.२२३.१६ ॥
प्रशिक्षित बुद्धीचा किंवा अप्रशिक्षित बुद्धीचा, बालक किंवा वृद्ध, सोबत असलेला किंवा एकटा — प्रत्येक माणूस सर्वत्र सर्वकाही मिळवतो.
1.223.17
श्रूयते हि पुरा कश्चिदम्बुवीच इतीश्वरः ।
आसीद्राजगृहे राजा मागधानां महीक्षिताम् ॥ १.२२३.१७ ॥
पूर्वी राजगृहात अंबुवीच नावाचा एक राजा होता असे ऐकले आहे; तो मगधांच्या राजांमध्ये राजा होता.
1.223.18
स हीनः करणैः सर्वैरुच्छ्वासपरमो नृपः ।
अमात्यसंस्थः सर्वेषु कार्येष्वेवाभवत्तदा ॥ १.२२३.१८ ॥
तो राजा सर्व इंद्रियांनी हीन होऊन केवळ श्वासोच्छ्वासावर टिकून होता; तेव्हा तो अमात्यांच्या आधारानेच सर्व कार्यांत राहिला.
1.223.19
तस्यामात्यो महाकर्णिर्बभूवैकेश्वरस्तदा ।
स लब्धबलमात्मानं मन्यमानोऽवमन्यते ॥ १.२२३.१९ ॥
त्याचा मंत्री महाकर्णी तेव्हा एकमेव स्वामी बनला. स्वतःला बलवान मानून तो इतरांचा अपमान करू लागला.
1.223.20
स राज्ञ उपभोग्यानि स्त्रियो रत्नधनानि च ।
आददे सर्वशो मूढ ऐश्वर्यं च स्वयं तदा ॥ १.२२३.२० ॥
त्याने राजाच्या भोगयोग्य स्त्रिया, रत्ने आणि धन सर्व घेतले. त्या मूर्ख माणसाने तेव्हा स्वतःच ऐश्वर्यही हाती घेतले.
1.223.21
तदादाय च लुब्धस्य लोभाल्लोभोऽभ्यवर्धत ।
तथाहि सर्वमादाय राज्यमस्य जिहीर्षति ॥ १.२२३.२१ ॥
ते घेऊन लोभी माणसाचा लोभ लोभानेच अधिक वाढला. असे सर्व घेऊन तो त्याचे राज्यही हिरावू इच्छितो.
1.223.22
हीनस्य करणैः सर्वैरच्छ्वासपरमस्य च ।
यतमानोऽपि तद्राज्यं न शशाकेति नः श्रुतं ॥ १.२२३.२२ ॥
सर्व इंद्रिये गमावलेला आणि केवळ श्वास उरलेला तो राजा प्रयत्न करूनही ते राज्य मिळवू शकला नाही, असे आम्ही ऐकले आहे.
1.223.23
किमन्यद्विहिता नूनं तस्य सा पुरुषेन्द्रता ।
यदि ते विहितं राज्यं भविष्यति विशांपते ॥ १.२२३.२३ ॥
त्याचे ते पुरुषश्रेष्ठत्व नियतीने निश्चित केलेले नव्हते काय? हे प्रजापती, जर तुझ्यासाठी राज्य विहित असेल तर ते तुलाच मिळेल.
1.223.24
मिषतः सर्वलोकस्य स्थास्यते त्वयि तद्धुवम् ।
अतोऽन्यथा चेद्विहितं यतमानो न लप्स्यसे ॥ १.२२३.२४ ॥
सर्व जग पाहत असताना ते नक्कीच तुझ्यामध्ये स्थिर राहील. नाहीतर, जर तसे विहित नसेल तर प्रयत्न करूनही तुला ते मिळणार नाही.
1.223.25
एवं विद्वन्नुपादत्स्व मन्त्रिणां साध्वसाधुताम् ।
दुष्टानां चैव बोद्धव्यमदुष्टानां च भाषितम् ॥ १.२२३.२५ ॥
हे विद्वान, याप्रमाणे मंत्र्यांचे चांगले आणि वाईट बोलणे समजून घ्यावे. दुष्टांचे आणि अदुष्टांचे बोलणेही जाणावे.
1.223.26
विद्म ते भावदोषेण यदर्थमिदमुच्यते ।
दुष्ट पाण्डवहेतोस्त्वं दोषमाख्यापयस्युत ॥ १.२२३.२६ ॥
तुझ्या मनाच्या दोषामुळेच हे सांगितले जात आहे हे आम्ही जाणतो. हे दुष्टा, पांडवांमुळे तू दोष प्रकट करीत आहेस.
1.223.27
हितं तु परमं कर्ण ब्रवीमि कुलवर्धनम् ।
अथ त्वं मन्यसे दुष्टं ब्रूहि यत्परमं हितम् ॥ १.२२३.२७ ॥
हे कर्णा, कुलाची वृद्धी करणारे परम हित मी सांगतो. जर तुला हे दुष्ट वाटत असेल तर परम हित कोणते ते तूच सांग.
1.223.28
अतोऽन्यथा चेत्क्रियते यद्ब्रवीमि परं हितम् ।
कुरवो वै विनङ्क्ष्यन्ति नचिरेणैव मे मतिः ॥ १.२२३.२८ ॥
मी जे परम हित सांगतो त्याच्या उलट केले गेले तर कौरव लवकरच नष्ट होतील. हेच माझे मत आहे.